I SA/Wa 553/22

I SA/Wa 553/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-06-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Dorota Kozub-Marciniak /sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 117/23 - Wyrok NSA z 2025-01-21
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17, art. 21 ust. pkt 2, art. 23a  ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2021 r. znak [...].
Uzasadnienie
A. S. (dalej, jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 21 grudnia 2021 r. nr DSZ.V.5321.1.857.2021.MK utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 22 lipca 2021 r. znak: WP-XV.9950.7.13937.2021 dotyczącą odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister podał, że w dniu 11 czerwca 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na męża M. S..
W dniu 15 czerwca 2021 r. [...] w I. przekazał sprawę do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w K. w celu ustalenia, czy w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikała, że M. S. przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez [...] instytucję i jednocześnie zamieszkuje w Polsce. Z uwagi na powyższe w sprawie zastosowanie mają przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Po przeanalizowaniu materiału dowodowego Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 22 lipca 2021 r. odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem M. S. od dnia 1 maja 2021 r. do dnia 31 maja 2022 r. Organ I instancji powołał się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej, jako: u.ś.r.), wskazując, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia. M. S. ma ustalony stopień niepełnosprawności od dnia 14 maja 2021 r.
Od tej decyzji skarżąca odwołała się.
Po przeanalizowaniu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Minister Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy powołując art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazał, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przepis ten, w zakresie w jaki różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Tym niemniej Trybunał nie uchylił powołanego przepisu i wskazał, że poprawienie stanu prawnego należy do ustawodawcy. Z tego względu organ ocenił zgromadzony materiał dowodowy sprawy i podniósł, że nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność M. S., a zaliczony on został do osób z niepełnosprawnością znaczną od dnia 14 maja 2021 r. Powyższe, zdaniem organu odwoławczego, skutkować musi odmową przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Na powyższą decyzję skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zasądzenia jej rzecz od organu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że nie można pominąć, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jaki różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tej sytuacji organ miał obowiązek zbadać czy skarżąca spełnia warunki do przyznania świadczenia z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
W piśmie z dnia 5 kwietnia 2022 r. skarżąca poinformowała o śmierci męża M. S. i podtrzymała skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
W myśl art. 21 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., do zadań wojewody w zakresie świadczeń rodzinnych należy wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.
Zgodnie z art. 23a ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby lub rodzic dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie (ust. 1). Z kolei w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby lub rodzica dziecka w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje dotyczące sprawy (ust. 2). W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2 powołanej ustawy, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także okres, w którym przepisy te mają zastosowanie (art. 23a ust. 3 u.ś.r.).
W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 za okres, o którym mowa w ust. 3 (art. 23a ust. 4 u.ś.r.). Natomiast w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, o którym mowa w ust. 3 (art. 23a ust. 5 u.ś.r.) bądź wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 za okres, o którym mowa w ust. 3 (art. 23a ust. 6 u.ś.r.).
Dodać należy, iż ilekroć w ustawie o świadczeniach rodzinnych mowa jest o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - oznacza to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1).
Z powyższego wynika, że fakt przebywania czy podjęcia zatrudnienia członka rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie wpływa jeszcze na właściwość organu. Właściwość ta uzależniona jest bowiem od ustalenia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z równoległym nabyciem uprawnień w innym państwie członkowskim przez członka rodziny osoby uprawnionej w Polsce. Przepisy te mają na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw. Kolizja taka może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Obowiązek ustalenia, czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obejmuje zatem sprawdzenie, czy przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest uprawniony do pobierania świadczenia. Do momentu powstania uprawnienia do świadczenia rodzinnego na terenie innego państwa członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie (por. wyrok NSA z dnia 2 lipca 2018 r. sygn. I OSK 390/18).
W tej sprawie organy wskazały jedynie, że M. S. przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez [...] instytucję i jednocześnie zamieszkuje w Polsce. Z uwagi na powyższe, organy uznał, że w sprawie zastosowanie mają przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Jednakże zdaniem Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na kategoryczne stwierdzenie, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień do świadczeń rodzinnych przysługujących zarówno według prawa polskiego, jak i prawa holenderskiego.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 stycznia 2018 r. sygn. I OSK 972/16, samo ustalenie, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie jest równoznaczne z tym, że osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie. Użyte w art. 23a ust. 5 i 6 u.ś.r. pojęcie "podleganie ustawodawstwu innego państwa" należy rozumieć w taki sposób, że organ w celu ustalenia faktu i okresu podlegania temu ustawodawstwu przez osobę uprawnioną lub członka jej rodziny, musi zbadać sam te okoliczności. W szczególności zaś powinien wyjaśnić, z jakich świadczeń dana osoba może skorzystać lub korzysta w państwie obcym. W praktyce zatem organ powinien wskazać przepis uprawniający obywatela polskiego pracującego na terenie państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji, do pobierania świadczenia rodzinnego w tym państwie, albo akt (rozstrzygnięcie, czynność) organu lub instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie rodzinne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu. W konsekwencji, organ nie może ustalić faktu podlegania obcemu ustawodawstwu jedynie na podstawie informacji o podjęciu zatrudnienia, ani nawet ubieganiu się o świadczenia rodzinne przez wnioskodawcę, czy członka rodziny wnioskodawcy w innym państwie.
W ocenie Sądu, organy w tej sprawie nie poczyniły niezbędnych ustaleń pozwalających na przyjęcie, iż mam do czynienia z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Tym samym doszło w tej sprawie do naruszenia art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Już z tych przyczyn należało wyeliminować zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji z obrotu prawnego.
W ponownie prowadzonym postępowaniu konieczne więc będzie przede wszystkim, dokonanie jednoznacznych ustaleń dotyczących tego, czy mąż skarżącej faktycznie uzyskiwał jakiekolwiek świadczenia rodzinne na terytorium Holandii. W razie odpowiedzi twierdzącej, organ winien ustalić tytuł przyznania tych świadczeń, w aspekcie zarówno ich pobierania, charakteru oraz wysokości (tytułu w rozumieniu przepisów wspólnotowych – rozporządzenia nr 883/2004). Przypomnieć raz jeszcze należy organowi, że do momentu powstania uprawnienia do świadczenia na terenie innego państwa członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie. Dalsze postępowanie w sprawie będzie konsekwencją tych ustaleń.
Dodatkowo wyjaśnić należy organowi, że jak sam słusznie zauważył regulacja art. 17 ust. 1b u. ś.r. stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443), orzekł, że wskazany przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną.
W ocenie Sądu, konsekwencją powyższego jest to, że organy administracji publicznej rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W związku z tym, wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia.
Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji.