I SA/Wa 583/22

I SA/Wa 583/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-03-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /przewodniczący/
Iwona Ścieszka /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1064/23 - Postanowienie NSA z 2023-09-01
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
art. 2 ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 20 grudnia 2021 r. nr GZ.rn.625.333.2019 w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz S. G. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju (dalej: Minister) decyzją z 20 grudnia 2021 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, ze zm., dalej: k.p.a.), w wyniku rozpatrzenia odwołania S. G. od decyzji Wojewody [...] z 27 listopada 2019 r., uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz umorzył postępowanie przed organem I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Minister uwzględnił, że wnioskiem z 14 czerwca 2016
r. S..G., działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J..G. i M. G., wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona we wsi L., gm. C., pow. j, objęta w dacie przejęcia dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...], ks gr. gm. kat. L. (prowadzonym dla większej posiadłości), oznaczona jako parcela nr [...], obejmująca zespół dworsko-parkowy, stanowiąca dawną własność F. S. (aktualne działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], stanowiące własność Gminy C.), nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).
W toku prowadzonego postępowania wnioskodawca modyfikował wniosek.
Pismem z 18 stycznia 2018 r. ograniczył złożony wniosek jedynie do działki nr [...] o pow. [...] ha, zabudowanej budynkiem dawnego dworu, działki nr [...] o pow. [...] ha, wydzielonej na poszerzenie istniejących dróg wewnętrznych oraz części działki nr [...], obejmującej niezagospodarowany jej obszar znajdujący się poza wspomnianą wyżej infrastrukturą szkolną, mieszczący się w granicach całego użytku [...] o pow. [...] ha i całego użytku [...] o pow. [...] ha.
Pismem z 16 lipca 2018 r. S. G. wprowadził dalsze korekty do wniosku, ograniczając zgłoszone żądanie do działki nr [...] o pow. [...] ha, działki nr [...] pow. [...] ha oraz projektowanych działek nr: [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha, powstałych z podziału działki nr [...], co odzwierciedla przedłożona przez niego mapa z projektem podziału tej nieruchomości, przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starosty [...] w dniu 9 lipca 2018 r.
Pismem z 5 października 2018 r. wnioskodawca ograniczył ostatecznie zakres żądania wyłącznie do całej działki nr [...], zabudowanej budynkiem dawnego dworu oraz projektowanych działek nr: [...] i [...], powstałych z podziału działki nr [...], obejmujących niezagospodarowany obszar tej działki, znajdujący się w całości poza infrastrukturą szkolną.
Wojewoda [...] decyzją z 27 listopada 2019 r. orzekł, że nieruchomość położona w obrębie L. gm. C., powiat j., stanowiąca część dawnego zespołu dworsko-parkowego, objętego dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...] gm. kat. [...], składająca się z obecnej działki nr [...] o pow. [...] ha oraz projektowanych działek nr: [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha, powstałych z podziału działki nr [...], podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Odwołanie od tej decyzji wniósł S. G., zarzucając naruszenie art. 7, art. 11, art. 80, art. 77 § 1, art. 104 § 2, art. 107 § 3 k.p.a., a także naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Minister rozpatrując sprawę zauważył, że w zaskarżonej decyzji wskazano, iż majątek L. został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda podał, że ostatnią właścicielką majątku ziemskiego w L., przed jego przejęciem na własność Skarbu Państwa była F. S., co potwierdzają wpisy w karcie B zamkniętego wykazu hipotecznego Iwh [...] gm. kat. L. Przejęcie majątku L. na własność Skarbu Państwa nastąpiło na podstawie protokołu z dnia 29 września 1944 r., sporządzonego przez Komisarza Ziemskiego w J. oraz zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia 12 grudnia 1946 r. L:VII/2118/46, które uwidocznione zostało w treści ww. wykazu hipotecznego.
Minister podkreślił, że nieruchomości przejmowane na cele reformy rolnej przechodziły na własność Skarbu Państwa z mocy samego prawa. Wynika to wprost z treści art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W toku postępowania odwoławczego uzupełniono materiał dowodowy o dokumenty pozyskane z Archiwum Państwowego w P., z Sądu Rejonowego w J. oraz z Archiwum Akt Nowych w W. Archiwum Państwowe w Przemyślu nadesłało zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia 12 grudnia 1946 r., L:VII/2118/46, na podstawie którego dokonano wpisu w księdze wieczystej. Z zaświadczenia tego wynika, że nieruchomość ziemska L. podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Natomiast – jak zauważył Minister - z dokumentów przesłanych przez Archiwum Akt Nowych w W. stanowiących ewidencję nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r., wynika, że podstawą przejęcia majątku L. był art. 2 ust. 1, odnośnie zaś najniższej jednostki redakcyjnej przepisu, wpisano zarówno lit. b jak i lit. e.
W tych warunkach, zdaniem Ministra, istotne znaczenie dla możliwości uruchomienia i prowadzenia postępowania administracyjnego w powołanym trybie ma jednoznaczne i niewątpliwe ustalenie przez organ, że w stosunku do danej nieruchomości podstawę przejęcia stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podstawa prawna przejęcia danej nieruchomości przez Skarb Państwa determinuje bowiem dalsze czynności w sprawie, w tym przede wszystkim właściwość organów administracji.
Ustalając dokładną podstawę przejęcia majątku L. na rzecz Skarbu Państwa Minister podkreślił, że wprawdzie bezsporne jest, iż majątek został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 ww. dekretu, tymczasem poznanie tej podstawy w jej pełnej postaci, tzn. do najniższej jednostki redakcyjnej przepisu, ma podstawowe znaczenie dla ustalenia odpowiedniego trybu postępowania z wnioskiem S. G. Tryb administracyjny przewidziany został bowiem dla wniosków dotyczących tylko jednej spośród podstaw nacjonalizacyjnych z dekretu, tj. dla art. 2 ust. 1 lit. e. W przypadku pozostałych podstaw nacjonalizacyjnych, mianowicie art. 2 ust. 1 lit. b-d, żądanie spadkobiercy dawnego właściciela rozpoznawane jest przez sąd powszechny.
W dokumentach dot. przejęcia majątku L., wskazano zarówno literę b jak i literę e, art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, dotyczył sytuacji, w których spełnione zostały normy obszarowe określone w tym przepisie, natomiast na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu, na własność Skarbu Państwa przechodziły nieruchomości ziemskie będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Z dokumentów przekazanych przez Instytut Pamięci Narodowej oraz z Archiwum Państwowego w R. wynika, że F. S., urodzona w Austrii, w okresie okupacji przyjęła narodowość niemiecką na terenie powiatu J. Nie można więc – zdaniem Ministra - wykluczyć, że przejęcie majątku L. nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu. Organ orzekający nie jest jednak uprawniony domniemywać podstawy prawnej przejęcia majątku, tym bardziej, że, jak podkreślono wyżej, tryb administracyjny przewidziany został bowiem dla wniosków dotyczących tylko jednej spośród podstaw nacjonalizacyjnych z dekretu, tj. dla art. 2 ust. 1 lit. e.
Jak zaznaczył Minister, sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej,
w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne jest prawnie niedopuszczalne. W sprawie zaistniały zatem przesłanki do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Nie jest bowiem możliwe jednoznaczne i niebudzące wątpliwości ustalenie, że w stosunku do nieruchomości objętej wnioskiem podstawę przejęcia stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W ocenie Ministra, podstawy przejęcia nieruchomości objętej wnioskiem na rzecz Skarbu Państwa nie można domniemywać. Konieczne jest jednoznaczne potwierdzenie, że w stosunku do danej nieruchomości podstawą przejęcia był art. 2 ust. 1 lit e) dekretu, co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 104 § 2 k.p.a. Minister zauważył, że w toku postępowania wnioskodawca kilkukrotnie modyfikował swój wniosek, ostatecznie określając jego zakres w piśmie z dnia 5 października 2018 r., który pokrywa się z rozstrzygnięciem decyzji Wojewody [...] z 27 listopada 2019 r. Organ I instancji powinien co prawda umorzyć postępowanie w części dot. działek, które zostały wyłączone z postępowania, lecz z uwagi na szybkość postępowania, nieprawidłowość ta nie może stanowić podstawy do ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji. Nie ma przy tym wątpliwości co do zakresu postępowania, a w sprawie nie występuje sytuacja, w której do rozpatrzenia pozostaje część wniosku. Ponadto, na etapie postępowania odwoławczego, nie ma możliwości zmiany jego zakresu, czego domaga się S. G. w złożonym odwołaniu, podając, że żąda rozpoznania wniosku w pierwotnym zakresie.
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył S. G., reprezentowany przez adwokata. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie następujących przepisów postępowania:
1) art. 139 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania, tj. na niekorzyść strony wnoszącej odwołanie;
2) art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na skutek błędnego ustalenia, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, gdyż "nie jest możliwe jednoznaczne i nie budzące ustalenie, że podstawą przejęcia nieruchomości na Skarb Państwa był art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, przy jednoczesnym ustaleniu, że podstawą pozbawienia własności poprzedniego właściciela i wpisania Skarbu Państwa w
księdze wieczystej było zaświadczenie z Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia 12 grudnia 1946, z którego wynika, że nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;
3) art. 104 § 2 k.p.a. poprzez nierozpoznanie całości przedmiotu postępowania, pomimo iż decyzja nie została określona jako częściowa. Fakt wszczęcia postępowania co do pierwotnego wniosku obliguje organy obu instancji do rozpatrzenia sprawy również w części objętej modyfikacją żądania poprzez umorzenie postępowania w zakresie, w jakim wnioskodawcy nie podtrzymują pierwotnego żądania. Obecnie wnioskodawcy wycofują się z ustaleń z Gminą C. i żądają rozpoznania wniosku w pierwotnym zakresie, tj. co do całej nieruchomości położonej
w L., obejmującej dawną parcelę [...], zagospodarowaną jako zespół dworsko-parkowy (aktualnie działki ewid. [...], [...] i [...]);
4) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ I instancji przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób wyczerpujący i dokładnie wyjaśniający sprawę i oparcie rozstrzygnięcia na niekompletnym materiale dowodowym, ponieważ brak było dokładnych ustaleń co do stanu nieruchomości na przełomie lat 1944 i 1945. Doszło również do naruszenia art. 75 § 1 k.p.a., ponieważ organ ma obowiązek dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, tymczasem organ nie powołał ani opinii biegłego historyka lub konserwatora zabytków, na okoliczność związku funkcjonalnego pomiędzy produkcją rolną, a zabudowaniami parkowo-dworskimi;
5) art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie wskazanie w zaskarżonej decyzji którym dowodom (innym niż zeznania świadków) organ dał wiarę i oparł na nich swoje rozstrzygnięcie, a którym odmówił mocy dowodowej wraz ze wskazaniem przyczyn takiego rozstrzygnięcia, co narusza obowiązującą zasadę przekonywania.
Skarżący podniósł również zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, a to:
1) art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez brak analizy stanu prawnego oraz brak ustaleń co do przesłanek wywłaszczenia, w szczególności czy w ogóle gospodarstwo M. S. podlegało reformie rolnej, tj. było większe niż 100 ha powierzchni ogólnej, jak również czy w całości stanowiło jej wyłączną własność;
2) pominięcie faktu, iż dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Zatem dekret nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. Ten stan rzeczy ówczesny ustawodawca chciał zmienić wprowadzając dekret z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który wszedł w życie z dnia 19 stycznia 1945 r. (z dniem ogłoszenia), dokonując - w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r. - zmiany polegającej na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym". W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, a także w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, przyjmowano, że dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (uwzględniając także dekret z dnia 17 stycznia 1945 r.) dotyczył jednak nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym i tylko one, o ile spełniały inne jeszcze warunki określone w dekrecie, przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 roku. Wskazywano, że skoro określone nieruchomości przeszły już na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r., to późniejsza zmiana tego dekretu nie mogła spowodować ponownego przejścia tych samych nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy skarżący zauważył, że kwestionowany protokół
komisji ziemskiej zawiera informację, iż ogólny obszar majątku F. S. wynosił 237,73 ha, z czego grunty orne stanowić miały 170,67 ha, zatem po przejściu własności samych gruntów rolnych w dniu 13 września 1944r. (wejście w życie dekretu w pierwotnym brzmieniu) pozostało jedynie 67,06 ha pozostałych gruntów, które nie mogły podlegać przejęciu w ramach dekretu zmieniającego z dnia 19 stycznia 1945 r.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi z 20 grudnia 2021 r. uchylająca decyzję Wojewody [...] z 27 listopada 2019 r. i umarzająca postępowanie administracyjne w całości. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji Ministra stanowił art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.
Przepis ten stanowi podstawę zakończenia postępowania odwoławczego decyzją o charakterze merytoryczno-reformatoryjnym. Uruchomienie sankcji przewidzianej w art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., może uzasadniać stan bezprzedmiotowości postępowania istniejący od momentu jego wszczęcia. W myśl art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - oznacza zaś brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego, tj. takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego (por. wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1242/17, CBOSA).
Powyższe rozwiązanie procesowe zostało w niniejszej sprawie zastosowane na gruncie sprawy wynikłej z wniosku o wydanie przez wojewodę decyzji stwierdzającej, że nieruchomość położona we wsi L., gm. C., pow. j., objęta w dacie przejęcia dawnym wykazem hipotecznym Iwh [...], ks gr. gm. kat. L. (prowadzonym dla większej posiadłości), oznaczona jako parcela nr [...], obejmująca zespół dworsko-parkowy, stanowiąca dawną własność F. S. (aktualne działki ewidencyjne nr [...], [...], [...], stanowiące własność Gminy C.), nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Właściwość organów administracji w zakresie orzekania o tym, czy dana nieruchomość lub jej część podlega przepisom art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie budzi obecnie żadnych wątpliwości. (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r., sygn. I OPS 2/06, ONSAiWSA 2006/5/123)
Wyjaśnić zatem trzeba, że w świetle art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw p., p. s., jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe - przechodziła z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Natomiast w § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm., dalej: rozporządzenie), określony został tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Strona mogła się ubiegać o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e tego dekretu. Organem właściwym do orzekania w tym zakresie w pierwszej instancji były wojewódzkie urzędy ziemskie, obecnie wojewodowie.
Możliwość merytorycznej wypowiedzi organu administracji publicznej w powyższym zakresie warunkowana jest zatem ustaleniem, że nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na powyższej podstawie prawnej, a więc przy odwołaniu się ściśle do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy istotnym pozostaje, że Minister uchylając decyzję Wojewody [...] o podpadaniu wskazanych we wniosku nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i umarzając postępowanie przed organem I instancji stwierdził, że brak jest możliwości wypowiedzi organu w powyższym zakresie, albowiem nie jest możliwe ustalenie ponad wszelką wątpliwość, że podstawę przejęcia nieruchomości stanowił ten przepis. Stwierdził więc, że brak przedmiotu sprawy czyni wypowiedź organu I instancji niedopuszczalną. W tym zakresie wskazał na niejasności, które wynikają z akt sprawy. Możliwym bowiem, jak podkreślił, jest, że nieruchomość została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, który dotyczył nieruchomości ziemskich będących własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej, co jest podyktowane wynikającą z akt okolicznością, że F. S. urodzona w Austrii, w czasie okupacji przyjęła narodowość niemiecką na terenie powiatu J.
Uznając powyższe rozstrzygnięcie za wadliwe, Sąd zauważa, że dokumentem potwierdzającym przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie konkretnej litery (b, c, d, e) wymienionej w ust. 1 art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej było zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej. Zaświadczenie to było podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi hipotecznej (gruntowej). Wynika to z art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 24 sierpnia 1945 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 34, poz. 204) i art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233). Istnienie zaświadczenia stwierdzającego, że nieruchomość ziemska została przejęta przez Skarb Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu, stanowiącego dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., otwiera prawną możliwość uzyskania decyzji administracyjnej, wydanej w trybie § 5 rozporządzenia.
Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, w toku prowadzonego postępowania udało się pozyskać dowód w postaci zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z 12 grudnia 1946 r., potwierdzający nacjonalizację przedmiotowej nieruchomości w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Na podstawie tego zaświadczenia w dniu 20 grudnia 1946 r. sąd wieczystoksięgowy wpisał następnie jako właściciela przedmiotowego gruntu - Skarb Państwa (k. 26 segregator niebieski). Do treści tego zaświadczenia odwołała się też sama zainteresowana – F. S. w piśmie z 8 września 1958 r. (k. 5 segregator niebieski), w którym wskazała na wywłaszczenie większych posiadłości, a zatem odwołując się do przesłanki obszarowej. Wypada zauważyć, że przywołane zaświadczenie nie pozostawia wątpliwości co do przyjętej podstawy prawnej dla przejęcia majątku w L. Powyższe pozostaje spójne z archiwalnymi dokumentami, w których określano szczegółowo areał przejętej nieruchomości, czy powierzchnię poszczególnych użytków. Odnotowywanie tego rodzaju danych przemawia za tezą, że przejęcie posiadłości ziemskiej nastąpiło w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdza, że brak było podstaw do umorzenia postępowania. Do tej pory przeprowadzone czynności nie wykluczyły bowiem dopuszczalności prowadzenia postępowania o ustalenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wątpliwości zaś co do prawidłowości zastosowania ujawnionego w zaświadczeniu przepisu prawa materialnego dla przejęcia majątku, nie mogły posłużyć wyprowadzeniu wniosku o bezprzedmiotowości postępowania wywołanego wnioskiem skarżącego z dnia 14 czerwca 2016 r.
Zdaniem Sądu, nie ma zatem podstaw do tego, aby wykluczyć możliwość merytorycznego rozpatrzenia niniejszej sprawy, skoro istnieje w aktach sprawy dowód na to, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu stanowił podstawę prawną nabycia przez Skarb Państwa prawa własności do przedmiotowej nieruchomości.
W konsekwencji powyższego skarga podlegała uwzględnieniu, ponieważ organ odwoławczy naruszył dyspozycję przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a., jak też art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 k.p.a., na skutek niewyjaśnienia sprawy w jej całokształcie i uchylenia się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku i rozstrzygnie sprawę merytorycznie.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800, ze zm.).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 374) i zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie, w związku z ogłoszeniem stanu epidemii i związanymi z tym ograniczeniami i wymogami w zakresie podejmowania działań zmierzających do eliminowania nadmiernego stanu zagrożenia dla stanu zdrowia osób uczestniczących w czynnościach sądowych.