I SA/Wa 559/21

I SA/Wa 559/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-03-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-03-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Anna Fyda-Kawula /sprawozdawca/
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 2162/22 - Postanowienie NSA z 2026-01-13
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. L., T. L., E. W., F. W., M. G., X. G., P. G., E. L., N. L., P. L., P. L., F. L., S. L. i J. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2021 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania E. L., T. L., E. W., F. W. M. G., X. G., P. G., E. L., N. L., P. L., P. L., F. L., S. L. i J. L. (Skarżący) na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2017 r. nr [...] stwierdzającą, że nieruchomość stanowiąca dawną osadę młyńską [...], na którą składają się obecne działki ewidencyjne nr: [...] o łącznej powierzchni [...] ha, położone w obrębie [...], gmina [...], powiat [...], pochodząca z dawnych dóbr ziemskich p.n. [...], wchodzących w skład dawnego majątku [...] będącego własnością F. L., podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z [...] października 2014 r. Skarżący - spadkobiercy F. L., wystąpili do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że osada [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. We wniosku wskazano, że osada młyńska [...] składała się z dwóch młynów stojących naprzeciw siebie po obu stronach rzeki [...], budynku administracyjnego przeznaczonego na siedzibę zarządu młynów i mieszkanie młynarza, jazu na [...] o konstrukcji drewniano-murowanej, elektrowni wodnej, stawu młyńskiego oraz tartaku wodno-turbinowego. W uzasadnieniu wnioskodawcy podnieśli m.in., że osada młyńska [...] położona w [...] stanowiła fizycznie wydzieloną nieruchomość, a młyny pełniły funkcję zakładu przemysłowego.
Wojewoda [...] ww. decyzją z [...] stycznia 2017 r. stwierdził, że ww. nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ I instancji stwierdził, że była to nieruchomość ziemska, na której znajdowały się młyny gospodarcze, oraz funkcjonalnie związane z nimi budowle – jaz i elektrownia wodno-turbinowa oraz budynek administracyjny. Jak wykazał zebrany materiał dowodowy, budynki usytułowane na terenie osady młyńskiej [...] były ściśle powiązane z działalnością rolniczą prowadzoną w całym majątku należącym do F. L. Nieruchomość była zapleczem gospodarczym majątku, wyspecjalizowanym w przetwórstwie płodów rolnych oraz wspomagającym działalność wytwórczą w rolnictwie.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zarzucili naruszenie art. 7, art. 77
§ 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2017 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że nieruchomość, która mogła być przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu na cele reformy rolnej, to nieruchomość: ziemska o charakterze rolniczym, stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.
Organ odwoławczy stwierdził, że z art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) wynika, że do przedsiębiorstw przemysłowych przejmowanych na własność Państwa na mocy tej ustawy zalicza się młyny zbożowe o zdolności przemiałowej powyżej 15 ton zboża na dobę. Jeżeli ustawodawca za młyny przemysłowe uznawał jednie młyny o określonych zdolnościach produkcyjnych, to młynom posiadającym mniejsze zdolności produkcyjne nie przypisywał cech przemysłowych, uznając ich rolniczy, gospodarczy charakter. Zgodnie z rocznikami statystycznymi GUS za lata 1938-39 oraz 1948, młyny były zakwalifikowane do przemysłu przetwórstwa rolnego i spożywczego. Z protokołów zdawczo - odbiorczych (z dnia [...] sierpnia 1950 r. oraz z dnia [...] sierpnia 1950 r.) wynika, że młyn gospodarczy posiadał zdolności przemiałowe w wysokości około 144,5 kwintala (14,5 ton) na dobę, natomiast młyn handlowy w wysokości około 56 kwintali (5,6 ton) na dobę. W związku z tym żaden z młynów nie posiadał zdolności przemiałowej pozwalającej na zakwalifikowanie go jako młyna przemysłowego. Ponadto słaba infrastruktura wskazuje na to, że nie istniał zorganizowany transport zboża oraz produktów przemiału młynów na większe odległości, co dodatkowo przeczy tezie, że młyny osady [...] miały charakter zakładów przemysłowych. Wchodzące w skład majątku młyny umożliwiały przerób zbieranego w majątku zboża, a także wytwarzanie paszy dla hodowanego w nim inwentarza, tym samym młyny służyły wspomaganiu produkcji rolnej majątku. W złożonym w sprawie wniosku pełnomocnik stron potwierdził, że gospodarstwo rodziny L. zajmowało się głównie produkcją roślinną (buraki pastewne i cukrowe, warzywa i zboża) oraz hodowlą zwierząt.
Organ odwoławczy podkreślił, że na cele związane z reformą rolną przejmowane były nie tylko tereny wykorzystywane rolniczo, ale również tereny i obiekty, które mogły być wykorzystane na rzecz działalności rolniczej, potencjalnie nadawały się do wykorzystania w działalności gospodarczej (wytwórczej) w rolnictwie. Przedsiębiorstwa wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej, które do swojej produkcji wykorzystywały płody rolne, również podlegały przejęciu w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, jako że wykorzystywały "owoce" działalności wytwórczej w rolnictwie. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 6 dekretu. Przejęciu na potrzeby reformy rolnej, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu podlegała także i taka część nieruchomości ziemskiej, która sama wprawdzie nie miała charakteru rolniczego, niemniej pozostawała w związku funkcjonalnym (łączności) z nieruchomością ziemską, posiadającą charakter rolniczy. W skład nieruchomości objętej wnioskiem wchodziły ponadto: jaz na rzece [...], elektrownia wodna, budynek administracyjny (siedziba zarządu przedsiębiorstwa młyńskiego), staw młyński oraz tartak wodno-turbinowy. Jaz jest budowlą hydrotechniczną spiętrzającą i doprowadzającą wodę do młynów. Elektrownia wodna położona na terenie osady [...] była małym obiektem hydrotechnicznym przylegającym do ściany młyna i konstrukcyjnie z nim połączonym. Prąd wykorzystywany był do zasilania w energię elektryczną budynków młyńskich, pałacu oraz gospodarstwa. Fakt istnienia w obrębie osady młyńskiej [...] budowli i urządzeń do produkcji prądu, wykorzystywanego również w gospodarstwie rolnym należącym do majątku [...], wskazuje na istnienie ścisłych związków gospodarczych pomiędzy nieruchomością objętą wnioskiem, a resztą majątku. Budynek administracyjny przeznaczony na siedzibę zarządu młynów był funkcjonalnie połączony z młynami, stanowił centrum administracyjne i siedzibę kierownika młyna, który dodatkowo zajmował mieszkanie znajdujące się na poddaszu budynku. Tartak był niewielkim jednokondygnacyjnym budynkiem. Działalność tartaczna prowadzona była zapewne na potrzeby majątku, a surowcem było drewno pochodzące z majątku, częścią którego były lasy. Zasady doświadczenia życiowego pozawalają uznać, że drzewa pochodzące z rozległych lasów należących do majątku przetwarzane były przez tartak gospodarczy, który zaspokajał zapotrzebowanie na drewno przede wszystkim w samych młynach, których drewniane urządzenia wymagały ciągłej konserwacji oraz w całym majątku [...]. Szeroka działalność rolnicza prowadzona w majątku wymagała wykorzystania drewna między innymi do budowy zabudowań gospodarczych, narzędzi rolniczych i pojemników do przechowywania płodów rolnych. Nadwyżki produkcyjne tartaku mogły być sprzedawane na rynku lokalnym, ponieważ znaczna odległość osady [...] od drogi bitej i od stacji kolejowej, wykluczała możliwość prowadzenia transportu drewna na większe odległości lub w ilościach przemysłowych.
W ocenie Ministra, teren osady młyńskiej [...] nie był w chwili przejęcia odrębną nieruchomością, lecz wchodził w skład dóbr [...], kompleksu gruntów, który w chwili przejęcia przez Skarb Państwa miał powierzchnię [...] ha i był częścią dawnego majątku [...], którego ogólna powierzchnia wynosiła [...] ha, w tym użytki rolne o powierzchni [...] ha. Z mapy folwarku z 1926 r. wynika, że osada [...] nie była faktycznie oddzielona od pozostałych części nieruchomości. Budynki młynów od strony południowej przylegały bezpośrednio do terenów oznaczonych jako pola orne, natomiast od strony północnej usytułowane były nieliczne zabudowania również otoczone polami ornymi oraz pastwiskami i sadami, ponadto pomiędzy zabudowaniami usytuowana była droga publiczna oraz spławna rzeka. Nie może więc być mowy o fizycznym wydzieleniu osady młyńskiej [...] z dóbr ziemskich należących do F. L., z powodu odmiennego charakteru użytkowania, innego aniżeli rolniczy. Biorąc powyższe pod uwagę, Minister stanął na stanowisku, że zawarte w odwołaniu zarzuty są niezasadne, a wydana przez Wojewodę decyzja odpowiada prawu i dlatego utrzymał ją w mocy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zaskarżyli powyższe decyzje wnosząc o ich uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie:
1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez nierzetelne wyjaśnienie stanu faktycznego, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i sformułowanie na podstawie materiału dowodowego wniosków z niego niewynikających i tym samym wadliwe przyjęcie, że:
- osada młyńska [...] nie była faktycznie wyodrębniona z dóbr ziemskich należących do F. L., podczas gdy z dokumentów posiadanych przez organ, to jest Karty ewidencyjnej młyna [...], spisu inwentarza osady młyńskiej [...], zaświadczenia wydanego przez Archiwum Państwowe w [...] z [...] maja 1998 r. wynika, że osada oprócz młynów posiadała własny plac o powierzchni [...] ha, budynki mieszkalne i gospodarcze, które były traktowane jako odrębne od nieruchomości ziemskiej, a zgodnie z zeznaniami świadków na terenie osady nie było upraw rolnych;
- młyny służyły wspomaganiu produkcji rolnej majątku, a także wytwarzania paszy dla hodowanego w nim inwentarza, podczas gdy gospodarstwo F. L. było nastawione w głównej mierze na produkcję warzywną (buraki pastewne i cukrowe oraz inne warzywa), które nie podlegają mieleniu, jak również w ten sposób nie pozyskuje się paszy dla zwierząt, co zważywszy na zdolności przemiałowe ww. młynów implikuje, że we młynach mielono zboże niepochodzące z majątku rolnego;
- budynki usytuowane na terenie osady młyńskiej [...] były ściśle powiązane z działalnością rolniczą prowadzoną przez F. L., podczas gdy w rzeczywistości znajdowały się tam budynek administracyjny zarządu młyna oraz dwa domy służbowe pracowników młyna, w żaden sposób nie powiązane z gospodarstwem rolnym;
- młyny nie posiadały zdolności przemiałowej pozwalającej na zakwalifikowanie ich jak młyna przemysłowego, podczas gdy młyn gospodarczy posiadał zdolności przemiałowe w wysokości 14,4 ton na dobę, a młyn handlowy - 5,6 ton na dobę, a zatem łącznie ich zdolność przemiałowa dalece przekraczała tę pozwalającą na zakwalifikowanie młynów jako przedsiębiorstwa przemysłowego;
- drewno przerabiane w tartaku i składowane w składach tartacznych służyło przede wszystkim do naprawy młynów i prowadzenia działalności rolniczej, podczas gdy sama wielkość lasów posiadanych przez F. L. ([...] ha), jak również rozległość składów tartacznych wyklucza tezę organu, że pozyskiwane z tych lasów drewno następnie obrabiane w tartaku służyło jedynie do konserwacji młynów, budowy zabudowań gospodarczych i narzędzi rolniczych i nie było produkowane na sprzedaż;
2. art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak odniesienia się przez organ do zarzutu zawartego w odwołaniu, dotyczącego błędnej wykładni art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i przyjęcia, że młyny znajdujące się w osadzie [...] nie miały zdolności przemiałowej powyżej 16 ton zboża na dobę, podczas gdy młyn handlowy i młyn gospodarczy znajdując się w osadzie stanowiły jedno przedsiębiorstwo, a zatem ich zdolność przemiałowa wynosząca ponad 20 ton na dobę winna być oceniana łącznie;
3. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 6 dekretu poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że:
- okoliczność, iż przedsiębiorstwo znajdowało się na nieruchomości ziemskiej i do swojej produkcji wykorzystywało płody rolne, niezależnie od ich pochodzenia nawet spoza majątku ziemskiego, jest wystarczająca do uznania, że podlegało ono przejęciu na potrzeby reformy rolnej, bez potrzeby dokonywania pogłębionych ustaleń, podczas gdy powszechnie stosowana w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcja związku funkcjonalnego badanej części nieruchomości z nieruchomością ziemską zakłada badanie wszelkich związków w tym terytorialnych, organizacyjnych, finansowych danej nieruchomości z pozostałą częścią majątku;
- tartak jako przedsiębiorstwo przemysłu rolnego podlegał przejęciu na potrzeby reformy rolnej, podczas gdy w rzeczywistości był to zakład przemysłowy niezwiązany w żaden sposób z przemysłem rolnym, w szczególności niewykorzystujący żadnych płodów rolnych, jak również nie pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarstwem rolnym.
W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia [...] lutego 2022 r. Skarżący ustosunkowali się do odpowiedzi na skargę podtrzymując zarzuty i argumentację zawartą w skardze. Stwierdzili, że niewystarczająca do wykazania istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy rolniczą częścią majątku a osadą młyńską [...] jest wskazywana przez organ potencjalna możliwość wykorzystania do produkcji surowca "rodzimego".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może natomiast orzekać w kwestiach wykraczających poza przedmiot zaskarżenia (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04).
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2021 r. nr [...] przeprowadzona przez Sąd w oparciu o powołane kryterium wykazała, że decyzja ta jest zgodna z prawem. Decyzją tą Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2017 r. nr [...] stwierdzającą, że nieruchomość stanowiąca dawną osadę młyńską [...], na którą składają się obecne działki ewidencyjne nr: [...] o łącznej powierzchni [...] ha, położone w obrębie [...], gmina [...], powiat [...], pochodząca z dawnych dóbr ziemskich p.n. [...], wchodzących w skład dawnego majątku [...], będącego własnością F. L., podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).
Materialnoprawną podstawę podjętego przez organy rozstrzygnięcia stanowił ww. przepis art. 2 ust. 1 lit. e) powołanego dekretu. Zgodnie z jego treścią na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 (opubl. w: ONSAiWSA 2006/5/123) wyraził pogląd, zgodnie z którym przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, których charakter, czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 tego dekretu. Nie są to zatem wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale pewna ich grupa, przydatna do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a), b), c), d) i e) dekretu.
Przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ani ww. rozporządzenia w sprawie wykonania tego dekretu nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej", dlatego przyjęto rozumienie tego pojęcia wynikające z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 (opubl. w: OTK 1990/1/26). W uzasadnieniu tej uchwały Trybunał Konstytucyjny przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej.
Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, cele dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz jego zakres upoważniają do twierdzenia, że pojęciem "nieruchomość ziemska" objęte zostały grunty, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, w tym również grunty zabudowane, na których zlokalizowane są zabudowania gospodarcze, budynki przemysłu rolnego i inne budynki funkcjonalnie związane z prowadzeniem działalności wytwórczej w rolnictwie, takie jak: gorzelnie, młyny, browary, przetwórnie warzywno-owocowe, czy gospodarstwa rybne).
Przeprowadzone w tej sprawie postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie, że nieruchomością ziemską były grunty, na których znajdowały się młyny gospodarcze oraz funkcjonalnie związane z nimi budowle. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, to jest opisu osady i spisu inwentarza stanowiącego załącznik do karty ewidencyjnej młyna [...] wynika, że w skład osady młyńskiej wchodziły: dom administracyjny, stajnia, dom murowany kamienny kryty gontem z przybudówką drewnianą (chlew), dom drewniany, szopa drewniana, dom ceglany, przy którym wymieniono urządzenia młyńskie. Ponadto w protokole dodatkowym do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] grudnia 1948 r. ustalono stan zakładów przemysłu rolnego przejętych w tym dniu, tj.: Tartak czynny, wymagał wymiany podkładów do kolejki oraz wymiany podłogi, Młyn handlowy nieczynny, Młyn gospodarczy czynny, Gorzelnia zdewastowana - zabezpieczona, Wapiennik w stanie średnim. Z kolei objęte wnioskiem grunty niezabudowane, zgodnie z zeznaniami świadków w chwili przejęcia na rzecz Skarbu Państwa w przeważającej części wykorzystywane były jako składy tartaczne. Z mapy majątku z 1926 r. wynika, że tereny te sklasyfikowane zostały jako grunty orne, co wskazuje, że możliwe było zrezygnowanie z ich funkcji składowej i wykorzystanie do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Pozostałe grunty niezabudowane objęte wnioskiem pełniły prawdopodobnie funkcje wewnętrznych dróg dojazdowych, a także służyły jako ogródek warzywny pracowników młyna. Takie wykorzystanie gruntów kwalifikuje je jako część nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym.
W złożonej skardze Skarżący zakwestionowali stanowisko organów obu instancji, że sporna nieruchomość przeszła na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zdaniem Skarżących, osady młyńskiej nie łączył tzw. związek funkcjonalny z rolniczą częścią majątku, a ponadto była ona wyodrębniona.
Odnosząc się do tych twierdzeń Sąd podziela poczynione w sprawie ustalenia organów i ich ocenę.
O tym, że osada młyńska stanowiła część dóbr ziemskich p.n. [...] i nie była wyodrębniona od pozostałych dóbr ziemskich [...], świadczą powołane przez organy dokumenty notarialne i hipoteczne oraz mapa folwarku z 1926 r., z której wynika, że osada [...] nie była faktycznie oddzielona od pozostałych części nieruchomości. Budynki młynów od strony południowej przylegały bezpośrednio do terenów oznaczonych jako pola orne, a od strony północnej usytułowane były nieliczne zabudowania również otoczone polami ornymi oraz pastwiskami i sadami, ponadto pomiędzy zabudowaniami usytuowana była droga publiczna oraz rzeka. Nie może więc być mowy o fizycznym wydzieleniu osady młyńskiej [...] z dóbr ziemskich należących do F. L., z powodu odmiennego charakteru użytkowania, innego aniżeli rolniczy. Ponadto, teren osady młyńskiej [...] nie był w chwili przejęcia odrębną nieruchomością, lecz wchodził w skład dóbr [...], kompleksu gruntów, który w chwili przejęcia przez Skarb Państwa miał powierzchnię [...] ha i był częścią dawnego majątku [...], którego ogólna powierzchnia wynosiła [...] ha, w tym użytki rolne o powierzchni [...] ha.
Oceniając z kolei to, czy osadę młyńską [...] łączył tzw. związek funkcjonalny z rolniczą częścią majątku należy stwierdzić, że pojęcie "związku funkcjonalnego", które nie jest normatywnie zdefiniowane, a jest pojęciem wypracowanym przez orzecznictwo sądowe, jako występowanie trwałego i intensywnego powiązania pomiędzy nierolniczą a rolniczą częścią nieruchomości ziemskiej, skutkującego koniecznością uznania, że rolnicza część nieruchomości ziemskiej nie może bez ww. części nierolniczej prawidłowo funkcjonować, bądź też funkcjonowanie to byłoby nadmiernie utrudnione. Sąd podziela przy tym pogląd, zgodnie z którym jeśli przedsiębiorstwa wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej wykorzystywały do swojej działalności wytwory działalności rolniczej pochodzące z pozostałej części nieruchomości ziemskiej, to były one funkcjonalnie powiązane z działalnością wytwórczą w rolnictwie i w tym sensie, jako przedsiębiorstwa przemysłu rolnego, podlegały przejęciu wraz z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym (por. wyrok NSA z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 3432/15).
Mając na uwadze powyższe rozumienie związku funkcjonalnego pomiędzy rolniczą a nierolniczą częścią nieruchomości ziemskiej Sąd podzielił stanowisko Ministra wyrażone w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym dla stwierdzenia, że sporna nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej wystarczająca jest już potencjalna przydatność osady młyńskiej, jako wspomagającej majątek rolny. Bezspornie bowiem młyny przetwarzające płody rolne stanowią element szeroko rozumianej produkcji rolnej. Uzasadnione było więc stwierdzenie organów, że przejęciu na potrzeby reformy rolnej, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, podlegała także i taka część nieruchomości ziemskiej, która sama wprawdzie nie miała charakteru rolniczego, niemniej pozostawała w związku funkcjonalnym (łączności) z nieruchomością ziemską, posiadającą charakter rolniczy. Okolicznością dostatecznie potwierdzającą istnienie związku funkcjonalnego pomiędzy omawianymi młynami, a nieruchomością rolną jest sama potencjalna możliwość wykorzystywania do produkcji surowca "rodzimego", abstrahująca od rzeczywistego udziału takiego surowca w produkcji w dacie wejścia dekretu w życie.
Skoro przejęciu w trybie dekretu podlegały te nieruchomości, które były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej, to przedsiębiorstwa wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej, które do swojej produkcji wykorzystywały płody rolne, również podlegały przejęciu w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, jako że wykorzystywały "owoce" działalności wytwórczej w rolnictwie. Zatem przedsiębiorstwa wykorzystujące wytwory działalności rolniczej również należy zaliczyć do działalności wytwórczej w rolnictwie. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w art. 6 dekretu, zgodnie z którym Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmie niezwłocznie zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi, wymienionymi w art. 2 wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach "przedsiębiorstwami przemysłu rolnego". Z kontekstu normatywnego (zestawienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i art. 6 dekretu) wynika, że zarząd obejmowany był nad nieruchomościami przejmowanymi w trybie art. 2 dekretu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 949/17). Pojęcie przedsiębiorstwa przemysłu rolnego należy zatem odczytywać autonomicznie na gruncie dekretu jako służące i nadające się do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, jeśli wchodziło w skład nieruchomości ziemskiej i tym samym podlegało przejęciu na cele reformy rolnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 555/21).
W tym kontekście nieuzasadnione są argumenty Skarżących, że osada młyńska nie podlegała przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Osada młyńska wykorzystywała bowiem do swojej działalności wytwory działalności rolniczej, to jest zboże pochodzące z majątku (vide zaznania świadka C. B. (k. 90 akt administracyjnych) oraz uzasadnienie wniosku Skarżących z dnia [...] października 2014 r. (s. 4-5). Była zatem przedsiębiorstwem przemysłu rolnego określonym w art. 6 dekretu, które podlegało przejęciu na cele reformy rolnej (por. pogląd wyrażony w wyroku z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt OSK 473/04, w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przedsiębiorstwem przemysłu rolnego objętym zakresem art. 6 dekretu była przetwórnia warzyw i owoców, tzw. fabryka marmolady).
Dodać w tym miejscu należy, że przejęciu podlegały również wszelkie budynki gospodarcze, położone w obrębie części folwarcznej, jeżeli ich charakter potwierdzał możliwość wykorzystania i przydatność do prowadzenia działalności o charakterze rolniczym. W tej sytuacji stanowiąca przedmiot sporu osada młyńska była przedsiębiorstwem przemysłu rolnego, które działało z wykorzystaniem płodów rolnych (zboże), pozostającym w pełnej symbiozie z częścią rolną majątku, a jego funkcjonowanie oparte było o pożytki z upraw rolnych.
Mając to na uwadze Sąd stwierdził, że zarzuty skargi stanowią niezasadną polemikę ze stanowiskiem wyrażonym w wydanych w sprawie decyzjach organów obu instancji.
Za niezasadny Sad uznał także zarzut skargi, że Minister naruszył art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do zarzutu odwołania dotyczącego błędnej wykładni art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i przyjęcia, że młyny znajdujące się w osadzie [...] nie miały zdolności przemiałowej powyżej 16 ton zboża na dobę.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że organ odwoławczy przywołał treść art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, zgodnie z którym do przedsiębiorstw przemysłowych przejmowanych na własność Państwa na mocy tej ustawy zalicza się młyny zbożowe o zdolności przemiałowej powyżej 15 ton zboża na dobę. Organ dokonał przy tym oceny, którą Sąd podziela, że skoro za młyny przemysłowe ustawodawca uznawał jednie młyny o określonych zdolnościach produkcyjnych, to młynom posiadającym mniejsze zdolności produkcyjne nie przypisywał cech przemysłowych, uznając ich rolniczy, gospodarczy charakter. Ze znajdujących się w aktach sprawy protokołów zdawczo - odbiorczych (z dnia [...] sierpnia 1950 r. oraz z dnia [...] sierpnia 1950 r.) wynika bowiem, że młyn gospodarczy posiadał zdolności przemiałowe w wysokości około 144,5 kwintala (14,5 ton) na dobę, natomiast młyn handlowy w wysokości około 56 kwintali (5,6 ton) na dobę. W związku z tym organ w sposób uprawniony przyjął, że żaden z ww. młynów nie posiadał zdolności przemiałowej pozwalającej na zakwalifikowanie go jako młyna przemysłowego.
Strona Skarżąca nie uzasadniła przy tym, na jakiej podstawie wywodzi, że zdolność przemiałowa młynu handlowego i młynu gospodarczego wynosząca ponad 20 ton na dobę winna być oceniana łącznie.
Ponadto, w ocenie Sądu kwestia nieprzejęcia tych młynów na rzecz Państwa w trybie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność podstawowych gałęzi gospodarki narodowej nie jest przedmiotem tego postępowania, w którym Sąd kontroluje decyzje, w których uznano, że osada młyńska [...] podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sąd podziela też ocenę organów, zgodnie z którą drzewa pochodzące z rozległych lasów należących do majątku przetwarzane były przez tartak, który zaspokajał zapotrzebowanie na drewno zarówno w samych młynach, których drewniane urządzenia wymagały konserwacji, jak i w całym majątku [...], do budowy zabudowań gospodarczych, narzędzi rolniczych i pojemników do przechowywania płodów rolnych. Część drewna, która nie była potrzebna w majątku mogła być natomiast sprzedawana na rynku lokalnym.
Ze wskazanych powodów Sąd nie podziela zarzutów Skarżących naruszenia przepisów procedury administracyjnej (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.) ukierunkowanych na podważenie prawidłowości ustaleń faktycznych organów obu instancji w omówionym zakresie. Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynika, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób określony w art. 107 § 3 k.p.a. Z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy został prawidłowo oceniony. Organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje nie uchybiły zatem powołanym przepisom.
Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).