I SA/WA 520/20

I SA/Wa 520/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-01-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Wesołowska /przewodniczący/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2062/21 - Wyrok NSA z 2022-10-14
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 9
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi P. R., D. B., H. B., K. J. i W. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r., nr [...]; 2. zasądza na rzecz P. R., D. B., H. B., K. J. i W. J. od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2020 r., nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po rozpatrzeniu odwołania P. R., W. J., D. B., K. J. i H. B. od decyzji Wojewody [...] z [...] października 2019 r., nr [...] odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], powiat [...], woj. [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że wnioskiem z [...] sierpnia 2008 r. P. J. wystąpił o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...].
Minister wyjaśnił, że postanowieniem z [...] grudnia 2007 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy [...] stwierdził, że E. R. ostatnio zamieszkały w K., pow. [...], woj. [...] zmarł [...] maja 1940 r. w K.
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z [...] czerwca 2008 r., sygn. akt [...], spadek po E. R. nabyli: żona W. R. w 1/7 części, brat K. R. w 3/7 części i brat W. R. w 3/7 części. Spadek po W. R. zmarłej [...] kwietnia 1964 r. nabyła córka W. L. w całości (postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z [...] kwietnia 2019 r., sygn. akt [...]). Stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] czerwca 2019 r., sygn. akt [...] spadek po W. L. zmarłej [...] maja 1980 r. nabyła córka K. Z. w całości. Spadek po K. Z. zmarłej [...] stycznia 1998 r. nabył Skarb Państwa - Prezydent [...] w całości (postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z [...] stycznia 2019 r.).
Zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego [...] z [...] grudnia 2005 r., sygn. akt [...] spadek po K. R. zmarłym [...] grudnia 1946 r. nabyli żona H. R. z d. J. oraz dzieci S. J., J. R. i C. W. z d. R. po 1/4 części każdy z nich.
Spadek po W. R. zmarłym [...] stycznia 1947 r. nabyli: matka M. R., bratanek J. R., bratanek S. J., bratanica C. W., po 1/4 części każdy z nich (postanowienie Sądu Rejonowego [...] z [...] kwietnia 2008 r., sygn. akt [...]).
Z postanowienia Sądu Rejonowego w J. Z [...] stycznia 2008 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po M. R., zmarłej [...] marca 1954 r. nabyły wnuki S. J., J. R. i C. W. po 1/3 części. Spadek po J. R. zmarłym [...] kwietnia 1954 r. nabyli: matka H. R. w 2/8 części oraz rodzeństwo: C. W. i S. J. po 3/8 części każdy (postanowienie Sądu Rejonowego [...] z [...] listopada 2005 r., sygn. akt [...]). Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z [...] lutego 2006 r., sygn. akt [...] spadek po H. R. z d. J. zmarłej [...] kwietnia 1980 r. nabyli: córka C. W. z d. R. oraz syn S. J. po 1/2 części.
Spadek po S. J. zmarłym [...] czerwca 2006 r. nabyli: żona W. J. i dzieci: P. J., D. B., K. J. po 1/4 części spadku każdy z nich (postanowienie Sądu Rejonowego [...] [...] maja 2007 r., sygn. akt [...]). Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] z [...] września 2005 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po C. W. zmarłej [...] października 2004 r., nabyła na podstawie ustawy córka H. B. w całości.
Minister wyjaśnił, że jak wynika z akt sprawy P. J. oraz P. R., to ta sama osoba.
Minister przedstawił zebrane w sprawie dowody.
Wskazał, że decyzją z [...] października 2019 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia W. J., P. R., D. B., K. J. i H. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...].
Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli P. R. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik W. J., D. B., K. J. i H. B.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając sprawę wyjaśnił, że kwestie rekompensat za mienie zabużańskie reguluje ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097).
Organ przytoczył treść przepisów art. 1 ust. 1, ust. 1a, ust 2 i art. 2 ustawy.
Minister wskazał, że dokumenty zgromadzone w sprawie potwierdzają, że E. R. był obywatelem polskim, miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP, a także w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch II wojny światowej był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...], pow. [...], woj. [...].
Jak wynika z akt sprawy E. R. został zamordowany w K. w okresie kwiecień - maj 1940 r., co potwierdza pismo Polskiego Czerwonego Krzyża Zarządu Głównego Biura Informacji i Poszukiwań z [...] września 2005 r., nr [...]. Ponadto okoliczności śmierci zostały potwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z [...] grudnia 2007 r., sygn. akt [...].
Oznacza to, że E. R. nigdy nie powrócił na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Minister uznał, że kluczowa dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest kwestia, czy obecnie istniejące regulacje prawne stosuje się również do osób, które nigdy nie przemieściły się do Polski w jej granice powojenne.
Minister wskazał na art. 1 ust. 2 ustawy, który stanowi, że "przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej".
W ocenie Ministra, aby móc prawidłowo odczytać znaczenie tego przepisu zastosowanie jedynie wykładni językowej, która w ostatnim czasie przeszła zasadnicze przemiany i nawet na poziomie ideologii została znacznie osłabiona, jest niewystarczające. Tym bardziej, że nigdy zasada prymatu wykładni językowej nie miała w orzecznictwie sądów administracyjnych absolutnego charakteru. Jakkolwiek więc przyjąć należy zasadę pierwszeństwa wykładni językowej, to jednakże znając intencje prawodawcy, który tworzył dany akt normatywny, aspekt historyczny związany z powstaniem uprawnień zabużańskich i cele, jakim uprawnienia te miały służyć (pomoc w zagospodarowaniu się w granicach powojennej Polski), organ odwoławczy dostrzega problem ze stosowaniem w określonym zakresie wprost jedynie wykładni językowej, uznając tym samym za dopuszczalne sięgnięcie do innych rodzajów wykładni, w tym do dyrektyw funkcjonalnych (celowościowych).
W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. nie obejmuje rekompensatą osób, które do Polski w jej powojennych granicach nigdy nie powróciły, lecz przepis ten ma na celu uwzględnienie praw osób, które z różnych względów nie repatriowały się z dawnych Kresów do Polski w procedurze ewakuacyjnej przewidzianej w układach republikańskich bądź umowie z 6 lipca 1945 r. zawartej między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, o której mowa w art. 1 ust. 1 pkt 4 ustawy, lecz przybyły na terytorium Polski poza ww. procedurami ewakuacyjnymi. Organ odwoławczy wskazał na orzecznictwo wyrażające powyższy pogląd (m.in. wyrok WSA w Warszawie z 29 sierpnia 2013 r., sygn. I SA/Wa 1441/13, wyrok NSA z 9 października 2014 r., sygn. I OSK 2763/13), w którym sądy stwierdziły, że literalna wykładnia tego przepisu prowadzić może do wniosku, że uprawniona do uzyskania prawa do rekompensaty jest każda osoba, która na skutek innych, niż umowy repatriacyjne lub wypędzenie, okoliczności związanych z drugą wojną światową zmuszona była opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie od tego gdzie po ich opuszczeniu się przeniosła (o ile spełnia przesłanki z art. 2 ustawy). Takie jednak zdekodowanie normy prawnej w nim zawartej byłoby, według sądów sprzeczne z ratio legis ustawy i charakterem przewidzianego nią świadczenia. Celem ustawodawcy było wszak z jednej strony udzielenie pomocy socjalnej osobom, które w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić dawne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z drugiej zaś celem ustawy było wypełnienie zobowiązań publicznoprawnych (zawartych w tzw. umowach republikańskich z 1944 r. wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3 ustawy zabużańskiej), dotyczących przyznania obywatelom polskim kompensacji w związku z utratą mienia nieruchomego pozostawionego na tych terenach. Minister wskazał także na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 (OTK-A 2004/11/117) oraz uchwały Sądu Najwyższego z 20 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 1/90 i z 5 czerwca 1990 r. III CZP4/90.
Minister uznał, że zgodnie z powyższą linią orzeczniczą opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej należy wiązać z powrotem na ziemie polskie w aktualnych granicach. Zatem, wykładnia art. 1 ust. 2 ustawy nie może prowadzić do innego wniosku, jak stwierdzenia, że skoro do wymienionych w tym przepisie osób stosuje się przepisy ust. 1, a te nawiązują do umów republikańskich, to ratio legis ustawy, tak samo jak poprzednio obowiązującej ustawy z 2003 r. jest zrekompensowanie strat za mienie pozostawione na dawnych ziemiach polskich osobom, które pozostawiając mienie przemieściły się na terytorium Polski w jej powojennych granicach.
Minister zwrócił uwagę, że z uzasadnienia rządowego projektu ustawy uchwalonej w 8 lipca 2005 r. (druk sejmowy 3793/IV kadencja Sejmu) wynika, że proponowane przepisy w głównej mierze kontynuują rozwiązania obecnie obowiązujące, ponieważ warunki, jakie muszą spełniać osoby uprawnione, zostały ukształtowane z zachowaniem postanowień uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 1991 r. (III CZP 84/90), zgodnie z którą prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce.
W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji ustawa z 8 lipca 2005 r. nie ma zastosowania do osób, które wprawdzie w warunkach przymusu opuściły Kresy, ale nie przemieściły się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach. Wobec ustalenia, że E. R. nie przybył na obecne terytorium RP organ stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 2 ustawy, które ściśle wiążą się z zaistnieniem któregokolwiek przypadku z art. 1 ustawy, a tym samym właściciel pozostawionej na Kresach nieruchomości nie mógł nabyć w związku z tym prawa do rekompensaty.
Oznacza to, że spadkobiercom E. R., wywodzącym swoje prawo do rekompensaty ze spadkobrania po właścicielu pozostawionej nieruchomości prawo do rekompensaty również nie przysługuje.
Minister podkreślił, że nabycie powyższego prawa przez spadkobierców ma charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w zw. z art. 1 ustawy, to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty. Prawo spadkobiercy właściciela mienia, pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do realizacji uprawnień przewidzianych ustawą zabużańską, nie jest odrębną kategorią prawną i ma swoje źródło w prawach przysługujących dawnemu właścicielowi nieruchomości. Prawo to związane jest z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu drugiej wojny światowej jego własność, a który to majątek, w związku z wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić. Prawo do rekompensaty jest prawem publicznoprawnym, powstającym - po stronie spadkobiercy - nie z mocy faktu samego spadkobrania, a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 § 1 kodeksu cywilnego. Nie można uprawnień spadkobiercy byłego właściciela mienia zabużańskiego rozpatrywać w całkowitym oderwaniu od sytuacji, w jakiej znajdował się sam właściciel. Skoro bowiem ustawa przyznaje w art. 3 pkt 2 określone uprawnienia spadkobiercom właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, to poprzednik prawny tych osób musi spełniać takie wymogi, które pozwalają na to, by móc określić go mianem właściciela tego rodzaju nieruchomości. O tym natomiast, kogo takim mianem można nazwać, rozstrzyga treść art. 2 ustawy zabużańskiej.
Wobec powyższego za bezzasadny organ uznał zarzut odwołania dotyczący naruszenia przez organ I instancji art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 3 oraz art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez ich błędną wykładnię.Ponadto za chybione uznał także zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych i Konstytucji RP.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2020 r. złożyli P. R., W. J., D. B., K. J. i H. B.
Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 1, art. 2, art. 3 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 3 oraz art. 7 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie skutkujące odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty, podczas gdy w zaistniałych realiach prawo takie winno zostać potwierdzone,
b) art. 7 ust. 1 ustawy, poprzez jego niezastosowanie, a także
c) art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez uchybienie określonym w nich zasadom oraz zaniechanie prokonstytucyjnej i prospołecznej wykładni powołanych wyżej przepisów ustawy, które to uwzględniając zamiar ustawodawcy mogą i powinny być postrzegane jako normy celu społecznego,
2. naruszenie przepisów proceduralnych mające wpływ na wynik sprawy: art. 7 i art. 77 w zw. z art. 8 § 1 i art. 80 kpa, poprzez uchybienie obowiązkowi wyczerpującego, w kontekście zaistniałych realiów sprawy, rozpatrzenia dowodów przedstawionych w toku postępowania administracyjnego oraz dokonanie ich wadliwej oceny, w celu uzasadnienia z góry przyjętej tezy, że w ustalonym stanie faktycznym prawo do rekompensaty nie przysługuje, a w konsekwencji naruszenie art. 6 tej ustawy - które to naruszenia prawa miały wpływ na wynik sprawy.
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęli w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 26 listopada 2020 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, o czym pełnomocnik skarżących i organ zostali powiadomieni.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz.U. Nr 54, poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić (art. 2 pkt 1) - posiada obywatelstwo polskie (art. 2 pkt 2).
Pozostawienie nieruchomości na tzw. Kresach Wschodnich przez jej przedwojennego właściciela musiało mieć miejsce na skutek wypędzenia z byłego terytorium RP lub jego opuszczenia w warunkach określonych w art. 1 ust. 1 pkt 1-4 i w art. 1 ust. 1a ustawy, tj. na podstawie zawartych układów i umów dwustronnych. Co istotne, zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy przyznanie prawa do rekompensaty może nastąpić również wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był zmuszony do opuszczenia byłego terytorium RP i nastąpiło to na skutek innych (poza wymienionymi w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy) okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r.
Jak wynika z akt sprawy E. R. był obywatelem polskim, miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP, był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...], a także opuścił terytorium Polski w związku z wojną. Jak wynika z pisma Polskiego Czerwonego Krzyża z [...] września 2005 r. przebywał w obozie dla jeńców wojennych w K., a następnie przekazany został do dyspozycji szefa zarządu NKWD w M. Zamordowany został w okresie kwiecień – maj 1940 r. w K. Skoro poprzednik prawny skarżących został w czasie II wojny światowej aresztowany przez sowiecki aparat represji i wywieziony, wbrew swojej woli, poza przedwojenne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (na teren ZSRR), a następnie został zamordowany, co niewątpliwie miało związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., to w stanie faktycznym niniejszej sprawy oznacza, że nie mógł on z własnej woli powrócić na byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych (poza wymienionymi w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy) okoliczności związanych z wojną.
Zważyć należy, że aresztowanie i przymusowe wywiezienie właściciela pozostawionego mienia w czasie wojny poza byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (w kierunku wschodnim), co następnie skutkowało uwięzieniem i jego śmiercią, miało ten skutek, że nie mógł on już nigdy powrócić na Kresy Wschodnie. Przypadek ten mieści się w dyspozycji art. 2 pkt 1 ustawy. Sąd stoi na stanowisku, że art. 2 ustawy nie wymaga, aby w każdym z przypadków wymienionych w art. 1 ustawy właściciel pozostawionego mienia w czasie wojny rozpoczętej w 1939 r. lub po jej zakończeniu przesiedlił się na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Trzeba mieć na uwadze, że okoliczności opuszczenia przez właścicieli pozostawionego mienia na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także okoliczności dotyczące niemożności powrotu na to terytorium - w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., były bardzo różne. W przypadku, np. obywateli opuszczających byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ramach, tzw. układów republikańskich (zorganizowanej akcji przesiedleńczej) naturalne było, że przesiedlają się oni na obecne terytorium Polski i w tej sytuacji ujawniał się element socjalny prawa do rekompensaty. Osoby takie, mające status repatrianta, otrzymywały w ramach prawa do rekompensaty pomoc w różnej formie na zagospodarowanie się w nowym miejscu. Inaczej było natomiast, gdy obywatel polski został aresztowany i wbrew swojej woli wywieziony przez sowiecki aparat represji w czasie wojny poza byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i zmarł na terytorium ZSRR. Tego typu osoby, bytując w bardzo trudnych warunkach (w obozach, więzieniach) często były doprowadzane do fizycznego wyniszczenia i umierały, albo - jak w niniejszej sprawie zostały zamordowane- nie mogły powrócić na byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W ocenie Sądu zarówno Wojewoda, jak i Minister wadliwie przyjęli, że w każdym przypadku jednym z warunków nabycia prawa do rekompensaty jest przemieszczenie się właściciela nieruchomości pozostawionej na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okolicznościach związanych z II wojną światową. W konsekwencji organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni art. 2 pkt 1 ustawy przyjmując, że E. R., skoro nie przesiedlił się na obecne terytorium Polski, to z tej przyczyny wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty nie może być uwzględniony. Organy naruszyły więc przepisy prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Zważyć należy, że rekonstrukcja normy prawnej zawartej w art. 1 ustawy wskazuje, że podstawą nabycia prawa do rekompensaty może być zarówno opuszczenie przedwojennych granic RP na podstawie enumeratywnie wymienionych umów międzynarodowych (ust. 1, ust. 1a), jak i inne okoliczności związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. (ust. 2).
Podkreślić należy, że aktualna regulacja zawarta w ustawie o prawie do rekompensaty była kilkukrotnie przez ustawodawcę nowelizowana, a jej kształt jest odmienny od pierwotnej wersji ustawy z 2005 r. Ustawodawca nie tylko zmienił charakter świadczeń przyznawanych z tytułu pozostawienia mienia poza obecną wschodnią granicą Polski, ale także znacznie poszerzył krąg osób uprawnionych do otrzymania takich świadczeń. Jak wyżej zaznaczono zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy, regulacje zawarte w ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium RP.
Analiza art. 1 ust. 2 ustawy w powiązaniu z wymienionymi wyżej przepisami ustawy, nie wskazuje, aby ustawodawca uzależniał przyznanie prawa do rekompensaty osobom opuszczającym na podstawie, tzw. innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., od innych przesłanek, w tym przemieszczenia się na terytorium Polski w granicach powojennych.
Brzmienie art. 1 ust. 2 ustawy w powiązaniu z treścią art. 2 ustawy, jest wyraźne i należy rozumieć ten przepis w taki sposób, iż zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej stosuje się do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić terytorium Rzeczypospolitej. Przepis ten nie zawiera żadnych innych warunków, które winien spełnić właściciel pozostawionego mienia, poza zawartymi w art. 2 ustawy.
Powołane przez organ orzeczenia w tym wyroki NSA z 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2763/13 i WSA w Warszawie z 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1441/13 zostały wydane w innym stanie faktycznym i prawnym. Treść przepisu art. 2 pkt 1 ustawy nie zawierała wówczas sformułowania: "lub z innych przyczyn nie mógł powrócić". Przepis art. 2 pkt 1 ustawy został zmieniony z dniem 27 lutego 2014 r. W stanie faktycznym w powołanych wyrokach NSA i WSA właściciel nie został aresztowany. Zmarł na Kresach. Natomiast jego syn wyemigrował do K. Właściciel miał więc możliwość podjęcia decyzji odnośnie przesiedlenia się do Polski w nowych granicach. W przedmiotowej sprawie E. R. na skutek uwięzienia, a następnie zamordowania wyboru był pozbawiony.
Należy przy tym podkreślić, że organ powołując się na orzeczenia powinien uwzględniać ich kontekst. Zważyć bowiem należy, że w znakomitej większości przypadków sąd, orzekając w sprawie, nie formułuje poglądów o charakterze ogólnym, systemowym, mających charakter normatywny. Przeciwnie, celem postępowania sądowego jest zastosowanie ogólnych norm prawnych do realiów konkretnej sprawy. Wyrażone zatem w orzeczeniu poglądy mają przede wszystkim znaczenie dla konkretnej sprawy, w jej określonym stanie faktycznym i prawnym, a ich odnoszenie do innych spraw musi być poprzedzone obiektywną, wnikliwą analizą, na ile sprawy te mogą być uznane za podobne co do stanu faktycznego i prawnego.
Mając na uwadze wszystkie wyżej omówione okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Ze wszystkich powyższych przyczyn Sąd, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa i art. 200 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną w niniejszym wyroku ocenę prawną, a następnie ustali, czy skarżący spełniają ustawowe przesłanki do przyznania im prawa do rekompensaty za pozostawione mienie przez ich poprzednika prawnego.