I SA/Wa 585/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-08-30
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościużytkowanie wieczysteprzekształcenieopłataaktualizacjaprawo administracyjneSKOWSA

WSA w Warszawie uchylił orzeczenie SKO, uznając je za błędne w zakresie umorzenia postępowania aktualizacyjnego opłaty za użytkowanie wieczyste z powodu niewłaściwego zastosowania przepisów przejściowych.

Sprawa dotyczyła skargi Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO), które umorzyło postępowanie w sprawie uznania wypowiedzenia opłaty za użytkowanie wieczyste za nieskuteczne. SKO oparło się na przepisach przejściowych ustawy z 31 stycznia 2019 r., uznając, że postępowanie zostało wszczęte po terminie i nie było zakończone przed wejściem w życie ustawy. WSA uchylił orzeczenie SKO, stwierdzając, że przepis art. 4 ustawy z 31 stycznia 2019 r. został niewłaściwie zastosowany, ponieważ postępowanie aktualizacyjne zostało zainicjowane po dacie wejścia w życie tej ustawy, a nie było w toku przed tą datą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) z dnia 13 maja 2021 r., które uznało wypowiedzenie opłaty za użytkowanie wieczyste za nieskuteczne. SKO umorzyło postępowanie, opierając się na art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, który przewidywał umorzenie postępowań aktualizacyjnych wszczętych po 5 października 2018 r., jeśli wypowiedzenia nie zostały skutecznie doręczone przed 1 stycznia 2019 r. Sąd uznał jednak, że SKO błędnie zastosowało ten przepis. Wskazał, że postępowanie zostało zainicjowane przez Prezydenta [...] pismem z 15 grudnia 2020 r. i wnioskiem Użytkownika wieczystego z 13 stycznia 2021 r., czyli po dacie wejścia w życie ustawy z 31 stycznia 2019 r. (13 lutego 2019 r.). Tym samym postępowanie nie było w toku przed tą datą, co wykluczało zastosowanie art. 4 ust. 2 ustawy. Sąd podkreślił, że przepis ten dotyczy postępowań, które były już w toku na dzień 13 lutego 2019 r. i nie zostały zakończone. Ponadto, Sąd zwrócił uwagę na wadliwe pouczenie o środkach zaskarżenia zawarte w orzeczeniu SKO, co skutkowało koniecznością zastosowania art. 112 k.p.a. i przyjęcia skargi do rozpoznania mimo upływu terminu do jej wniesienia w zwykłym trybie. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżone orzeczenie SKO, uznając je za wydane z naruszeniem prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, przepis art. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. ma zastosowanie tylko do postępowań, które były w toku na dzień 13 lutego 2019 r. i nie zostały zakończone.

Uzasadnienie

Sąd stwierdził, że postępowanie zostało zainicjowane po dacie wejścia w życie ustawy z 31 stycznia 2019 r., co wyklucza zastosowanie art. 4 ust. 2 tej ustawy, który przewiduje umorzenie postępowań niezakończonych na dzień 13 lutego 2019 r. Tym samym, umorzenie postępowania przez SKO było błędne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów art. 4 § 1 i 2

Pomocnicze

u.g.n. art. 78 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów art. 21 § 2 i 2a

k.p.a. art. 107 § 1 pkt 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 112

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1 i 2

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.c. art. 60

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwe zastosowanie art. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. przez SKO, ponieważ postępowanie aktualizacyjne zostało zainicjowane po dacie wejścia w życie tej ustawy. Błędne pouczenie strony o środkach zaskarżenia przez SKO.

Godne uwagi sformułowania

Sąd wyjaśnia następnie, że pozostawił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w niniejszej sprawie bez nadawania mu dalszego biegu, uznając skargę (w wyżej przyjętym zakresie kognicji) za dopuszczalną oraz mając na uwadze art. 112 k.p.a. (...) w zw. z art. 58 § 4 p.p.s.a. Błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania (...) nie może jednak szkodzić stronie (art. 112 k.p.a.). Wydane w niniejszej sprawie orzeczenie, jako wydane na podstawie art. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. (...) nie rozstrzyga sprawy co do istoty i niezależnie od zastosowanej przez Kolegium terminologii - w tym przypadku "uznanie, że wypowiedzenie opłaty za użytkowanie wieczyste jest nieskuteczne", jest procesowo decyzją o umorzeniu (art. 105 § 1 k.p.a.). Ustawodawca uznał, że w przypadku, gdy postępowanie w sprawie aktualizacji zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia nie zostały skutecznie doręczone wszystkim użytkownikom wieczystym, roczna opłata przekształceniowa będzie równa wysokości opłaty rocznej sprzed aktualizacji. Skutkiem wprowadzonego rozwiązania postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, jeśli spełnione zostały wszystkie przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r., stało się bezprzedmiotowe.

Skład orzekający

Anna Falkiewicz-Kluj

przewodniczący

Łukasz Trochym

sprawozdawca

Nina Beczek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych ustawy z 31 stycznia 2019 r. dotyczących przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oraz stosowania art. 4 tej ustawy w kontekście wszczęcia i zakończenia postępowań aktualizacyjnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą z 31 stycznia 2019 r. i może wymagać analizy w kontekście konkretnych dat wszczęcia i zakończenia postępowań.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych przepisów przejściowych związanych z przekształceniem użytkowania wieczystego, które miały wpływ na wiele nieruchomości. Wyjaśnienie błędów proceduralnych organu i prawidłowej interpretacji przepisów jest istotne dla praktyków.

Błąd SKO w sprawie przekształcenia użytkowania wieczystego – WSA wyjaśnia kluczowe przepisy przejściowe.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 585/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 749/24 - Wyrok NSA z 2025-06-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone orzeczenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) Asesor WSA Nina Beczek Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi Miasta [...] na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 13 maja 2021 r. nr KOX/237/Po/21 w przedmiocie uznania wypowiedzenia opłaty za użytkowanie wieczyste za nieskuteczne 1. uchyla zaskarżone orzeczenie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [....] na rzecz Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium/organ") orzeczeniem z 13 maja 2021 r., nr KOX/237/Po/21, działając na podstawie art. 78 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990, ze zm., dalej również jako "u.g.n."), po rozpoznaniu wniosku B. K. (dalej jako "Użytkownik wieczysty") o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej z tytułu udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości gruntowej oznaczonej jako działka nr [...] z obrębu [...], położonej w [...] przy ul. [...], związanego z lokalem mieszkalnym nr [...], jest nieuzasadniona, w oparciu o art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r. poz. 270) – uznało, że wypowiedzenie opłaty za użytkowanie wieczyste jest nieskuteczne.
Orzeczenie Kolegium zapadło przy następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Prezydent [...] pismem z 15 grudnia 2020 r. wypowiedział Użytkownikowi wieczystemu wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego udziału w opisanej powyżej nieruchomości, proponując wnoszenie opłaty w nowej wysokości od dnia 1 stycznia 2019 r.
Wobec powyższego, pismem z 13 stycznia 2021 r., Użytkownik wieczysty złożył do Kolegium wniosek o ustalenie, że podwyższenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadnione.
Orzeczeniem z 13 maja 2021 r., nr KOX/237/Po/21, Kolegium uznało, że wypowiedzenie opłaty za użytkowanie wieczyste jest nieskuteczne. W uzasadnieniu orzeczenia Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy umarza się postępowania, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją. Przyjmując, że niniejsze postępowanie zostało wszczęte po 5 października 2018 r., i nie zostało zakończone w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej z 31 stycznia 2019 r., Kolegium uznało, że w sprawie zachodziły warunki ustalone powyższym przepisem, co uprawniało do umorzenia postępowania aktualizacyjnego.
W pouczeniu orzeczenia Kolegium zawarło informację, że zgodnie z art. 79 ust. 3 oraz art. 80 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami od orzeczenia Kolegium strona niezadowolona z orzeczenia może wnieść od niego sprzeciw w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia. Wniesienie sprzeciwu do Kolegium jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości.
Pismem z 9 marca 2023 r. skargę na ww. orzeczenie Kolegium wniosło Miasto [...] (dalej jako "Skarżąca"), zwracając się jednocześnie o przywrócenie terminu do złożenia skargi w niniejszej sprawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciło naruszenie:
1) art. 78 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) poprzez uznanie, że wniosek Użytkownika wieczystego dotyczy podwyższenia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, a nie ustalenia stawki procentowej opłaty rocznej oraz opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, stanowiącego wymiar opłaty rocznej przekształceniowej;
2) art. 4 § 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cle mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U z 2020 r., poz. 2040) poprzez niewłaściwe zastosowanie w/w przepisu, bez zbadania czy stan faktyczny sprawy warunkuje jego zastosowanie i uznanie, że można na jego podstawie orzec o uznaniu wypowiedzenia za bezskuteczne, podczas gdy wskazany przepis nie ma zastosowania gdyż przedmiotowa sprawa nie dotyczy wypowiedzenia opłaty;
3) art. 21 ust. 2 i ust. 2a ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U z 2020 r., poz. 2040) poprzez pominięcie przepisów i niezastosowaniu ich w przedmiotowej sprawie.
Mając na uwadzę powyższe zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia oraz zasądzenie od Kolegium na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z 26 lipca 2023 r. Użytkownik wieczysty wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie jej oddalenie, oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
w myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.
Sąd wyjaśnia następnie, że pozostawił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w niniejszej sprawie bez nadawania mu dalszego biegu, uznając skargę (w wyżej przyjętym zakresie kognicji) za dopuszczalną oraz mając na uwadze art. 112 k.p.a. (stosowany odpowiednio w sprawach aktualizacyjnych na mocy art. 79 ust. 7 u.g.n.) w zw. z art. 58 § 4 p.p.s.a. W sytuacji bowiem, gdy w danej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, sąd administracyjny nie może odrzucić skargi z powodu braku właściwości sądu administracyjnego. Stwierdzić należy przy tym, że organ naruszył art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. poprzez wadliwe pouczenie o środku zaskarżenia (sprzeciw do sądu powszechnego), w sytuacji w której od decyzji (w tym przypadku orzeczenia) o umorzeniu postępowania jako rozstrzygnięciu o charakterze wyłącznie formalnym, nie przysługiwał tego rodzaju środek zaskarżenia. Błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może jednak szkodzić stronie (art. 112 k.p.a.). Zauważyć należy zatem, że Skarżąca zastosowała się do zawartego w zaskarżonym orzeczeniu Kolegium błędnego pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia w postaci sprzeciwu do sądu powszechnego (wniosła go w terminie wskazanym w pouczeniu), który został następnie prawomocnie odrzucony przez ten sąd (vide: prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z 26 października 2022 r., sygn. akt [...], utrzymane następnie w mocy przez Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z 8 lutego 2023 r., sygn. akt [...]). Skoro tak, sąd administracyjny przyjął do rozpoznania wniesioną skargę uwzględniając – w zakresie terminu do jej wniesienia – że została ona złożona 9 marca 2023 r., a więc niezwłocznie po doręczeniu Skarżącej postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z 8 lutego 2023 r., sygn. akt [...], co miało miejsce 6 marca 2023 r.
Przechodząc do kontroli zaskarżonego orzeczenia Kolegium Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżone orzeczenie narusza obowiązujące przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.
Na wstępie należy poczynić uwagę generalną odnoszącą się do treści rozstrzygnięcia Kolegium z 13 maja 2021 r. Wydane w niniejszej sprawie orzeczenie, jako wydane na podstawie art. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na celem mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. z 2019 r. poz. 270, dalej jako "ustawa z 31 stycznia 2019 r.") nie rozstrzyga sprawy co do istoty i niezależnie od zastosowanej przez Kolegium terminologii - w tym przypadku "uznanie, że wypowiedzenie opłaty za użytkowanie wieczyste jest nieskuteczne", jest procesowo decyzją o umorzeniu (art. 105 § 1 k.p.a.).
Kluczową kwestią dla oceny legalności orzeczenia Kolegium o umorzeniu postępowania jest zatem prawidłowa wykładnia art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r., zgodnie z którym, jeżeli postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenie dotychczasowej wysokości tej opłaty nie zostały skutecznie doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., roczna opłata przekształceniowa jest równa wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego, która obowiązywała przed aktualizacją (art. 4 ust. 1), natomiast postępowanie w przedmiocie aktualizacji opłaty, które jest niezakończone w dniu wejścia w życie ustawy z 31 stycznia 2019 r. umarza się (art. 4 ust. 2).
Przepis art. 4 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. wskazuje na dwie przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, którymi są: 1) wszczęcie postępowania po 5 października 2018 r. oraz 2) brak skutecznego doręczenia wypowiedzenia dotychczasowej wysokości tej opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym przed dniem 1 stycznia 2019 r. (vide: wskazane powyżej postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 164/22; 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 571/22, 12 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1626/21). Z kolei, przepis art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. przewiduje umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, o jakim mowa w art. 4 ust. 1, w sytuacji gdy postępowanie to nie zostało zakończone na dzień 13 lutego 2019 r. (dzień wejścia w życie ustawy z 31 stycznia 2019 r.). Zwazyć należy przy tym, że użyty w ust. 2 art. 4 ustawy z 31 stycznia 2019 r. zwrot "postępowania, o których mowa w ust. 1" odnieść należy nie do wszystkich postępowań w sprawie aktualizacji opłaty rocznej wszczętych po 5 października 2018 r., a jedynie tych, w których nie doszło do skutecznego doręczenia wypowiedzenia tej opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed 1 stycznia 2019 r. (datą z jaką następuje przekształcenie w prawo własności dotychczas istniejącego prawa użytkowania wieczystego gruntów, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2018 r.). Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia nie tylko wykładnia literalna, ale również wykładnia systemowa (vide: wyrok NSA z 12 lipca 2023 r., I OSK 239/23).
Z kolei w art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów określono, że postępowania w sprawach aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego oraz aktualizacji lub ustalenia stawek procentowych tych opłat, wszczęte i niezakończone przed dniem przekształcenia (tj. przed dniem 1 stycznia 2019 r.), toczą się nadal po tym dniu na podstawie przepisów dotychczasowych. Zasadą jest zatem, że postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, o ile zostały wszczęte na podstawie art. 78 u.g.n. przed dniem 1 stycznia 2019 r., toczą się dalej według dotychczasowych przepisów, a ich wynik, tzn. ustalenie, czy aktualizacja była uzasadniona, będzie miał wpływ na wysokość opłaty przekształceniowej.
W tym kontekście należy interpretować przepisy art. 4 ustawy z 31 stycznia 2019 r., które wprowadziły wyjątek od powyższej zasady. Ustawodawca uznał, że w przypadku, gdy postępowanie w sprawie aktualizacji zostało wszczęte po dniu 5 października 2018 r., a wypowiedzenia nie zostały skutecznie doręczone wszystkim użytkownikom wieczystym, roczna opłata przekształceniowa będzie równa wysokości opłaty rocznej sprzed aktualizacji. Skutkiem wprowadzonego rozwiązania postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, jeśli spełnione zostały wszystkie przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r., stało się bezprzedmiotowe. Skoro bowiem w myśl tego przepisu opłata przekształceniowa równa się wysokości opłaty rocznej sprzed aktualizacji, kontrola zasadności aktualizacji przez samorządowe kolegium odwoławcze staje się zbędna.
Odmienna sytuacja wystąpi jednak, gdy doszło do skutecznego doręczenia wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości. Wówczas przepis art. 4 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. nie znajdzie zastosowania, a więc a contrario roczna opłata przekształceniowa równać się będzie wysokości opłaty rocznej po aktualizacji. Umorzenie postępowania przez organ w takim przypadku pozbawi stronę możliwości kontroli zasadności aktualizacji. Tymczasem strona uprawniona jest do takiej kontroli na podstawie art. 78 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r.
Z tych przyczyn, zdaniem Sądu, umorzenie postępowania przez organ na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy zmieniającej może nastąpić tylko, gdy spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 4 ust. 1 tej ustawy, tj. zarówno dotyczące daty wszczęcia postępowania (postępowanie jest w toku), jak i okoliczności doręczenia wypowiedzenia wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości. Co równie istotne, przesłanki z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. warunkujące możliwość umorzenia takiego postępowania muszą być spełnione łącznie.
Zważyć następnie wypada, że datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 k.p.a.).
Wyjaśnić należy przy tym, że właściwy organ, czyli w świetle art. 11 ust. 1 u.g.n. - organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego w przypadku gruntów komunalnych, która jest właścicielem nieruchomości (w tym przypadku Prezydent [...]), zamierzający zaktualizować opłatę roczną z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej powinien wypowiedzieć na piśmie wysokość dotychczasowej opłaty, do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego, przesyłając równocześnie ofertę przyjęcia jej nowej wysokości (art. 78 ust. 1 u.g.n.). Użytkownik wieczysty może wtedy, w terminie 30 dni od dnia otrzymania takiego wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości, wniosek o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości (art. 78 ust. 2 u.g.n.).
Postępowanie w sprawie aktualizacji opłaty rocznej przebiega natomiast w dwóch fazach, z których pierwsza prowadzona jest przed samorządowym kolegium odwoławczym, zaś druga, jeśli do niej dojdzie, toczy się przed sądem powszechnym w drodze procesu cywilnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2015 r., sygn kt I OSK 2894/13, LEX nr 1796891). Ma ono więc hybrydowy charakter – przed ewentualnym sporem cywilnym prowadzonym przed sądem powszechnym, prawidłowość wypowiedzenia wysokości dotychczasowej opłaty za użytkowanie wieczyste jest poddawane kontroli administracyjnej. Kontrola administracyjna przedmiotowego wypowiedzenia nie zmienia przy tym charakteru tego oświadczenia i nie czyni go aktem administracyjnym (por. wyrok WSA w Łodzi z 6 listopada 2019 r., sygn akt II SA/Łd 537/19, LEX nr 2745317). Wypowiedzenie wraz z ofertą wysokości nowej opłaty jest jednostronną czynnością prawną zawierającą oświadczenia woli (art. 60 Kodeksu cywilnego) składane przez stronę umowy o oddaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Wypowiedzenie takie nie jest z pewnością indywidualnym aktem administracyjnym, w szczególności decyzją administracyjną. W konsekwencji uznać należy, że postępowanie dotyczące aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste zostaje formalnie wszczęte z dniem złożenia do właściwego samorządowego kolegium odwoławczego, za pośrednictwem organu właściwego, wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w innej wysokości (art. 78 ust. 2 u.g.n. w zw. z art. 61 § 3 k.p.a. i art. 79 ust. 7 u.g.n.).
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że wszczęcie postępowania nastąpiło nie tylko po dniu 5 października 2018 r., ale również po dacie wejścia w życie ustawy z 31 stycznia 2019 r., co miało miejsce 13 lutego 2019 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że Prezydent [...] pismem z 15 grudnia 2020 r. wypowiedział Użytkownikowi wieczystemu wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego udziału w opisanej powyżej nieruchomości, proponując wnoszenie opłaty w nowej wysokości od dnia 1 stycznia 2019 r., natomiast pismem z 13 stycznia 2021 r., Użytkownik wieczysty złożył do Kolegium wniosek o ustalenie, że podwyższenie opłaty z tytułu użytkowania wieczystego jest nieuzasadnione (data wpływu wniosku do Prezydenta 15 stycznia 2021 r.).
Wobec tego przyjąć należy, że postępowanie aktualizacyjne choć zostało zainicjowane po 5 października 2018 r., tak jak wymaga tego przepis art. 4 ust. 1 ustawy z 31 stycznia 2019 r. to jednak już po dacie 13 lutego 2019 r., a co za tym idzie postępowanie to nie było na dzień 13 lutego 2019 r. w toku (jeszcze niezakończone). Z kolei, przepis art. 4 ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. przewiduje umorzenie postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej, o jakim mowa w art. 4 ust. 1, w sytuacji gdy postępowanie to nie zostało zakończone na dzień 13 lutego 2019 r. Czyli napóźniej w tej dacie postępowanie takie winno się już toczyć (być wszczęte), co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Tym bardzej więc w tej dacie nie mogłoby dojść do zawarcia ugody przez strony, ani do wydania rozstrzygnięć, o których mowa w art. 79 ust. 3 u.g.n.
Bez znaczenia w takiej sytuacji pozostaje zatem kwestia ustalenia czy została spełniona druga z przesłanek, tj. czy wypowiedzenie zostało doręczone wszystkim współużytkownikom wieczystym nieruchomości przed dniem 1 stycznia 2019 r., skoro samo oświadczenie Prezydenta [...] w tym zakresie zostało skierowane do adresatów dopiero w grudniu 2020 r.
Błędnie więc Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie przepis art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 31 stycznia 2019 r. miał zastosowanie. Tym samym Sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem wskazanego powyżej przepisu ustawy zmieniającej z 31 stycznia 2019 r.
Końcowo zważyć także wypada, że postępowanie, o których mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, to, jak wynika z tego przepisu (w powiązaniu z art. 1 ust. 1 tej ustawy), postępowania w sprawach aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego oraz aktualizacji lub ustalenia stawek procentowych tych opłat, wszczęte i niezakończone przed dniem przekształcenia, a więc przed dniem 1 stycznia 2019 r. Mając zatem na uwadze powyższe, postępowanie to niewątpliwie nie kwalifikowało się więc jako postępowanie wszczęte przed dniem przekształcenia, tj. przed dniem 1 stycznia 2019 r.
Stwierdzone powyżej nieprawidłowości organu należy zakwalifikować również jako naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ zaniechanie wyjaśnienia powyższych kwestii przez Kolegium sprawia, że wydane orzeczenie o umorzeniu postępowania jawi się na obecnym etapie sprawy jako przedwczesne.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium, mając na względzie dokonaną przez Sąd wykładnię prawa, dokona starannych ustaleń faktycznych we wskazanym zakresie i w zależności od ich wyniku wyda właściwe rozstrzygnięcie, którego Sąd w chwili obecnej w żaden sposób nie przesądza.
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI