I SA/Wa 539/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2006-08-11
NSAnieruchomościWysokawsa
wywłaszczenienieruchomościodszkodowaniedroga gminnazniesienie współwłasnościKodeks postępowania administracyjnegozasada dwuinstancyjnościstwierdzenie nieważnościpostępowanie nadzorcze

WSA uchylił decyzję Ministra Transportu i Budownictwa, stwierdzając naruszenie zasady dwuinstancyjności i niewłaściwe wszczęcie postępowania nadzorczego.

Sprawa dotyczyła uchylenia decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości. Skarżący K. C. kwestionował decyzję Ministra Transportu i Budownictwa, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta G. o odszkodowaniu. Sąd uznał, że Minister naruszył zasadę dwuinstancyjności, zmieniając podstawę prawną rozstrzygnięcia i nie merytorycznie rozpoznając sprawy. Dodatkowo, sąd wskazał na wadliwe wszczęcie postępowania nadzorczego z wniosku organu, a nie strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Transportu i Budownictwa, która utrzymywała w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta G. o odszkodowaniu za nieruchomości przejęte pod drogę gminną. Skarżący K. C. argumentował, że umowa zniesienia współwłasności z 2000 r. przeniosła wszelkie prawa do odszkodowania wyłącznie na niego. Sąd uznał, że Minister naruszył zasadę dwuinstancyjności (art. 15 KPA) poprzez zmianę podstawy prawnej rozstrzygnięcia i brak ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy. Ponadto, sąd stwierdził, że postępowanie nadzorcze zostało wadliwie wszczęte z wniosku Prezydenta Miasta G., który nie był stroną w rozumieniu art. 157 § 2 KPA. Sąd podkreślił, że pominięcie strony w postępowaniu o odszkodowanie jest podstawą do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 KPA), a nie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 KPA). Akt notarialny o zniesieniu współwłasności, jako dokument urzędowy, powinien być podstawą do ustalenia, że od 2000 r. wyłącznym właścicielem działek był K. C. Sąd nakazał organom ponowne zebranie i analizę materiału dowodowego, w tym dokumentów dotyczących umowy zniesienia współwłasności, oraz ocenę skutków prawnych i orzecznictwa w zakresie wzruszalności decyzji i odszkodowań za nieruchomości przejęte na podstawie przepisów wprowadzających reformę administracji publiczną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzyganej sprawy administracyjnej prowadzi do zmiany przedmiotowej tożsamości sprawy i narusza zasadę dwuinstancyjności.

Uzasadnienie

Organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, nie może przywołać nowej podstawy materialnoprawnej ani przedstawić całkowicie odmiennej argumentacji prawnej, jeśli nie dokona ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie zasady dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu pierwszej instancji, ale nie może zmieniać rodzaju sprawy ani rozszerzać jej zakresu.

k.p.a. art. 157 § §2

Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

u.p.u.a.p. art. 73 § ust. 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własności nieruchomości zajętych pod drogi gminne; odszkodowanie przysługuje współwłaścicielom w wysokości odpowiadającej ich udziałom.

p.p.s.a. art. 145 § §1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 156 § §1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości.

k.p.a. art. 156 § §1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Decyzja dotknięta rażącym naruszeniem prawa.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Strona postępowania.

k.p.a. art. 145 § §1 pkt 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanka do wznowienia postępowania - wydanie decyzji przez pracownika podlegającego wyłączeniu.

k.p.a. art. 145 § §1 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanka do wznowienia postępowania - pominięcie strony w postępowaniu.

u.g.n. art. 128

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Ustalenie odszkodowania za przejęte nieruchomości.

p.p.s.a. art. 134 § §1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

Konstytucja RP art. 78

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie zasady dwuinstancyjności przez organ odwoławczy. Wadliwe wszczęcie postępowania nadzorczego z wniosku organu, a nie strony. Akt notarialny o zniesieniu współwłasności jednoznacznie wskazuje K. C. jako wyłącznego właściciela nieruchomości od 2000 r.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów administracji oparta na błędnej interpretacji przepisów o właściwości i stwierdzeniu nieważności decyzji.

Godne uwagi sformułowania

Organ odwoławczy nie może zmieniać rodzaju sprawy, a zatem w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa. Wydając w dniu [...] stycznia 2006 r. decyzję drugoinstancyjną Minister Transportu i Budownictwa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Zgodnie z poglądem doktryny organ odwoławczy wydaje decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji wówczas, gdy stwierdzi, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa zarówno co do ustaleń stanu faktycznego, jak i prawnego. Skoro Prezydent Miasta G. orzekał w sprawie jako organ, to nie ma on przymiotu strony, a co za tym idzie brak jest możliwości wszczęcia postępowania nadzorczego z jego wniosku.

Skład orzekający

Daniela Kozłowska

przewodniczący

Iwona Kosińska

sprawozdawca

Małgorzata Boniecka-Płaczkowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasady dwuinstancyjności w postępowaniu administracyjnym, zasady wszczynania postępowań nadzorczych oraz znaczenie dokumentów urzędowych (aktów notarialnych) w sprawach o odszkodowanie za nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przepisami wprowadzającymi reformę administracji publiczną i nabyciem nieruchomości z mocy prawa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest przestrzeganie procedur administracyjnych, takich jak zasada dwuinstancyjności i prawidłowe wszczynanie postępowań. Pokazuje też, jak ważna jest prawidłowa interpretacja dokumentów urzędowych.

Sąd: Minister źle uchylił decyzję o odszkodowaniu za wywłaszczoną działkę. Kluczowe błędy proceduralne.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 539/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-08-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-03-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Daniela Kozłowska /przewodniczący/
Iwona Kosińska /sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Asesor WSA Iwona Kosińska /spr./ Protokolant Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o odszkodowaniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz K. C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. C., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2004 r. nr [...], orzekającej o ustaleniu odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, położone w G. przy ul. [...], przejęte na własność Gminy Miasta G., a zajęte pod drogę gminną.
W uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...] stwierdził, na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nabycie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę Miasto G. własności nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, położone w G. przy ul. [...], stanowiące w dniu 31 grudnia 1998 r. współwłasność J. C. i K. C., a zajęte pod drogę gminną ul. [...]. Pismem z dnia 3 maja 2002 r. K. C. wystąpił do Zarządu Miasta G. o wypłatę odszkodowania za nieruchomości zajęte pod drogi. Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] orzekł o ustaleniu za przejęte nieruchomości odszkodowania w wysokości [...] zł na rzecz K. C. Pismem z dnia 10 czerwca 2005 r. J. C. wystąpił do Urzędu Miasta G. o wypłatę odszkodowania za przedmiotowe nieruchomości, stosownie do posiadanego współudziału. Pismem z dnia 15 czerwca 2005 r. Prezydent Miasta G. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w uzasadnieniu podnosząc fakt, iż w postępowaniu o odszkodowanie za przejętą nieruchomość nie brał udziału J. C. - strona postępowania i współwłaściciel nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., oraz wskazując na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2003 r. sygn. akt OPS 1/03, zgodnie z którą zdaniem wnioskodawcy, Prezydent Miasta G. podlegał wyłączeniu zgodnie z art. 26 §2 kpa.
Podzielając stanowisko Prezydenta Miasta G. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] września 2004 r. nr [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wojewódzki wskazał, iż poddana kontroli decyzja Prezydenta Miasta G. była nieważna, bowiem została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 §1 pkt 1 kpa), ponadto pominięcie strony postępowania - współwłaściciela nieruchomości naruszyło art. 28 kpa.
Niezgadzając się z tym rozstrzygnięciem odwołanie od decyzji Wojewody [...] wniósł K. C. Po jego rozpatrzeniu organ II instancji stanął na stanowisku, że nie może ono zostać uwzględnione. Przywołując treść art. 156 §1 oraz art. 107 §1 kpa organ II instancji stwierdził, że Wojewoda [...] w swojej decyzji z dnia [...] sierpnia 2005 r. nieprawidłowo powołał się na art. 156 §1 pkt 1 kpa, tj. wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości oraz uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003 r. sygn. akt OPS 1/03 (opubl. m.in. ONSA 2003/4 poz. 115), ponieważ uchwała ta odnosi się wyłącznie do wskazanych w niej postępowań o zwrot nieruchomości oraz dodatkowo o przekształcenie użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności, czyli sytuacji, gdy gmina jest właścicielem nieruchomości będącej przedmiotem postępowania i w związku z tym przysługuje jej status strony w rozumieniu art. 28 kpa, a powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie pozbawiłoby tę jednostkę możliwości dochodzenia przez nią jej interesu, bowiem w wyniku takich postępowań gmina może utracić prawo własności nieruchomości będących przedmiotem tych postępowań. Uchwala ta nie może być interpretowana rozszerzająco na wszelkie postępowania, które mogłyby się toczyć przed prezydentem miasta wykonującym zadania z zakresu administracji rządowej. Jednocześnie organ II instancji zauważył, że wydanie decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25, 27 kpa stanowi przesłankę do wznowienia postępowania (art. 145 §1 pkt 3 kpa), a nie stwierdzenia nieważności tak wydanej decyzji.
Ponadto przywołując treść art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (t.j. z 1998 r. Dz. U. Nr 133, poz. 872, ze zm.) Minister Transportu i Budownictwa uznał, że postępowanie w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte w trybie tego przepisu jest prowadzone wyłącznie na wniosek byłego właściciela, a więc wydanie decyzji przez Prezydenta Miasta G. wyłącznie w odniesieniu do K. C. - jako jednego ze współwłaścicieli nieruchomości, nie można uznać za naruszenie art. 28 kpa, zaś pominięcie strony w postępowaniu stanowi przesłankę do wznowienia postępowania - art. 145 §1 pkt 4 kpa, nie zaś stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. Kwestia ustalenia odszkodowania na wniosek J. C. jest zagadnieniem odrębnym, które nie musi być rozstrzygnięte łącznie z ustaleniem odszkodowania na wniosek K. C.
Jednakże, zdaniem organu II instancji, ponieważ w dniu 31 grudnia 1998 r. współwłaścicielami nieruchomości byli K. C. i J. C., to zgodnie z przywołanym art. 73 ust. 4, odszkodowanie przysługuje obu współwłaścicielom w wysokości odpowiadającej przypadającym im udziałom we współwłasności. Tym samym przyznając jednemu ze współwłaścicieli odszkodowanie w wysokości odpowiadającej pełnej wartości nieruchomości Prezydent Miasta G. rażąco naruszył przepis art. 128 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. z 2004 r. Dz. U. Nr 261, poz. 2603, ze zm.).
W tej sytuacji Minister Transportu i Budownictwa stanął na stanowisku, że samo rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. należało uznać za prawidłowe i zaskarżoną decyzję utrzymać w mocy, chociaż przesłanką stwierdzenia nieważności jest art. 156 §1 pkt 2 kpa, a nie wskazany w decyzji punkt 1 tego artykułu.
Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Transportu i Budownictwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył K. C. W jej uzasadnieniu podniósł, że rozstrzygnięcie to rażąco narusza prawo. Stosownie bowiem do treści umowy zniesienia współwłasności, zawartej pomiędzy skarżącym, a J. C. w dniu [...] sierpnia 2000 r. (Rep. [...] nr [...]) znajdującej się w aktach sprawy, wszelkie prawa dotyczące między innymi nieruchomości gruntowych stanowiących działki o nr [...], nr [...] i nr [...] przeszły na K. C. w zamian za nieodpłatne nabycie przez J. C. własności innych działek, opisanych w § 2 tejże umowy. Akt ten jednoznacznie rozstrzyga, zdaniem skarżącego, iż uprawnienie do otrzymania odszkodowania za przedmiotowe działki drogowe przysługuje wyłącznie K. C.
W tej sytuacji skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa, w szczególności art. 156 §1 pkt 2 kpa oraz art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną poprzez ich błędne zastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, iż roszczenie o odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogę gminną, które z mocy prawa przeszły na własność Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego, nie może być przedmiotem prawnie skutecznej umowy i wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.
Przede wszystkim należy uznać, iż zaskarżona decyzja Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2006 r. narusza przepis art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego - poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy.
Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada dwuinstancyjności przyjęta w art. 15 kpa. Zgodnie z tą zasadą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega, w przypadku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Istota tej zasady sprowadza się więc do możliwości dwukrotnego merytorycznego rozstrzygnięcia tej samej sprawy. Zasada dwuinstancyjności jest zasadą konstytucyjną ustanowioną w art. 78 Konstytucji RP, który stanowi, iż każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Istota zasady dwuinstancyjności sprowadza się do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tożsamej pod względem przedmiotowym i podmiotowym sprawy administracyjnej. Granice rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji wyznacza zatem rozstrzygnięcie decyzji pierwszej instancji. Wykroczenie przez organ II instancji poza te granice narusza - zdaniem Sądu - zasadę dwuinstancyjności.
Organ odwoławczy rozpoznaje i rozstrzyga ponownie sprawę administracyjną rozstrzygniętą decyzją organu I instancji w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji. Zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej decyzją odwoławczą wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie może zmieniać rodzaju sprawy, a zatem w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa. Organ odwoławczy nie może również rozszerzyć zakresu sprawy.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z użytego przez ustawodawcę w art. 138 §1 kpa sformułowania "w tym zakresie" wynika oczywiste ograniczenie dla organu odwoławczego, sprowadzające się do tego, że organ odwoławczy nie może orzekać w zakresie innym, niż to uczynił przed nim organ I instancji. W ocenie Sądu zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzyganej sprawy administracyjnej prowadzi do zmiany przedmiotowej tożsamości sprawy. Oznacza to naruszenie zasady dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co stanowi naruszenie wspomnianych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (podobnie wyrok NSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 1998 r., sygn. akt II SA 540/98).
Wydając w dniu [...] stycznia 2006 r. decyzję drugoinstancyjną Minister Transportu i Budownictwa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Zgodnie z poglądem doktryny organ odwoławczy wydaje decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji wówczas, gdy stwierdzi, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa zarówno co do ustaleń stanu faktycznego, jak i prawnego. Organ jest obowiązany ocenić prawidłowość zaskarżonej decyzji nie tylko w granicach zarzutów przedstawionych w odwołaniu, lecz także pod kątem przepisów prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją. Organ odwoławczy - pomimo tego, iż utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, której podstawą materialnoprawną był przepis art. 156 §1 pkt 1 kpa - przywołał jednak nową podstawę materialnoprawną swego rozstrzygnięcia, czyli przepis art. 156 §1 pkt 2 kpa. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wynika, że nie zgadza się on ani z przywołaną w decyzji Wojewody [...] podstawą prawną, ani nie uznaje za prawidłowe podanych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji argumentów. Mimo takich wad decyzji organu I instancji, organ odwoławczy utrzymał jednak w mocy tę decyzję zmieniając jedynie podstawę prawną oraz przedstawiając całkowicie odmienną argumentacją prawną. Działaniem takim, zdaniem Sądu, Minister Transportu i Budownictwa naruszył zasadę dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, czyli naruszył przepisy art. 138 §1 pkt 1 w związku z art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ pozbawił stronę prawa do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy, a nadto zmienił podstawę prawną leżącą u podstaw wydanego rozstrzygnięcia i utrzymał w mocy decyzję, którą uznał za wadliwą merytorycznie. W tej sytuacji przywołane przez organ odwoławczy orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 4 października 1999 r., sygn. akt I SA/Ka 136/98 nie może mieć w rozpatrywanej sprawie analogicznego zastosowania. Naruszenie przez organ odwoławczy przepisów art. 15 i 138 §1 kpa mogło mieć istotny wpływ na merytoryczne rozpatrzenie sprawy.
Niezależnie od tego naruszenia przepisów prawa, zdaniem Sądu Minister Transportu i Budownictwa naruszył również przepisy art. 156 §1 i 157 §2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z analizy akt wynika, że postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie zostało wszczęte na skutek złożenia przez Prezydenta Miasta G. wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej z dnia [...] czerwca 2005 r.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji wynikającej z art. 16 kpa i może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja ta dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wynikających z art. 156 §1 kpa. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 §1 kpa zachodzi jedynie wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie. Oznacza to, iż decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym, podlegają domniemaniu legalności chyba, że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Minister Transportu i Budownictwa powołał się na treść art.156 §1 pkt 2 kpa. Rażące naruszenie prawa organ odwoławczy wadliwie upatruje w fakcie pominięcia jako strony postępowania zakończonego decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2004 r. nr [...] orzekającą o ustaleniu odszkodowania (a w konsekwencji przyznania odszkodowania jedynie skarżącemu), krewnego wnioskodawcy J C., którego organ ten uznał za współwłaściciela przedmiotowych działek w dacie wydawania decyzji odszkodowawczej, wbrew zapisom znajdującego się w aktach sprawy aktu notarialnego umowy zniesienia współwłasności, zawartego pomiędzy skarżącym, a J. C. w dniu [...] sierpnia 2000 r. (Rep. [...] nr [...]). Z ugruntowanego orzecznictwa sądowego wynika bowiem, że kwestia pominięcia strony w postępowaniu administracyjnym nie jest podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w oparciu o treść art. 156 §1 pkt 2 kpa, lecz podstawą do ewentualnego złożenia przez zainteresowanego wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2004 r. w oparciu o treść art. 145 §1 pkt 4 kpa. Oznacza to, że fakt przyznania odszkodowania jedynie skarżącemu, z ewentualnym pominięciem J. C. nie może być uznany za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 §1 pkt 2 i stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej.
Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że niezależnie od skutków, jakie w rozpatrywanej sprawie wynikają z treści art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, znajdujący się w aktach sprawy akt notarialny umowy zniesienia współwłasności zawarty w dniu [...] sierpnia 2000 r. pomiędzy skarżącym a J. C. (Rep. [...] nr [...]) jest dokumentem urzędowym i organ administracji nie ma żadnych podstaw prawnych do dokonywania oceny jego prawidłowości, ważności, skuteczności czy zasadności. Dopóki dokument znajduje się w obiegu prawnym i nie zostanie w prawem przewidzianej formie wycofany z tego obiegu przez właściwy organ (w rozpatrywanej sprawie - sąd powszechny), to zgodnie z treścią art. 76 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego dokument ten korzysta z domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w tym dokumencie stwierdzone, poświadczone i zaświadczone przez upoważniony podmiot, który wystawił ten dokument. Z treści zaś tego dokumentu wynika, że od dnia 11 sierpnia 2000 r. właścicielem (a co za tym idzie również podmiotem uprawnionych do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych) działek o nr [...], [...] i nr [...] położonych w G. przy ul. [...], był skarżący K. C. Z akt sprawy nie wynika by domniemanie to zostało skutecznie obalone w prawem trybie przewidzianym.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał również, że wadliwy był sposób, w jaki wszczęte zostało przez organ I instancji przedmiotowe postępowanie nadzorcze. Zgodnie bowiem z treścią art. 157 §2 Kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jak zaś wynika z treści decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r. postępowanie nadzorcze w przedstawionej sprawie zostało wszczęte na wniosek Prezydenta Miasta G. z dnia 15 czerwca 2005 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 2004 r. nr [...] orzekającej o ustaleniu odszkodowania za nieruchomości oznaczone jako działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, położone w G. przy ul. [...], przejęte na własność Gminy Miasta G., a zajęte pod drogę gminną. Skoro Prezydent Miasta G. orzekał w sprawie jako organ, to nie ma on przymiotu strony, a co za tym idzie brak jest możliwości wszczęcia postępowania nadzorczego z jego wniosku. Przepis art. 157 §2 kpa nie przewiduje możliwości wszczęcia postępowania nadzorczego na wniosek organu administracji. Wniosek organu może być jedynie informacją dla właściwego organu o konieczności wszczęcia postępowania nadzorczego, po sprawdzeniu zasadności której organ nadzoru ma ewentualnie obowiązek podjęcia postępowania nadzorczego z urzędu.
Wobec powyższego Sąd stanął na stanowisku, że wydając zaskarżoną decyzję a także wydając decyzję pierwszoinstancyjną organy istotnie naruszyły obowiązujące przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej merytoryczne rozstrzygnięcie.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien zebrać i przeanalizować całość dostępnych dokumentów i ewentualnie przeprowadzić inne dowody, które pozwolą na właściwą ocenę zasadności złożonego przez Prezydenta Miasta G. wniosku. Organ ustosunkuje się do treści znajdujących się w aktach sprawy dokumentów: niepoświadczonej za zgodność kserokopii odpisu z księgi wieczystej KW nr [...] (k-2 akt adm.), pisma Urzędu Miasta G. z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] będącego uzupełnieniem wniosku z dnia 10 kwietnia 2000 r. w sprawie wydania decyzji stwierdzającej przejście z mocy prawa na własność Miasta G. przedmiotowych działek (k-16), pisma Miasta Gminy z dnia 10 września 2002 r. skierowanego do Sądu Rejonowego Wydziału [...] (k-23), aktu notarialnego (umowy zniesienia współwłasności) z dnia [...] sierpnia 2000 r. repertorium [...] nr [...], z treści których wynika, że od 2000 r., a więc również w dniu wydawania decyzji o ustaleniu odszkodowania, hipotecznym właścicielem przedmiotowych działek był jedynie K. C. Równocześnie organ dokona oceny skutków prawnych, jakie wynikają z treści tych dokumentów. Ponadto przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ weźmie pod uwagę ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące: możliwości wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, skutków prawnych naruszenia przez organ przepisów art. 24 i 25 kpa a także orzecznictwo dotyczące możliwości przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (t.j. z 1998 r. Dz. U. Nr 133, poz. 872, ze zm.). Dopiero w oparciu o tak zebrany i ustalony stan faktyczny i prawny sprawy organ wypowie się co do zasadności złożonego przez Prezydenta Miasta G. wniosku oraz z urzędu oceni, czy rzeczywiście w rozpatrywanej sprawie zaszła którakolwiek z przesłanek wymienionych w art. 156 §1 kpa obligująca organ do podjęcia z urzędu postępowania nadzorczego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI