I SA/Wa 526/20

I SA/Wa 526/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-03-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /sprawozdawca/
Anna Falkiewicz-Kluj
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Symbol z opisem
6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2211/21 - Wyrok NSA z 2024-02-08
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
art. 1,2,5
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi I. F. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Wa 526/20 U Z A S A D N I E N I E
Minister Finansów decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z [...] października 2017 r. nr [...] stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], objętej księgą wieczystą numer [...], która stanowiła własność D. T. i L. T., każdego w udziale po [...] części.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
I. F. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Finansów z [...] września 2000 r. nr [...] stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa ww. nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], należącej do L. T. i D. T., na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) - dalej "ustawa z 1968 r."
Minister Finansów decyzją z [...] czerwca 2016 r. nr [...] stwierdził nieważność ww. decyzji z [...] września 2000 r. Postępowanie w pierwszej instancji powróciło do stanu sprzed jej wydania.
W toku prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji zgromadził stosowny materiał dowodowy w tym: dokumentację [...] składającą się m.in. z prawomocnego orzeczenia/decyzji z [...] marca 1966 r. nr [...] wydanego przez Komisję [...] ds. Roszczeń Zagranicznych - dalej "Komisja, przyznającego odszkodowanie D. T. i L. T. za ww. nieruchomość na podstawie zgłoszonego do Komisji roszczenia nr [...] wraz z tłumaczeniem przysięgłym, zrzeczenie ("Release") prawa do majątku złożonego przez L. T. z [...] marca 1966 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym, zrzeczenie ("Release") prawa do majątku złożonego przez D. T. z [...] marca 1966 r. wraz z tłumaczeniem przysięgłym, KW nr [...] (dostęp elektroniczny), odpis KW nr [...] oraz wypis z rejestru gruntów dla działek uregulowanych ww. księdze wieczystej oraz inne dowody, zebrane w postępowaniu w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] września 2000 r., w tym m.in. orzeczenia sądów w sprawie dziedziczenia/stwierdzenia nabycia spadku, pełnomocnictwa.
W postępowaniu prowadzonym w drugiej instancji pozyskano ponadto dodatkową dokumentację postępowania przed Komisją (wraz z tłumaczeniem przysięgłym) zarejestrowanego jako roszczenie nr [...], w tym wnioski o potwierdzenie naturalizacji L. T. i D. T., korespondencję między L. T., a Prezydium Rady Narodowej w [...] z 1965 r. w sprawie zgłoszonego w [...] roszczenia do nieruchomości przy ul. [...] w K., zdjęcia nieruchomości.
Minister Finansów (później Minister Rozwoju i Finansów) w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, na podstawie ww. dowodów ustalił, że D. T. i L. T. wystąpili do Komisji z roszczeniem zarejestrowanym pod nr [...] o przyznanie odszkodowania m.in. za prawo własności ww. nieruchomości. Komisja rozpatrzyła wniosek pozytywnie i przyznała decyzją nr [...] odszkodowanie, ustalając jego wartość na podstawie opisu przedstawionego przez powodów oraz na podstawie oficjalnej polskiej dokumentacji. Przyznane odszkodowanie zostało uznane przez Komisję jako należne w związku z utratą możliwości użytkowania i korzystania z majątku na podstawie ustaw regulujących wynajem nieruchomości w Polsce. Odszkodowanie objęło utratę prawa do dysponowania nieruchomością w pełnym zakresie, ponieważ Komisja uznała, że miał miejsce przypadek utraty, a nie ograniczenia wykonywania prawa własności i traktując tę utratę jako ostateczną i całkowitą - przyznała z tego tytułu odszkodowanie, którego wysokość została ustalona nie na podstawie wysokości czynszu pobieranego w systemie najmu wolnego, wysokości nakładów na nieruchomość i innych związanych z użytkowaniem nieruchomości, ale na podstawie wartości gruntu i położonego na nim budynku.
W tej sytuacji Minister Rozwoju i Finansów decyzją z [...] października 2017 r., działając na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r. w związku z Układem zawartym między [...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli [...] (dalej zwanym "Układem") podpisanym dnia 16 lipca 1960 r. (wejście w życie z dniem podpisania), stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności ww. nieruchomości położonej w K. przy ul. [...].
Organ uznał, że w związku z przyznaniem D. T. i L. T. odszkodowań za ww. nieruchomość wystąpiły przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej jej przejście na rzecz Skarbu Państwa określone w ustawie z 1968 r.
I. F. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją zarzucając:
-niezapewnienie czynnego udziału w sprawie w każdym stadium postępowania oraz brak możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań na skutek zaniechania wysłania zawiadomienia o zakończeniu postępowania dowodowego przed wydaniem decyzji (art. 10 § 1 k.p.a.),
- nieprzeprowadzenie w wystarczającym zakresie postępowania dowodowego w celu ustalenia rzeczywistego kręgu współwłaścicieli nieruchomości przy ul. [...] oraz błędne przyjęcie, że D. T. i L. T. byli właścicielami w odniesieniu do całej nieruchomości, brak wskazania odpowiednich dowodów w uzasadnieniu decyzji (art. 75 § 1, art 77 § 1 i 4 w zw. z art. 7 oraz art. 107 k.p.a. w zw. z art. 1 i art. 2 ustawy z 1968 r.);
- nieprzeprowadzenie w wystarczającym zakresie postępowania dowodowego w celu ustalenia obywatelstwa D. T. i L. T., brak wskazania takich dowodów w uzasadnieniu decyzji (art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4 w zw. z art. 7 oraz art. 107 k.p.a. w zw. z art. 1 i art. 2 ustawy z 1968 r.);
- przyjęcie, bez uzasadnienia i dowodów, że dokumenty Komisji (decyzja nr [...] oraz zrzeczenia praw do majątku) dotyczą nieruchomości przy ul. [...] w K., a nie innej nieruchomości przy tej samej ulicy.
Prokurator Prokuratury Okręgowej, który zgłosił udział w przedmiotowym postępowaniu, w piśmie z [...] lutego 2019 r. opowiedział się za wydaniem rozstrzygnięcia bez oczekiwania na zakończenie postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym dla [...] Wydział XII Cywilny sygn. akt [...] w sprawie (zmiany) stwierdzenia nabycia spadku po H. T. i D. T., poprzednikach prawnych beneficjentów odszkodowania oraz prawdopodobnie I. F. Prokurator podniósł ponadto, że z ustaleń w sprawie wynika, że Komisja decyzją nr [...] na podstawie wniosku nr [...] na mocy Układu przyznała L. oraz D. T. odszkodowania za utratę udziałów w wysokości po [...] w prawie własności nieruchomości przy ul. [...] w K. Udział w takiej wysokości przysługiwał ww. jako oddziedziczony po H. i D. T. Zarówno L., jak i D. T. po otrzymaniu odszkodowania na mocy wyżej wymienionych regulacji międzynarodowych zrzekli się prawa do udziału we własności ww. nieruchomości i przenieśli na Rząd Polski całe prawo własność nieruchomości. Mając na uwadze powyższe ustalenia, ewentualne roszczenia osób uprawnionych do spadku po H. C. z S. i D. T. nie mają znaczenia prawnego w postępowaniu prowadzonym przez Ministra Finansów. Aktualna linia orzecznicza przesądza, że ustalenia organów odszkodowawczych państw - stron układów indemnizacyjnych zawartych z Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, przyznających na mocy tych układów odszkodowania mają charakter wiążący i nie mogą podlegać weryfikacji przez Ministra Finansów w toku prowadzonego postępowania na podstawie ustawy z 1968 r.
Minister Finansów ponownie rozpoznając sprawę wskazał, że w latach 1948-1971 Rząd Polski zawarł tzw. umowy indemnizacyjne z rządami Republiki Francuskiej, Konfederacji Szwajcarskiej i Księstwa Lichtenstein, Królestwa Szwecji, Królestwa Danii, Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii, Królestwa Norwegii, Stanów Zjednoczonych Ameryki, Królestwa Belgii i Wielkiego Księstwa Luksemburga, Królestwa Grecji, Królestwa Holandii, Republiki Austrii oraz Kanady - dalej "Układy".
Objęcie nieruchomości skutkami którejkolwiek z wymienionych umów umożliwia wydanie decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r. Do Ministra Finansów należy sprawdzenie, czy zachodzą przesłanki przewidziane ustawą z 1968 r. w związku z Układami, a ich wystąpienie implikuje wydanie decyzji.
Minister przytoczył treść art. 1, art. 2 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r. i zaznaczył, że ustalając stan faktyczny oraz prawny sprawy, zobowiązany jest do oceny zaistnienia przesłanek wskazanych ww. przepisach, tj. zbadania czy dana nieruchomość lub prawo podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, tzn.:
1) czy prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych było przedmiotem nacjonalizacji lub innego przejścia na rzecz Skarbu Państwa,
2) czy prawo własności do danej nieruchomości, lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych były ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego lub zagranicznych osób prawnych;
3) czy spełnione zostały inne warunki wynikające z właściwej umowy międzynarodowej, znajdującej zastosowanie w danej sprawie (o ile umowa warunki takie przewiduje).
Spełnienie powyższych przesłanek oznacza stan przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ww. umów, o którym mowa w art. 1 ustawy z 1968 r.
Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. II. Układu, roszczeniami, o których mowa w artykule I (wszystkie roszczenia obywateli [...], zarówno osób fizycznych jak prawnych, do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie niniejszego Układu) i które są uregulowane i zaspokojone niniejszym Układem są roszczenia obywateli [...] z tytułu:
a) nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia;
b) przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym rozumie się, że dla celów niniejszego ustępu datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane do mienia;
c) długów przedsiębiorstw, które zostały znacjonalizowane lub przejęte przez Polskę i długów, które obciążały mienie znacjonalizowane, przejęte na własność lub inaczej przejęte przez Polskę.
Z załącznika do ww. umowy lit. A pkt a wynika ponadto, że tymi roszczeniami są ww. prawa i interesy, które od daty nacjonalizacji, przejęcia na własność lub innego przejęcia, do dnia wejścia w życie Układu, były nieprzerwanie bezpośrednio własnością osób fizycznych będących obywatelami [...].
Minister Finansów ustalił, że z roszczeniem o odszkodowanie za utratę prawa własności nieruchomości przy ul. [...] w K. wystąpili do władz [...] (ww. Komisji) D. T. i L. T. Ich roszczenie zostało zarejestrowane pod nr [...]. Powyższe zostało potwierdzone w wydanym przez Komisję prawomocnym orzeczeniu (decyzji) nr [...] z [...] marca 1966 r. Przedmiotowe orzeczenie (tj. "Final Decision") zostało wydane na podstawie postanowień Układu i jest wykonaniem tej umowy. W treści prawomocnego orzeczenia z [...] marca 1966 r. wskazano, że każdy z powodów (D. T. oraz L. T.) posiadał [...] udziałów w zabudowanej nieruchomości przy ul. [...] w K. W ocenie Komisji utrata udziałów w prawie własności przedmiotowej nieruchomość nastąpiła w dniu [...] lutego 1959 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy dnia 30 stycznia 1959 r. - Prawo lokalowe.
Ustalając wartość nieruchomości Komisja wzięła pod uwagę opis nieruchomości przedstawiony przez powodów oraz oficjalną dokumentację polską, w tym odniesiono się do wartości innych, podobnych nieruchomości w K. Ostatecznie wartość nieruchomości wraz z budynkami, ustalono na [...] USD. Komisja przyznała więc każdemu z powodów odszkodowanie w kwocie [...] USD wraz z odsetkami w wysokości [...] USD.
L. T. [...] marca 1966 r. oraz D. T. [...] marca 1966 r. podpisali oświadczenia o zaspokojeniu roszczenia, w których zrzekają się i odstępują od uprawnień oraz przekazują na rzecz rządu Polski wszelkie prawa, tytuły i udziały w tych składnikach majątku, z tytułu których, przyznano im odszkodowanie.
W świetle powyższego Minister Finansów stwierdził, że utrata przez wnioskodawców prawa własności do omawianej nieruchomości, stanowiła tytuł objęty treścią art. II lit. b Układu. Spełniona zatem została pierwsza ww. przesłanka.
Odnosząc się do drugiej przesłanki wynikającej wprost z treści art. 1 ustawy z 1968 r. organ stwierdził, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości, było ustanowione na rzecz obywateli państwa obcego (obywateli [...]), tj. D. T. i L. T.
Minister Finansów wyjaśnił przy tym, że fakt posiadania obywatelstwa [...] przez te osoby - uzyskanego w następstwie naturalizacji - został potwierdzony w trakcie postępowania Komisji o przyznanie odszkodowania prowadzonego na podstawie Układu i konfirmowany w treści prawomocnego orzeczenia z [...] marca 1966 r., gdzie Komisja stwierdziła, że powodowie spełniają wymogi dotyczące obywatelstwa przewidziane Umową z Polską w sprawie roszczeń z 1960 r. Oznacza to stwierdzenie przez organy władzy [...] zgodności zgłoszonego przez D. T. i L. T. roszczenia z postanowieniami Układu, w tym posiadanie przez nich obywatelstwa [...], zarówno w dniu wejścia w życie Układu, jak również w dniu utraty przez nich przedmiotowego mienia. Ponadto, jak wynika z dokumentów postępowania przed Komisją pozyskanych przez organ L. T. został naturalizowany [...] lutego 1954 r. (nr świadectwa naturalizacji: [...]), zaś D. T. [...] lipca 1955 r. (nr świadectwa naturalizacji: [...]).
W ocenie Ministra Finansów w sprawie spełnione zatem zostały przesłanki wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa, na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r.
Organ zaznaczył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel [...] powołując się na układ wystąpił o odszkodowanie i czy takie odszkodowanie otrzymał. Oznacza to stan przejścia nieruchomości lub prawa na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy. Zgodnie z powyższym, już samo przyznanie odszkodowania przez Komisję stanowi wystarczającą podstawę do wydania decyzji.
Minister Finansów wskazał jednocześnie, że nie może oceniać lub kwestionować ustaleń właściwego organu państwa - sygnatariusza układu indemnizacyjnego, zgromadzonej przez niego dokumentacji czy dokonywać samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami tego organu. Organ nie ma kompetencji do weryfikowania przyznanych odszkodowań ani podstaw do podważania mocy dowodowej dokumentacji [...]. Na potwierdzenie twierdzeń Minister przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne.
Organ odniósł się ponadto szczegółowo do zarzutów podnoszonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że są one bezzasadne.
Minister zaznaczył m.in., że rola decyzji, o której mowa w art. 2 ustawy z 1968 r. ogranicza się jedynie do deklaratoryjnego stwierdzenia przejścia prawa na Skarb Państwa i dalszą kwestią pozostaje to, czy decyzja ta może być podstawą wpisu tego prawa do księgi wieczystej, a więc także i to, czy będzie do tego celu wykorzystana. Skoro decyzja ta ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, potwierdzający przejście własności z mocy samego prawa, w przeszłości, to może być wydana w dowolnym czasie i niezależnie od tego, jakie okoliczności, w tym ewentualne zmiany własnościowe, wystąpiły po tym zdarzeniu.
Organ podniósł ponadto, że rozstrzygnięcie wzajemnych relacji wynikających z ustawy z 1968 r. i z układów indemnizacyjnych z później przeprowadzonymi postępowaniami spadkowymi należy do sądów powszechnych. Usunięcie ewentualnych rozbieżności pomiędzy stanem rzeczywistym a stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej, a więc zarówno ustalenia dotyczące ujawnienia w księdze wieczystej osób uprawnianych, jak i kwestie nabycia nieruchomości w dobrej wierze, leżą w zakresie właściwości sądów powszechnych.
Minister wskazał, że zgodnie z ustaleniami [...] Komisji, odnośnie kręgu osób posiadających prawa do nieruchomości, jest przywołane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowienie/dekret dziedzictwa Sądu Grodzkiego w [...] z [...] lipca 1945 r. (sygn. [...] i [...]), co znalazło odzwierciedlenie w późniejszych wpisach do księgi wieczystej dla tej nieruchomości, w której jako właścicieli w udziale po [...] ujawniono D. T. i L. T., spadkobierców I. T. i H. T.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik strony podnosił, że postanowienie to wydano z rażącym naruszeniem prawa, albowiem nie uwzględniało ono jeszcze jednego spadkobiercy – H. T. (brata I. T. - ojca D. T. i L. T.), który powinien posiadać prawa do połowy spadku.
Organ zaznaczył, że z treści wniosku oraz akt sprawy wynika, że z uwagi na wadliwość, przedmiotowe postanowienie zostało zmienione postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] I Wydział I Cywilny z [...] lutego 2015 r. sygn. akt [...] w ten sposób, że stwierdzono, iż spadek po zmarłym [...] września 1942 r. D. T. nabyli jego bracia I. T. i H. T. po [...] części każdy z nich (w takiej sytuacji D. T. i L. T. mieliby prawo jedynie do [...] części nieruchomości). Jednakże z odpisu skróconego aktu zgonu H. T. (materiał dowodowy znany organowi z urzędu) wynika, że H. T. zmarł [...] stycznia 1922 r., nie mógł więc dziedziczyć po zmarłym [...] września 1942 r. D. T. (spadkobierca nie żył w chwili otwarcia spadku).
Postanowienie z [...] lutego 2015 r. sygn. akt [...] jest więc prawdopodobnie również wadliwe, ponieważ stwierdza nabycie spadku przez osobę zmarłą przed zgonem spadkodawcy. Pośrednio przyznano to we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy informując, iż aktualnie przed Sądem Rejonowym dla [...] w [...] XII Wydział Cywilny toczy się kolejne postępowanie o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku sygn. [...] i [...]. Jak wynika z informacji ww. Sądu, w toku postępowania okazało się, iż zarówno spadkodawczyni jak i jej mąż mieli kilkoro rodzeństwa, a pełnomocnik wnioskodawcy nie wskazał pełnego kręgu spadkobierców ustawowych, którzy winni być uczestnikami tego postępowania. Z informacji przekazanych przez Prokuratora, uczestniczącego w niniejszym postępowaniu administracyjnym na prawach strony wynika z kolei, że ww. postępowanie sądowe zostało zawieszone.
Zdaniem organu nawet gdyby zatem uznać, że Minister Finansów jest uprawniony do kwestionowania ustaleń zagranicznych organów odszkodowawczych, w analizowanej sprawie, trudno znaleźć podstawy do kwestionowania ustaleń [...] Komisji, opartych m.in. o postanowienia/dekrety dziedzictwa Sądu Grodzkiego w [...] z [...] lipca 1945 r. (sygn. [...] i [...]) - według wiedzy organu pozostającego w obrocie prawnym w dacie wydania decyzji. Sąd powszechny jak dotąd nie rozstrzygnął jednoznacznie ww. sprawach.
Ustosunkowując się do zarzutu braku ustaleń, czy D. T. i L. T. byli obywatelami [...] i nie byli jednocześnie obywatelami polskimi, Minister wskazał, że z dowodów dotyczących przyznania odszkodowania jednoznacznie wynika posiadanie przez nich obywatelstwa [...]. W orzeczeniu nr [...] stwierdzono wprost, że wnioskodawcy spełniają kryteria narodowościowe na podstawie Układu. Dowody te są dokumentami urzędowymi, a zatem posiadają szczególną moc dowodową. Posiadanie obywatelstwa [...] było kluczową przesłanką zastosowania postanowień Układu do nieruchomości będącej własnością D. T. i L. T. i było weryfikowane przez Komisję - organ administracji [...]. Jak wynika z dodatkowej dokumentacji postępowania przed Komisją, znane są daty uzyskania naturalizacji przez D. T. i L. Badanie, czy D. T. i L. T. mogli mieć ewentualnie obywatelstwo polskie jest bezprzedmiotowe.
Organ zaznaczył ponadto, że przez cały okres postępowania zarówno dla organu jak i - wydaje się - dla stron było oczywiste, że postępowanie dotyczy nieruchomości przy ul. [...] w K. i do nieruchomości pod tym adresem odnoszą się dokumenty [...] Komisji. Ponadto, w księdze wieczystej KW Nr [...], jako właściciele działki przy ul. [...] ujawnieni byli L. T. i D. T. i osoby o tych samych personaliach pojawiają się w dokumencie Komisji - decyzja nr [...], dotyczącym nieruchomości właśnie przy ul. [...], przy jednoczesnym braku dowodów w posiadaniu organu, by ww. osoby były właścicielami innej nieruchomości przy ul. [...] w K., naturalnym jest więc wnioskowanie, że dokładnym oznaczeniem nieruchomości, o której mowa w orzeczeniu nr [...] jest adres [...].
Organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy pozyskał dodatkową dokumentację postępowania przed Komisją, w której to dokumentacji co najmniej kilkukrotnie powtarza się oznaczenie nieruchomości objętej postępowaniem Komisji tj. adres [...] (choć w samej decyzji [...], nr [...] nie jest podany). Adres ten jest wskazany m.in. w piśmie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] do L. T. z [...] listopada 1965 r. przy którym przekazywane są dokumenty wymagane w postępowaniu przed Komisją, sprawozdaniu technicznym z oględzin budynku przy ul. [...] w K., datowanym [...] sierpnia 1945 r. jak również przy opisie zdjęć kamienicy.
I. F. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. przez błędne ustalenie, że w ocenie Komisji [...] ds. Roszczeń Zagranicznych "utrata udziałów w prawie własności przedmiotowej nieruchomości nastąpiła w dniu [...] lutego 1959 r., tj. z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 30 stycznia 1959 r. - Prawo lokalowe, podczas gdy Komisja ustaliła jedynie, że z tą datą i na podstawie tej ustawy nastąpiła utrata prawa użytkowania i korzystania z nieruchomości, a nie prawa własności oraz przez zaniechanie ustalenia istnienia podstawy prawnej i zakresu utraty własności nieruchomości przy ul. [...] w K. na rzecz Skarbu Państwa, prawidłowego kręgu współwłaścicieli nieruchomości przy ul. [...] w K. oraz skuteczności i zakresu złożonych przez D. T. i L. T. oświadczeń z [...] i [...] marca 1966 r.;
2. art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w zw. z art. II Układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem [...] dotyczącym roszczeń obywateli [...] podpisanym 16 lipca 1960 r. w zw. z ustawą z dnia 30 stycznia 1959 r. Prawo lokalowe przez błędne uznanie, że w niniejszej sprawie zostały w całości wykazane i spełnione przesłanki wydania decyzji stwierdzającej przejście własności nieruchomości przy ul. [...] w K. w całości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ww. przepisów;
3. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez zaniechanie zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o zmianę stwierdzenia nabycia spadku po H. (C.) z S. i D. T. sygn. akt [...] i [...] toczącej się przed Sadem Rejonowym dla [...] w [...] XII Wydział Cywilny sygn. akt [...] i ustalenia kręgu ich spadkobierców, a tym samym współwłaścicieli nieruchomości przy ul. [...] w K., objętej księgą wieczystą numer [...], mimo iż rozpatrzenie niniejszej sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia ww. zagadnienia wstępnego przez sąd;
4. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy, zamiast jej uchylenia i zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym dla [...] w [...] XII Wydział Cywilny sygn. akt [...].
W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji z [...] października 2017 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Zaskarżoną decyzją Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z [...] października 2017 r. stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], objętej księgą wieczystą [...], która stanowiła własność D. T. i L. T. po [...] części.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65).
Zgodnie z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy, przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Oznacza to, że umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawarte w okresie powojennym z rządami innych państw przez Rząd Polski, były podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatele tego państwa wystąpili o przyznanie odszkodowania na podstawie odpowiedniego układu i takie odszkodowanie zostało przyznane.
Przepis art. 2 ustawy z 1968 r. przewiduje wydawanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy.
Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku , że zarzuty skargi nie mogą być uznane za zasadne.
W orzecznictwie administracyjnym ugruntowany jest pogląd, że układ między Rządem [...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli [...] sporządzony w [...] w dniu 16 lipca 1960 r. (niepubl.) jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2, i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Oceny charakteru i skutków stosowania powyższego układu, dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wydanego w składzie siedmiu sędziów z dnia 17 maja 1999 r. sygn. OSA 2/98 (ONSA 1999/4/110). W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że wymieniony układ jest umową międzynarodową, która stanowiła podstawę do zaspokojenia roszczeń obywateli [...] z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia, nie był natomiast podstawą do przeniesienia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Taką podstawę stanowią przepisy wskazanej wyżej ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny układ przyznawał, regulował i zaspokajał samoistnie prawo do odszkodowania dla obywateli [...] niezależnie od tego, jak uprawnienia osób, których mienie zostało przejęte przez państwo, było uregulowane w ustawodawstwie polskim. W świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel [...], powołując się na układ, wystąpił o odszkodowanie i czy odszkodowanie to otrzymał na tej podstawie, że jego mienie zostało przejęte przez Państwo Polskie. Taka sytuacja stwarza stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie umowy międzynarodowej w rozumieniu art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel [...] wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd i zaprezentowaną wyżej argumentację, znajdującą zastosowanie również do oceny okoliczności faktycznych niniejszej sprawy.
W następstwie jej rozpoznania organy obu instancji trafnie ustaliły, że D. T. i L. T. Komisja [...] przyznała decyzją nr [...] odszkodowanie, którego wysokość odpowiadała równowartości udziału w prawie własności objętej wnioskiem nieruchomości. Komisja uznała bowiem, że wnioskodawcy będący obywatelami [...] faktycznie utracili tą nieruchomość całkowicie i w sposób ostateczny. Z tego powodu odszkodowanie ustalono na podstawie wartości gruntu i położonego na nim budynku nie zaś na podstawie wysokości czynszu wolnorynkowego .
Zauważyć także należy, że układ z dnia 16 lipca 1960 r. wraz z załącznikiem oraz protokół z dnia 29 listopada 1960 r. sporządzony do tego układu nakładały na stronę [...] i polską określone obowiązki (art. V układu). Układ regulował zaspokojenie roszczeń obywateli [...] do Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia, które miało miejsce w dniu lub przed dniem wejścia w życie tego układu - art. 1 lit. A. Roszczeniami tymi były m.in. roszczenia obywateli [...] z tytułu przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia , jak w tym przypadku wolnorynkowego wynajmu lokali stanowiących własność osób prywatnych, przy czym datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane - art. 1 lit. b. Odnośnie każdego roszczenia, które zostało przez Rząd [...] uznane za ważne, Rząd [...] zobowiązał się dostarczyć Rządowi Polskiemu oryginalne dokumenty odnoszące się do mienia znacjonalizowanego lub przejętego przez Polskę, z których wynika roszczenie. W przypadku gdy roszczenie nie jest oparte na takich dokumentach, Rząd [...] zobowiązywał się dostarczyć Rządowi Polskiemu zwolnienie z zobowiązania podpisane przez wnoszącego roszczenie - art. V lit. C. Dowodem na realizację powyższego obowiązku przez stronę [...] są dokumenty zrzeczenia się prawa do majątku złożone przez D. i L. T. odpowiednio [...].03.1966 r. i [...].03.1966 r. Odnośnie zawartego w skardze zarzutu nieskuteczności zrzeczenia się prawa do nieruchomości przez D. i L. T. Sąd nie znajduje podstaw do jego uwzględnienia. Okoliczności tej nie mogły badać także organy administracji rozstrzygające sprawę. Wszelkie kwestie związane z weryfikacją prawdziwości przedstawionych danych mogą być bowiem przedmiotem wyłącznie ewentualnego sporu ze stroną [...] bądź wzajemnych, cywilnych rozliczeń wszystkich uprawnionych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców.
W oparciu o przedłożone jej dokumenty Komisja uznała, że D. T. i L. T. byli jedynymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości. Komisja nie dysponowała bowiem obecnie istniejącymi postanowieniami o stwierdzeniu nabycia praw do spadku , na które powołuje się Skarżący. Zapadły one po zakończeniu postępowania przed Komisją i dowodzą , że beneficjenci decyzji nie byli jedynymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości.
Wobec zarzutów skargi podkreślenia wymaga, że to strona [...] była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Stanowisko powyższe zostało potwierdzone w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98, 19 października 2006 r., sygn. akt I OSK 367/05, 29 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 826/07, 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1445/09, 18 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 475/11, 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1132/08, 29 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 769/11, 15 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1448/12, 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2160/14, a także postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SK 31/99).
Komisja stwierdziła, że wartość nieruchomości wynosiła [...] USD wraz z odsetkami od tej kwoty w wysokości [...] USD i takie kwoty zostały wypłacone wnioskodawcom. Kwoty te nie zostały zakwestionowane i uwzględniały wartość całego majątku objętego wnioskiem. Całkowita zapłata zaś wskazanej kwoty spowodowała zwolnienie Rządu Polskiego oraz polskie osoby fizyczne i prawne od wszystkich zobowiązań objętych powołanym Układem (art. IV Układu).
Zdaniem Sądu fakt przyznania D. T. i L. T. odszkodowania za określone w powołanym orzeczeniu mienie dowodzi, że udowodnili oni przed Komisją istnienie przesłanek wynikających z zawartego Układu, w tym zarówno kwestie obywatelstwa, jak i swoich praw do nieruchomości. Sprawy te nie mogły być obecnie przedmiotem samodzielnych ustaleń Ministra Finansów wobec ujawnienia się po latach nowej okoliczności, że wyżej wymienieni nie byli jedynymi spadkobiercami spornej nieruchomości, a prawo do spadku przysługiwało im w innej niż przyjęta przez Komisję części.
Skoro zaś tylko strona [...] była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie to dopóki w obiegu prawnym pozostaje powołane wyżej orzeczenie Komisji, to brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do badania przez Ministra Finansów przed wydaniem decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie układu kwestii ostatecznie ustalonych już przez właściwe organy [...]. Zakres deklaratoryjnego stwierdzenia w decyzji Ministra o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej ogranicza się wyłącznie do kwestii ustalenia, że zostały spełnione określone przesłanki na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Jeśli przesłanki te zostały spełnione, to Minister jest obowiązany do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności spornej nieruchomości, która jest podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela tej nieruchomości.
Odnosząc się do argumentów zawartych w skardze odnośnie kręgu osób uprawnionych do odszkodowania oraz związanego z tym faktem zarzutu odmowy zawieszenia postępowania do czasu ich ostatecznego ustalenia Sąd zauważa, że ustalenia Komisji mają dla Ministra charakter wiążący . Ani organy administracji ani sąd administracyjny nie są właściwe do wyprowadzenia konsekwencji prawnych w razie, gdyby wnioskodawca odszkodowania wprowadził w błąd strony układu. Dlatego też Minister, nie mając podstaw do badania prawidłowości orzeczenia Komisji do spraw Roszczeń Zagranicznych, nie mógł naruszyć przepisów postępowania administracyjnego wskazanych w złożonej skardze w postaci art. 7, art. 77 § 1 , art. 80 k.p.a. oraz art. 97 § 1 p.4 k.p.a.
W świetle powyższych rozważań Sąd orzekający uznał, że Minister dokonał prawidłowej wykładni art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, przyjmując, że decyzja organu ( o przyznaniu odszkodowaniu wydana przez Komisję do spraw Uregulowania Roszczeń Zagranicznych) stanowiła wystarczającą podstawę do wydania przez Ministra Finansów decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych i prawidłowo zastosował te przepisy w realiach niniejszej sprawy. Ustalony w prawidłowo przeprowadzonym przez Ministra postępowaniu stan faktyczny sprawy znajduje pełne odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Tym samym uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku z obowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), dodanego art. 46 pkt 21 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875), przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Z uwagi na znaczny wzrost wykrytych zakażeń w całym kraju, co znajdowało odzwierciedlenie na stronie www.worldometers.info/coronavirus/country/poland, objęcie Warszawy strefą zagrożenia przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Poza tym, zarządzeniem Prezesa WSA w Warszawie nr 21 z 16 października 2020 r. związku z objęciem Warszawy strefą czerwoną wstrzymano orzekanie na posiedzeniach jawnych i przyjęto zasadę orzekania na posiedzeniach
niejawnych a sprawy wyznaczone na rozprawy skierowano do rozpoznania posiedzeniach niejawnych (komunikat na stronie internetowej WSA w Warszawie).