I SA/Wa 565/23

I SA/Wa 565/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-07-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-03-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
art. 2 ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) asesor WSA Nina Beczek Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2023 r. sprawy ze skargi H. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 stycznia 2023 r. nr SZ.rn.625.87.2020 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 19 stycznia 2023 r. nr SZ.rn.625.87.2020 utrzymał w mocy decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 3 lipca 2020 r. nr SN-IV.7515.16.2018.10 w przedmiocie reformy rolnej.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
H. T. wnioskiem z 26 kwietnia 2018 r., uzupełnionym pismami z 2 lipca 2018 r. oraz z 20 sierpnia 2018 r., wystąpiła o wydanie decyzji stwierdzającej, że nowoprojektowana działka nr [...], stanowiąca część działki nr [...], położona w obrębie K., gmina G., powiat g., województwo wielkopolskie, zapisana w KW nr [...], stanowiąca byłą własność H. T. z domu B., nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.). Wnioskodawczyni podniosła, że gorzelnia majątku K. była gorzelnią przemysłową, nie zaś rolniczą, obiekt ten stanowił samoistne i niezależne od zespołu folwarcznego centrum decyzyjne i autonomiczny ośrodek produkcyjny. Nadzór nad jego działalnością powierzono gorzelnianemu, nie zaś zarządcy folwarku, który swoje czynności wykonywał w budynku zlokalizowanym przy gorzelni. Surowce do produkcji spirytusu były nabywane także od zewnętrznych podmiotów, a młóto i wywar były sprzedawane na zewnątrz, pozwalając na pozyskanie środków finansowych dla funkcjonowania tego ośrodka przemysłowego.
Wojewoda Wielkopolski decyzją z 3 lipca 2020 r. odmówił stwierdzenia, że ww. nieruchomość stanowiąca nowoprojektowaną działkę nr [...], na której m.in. znajdowała się gorzelnia, nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
H. T. wniosła odwołanie od powyższej decyzji zarzucając naruszenie art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę przytoczył art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. i zaznaczył, że zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania przepisów dekretu ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska". Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, wskazał, że na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom, o których mowa w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem, w ocenie NSA, chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d i e dekretu. Biorąc zatem także pod uwagę przedmiot dekretu, jakim jest reforma rolna, należy uznać, że nieruchomość ziemska w rozumieniu dekretu to taka, która ma charakter rolniczy.
Zatem aby nieruchomość mogła być przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu na cele reformy rolnej, musiała to być nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym; stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych; spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu; nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.
Organ zaznaczył, że wniosek H. T. został złożony na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i dotyczy oceny podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nowoprojektowanej działki nr [...], stanowiącej część działki nr [...], stanowiącej byłą własność H. T. z domu B., zabudowanej gorzelnią.
Majątek ziemski położony w K. w gminie G., powiat g., w którego skład wchodziła nieruchomość gruntowa zabudowana budynkiem gorzelni, w chwili przejęcia przez Skarb Państwa stanowił własność H. T. z hrabiów B., podobnie jak folwarki P. oraz S.. Łączna powierzchnia ww. nieruchomości będących własnością H. T. w chwili wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wynosiła 1132,9713 ha. Potwierdzają to zarówno zapisy w księdze wieczystej oraz wnioski o wpis Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości objętych księgą wieczystą "K.". Natomiast majątek K. wraz z folwarkiem P. posiadał ogólny obszar 943,70 ha. Powierzchnia gruntów rolnych wchodzących w skład tych nieruchomości ziemskich wynosiła 564,17 ha. Powyższe wynika z treści protokołu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa majątków K. i P. z 24 marca 1945 r.
Majątek K. został nabyty przez H. T. z domu B. w drodze spadkobrania po G. P. w 1931 r. Nieruchomości stanowiące własność H. T. zapisane były w art. matrykuły nr [...], z której w 1944 r. część gruntów przeniesiono do art. nr [...] oraz w art. matrykuły S. nr [...] i [...]. W odniesieniu do tego majątku 28 marca 1942 r. wydano zarządzenie konfiskaty na podstawie § 9 w zw. z § 12 rozporządzenia z dnia 17 września 1940 r. o traktowaniu majątku obywateli byłego państwa polskiego (Dziennik Ustaw Rzeszy I, s. 1270), z uwagi na konieczność umacniania niemczyzny. Zgodnie ze spisem gruntów, sporządzonym na potrzeby konfiskaty nieruchomości 13 kwietnia 1942 r., majątek K. posiadał powierzchnię 537,4225 ha, natomiast obszar folwarków S. i P. wynosił odpowiednio 146,8596 ha i 449,9439 ha. Umową sprzedaży gruntów z 16 lutego 1944 r. inżynier rolnictwa – F. H., działając w imieniu Rzeszy Niemieckiej sprzedał część nieruchomości z majątku K. na rzecz A. W. z domu B.. Dlatego dla ww. nieruchomości założono art. matrykuły nr [...], a grunty i właścicielkę wpisano do nowoutworzonej księgi wieczystej K. tom [...] karta [...].
W związku z wejściem w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, Wojewódzki Urząd Ziemski w P., wniósł o zamknięcie wykazu K. tom [...] karta [...] i dopisanie obszaru tam wskazanego "jako części składowej nieruchomości oznaczonej K. . Wszelkie wpisy Rzeszy Niemieckiej do księgi wieczystej jako właściciela nieruchomości należy traktować jako nieważne i bezskuteczne z mocy prawa na podstawie przepisu art. 1 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń sądowych, wydanych w okresie okupacji niemieckiej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 25, poz. 151).
Minister wskazał, że w skład majątku K. wchodziła nieruchomość zabudowana gorzelnią, zajmująca część parceli katastralnej nr [...]. Obrazuje to mapa katastralna w zestawieniu z mapą ewidencyjną. Obszar ten m.in. obejmuje nowoprojektowana działka nr [...], uwidoczniona na wstępnym projekcie podziału działki nr [...], sporządzonym przez geodetę uprawnionego, mgr inż. J. K., zapisana w KW nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L. [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z/s w G., położonej w obrębie K., gmina G., powiat g., województwo wielkopolskie. Powierzchnia działki nr [...] wynosi 0,2928 ha. Wojewoda Wielkopolski ustalił, że wstępny projekt podziału obejmuje jednak nie tylko teren zajmowany przez gorzelnię w chwili przejęcia majątku przez Skarb Państwa, lecz również po północno-zachodniej stronie uwzględnia drogę wjazdową do folwarku, na południu zaś m.in. silosy, które nie istniały w 1940 r.
Organ zaznaczył, że w sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż obszar majątku K. przekraczał normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z art. 6 dekretu PKWN wynika, że pod działanie dekretu podpadały nie tylko same grunty orne, lecz również powiązane z gospodarstwem rolnym przedsiębiorstwa rolne.
Zespół folwarczny w K. położony był w południowej części K., w odległości około 6 km od G. w kierunku zachodnim i około 21 km w kierunku północnym od drogi G. Zespół ten składał się z podwórza folwarcznego oraz parku krajobrazowego z pałacem. Murowany pałac, zbudowany w 1864 r. był dominantą założenia parkowego, które ogrodzone było od strony północnej i wschodniej murem ceglanym. Pałac położony był w obszernym parku o charakterze rekreacyjnym, w którym znajdowały się cztery stawy. Do parku prowadził osobny wjazd z drogi G.. W pałacu jedynie sporadycznie bywała właścicielka – H. T., gdyż na stałe przebywała w K. w majątku swojego syna – T.. Przy drodze głównej, poza zespołem pałacowo-parkowym, zbudowane zostały czworaki oraz dwojaki, w których zamieszkiwali pracownicy części gospodarczej majątku. Wśród budynków dla robotników rolnych znajdowała się także oficyna. W 1931 r. majątek K. odziedziczyła H. T. z domu B. Sprawa dotycząca podpadania pod działanie przepisów dekretu zespołu pałacowo-parkowego została rozstrzygnięta decyzją Wojewody Wielkopolskiego z 28 września 2017 r. nr SN-IV.75 15.104.2013.10, w której stwierdzono, że nie podlegał on pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Organ wskazał, że gorzelnia majątku K. zlokalizowana była w północno-zachodniej części majątku, w podwórzu gospodarczym, które posiadało bramy wjazdowe od strony północnej i południowej. Jedna z nich znajdowała się przy gorzelni, druga pomiędzy stodołą i stajnią. Na terenie podwórza gospodarczego oprócz gorzelni zbudowano: świniarnię, chlewnie, szopy, magazyny, zrębaciarnię i kuźnię. Pośrodku podwórza wykopano staw, w którym hodowano ryby. Przy gorzelni znajdowała się rządcówka zbudowana z czerwonej cegły, zwana także agronomówką. Folwark ograniczony był zabudowaniami gospodarczymi i płotem oraz posiadał formę czworoboku. Jego pierzeję południową stanowiły stodoła ze spichlerzem oraz stajnia wraz z powozownią, zachodnią - obora, wschodnią - obora, spichlerz oraz warsztat, północną rządcówka oraz gorzelnia.
Gorzelnia wchodząca w skład majątku K. została zbudowana z cegły w 1939 r. Budynek gorzelni był dominujący na podwórzu gospodarczym. Znajdowały się w niej takie pomieszczenia jak aparatownia z aparatem odpędowym; lokal podręczny na narzędzia, oleje i smary; elektrownia z generatorem firmy Luth Rosen i trzema tablicami rozdzielczymi; zlewnia; słodownia; magazyn spirytusu; kotłownia i węglarnia z kotłem parowym i pompą; magazyn ziemniaków; drożdżownia; lokal odprawy spirytusu; laboratorium; biuro - kancelaria i mieszkanie. Gorzelnia była wyposażona w maszynę zapędową firmy Pfeifer z regulatorem pary wylotu oraz w parnik cylindryczno-stożkowy firmy H. Cegielski, wagę suwakową i wozową. Gorzelnia dostarczała wodę oraz elektryczność dla całego majątku.
Organ I instancji prowadząc postępowanie w sprawie przesłuchał w charakterze świadków W. W., J. K. oraz H. G.. W. W. wskazała, że spirytus był produkowany w gorzelni w K. z ziemniaków i zboża, surowce te pozyskiwano z własnych pół, część także kupowano, a młóto wykorzystywano w gospodarstwie i sprzedawano na zewnątrz. Stwierdziła również, że wydaje jej się, że produkcja spirytusu w gorzelni w K. miała charakter przemysłowy, a uprawa ziemniaków nie była w majątku K. dominująca. Świadek posiadała tę wiedzę z przekazu osób trzecich.
J. K., zeznając stwierdził jedynie, że wywar gorzelniczy wykorzystywano najprawdopodobniej do karmienia bydła.
H. G. zeznając 15 października 2018 r. wskazała, że surowce do produkcji, którą zajmowano się w gorzelni pozyskiwano z własnych pól, w gospodarstwie w K. uprawiano ziemniaki, zboża oraz buraki cukrowe, a młótem (tj. wartościowym produktem ubocznym powstałym przy produkcji spirytusu - nierozpuszczalnymi składnikami zacieru, zwanymi w latach 30 XX w. obornikiem) powstałym z produkcji w gorzelni nawożono własne ziemie. Ponieważ osoba ta znała przedstawione okoliczności z własnych obserwacji, dlatego słusznie Wojewoda Wielkopolski uznał zeznania te za najbardziej wiarygodne.
Z powyższego wynika, że do produkcji spirytusu w gorzelni w K. wykorzystywano ziemniaki jako produkt podstawowy oraz zboże (jęczmień). Zestawienie zapasów zbóż majątku K. również daje podstawę do stwierdzenia, że jęczmień był wykorzystywany do produkcji w gorzelni. Tylko w wierszu dotyczącym tego rodzaju zboża wskazano bowiem, że jego zapasy znajdują się także w gorzelni. Powyższe okoliczności wynikają także z późniejszych dokumentów, które zostały sporządzone po przejęciu majątku wraz z gorzelnią przez Skarb Państwa. Dokument zatytułowany: Ustalenie zapasów i zużycia przez Gorzelnię Rolniczą majątku K. z 29 marca 1946 r., stanowi, że spirytus produkowano głównie z ziemniaków pochodzących z majątku K., jęczmienia i buraków cukrowych, a gorzelnia w okresie od maja do września 1945 r. (tj. 5 miesięcy) wyprodukowała 20.229 litrów spirytusu.
Zestawienie przychodów i rozchodów gorzelni opisujące kampanię przypadającą na 1944 i 1945 r. wskazuje, że spirytus z gorzelni otrzymano jedynie w miesiącach: lutym, maju, czerwcu, lipcu i sierpniu 1945 r. i było go 19.139 litrów. Protokół zdawczo-odbiorczy gorzelni K. pochodzący z 3 grudnia 1948 r., stanowi, że w gorzelni nadal produkowano spirytus z ziemniaków i jęczmienia, jej pełna zdolność produkcyjna przy sześciomiesięcznej kampanii wynosiła 145.000 litrów (1450 hektolitrów, tj. 800 litrów alkoholu dziennie). Ponadto z protokołu z 6 maja 1952 r., dotyczącego ustalenia czynszu dzierżawnego za gorzelnię w K. wynika, że produkowany spirytus w kampaniach 46/47 do 48/49 miał pochodzenie wyłącznie ziemniaczane, w kampanii gorzelniczej 46/47 wyprodukowano 45.029 litrów spirytusu (przy czym w miesiącach od marca do czerwca 1946 r. gorzelnia była nieczynna - protokół z 12 grudnia 1947 r.), w kampanii 47/48 gorzelnia dała 101.508 litrów spirytusu, a w kampanii 48/49 wytworzono 53.676 litrów spirytusu. Organ I instancji wskazał, że nieprawidłowe są wnioski wynikające z twierdzeń pełnomocnika wnioskodawczyni dotyczące tego, że gorzelnia K. produkowała spirytus przez cały rok, albowiem treść ww. dokumentów oraz literatura dotycząca możliwości produkcyjnych gorzelni daje podstawę do jednoznacznego twierdzenia, że kampanie gorzelnicze trwały około 6 miesięcy, reszta roku była niezbędna dla wyprodukowania surowców - potrzebnych w gorzelni. W ocenie Wojewody Wielkopolskiego potwierdza to również wykaz gorzelni pracujących w kampanii 1946/1947, gdzie przy gorzelni K. wpisano 108.000 litrów, jako maksymalną zdolności produkcyjną w 180-cio dniowej kampanii.
Minister wskazał, że w złożonym odwołaniu pełnomocnik strony podał, że nie jest prawdą, że kampanie gorzelnicze trwały zaledwie 6 miesięcy, albowiem z § 105 ust. 1 rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 10 września 1932 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. o monopolu spirytusowym, opodatkowaniu kwasu octowego i drożdży oraz sprzedaży napojów alkoholowych (Dz. U. Nr 88, poz.746), wynika, że kampanie gorzelnicze trwały rok, tj. od 1 września jednego roku do 31 sierpnia roku następnego.
Organ zaznaczył, że kampania gorzelnicza mogła trwać krócej, w przypadku gdy nie było surowca do jego przerobu. W przypadku gorzelni rolniczych taka sytuacja była normą, co potwierdza m.in. W. P. z Instytutu Ekonomiki Rolnej w [...] w pracy "Zaopatrzenie w surowiec i gospodarka wywarem gorzelni rolniczych w świetle badań ankietowych".
W dokumentach zgromadzonych w sprawie pisze się o gorzelni w K. jako o gorzelni rolniczej, nigdzie w dokumentach nie stwierdza się wprost, że była to gorzelnia przemysłowa. Nie ma zatem podstaw do twierdzenia, że gorzelnia w 1939 r., na początku swojej działalności miała charakter przemysłowy. W archiwach państwowych nie odnaleziono dokumentów stanowiących o utracie charakteru rolniczego przez gorzelnię w K. lub o odszkodowaniu dla gorzelni w K. z tytułu tej utraty, które przewidywało obowiązujące w 1939 r. i 1944 r. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej o monopolu spirytusowym, opodatkowaniu kwasu octowego i drożdży oraz sprzedaży napojów alkoholowych z dnia 11 lipca 1932 r. oraz rozporządzenie Ministra Skarbu w sprawie wykonania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. o monopolu spirytusowym, opodatkowaniu kwasu octowego i drożdży oraz sprzedaży napojów alkoholowych z dnia 10 września 1932 r.
Minister podkreślił, że gorzelnia w K. powstała dopiero w 1939 r., pozwolenie na jej budowę zostało zatwierdzone w maju 1939 r. Stąd wniosek, że gorzelnia w K. przed wybuchem II wojny światowej pracowała bardzo krótko lub w ogóle nie doszło do jej rozruchu. Pierwsze archiwalne dokumenty dotyczące gorzelni w K. i prowadzonej tam produkcji odnoszą się do kampanii rozpoczętej w 1944 r., a dokumentacja konserwatorska wspomina nawet o rozpoczęciu działalności gorzelni dopiero w 1943 r. Należy zatem uznać, że to jak faktycznie funkcjonowała gorzelnia opisują ww. dokumenty powojenne, z których wynika, że gorzelnia w majątku K. miała charakter rolniczy.
Protokół zdawczo-odbiorczy gorzelni K. pochodzący z 3 grudnia 1948 r. wraz z załącznikiem - listą dłużników majątku gdzie wskazuje się, że wywar pozyskany z produkcji spirytusu był zbywany do zużycia w majątkach B. i C., nie daje podstaw do twierdzenia, że zbywanie wywaru na rzecz osób trzecich miało miejsce także przed wybuchem II wojny światowej. Okoliczności tej nie potwierdza żaden dokument pozyskany w toku postępowania, ani też zeznania świadków. W. W. mówiła bowiem jedynie o młócie, nie o wywarze. Natomiast J. K. podał, że wywarem karmiono bydło, jednak nie był pewny swojej wypowiedzi.
Zgodnie z art. 33 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 11 lipca 1932 r., gorzelnia miała charakter rolniczy jeśli stanowiła część składową gospodarstwa rolnego o obszarze gruntów ornych, nie mniejszym od ustalonego przez Ministra Skarbu w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych w drodze rozporządzenia, znajdujących się od gorzelni w odległości, którą również ustalał Minister Skarbu w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych. Gorzelnie rolnicze obowiązane były pędzić spirytus z ziemniaków i zboża na słód oraz zużywać uzyskany przy produkcji spirytusu wywar i obornik w gospodarstwie połączonym z gorzelnią. Minister Skarbu w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Reform Rolnych mógł zezwalać w poszczególnych przypadkach na wyjątki od postanowień tego ustępu. Jak wynika z ww. regulacji, obowiązującej aż do 1953 r., gorzelnie rolnicze były uznawane za część gospodarstwa rolnego. Ponadto przepisy art. 32 i 33 ww. aktu prawnego stanowiły, że dla gorzelni rolniczych ustala się kontyngent odpędu, który oznacza najwyższą ilość spirytusu, jaką gorzelnia rolnicza ma prawo wyprodukować w danej kampanii zarówno na cele konsumpcyjne jak niekonsumpcyjne.
W rozporządzeniu Ministra Skarbu z dnia 11 lipca 1932 r., stwierdzono, że gospodarstwo rolne jakie mało być połączone z gorzelnią, aby ta miała charakter rolniczy, miało posiadać obszar ziemi ornej nie mniejszy od 120 ha dla województwa poznańskiego. Do gospodarstwa rolnego, połączonego z gorzelnią rolniczą, zaliczało się wyłącznie grunty położone w promieniu najwyżej 10 km od gorzelni, które wraz z gorzelnią stanowiły własność jednej i tej samej osoby. Ponadto w § 98 rozporządzenia stwierdzało się, że wywar i obornik uzyskany przy produkcji spirytusu mają być zużywane w całości w gospodarstwach połączonych z gorzelniami. Przekroczenie warunków sformułowanych w tym przepisie powodowało utratę charakteru rolniczego gorzelni. W § 326 tego rozporządzenia na trzechlecie 1936/37/38/39 najwyższy kontyngent odpędu, jaki mogła posiadać gorzelnia rolnicza ustalono na 1.500 hl alkoholu, najniższy zaś na 400 hl alkoholu. Rozporządzenie Ministra Skarbu wydane w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa i Refom Rolnych o ustaleniu ogólnego kontyngentu odpędu na trzechlecie 1939/40, 1940/41 i 1941/42 dla gorzelni rolniczych, o podziale tego kontyngentu na poszczególne województwa w kampanii 1939/40 oraz o ustaleniu na wspomniane wyżej trzechlecie najwyższego i najniższego kontyngentu odpędu, jaki może posiadać jedna gorzelnia z dnia 21 lutego 1939 r. (Dz. U. nr 18, poz. 116), stwierdzało natomiast, że na trzechlecie 1939/40, 1940/41 i 1941/42 najwyższy kontyngent odpędu, jaki może posiadać jedna gorzelnia rolnicza, oznacza się na 2.000 hektolitrów alkoholu, najniższy zaś na 560 hektolitrów alkoholu. Powołane akty prawne stanowiły, że Minister Skarbu może w drodze wyjątku podwyższyć gorzelniom na daną kampanię kontyngent odpędu ponad określony najwyższy kontyngent.
Powoływanie się zatem przez pełnomocnika wnioskodawczyni na ustawę z dnia 31 lipca 1924 r. o monopolu spirytusowym (Dz. U. nr 78, poz. 755), która nie obowiązywała w 1939 r. i z której wynika, że najwyższy odpęd roczny gorzelni rolniczej, aby mogła być ona za taką uznana nie mógł przekroczyć 1600 hl jest bezprzedmiotowe.
W ocenie Ministra gorzelnia w K. spełniała ww. warunki określone przez akty prawne obowiązujące w dacie jej powstania - spirytus pędzony był z ziemniaków, a wywar wykorzystywano do karmienia bydła hodowanego w majątku K.. Z protokołu przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej wynika, że obszar gruntów rolnych w majątku K. wraz z folwarkiem P. wynosił 564,17 ha, a ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi o przeprowadzaniu reformy rolnej wspomina, że majątek K. posiadał ponad 492 ha gruntów ornych. Z map katastralnych wynika natomiast, że grunty te położone były w otoczeniu folwarku i zespołu dworsko parkowego. W powołanych dokumentach wskazano, że gorzelnia w K. jest gorzelnią rolniczą.
Organ zaznaczył, że w sprawie wykazano, że gorzelnia w K. miała charakter rolniczy. Należało jednak zbadać również, czy gorzelnia miała związek funkcjonalny z prowadzonym przez właściciela gospodarstwem.
Świadkowie przesłuchani w przedmiotowym postępowaniu oraz w sprawie dotyczącej zespołu pałacowo-parkowego wskazali Pana S. jako zarządcę majątku w K.. Okoliczność ta znalazła potwierdzenie w dokumencie pozyskanym z Archiwum Państwowego w Poznaniu, tj. w protokole z oględzin terenu pod budowę gorzelni parowej w majątku K. z 31 marca 1939 r., gdzie wyraźnie wskazuje się, że dyrektorem majątku K. był M. S., oprócz tego generalnym plenipotentem H. T. był A. S.. Ponadto w rejestrze mieszkańców wsi K. przy nazwisku C. W. wpisano zawód "włodarz", przy nazwisku S. S. wpisano zawód "rządca", a przy nazwisku B. J. zapisano "księgowa". Wpisy te pochodzą z okresu powojennego, jednak w rejestrze podano, że ww. osoby zamieszkiwały w gminie K. w czasie przejęcia majątku na rzecz Skarbu Państwa. Natomiast w spisie pracowników stanowiącym załącznik do ogólnego opisu majątku K. określono, że S. S. oraz S. K. byli włodarzami, natomiast W. C. powierzono funkcję polowego. Po przejęciu majątku ww. osoby nadal pełniły swoje funkcje, gdyż w spisie pracowników pochodzącym z 1946 r. wskazuje się, że S. S. był włodarzem pracowników rolnych, a S. K. był włodarzem od zaprzęgu. Poza tym od miesiąca do lipca 1939 r., administratorem majątku był K. T., który w lipcu 1939 r. wziął w dzierżawę majątek C. i opuścił K. Ww. rejestrze i spisie pracowników brak jest wskazania, aby którakolwiek z osób tam wymienionych była gorzelnianym w majątku K..
Przesłuchany w charakterze świadka J. K., składając zeznania w 2017 r. w sprawie zespołu pałacowo-parkowego w K. wskazał poprzez zaznaczenie na planie sytuacyjnym majątku, że budynkiem administracyjnym była rządcówka położona przy gorzelni, jednocześnie dodał, że wynagrodzenia były wypłacane przez kasjerkę w gorzelni, a polecenia robotnikom rolnym były wydawane w rządcówce albo na podwórzu gospodarczym. J. K. dodał, że osobiście znał kasjerkę majątku w K. Zeznając ponownie w omawianym postępowaniu przyznał jedynie, że w podwórzu gospodarczym pobudowana była rządcówka jako osobny i samodzielny budynek.
Przesłuchana w charakterze świadka H. G. zeznając w 2017 r., stwierdziła, że budynkiem, z którego administrowano i zarządzano majątkiem w K. była gorzelnia, tam znajdowało się biuro i tam były wydawane polecenia pracownikom. Polecenia te wydawano także w podwórzu gospodarczym. Świadek dodała także, że w gorzelni przechowywano dokumentację księgową związaną z działalnością gospodarczą folwarku i także z gorzelni kasjerka wypłacała wynagrodzenia pracownikom majątku. Zeznając w przedmiotowym postępowaniu stwierdziła, że rządcówka znajdowała się obok gorzelni, z tej rządcówki wypłacano wynagrodzenia i wydawano polecenia pracownikom części gospodarczej majątku, ponadto w gorzelni nie było biura i nikt w niej nie zamieszkiwał.
Świadek W. W. zeznając w 2017 r., podniosła, że zarząd i administracja majątkiem odbywały się w gorzelni, rządcówka znajdowała się natomiast na terenie gorzelni i że z niej wypłacano wynagrodzenia pracownikom części gospodarczej majątku. Polecenia dotyczące prac w gospodarstwie były wydawane na podwórzu gospodarczym. W. W. zeznawała również w przedmiotowym postępowaniu i podczas przesłuchania przeprowadzonego 28 stycznia 2019 r., stwierdziła, że na terenie podwórza gospodarczego znajdowała się rządcówka, w której m.in. dzielono prace i że rządcówka znajdowała się przy gorzelni. P. N. zeznając w sprawie zespołu pałacowo-parkowego w 2016 r., wskazała, że biuro majątku w K. znajdowało się przy gorzelni, kasjerka wypłacała wynagrodzenie pracownikom majątku z biura znajdującego się przy gorzelni, polecenia pracownikom rolnym były wydawane na podwórzu gospodarczym. Osoby tej nie przesłuchano ponownie w przedmiotowym postępowaniu ze względu na jej śmierć.
W toku postępowania dotyczącego zespołu pałacowo-parkowego w K. przesłuchano także T. D. i J. G.. Świadek T. D. stwierdził, że budynkiem, z którego administrowano i zarządzano częścią gospodarczą majątku była prawdopodobnie rządcówka zwana też agronomówką. Świadek nie miał jednak szerokiej wiedzy na temat funkcjonowania majątku K. przed jego przejęciem na rzecz Skarbu Państwa, gdyż zamieszkiwał w pałacu w latach 1953-1966. Szerokiej wiedzy nie posiadała także J. G., która wskazał, że w latach 50 XX w. biuro majątku znajdowało się w gorzelni.
Wojewoda Wielkopolski stwierdził w zaskarżonej decyzji, że ww. zeznania świadków są ze sobą sprzeczne w zakresie miejsca, z którego zarządzano majątkiem, wypłacano wynagrodzenia i wydawano polecenia pracownikom gospodarczym majątku. Część świadków twierdziła bowiem, że miało to miejsce w gorzelni, inni wskazali, że w rządcówce lub/i na podwórzu gospodarczym. Pełnomocnik wnioskodawczyni we wniosku z 26 kwietnia 2018 r., uznał, że miejscem, z którego zarządzano majątkiem była rządcówka, gdyż wynika to z zeznań złożonych w postępowaniu dotyczącym zespołu pałacowo-parkowego przez P. N., J. K., T. D. oraz J. G.
Minister zaznaczył, że T. D. znał okoliczności dotyczące majątku K. głównie z własnych obserwacji poczynionych w latach 1953-1966, kiedy to zamieszkiwał w pałacu. Ponadto świadek na pytanie dotyczące nazwy budynku, z którego administrowano majakiem wskazał, że prawdopodobnie była to rządcówka, co sugerowało, że nie był on pewien swojej wypowiedzi. Podobnie rzecz się miała w stosunku do zeznań P. N., która na pytanie dotyczące biura majątku, odpowiedziała najpierw "nie wiem", a potem dodała, że biuro było przy gorzelni oraz J. K., który oświadczył, że podejrzewa, że budynek z którego administrowana majątkiem nosił nazwę rządcówka.
Pełnomocnik wnioskodawczyni we wniosku pominął ww. wypowiedzi świadków, tj. H. G., W. W. i J. K., z których wynikało, że to gorzelnia była centrum decyzyjnym majątku w K. H. G. zeznając podczas przedmiotowego postępowania zmieniała swoje zeznania i stwierdziła, że nie z gorzelni, ale z rządcówki wypłacano wynagrodzenia i wydawano polecenia pracownikom części gospodarczej majątku, ponadto w gorzelni nie było biura i nikt w niej nie zamieszkiwał.
W ocenie organu w sprawie nie zostało ostatecznie wyjaśnione z jakiego konkretnie budynku zarządzano i administrowano częścią gospodarczą majątku w K. w chwili jego przejęcia przez Skarb Państwa. Nie ulega jednak wątpliwości, że zarząd był prowadzony z podwórza gospodarczego, nie zaś z części pałacowo-parkowej. Nie było innej możliwości prowadzenia gospodarstwa, gdyż pałac znajdował się od 1931 r. w remoncie, a H. T. stale zamieszkiwała w majątku swojego syna T. Gdyby nawet interpretować zaistniałe wątpliwości na korzyść wnioskodawczyni i stwierdzić, że z gorzelni nie prowadzono zarządu i administracji całym majątkiem, to i tak z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika powiązanie funkcjonalnie gorzelni z częścią gospodarczą majątku. Była ona bowiem zlokalizowana na podwórzu gospodarczym, co oznacza, że nie wyodrębniono jej fizyczne (tj. gorzelnia nie stanowiła części kompleksu gorzelnianego pobudowanego poza podwórzem), co świadczy o związku terytorialnym gorzelni z częścią gospodarczą majątku. Była ona również powiązana gospodarczo z gospodarstwem rolnym w K., gdyż to z niego pochodziły surowce do produkcji spirytusu, a powstały przy tej produkcji obornik i wywar zużywano w tym gospodarstwie. Ze względu na powiązanie gospodarcze musiał istnieć też związek organizacyjny między gospodarstwem rolnym a gorzelnią, gdyż rodzaj upraw musiał być chociażby konsultowany (jeśli nie ustalany przez zarządcę majątku) z zarządcą części gospodarczej majątku, aby zapewnić realizację potrzeb surowcowych gorzelni. Gorzelnia była także prawnie powiązana z całym majątkiem K. poprzez osobę właścicielki i zapisanie jej wraz z całym majątkiem K. w jednej księdze wieczystej.
Organ zaznaczył, że pełnomocnik wnioskodawczyni we wniosku wszczynającym postępowanie wskazał, że gorzelnia posiadała kierownika, którym był J. S., nie powołał się jednak w tym wniosku wprost na żaden dowód potwierdzający tę okoliczność. W piśmie z 27 kwietnia 2020 r. podano, że w chwili protokolarnego przejęcia gorzelni w 1948 r. funkcję gorzelnianego pełnił J. S., natomiast w okresie od października 1945 r. do marca 1946 r. gorzelnianymi byli kolejno H. K., a później F. K., na co wskazuje protokół z 12 grudnia 1947 r. w sprawie braku dowodów, ksiąg, zapasów rachunkowo-gospodarczych.
Wojewoda Wielkopolski w zaskarżonej decyzji słusznie podkreślił, że dokument ten sporządzono po przejęciu K. na rzecz Skarbu Państwa i wspomina się w nim wyraźnie, że majątek wraz z gorzelnią jest mieniem państwowym i został przejęty na cele reformy rolnej 24 marca 1945 r. Ponadto z dokumentu tego wynika, że 5 maja 1945 r., na polecenie Pełnomocnika Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych gorzelnia została przekazana Wojsku Polskiemu i została uruchomiona 16 kwietnia 1945 r. Natomiast powyższy protokół z 1948 r. nie został spisany w związku z przejęciem ww. gorzelni od H. T. na rzecz Skarbu Państwa, ale stwierdzał przekazanie tej nieruchomości od Prezydium Rady Narodowej przez przedstawiciela Zarządu Państwowych Nieruchomości Ziemskich. Trudno zatem uznać na podstawie tych dokumentów, że zatrudnienie H. K., F. K. i J. S. jako gorzelnianych było autonomiczną decyzją H. T. i stanowiło odzwierciedlenie jej sposobu gospodarowania w majątku w okresie przed jego przejęciem na rzecz Skarbu Państwa. Przeciwnie, zatrudnienie ww. osób miało miejsce już w czasie, gdy gorzelnia była własnością Skarbu Państwa i stanowiło odzwierciedlenie sposobu zarządzania nią przez władze państwowe. Osoba J. S. pojawia się w zeznaniach T. D., który oświadczył, że S. był gorzelnianym, jednak w latach 50 XX w. Poza tym przesłuchana w charakterze świadka H. G. wskazała, iż w gorzelni pracowało dwóch pracowników, których pamiętała i był to J. P. oraz S. H., jednocześnie oświadczyła, że prawdopodobnie gorzelnią zarządzał zarządca folwarku w K.. Pozostali świadkowie nie pamiętali, aby w gorzelni pracował jej kierownik zwany gorzelnianym. Faktu zatrudnienia gorzelnianego w okresie przed przejęciem majątku K. przez Skarb Państwa nie potwierdzają ani wykazy pracowników majątku K., ani też rejestr mieszkańców K. Stąd trudno przyjąć, że w gorzelni zatrudniony był gorzelniany ww. czasie.
Minister podkreślił, że dla stwierdzenia, że przedmiotowa działka podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wystarczająca jest już potencjalna przydatność gorzelni jako wspomagającej majątek rolny. Bezspornie bowiem gorzelnie rolnicze, przetwarzające płody rolne stanowią element szeroko rozumianej produkcji rolnej. Tym bardziej, że jak ustalił Wojewoda, spirytus wytwarzany był z ziemniaków, a wywar wykorzystywano do karmienia bydła hodowanego w majątku K. Składniki te pochodziły z majątku, którego część stanowiła gorzelnię. Oznacza to, że na cele reformy rolnej przejmowane były nie tylko tereny już (na dzień wejścia w życie dekretu) wykorzystywane rolniczo, ale również tereny i obiekty, które mogły być (w przyszłości) wykorzystane na rzecz działalności rolniczej. Ze stwierdzenia, że przejęciu w trybie dekretu podlegały te nieruchomości, które były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej należy wyprowadzić zatem wniosek, że przedsiębiorstwa wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej, które do swojej produkcji wykorzystywały płody rolne, również podlegały przejęciu w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, jako że wykorzystywały "owoce" działalności wytwórczej w rolnictwie. Zatem przedsiębiorstwa wykorzystujące wytwory działalności rolniczej również należy zaliczyć do działalności wytwórczej w rolnictwie. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w art. 6 dekretu, zgodnie z którym Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmie niezwłocznie zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi, wymienionymi w art. 2 wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Z kontekstu normatywnego (zestawienia art. 2 ust. 1 lit. e) i art. 6 dekretu) wynika, że zarząd obejmowany był nad nieruchomościami przejmowanymi w trybie art. 2 dekretu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 949/17). Pojęcie przedsiębiorstwa przemysłu rolnego należy zatem odczytywać autonomicznie na gruncie dekretu, jako służące i nadające się do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, jeśli wchodziło w skład nieruchomości ziemskiej i tym samym podlegało przejęciu na cele reformy rolnej. Gorzelnia wykorzystywała do swojej działalności wytwory działalności rolniczej, a zatem była przedsiębiorstwem przemysłu rolnego określonym w art. 6 dekretu, które podlegało przejęciu na cele reformy rolnej. Twierdzenie to jest zgodne z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2005 r. sygn. akt OSK 473/04, w którym Sąd ten wskazał, że bez wątpienia do przedsiębiorstw przemysłu rolnego objętych zakresem art. 6 dekretu zaliczane są i były gorzelnie.
Minister wskazał, że związek funkcjonalny należy w okolicznościach przedmiotowej sprawy analizować na płaszczyźnie wpływu gorzelni na pozostałe nieruchomości, jak i przez pryzmat znaczenia tych nieruchomości dla funkcjonowania tej gorzelni. Związek ten wystarczy, jeśli ma zwyczajny charakter, nie musi zaś byś ścisły czy nierozerwalny. Związek ten nie istniałby wówczas, jeżeli strona ubiegająca się o uznanie, że nieruchomość nie była objęta mocą dekretu przekonująco wykazałaby, iż gorzelnia mogłaby prawidłowo funkcjonować w analogiczny sposób bez nieruchomości o charakterze rolnym.
W ocenie organu odwoławczego ustalenia Wojewody Wielkopolskiego dokonane na podstawie zgromadzonych dowodów wskazują, że teren stanowiący fragment obecnej działki nr [...], oznaczony we wstępnym projekcie podziału biegłego geodety J. K. jako działka nr [...], na której posadowiona była gorzelnia, miał związek z częścią gospodarczą majątku. Gorzelnia będąca częścią majątku w K. była bowiem natomiast gorzelnią o charakterze rolniczym, nie zaś przemysłowym. Z załączonego przez pełnomocnika wnioskodawczyni zdjęcia pochodzącego z 1945 r. (załącznik nr 25 do wniosku) oraz zdjęcia lotniczego z 1940 r. wynika, że obszar przez nie obecnie zajmowany był pusty i stanowił cześć podwórza gospodarczego, przy czym nie przedstawiono żadnego dowodu wskazującego na to, iż był on wykorzystywany tylko na potrzeby gorzelni. Podobne wnioski można wywieść na podstawie analizy dokumentacji konserwatorskiej. Objęta nowoprojektowaną działką nr [...] droga wjazdowa do folwarku, była wykorzystywana na potrzeby całego kompleksu folwarcznego, nie tylko budynku gorzelni, chociażby dlatego, że powstała przed jej wybudowaniem, co wynika z dokumentacji konserwatorskiej oraz zeznań świadków. Zarówno zatem wjazd jak i obszar dziś zajmowany przez silosy były związane z folwarkiem i stanowiły jego cześć składową niezbędną do prawidłowego funkcjonowania części gospodarczej K.. Objęta wnioskiem nieruchomość stanowi obecnie własność osoby prawnej.
H. T. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 7 w zw. z art 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, wybiórczą i selektywną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która doprowadziła organ do błędnego wniosku, że gorzelnia w K. miała charakter rolniczy, nie zaś przemysłowy;
2. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. przez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym zeznań świadków, a w konsekwencji arbitralne przyjęcie, że do produkcji spirytusu w k. gorzelni wykorzystywano ziemniaki jako produkt podstawowy oraz zboża, które pochodziły z pól uprawnych majątku ziemskiego K., zaś wywar uzyskany z produkcji spirytusu w całości zużywano w gospodarstwie rolnym;
3. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z § 105 ust. 1 rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 10 września 1932 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r. o monopolu spirytusowym, opodatkowaniu kwasu octowego i drożdży oraz sprzedaży napojów alkoholowych przez niczym nieuzasadnione przyjęcie, że kampanie gorzelnicze trwały tylko 6 miesięcy, a nawet krócej w przypadku braku surowca do jego przerobu, choć wniosek ten nie znajduje oparcia ani w przedwojennych przepisach prawnych, ani w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, a także pominięcie przez organ, że pełna zdolność produkcyjna gorzelni w K. w ciągu całej kampanii wynosiła około 3.000 hektolitrów, a więc znacznie ponad ustalony kontyngent odpędu;
4. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na bezrefleksyjnej ocenie i wyprowadzeniu przez organ z dokumentów wytworzonych po zakończeniu II Wojny Światowej (1945 - 1952) błędnego wniosku, że gorzelnia w K. 1 września 1939 r. oraz 13 września 1944 r. miała charakter rolniczy;
5. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu przez selektywną ocenę dowodów zgromadzonych w postępowaniu i bezpodstawne przyjęcie, że gorzelnia pozostawała w funkcjonalnym związku z rolną częścią majątku ziemskiego K., a w konsekwencji stanowiła nieruchomość ziemską podlegającą przejęciu na rzecz Skarbu Państwa, podczas gdy udowodnione zostało, że istniały niezależne ośrodki decyzyjne dla części gospodarczej oraz gorzelni, surowce do produkcji spirytusu były pozyskiwane od innych dostawców, a wywar był sprzedawany na rzecz odbiorców spoza majątku;
6. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu przez brak dostatecznego wyjaśnienia przez organ w jaki sposób gorzelnia w K. mogła zrealizować cele reformy rolnej określone w art. 1 ust. 2 dekretu.
W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 3 lipca 2020 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
| |
|Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: |
|Zdaniem Sądu skarga podlega oddaleniu. |
|Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 |
|września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z jego treścią na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości |
|ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha |
|powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny|
|przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, |
|wymienione m.in. w punkcie e dekretu, przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z |
|przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 dekretu, część druga. |
|Na cele reformy rolnej przejęciu podlegały więc stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości |
|ziemskie o określonym areale. W pierwotnym brzmieniu art. 2 ust. 1 dekretu odwoływał się do "nieruchomości ziemskich o charakterze |
|rolniczym". Nowelizacja tego przepisu, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegała na skreśleniu słów "o charakterze |
|rolniczym". Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczył więc nieruchomości określonego rodzaju - nieruchomości ziemskich. Dla |
|ustalenia zakresu przedmiotowego tego pojęcia niezbędne było zatem wyjaśnienie pojęcia "nieruchomość ziemska", bowiem ani dekret ani |
|rozporządzenie nie zawierały takiej definicji. W orzecznictwie przyjęto rozumienie tego pojęcia w oparciu o uzasadnienie zawarte w |
|uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. sygn. W 3/89 oraz w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 kwietnia |
|1996 r. sygn. W 15/95. Zgodnie z nimi, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie lub ich części, które są lub mogą|
|być wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej. Taki też kierunek rozumienia pojęcia "nieruchomości ziemskiej" wskazał |
|Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006r. sygn. akt I OPS 2/06. Wobec tego pojęcie to |
|powinno być interpretowane z uwzględnieniem celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który |
|ustalał, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Dla dokonania takiej oceny |
|orzecznictwo wprowadziło pojęcie "związku funkcjonalnego" pomiędzy nieruchomością zabudowaną dworem a częścią gospodarczą majątku |
|rozumianego jako tego typu zależność, że jej rozerwanie skutkowałoby niemożliwością lub znaczną uciążliwością w prowadzeniu działalności|
|rolniczej (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 2230/12; z dnia 17 lipca 2015 r. sygn. akt I|
|OSK 1813/14; z dnia 2 września 2015 r. sygn. akt I OSK 3077/13). |
| |
|Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wskazuje, że w skład majątku K. wchodziła nieruchomość zabudowana gorzelnią, |
|zajmująca część parceli katastralnej nr [...]. Gorzelnia zlokalizowana była w północno-zachodniej części majątku, w podwórzu gospodarczym.|
|Na terenie podwórza gospodarczego oprócz gorzelni zbudowano świniarnię, chlewnie, szopy, magazyny, zrębaciarnię i kuźnię. Pośrodku |
|podwórza wykopano staw. Przy gorzelni znajdowała się rządcówka zbudowana z czerwonej cegły, zwana także agronomówką. Pierzeję południową|
|folwarku stanowiły stodoła ze spichlerzem oraz stajnia wraz z powozownią, zachodnią - obora, wschodnią - obora, spichlerz oraz warsztat,|
|północną rządcówka oraz gorzelnia. Gorzelnia została zbudowana z cegły w 1939 r. Budynek gorzelni był dominujący na podwórzu |
|gospodarczym. Znajdowały się w niej aparatownia z aparatem odpędowym; lokal podręczny na narzędzia, oleje i smary; elektrownia z |
|generatorem firmy Luth Rosen i trzema tablicami rozdzielczymi; zlewnia; słodownia; magazyn spirytusu; kotłownia i węglarnia z kotłem |
|parowym i pompą; magazyn ziemniaków; drożdżownia; lokal odprawy spirytusu; laboratorium; biuro - kancelaria i mieszkanie. Gorzelnia była|
|wyposażona w maszynę zapędową firmy Pfeifer z regulatorem pary wylotu oraz w parnik cylindryczno-stożkowy firmy H. Cegielski, wagę |
|suwakową i wozową. Gorzelnia dostarczała wodę oraz elektryczność dla całego majątku. |
| |
|Skarżąca zakwestionowała stanowisko organów obu instancji, że przedmiotowa nieruchomość przeszła na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e |
|dekretu PKWN na własność Państwa. Wskazała przede wszystkim, że spornej gorzelni nie łączył z rolniczą częścią majątku związek |
|funkcjonalny. Gorzelnia majątku K. była bowiem, w ocenie Skarżącej, gorzelnią przemysłową a nie rolniczą, nie nadzorował jej zarządca |
|folwarku, surowce do produkcji spirytusu pochodziły także spoza majątku własnego a produkcja użytkowana była nie tylko na potrzeby |
|własne ale także sprzedawana ( młóto i wywar). |
|Stanowisko Skarżącej nie zasługuje zdaniem Sądu na uwzględnienie. |
|Aprobując stanowisko doktryny i orzecznictw sądów przyjąć należy, że analiza przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej prowadzi|
|do wniosku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być |
|wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Mając to na |
|uwadze Sąd prezentuje stanowisko, że dla stwierdzenia, że przedmiotowa nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu |
|reformy rolnej, wystarczająca jest potencjalna przydatność tej gorzelni - jako obiektu pożytkującego płody rolne pochodzące z majątku |
|rolnego i wspomagającego funkcjonowanie tego majątku poprzez wykorzystanie wytworów jej produkcji - dla prowadzenia majątku rolnego |
|jako całości. Bezspornie bowiem gorzelnie rolnicze, przetwarzające płody rolne stanowią element szeroko rozumianej produkcji rolnej a |
|Skarżąca nigdy nie kwestionowała, że do produkcji spirytusu w omawianej gorzelni wykorzystywano ziemniaki, zboże (jęczmień) i buraki |
|pochodzące także z majątku K. zaś pozyskany przy produkcji spirytusu wywar i młóto wykorzystywano w majątku na jego potrzeby. Tym samym|
|przyjąć należy, że omawiana gorzelnia stanowiła przedsiębiorstwo wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej, które do swojej produkcji |
|wykorzystywało pochodzące z majątku płody rolne, co oznacza, że podlegało przejęciu w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jako |
|wykorzystujące "owoce" działalności wytwórczej w rolnictwie. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w art. 6 dekretu, zgodnie z|
|którym "Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmie niezwłocznie zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi, wymienionymi w art. 2 |
|wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu |
|rolnego". Z zestawienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i art. 6 dekretu wynika, że zarząd obejmowany był nad nieruchomościami |
|przejmowanymi w trybie art. 2 dekretu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 949/17). Pojęcie |
|przedsiębiorstwa przemysłu rolnego należy zatem odczytywać autonomicznie na gruncie dekretu jako służące i nadające się do prowadzenia |
|działalności wytwórczej w rolnictwie, jeśli wchodziło w skład nieruchomości ziemskiej i tym samym podlegało przejęciu na cele reformy |
|rolnej. W tym kontekście nieuzasadnione są argumenty Skarżącej, że gorzelnia nie podlegała przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e |
|dekretu. Gorzelnia wykorzystywała do swojej działalności wytwory działalności rolniczej, a zatem była przedsiębiorstwem przemysłu |
|rolnego określonym w art. 6 dekretu, które podlegało przejęciu na cele reformy rolnej. Twierdzenie to jest zgodne z wyrokiem Naczelnego |
|Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2005 r. sygn. akt OSK 473/04, w którym Sąd ten wskazał, że "bez wątpienia do przedsiębiorstw |
|przemysłu rolnego objętych zakresem art. 6 dekretu zaliczane są i były gorzelnie". Dodać w tym miejscu należy, że przejęciu podlegały |
|również wszelkie budynki gospodarcze, położone w obrębie części folwarcznej, jeżeli ich charakter potwierdzał możliwość wykorzystania i |
|przydatność do prowadzenia działalności o charakterze rolniczym. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że przedmiotowa gorzelnia to |
|zakład wytwórczy spirytusu surowego z wykorzystaniem płodów rolnych, który pozostawał w pełnej symbiozie z częścią rolną majątku, a jego|
|funkcjonowanie oparte było o pożytki z upraw rolnych. Podsumowując, zarówno gorzelnia rolnicza, jako przedsiębiorstwo przemysłu rolnego,|
|wraz z innymi budynkami o charakterze gospodarczym z nią związanymi, jak i grunty o charakterze rolniczym składające się na sporną |
|działkę podlegały przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jako użytki rolne oraz zabudowania i urządzenia gospodarcze |
|wykorzystywane do działalności rolniczej prowadzonej w majątku, jako części nieruchomości ziemskiej. W takiej sytuacji , wbrew zarzutom |
|skargi, badanie pozaustawowej przesłanki, jaką jest kwestia istnienia tzw. związku funkcjonalnego tej części majątku z jego częścią |
|mającą charakter rolny, uznać należał za zbędne, bo nie posiadające żadnej doniosłości prawnej. |
|Dodatkowo jedynie wyjaśnić należy, że pojęcie "związku funkcjonalnego" nie jest pojęciem prawnym (tj. pojęciem używanym przez system |
|prawa w dacie wejścia dekretu w życie), a pojęciem wypracowanym przez orzecznictwo sądowe, zdefiniowanym ogólnie jako występowanie |
|trwałego i intensywnego powiązania pomiędzy nierolniczą a rolniczą częścią nieruchomości ziemskiej, skutkującego koniecznością uznania, |
|iż rolnicza część nieruchomości ziemskiej nie może bez w/w części nierolniczej prawidłowo funkcjonować bądź też funkcjonowanie to byłoby|
|nadmiernie utrudnione. Zdecydowana większość wypowiedzi licznego orzecznictwa sądowego na temat wykładni pojęć "nieruchomość ziemska" i |
|"związek funkcjonalny" została poczyniona na użytek spraw dotyczących stwierdzenia podpadania albo niepodpadania pod działanie art.2 |
|ust.1 lit. e dekretu zespołów pałacowo-parkowych oraz dworsko-parkowych. |
|Zdaniem Sądu zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione, postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało przeprowadzone wnikliwie, |
|z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (w tym i przepisów Kodeksu postępowania |
|administracyjnego powołanych w złożonej skardze, w tym m.in. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Materiał dowodowy w sprawie został |
|dostatecznie zebrany. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Organy |
|przedstawiły swoje stanowisko w uzasadnieniach wydanych rozstrzygnięć z poszanowaniem art. 107 § 3 k.p.a. |
|Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami |
|administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł jak w sentencji. |