I SA/Wa 507/24
Podsumowanie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające przyznania świadczenia rodzicielskiego ojcu, uznając, że przepis art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi zamkniętego katalogu przesłanek.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego ojcu dziecka, ponieważ matka dziecka nie spełniała warunków do jego otrzymania (brak prawa pobytu w Polsce). Organy administracji uznały, że przepis art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których ojciec może otrzymać świadczenie. Sąd administracyjny uchylił te decyzje, interpretując przepis jako otwarty katalog, który uwzględnia konstytucyjne zasady równości i ochrony rodziny, gdy matka nie może otrzymać świadczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy odmawiającą przyznania świadczenia rodzicielskiego. Problem prawny dotyczył interpretacji art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który określa warunki przyznania świadczenia ojcu dziecka. Organy administracji przyjęły, że wskazany w przepisie katalog sytuacji jest zamknięty i nie obejmuje przypadku, gdy matka dziecka nie może otrzymać świadczenia z powodu braku prawa pobytu w Polsce. Sąd administracyjny uznał tę interpretację za błędną. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wykładnię systemową i celowościową, Sąd stwierdził, że art. 17c ust. 2 ustawy nie stanowi zamkniętego katalogu, a jego celem jest zapewnienie świadczenia jednemu z rodziców, zwłaszcza w sytuacji, gdy matka nie może go otrzymać. Uchylenie decyzji organów obu instancji miało na celu zapewnienie zgodności z konstytucyjnymi zasadami równości, sprawiedliwości społecznej oraz ochrony rodziny.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten nie stanowi zamkniętego katalogu przesłanek.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wykładnia systemowa i celowościowa przepisu, a także jego kontekst konstytucyjny (zasady równości, ochrony rodziny), wskazują, że katalog jest otwarty. Celem ustawy jest zapewnienie świadczenia jednemu z rodziców, a odmowa przyznania go ojcu, gdy matka nie może go otrzymać, stanowiłaby dyskryminację.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (12)
Główne
u.ś.r. art. 17c § ust. 1 i 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis art. 17c ust. 2 nie stanowi zamkniętego katalogu przesłanek, a jego celem jest zapewnienie świadczenia jednemu z rodziców, gdy matka nie może go otrzymać.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Podstawa do uchylenia decyzji naruszającej prawo.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 1 § ust. 2 i 3
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Określają sytuacje, w których świadczenie nie przysługuje, np. z powodu braku prawa pobytu.
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Organy administracji działają na podstawie przepisów prawa.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i zbadania materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Obowiązek związania organów administracji wykładnią sądu.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Nakaz ochrony i opieki nad rodziną.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości.
Konstytucja RP art. 71
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Pomoc państwa rodzinom w trudnej sytuacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Interpretacja art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako otwartego katalogu przesłanek. Zasada równości i ochrony rodziny jako podstawa do przyznania świadczenia ojcu, gdy matka nie może go otrzymać. Cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, jakim jest wsparcie rodziców.
Odrzucone argumenty
Stanowisko organów administracji o zamkniętym katalogu przesłanek w art. 17c ust. 2 ustawy. Literalna wykładnia przepisów bez uwzględnienia wykładni celowościowej i konstytucyjnej.
Godne uwagi sformułowania
Sąd I instancji trafnie opowiedział się za tym, że ust. 2 art. 17c u.ś.r. zawiera przykładowy katalog przesłanek, zgodnie z którymi świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ograniczając się do wykładni językowej, przyjęło, że świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2 ustawy, który jest katalogiem zamkniętym... W ocenie Kolegium, ustawodawca w sposób szczególny określił pozycję ojca dziecka w przypadku świadczenia rodzicielskiego w stosunku do innych podmiotów uprawnionych, wskazując jednocześnie na kwestię dyskryminacji ojca i niezastosowaniem się, w konsekwencji, do celów ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił następnie, że 'trafnie Sąd I instancji wskazał, że katalog przesłanek wymienionych w ust. 2 art. 17c nie jest wyczerpujący. Brak sformułowania "w szczególności" nie wyklucza sytuacji, w której katalog przesłanek jest otwarty.'
Skład orzekający
Marta Kołtun-Kulik
przewodniczący
Monika Sawa
sprawozdawca
Nina Beczek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako otwartego katalogu, zasada równości w dostępie do świadczeń rodzinnych, ochrona rodziny."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy matka dziecka nie może otrzymać świadczenia rodzicielskiego z przyczyn niezawinionych (np. brak prawa pobytu).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego świadczenia rodzinnego i pokazuje, jak sądy mogą interpretować przepisy w sposób uwzględniający zasady konstytucyjne i cel ustawy, nawet jeśli organy administracji stosują wykładnię literalną.
“Czy ojciec może dostać świadczenie rodzicielskie, gdy matka nie może? Sąd wyjaśnia.”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
I SA/Wa 507/24 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2024-04-17 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-02-29 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący/ Monika Sawa /sprawozdawca/ Nina Beczek Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 art. 17c ust. 1 i 2 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2023 r. nr KOA/5937/Sr/23 w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy Wieliszew z 9 października 2023 r. nr ŚR.525.25.2022/2023. Uzasadnienie Decyzją z 20 grudnia 2023 nr KOA/5937/Sr/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie po rozpoznaniu odwołania S. P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 9 października 2023r., Nr [...]. Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wójt Gminy [...], po rozpoznaniu wniosku z 28 sierpnia 2023r., decyzją z 9 października 2023r., Nr [...] odmówił przyznania S. P. świadczenia rodzicielskiego na dziecko M. P. urodzoną [...].09.2022r., uznając iż wnioskodawca nie spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, tj. przesłanki wskazanej w art. 17c ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odwołanie od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 9 października 2023r., Nr [...] wniósł S. P., zarzucając decyzji organu I instancji naruszenie przepisu art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej; przepisu art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż wskutek wyroku WSA w Gliwicach w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 136/20 odmowa przyznania świadczenia rodzicielskiego ojcu, jeżeli nie przysługuje matce, która nie ma prawa pobytu w Polsce, narusza konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej oraz nakaz ochrony opieki nad rodziną; przepisu art. 17c ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż w wyroku WSA w Łodzi w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 247/20 Sąd wypowiedział się, że choć ustawodawca w ustawie ściśle określił przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu, to nie należy tego katalogu traktować jako zamkniętego. SKO po rozpoznaniu odwołania wskazało, że materialnoprawną podstawę decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 9 października 2023r., Nr [...] stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023r., poz. 390, z późn. zm., zwana dalej "ustawą"). Organ po przytoczeniu treści tych przepisów tj. art. 17 c ust. 1 i 2 wskazał, że z dokumentów załączonych do akt sprawy wynika, że S. P. prowadzi działalność gospodarczą, ani on ani matka dziecka nie otrzymują zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okresu urlopu macierzyńskiego, okresu urlopu na warunkach okresu macierzyńskiego lub okresu urlopu rodzicielskiego (zob. oświadczenie S. P. z dnia 28.08.2023r,, wydruk z CEiDG). Organ I instancji ustalił, że matka dziecka nie pobierała świadczenia rodzicielskiego. W piśmie z dnia 21 września 2023r. S. P. wskazał, że ani on ani jego żona nie otrzymali macierzyńskiego oraz świadczenia rodzicielskiego, gdyż żona nie posiada zezwolenia na pobyt stały w Polsce. Organ wskazał, że z art. 17c ust. 2 pkt 1 ustawy wynika, że prawo ojca dziecka do świadczenia jest prawem subsydiarnym, stanowiącym pochodną prawa matki do świadczenia rodzicielskiego w warunkach zaprzestania korzystania przez matkę z tego prawa. Ojcu przysługuje prawo do uzyskania świadczenia rodzicielskiego wyłącznie w sytuacjach ściśle określonych w art. 17c ust. 2 ustawy. Ojcu dziecka, zgodnie z jednoznacznym i nie budzącym wątpliwości brzmieniem art. 17 c ust. 2 pkt 1 ustawy, przysługuje prawo do świadczenia rodzicielskiego, gdy na wniosek matki dziecka dochodzi do skrócenia okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. SKO wskazało, że znane są organowi stanowiska sądów, które tak jak powołane w uzasadnieniu odwołania orzeczenia sądów administracyjnych, uznają, iż literalne odczytywanie przepisu art. 17c ust. 2 ustawy jest wadliwe i niemożliwe do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa, zwłaszcza z punktu widzenia zasad ochrony rodziny i polityki prorodzinnej oraz wykładni celowościowej rozważanego unormowania, która prowadzi do zupełnie odmiennego wyniku, aniżeli wykładnia literalna. Jednakże w ocenie SKO z uwagi na brzmienie art. 6 kpa nie mogą stanowić one podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia, pomimo braku zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 17c ust. 2 ustawy. Organ wskazał, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji działają na podstawie przepisów prawa. Orzeczenia sądów oczywiście mogą mieć charakter pomocniczy w procesie wykładni i stosowania prawa przez organy administracji, jednakże organy administracji procedują w oparciu i na podstawie przepisów prawa (tak wyrok NSA z 08.03.2022 r., sygn. akt III OSK 1005/21). W postępowaniu administracyjnym nie mają też zastosowania zasady współżycia społecznego, nie mogą one zatem "stanowić podstawy decyzji administracyjnej, nie mogą modyfikować przepisów materialnego prawa administracyjnego oraz nie mogą stanowić dyrektywy wykładni przepisów prawa materialnego stosowanych w trybie postępowania administracyjnego (zob. (zob. wyroki: WSA w Warszawie z 14.02.2013 r., sygn. akt ISA/Wa 2000/12, NSA z 18.05.2011 r., sygn. akt I OSK 124/11, WSA w Łodzi z 16.10.2008 r., sygn. akt II SA/ Łd 229/08). Reasumując, organ wskazał, że w jego ocenie przepis art. 17 c ust. 2 ustawy zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których możliwe jest przyznanie świadczenia rodzicielskiego ojcu, a jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, w tym powołanego w odwołaniu, przepis ten nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Organ uznał, że wobec braku wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 17 c ust. 2 ustawy, organ I instancji zasadnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. SKO wskazało także, że powołany w odwołaniu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 dotyczył innego świadczenia rodzinnego, tj. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i art. 17 ust. 1b ustawy. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł S. P. (skarżący), zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił: I. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. 1. art. 1 oraz art. 17c ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) - dalej: "u.ś.r"., poprzez ich błędną wykładnię i uznanie przez organ, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia rodzicielskiego mimo braku podstaw do takiej decyzji, albowiem prawidłowa wykładnia celowościowa ww. przepisów prowadzi do wniosku, że skarżący spełnia warunki do przyznania mu świadczenia rodzicielskiego pomimo złożenia wniosku przez matkę dziecka bez możliwości potwierdzenia legalności pobytu w Polsce; II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, które to naruszenie przejawiło się w tym, że organ nie ustalił w sposób przekonujący wszystkich istotnych okoliczności sprawy i w konsekwencji błędnie uznał, że w odniesieniu do skarżącego brak jest szczególnych okoliczności uprawniających do przyznania świadczenia rodzicielskiego podczas gdy z okoliczności przedmiotowej sprawy jasno wynika, że skarżący spełnia warunki do przyznania mu świadczenia rodzicielskiego pomimo niezłożenia wniosku przez matkę dziecka; 2. art. 77 k.p.a. poprzez niezbadanie i niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie, co doprowadziło do błędnych ustaleń tj. że w odniesieniu do Skarżącego nie zachodzą przesłanki do przyznania mu świadczenia rodzicielskiego; 3. art. 107 k.p.a. poprzez brak dostatecznego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, co powoduje, że działanie organu nie może być w sposób należyty skontrolowany przez skarżącego - organ lakonicznie stwierdził m. in., że nie przysługuje mu prawo do świadczenia rodzicielskiego. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 09 października 2023 r. Nr [...], rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Dokonując we wskazanym zakresie kontroli zaskarżonych decyzji Sąd doszedł do przekonania, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. art. 17c ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie rodzicielskie przysługuje: matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2. Zgodnie natomiast z ust 2 świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku: 1. skrócenia na wniosek matki dziecka okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2. śmierci matki dziecka; 3. porzucenia dziecka przez matkę. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że przyjęte w powołanym wyżej przepisie art. 17 c ust 2 słowo "uwzględnić" oznacza "wziąć pod uwagę", "zastosować się do czegoś". Ustawa określa zatem sytuacje gdy nawet bez wniosku matki świadczenie przysługuje ojcu (śmierć matki dziecka, porzucenie dziecka przez matkę). Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie w tym m.in. w wyroku z 7 lutego 2018 r. sygn.. akt I OSK 1893/17 w zbliżonym stanie faktycznym wskazał, że " w języku polskim wskazuje się, że "uwzględnić - uwzględniać" oznacza 1. "brać pod uwagę, liczyć się z czym, mieć na względzie" (red. W. Doroszewski, Słownik języka polskiego, PWN 1967, t. IX, s. 778, znaczenie pierwsze; 1. "brać pod uwagę, mieć na względzie, liczyć się z czymś" (red. M. Szymczak, Słownik języka polskiego, WN PWN 1992, t. III, s. 640, znaczenie pierwsze). Sąd I instancji trafnie opowiedział się za tym, że ust. 2 art. 17c u.ś.r. zawiera przykładowy katalog przesłanek, zgodnie z którymi świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ograniczając się do wykładni językowej, przyjęło, że świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2 ustawy, który jest katalogiem zamkniętym, zawierającym definicję legalną stanu umożliwiającego ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego ojcu dziecka. W ocenie Kolegium, ustawodawca w sposób szczególny określił pozycję ojca dziecka w przypadku świadczenia rodzicielskiego w stosunku do innych podmiotów uprawnionych, wskazując jednocześnie na kwestię dyskryminacji ojca i niezastosowaniem się, w konsekwencji, do celów ustawy. W tej sytuacji zastosowana przez Sąd I instancji wykładnia rozszerzająca art. 17c ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.ś.r. jest błędna. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zastosowana przez Sąd I instancji wykładnia jest właściwa a nie rozszerzająca. Zgodnie z art. 17c ust. 1 pkt 1 in princ.u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje "matce albo ojcu dziecka,...". W uzasadnieniu projektu ustawy wskazano, że "Priorytetem polityki społecznej państwa są działania na rzecz rodziny. Wyzwaniem, przed którym obecnie stoimy, jest mała liczba urodzeń. Prowadzone w ostatnich latach przez rząd działania koncentrują się na zachęcaniu Polaków do posiadania dzieci oraz do zapewnienia bezpieczeństwa rodzicom, zwłaszcza w pierwszym okresie opieki nad dzieckiem. Projektowana ustawa przewiduje wprowadzenie nowego świadczenia rodzinnego dla rodzin wychowujących dzieci - świadczenia rodzicielskiego. Świadczenie to będzie przysługiwać osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia będą więc m.in. bezrobotni, studenci, a także wykonujący prace na podstawie umów cywilnoprawnych. Zatem świadczenie rodzicielskie będzie przysługiwało matce albo ojcu dziecka. Ze świadczenia rodzicielskiego nie będą mogły skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Jeżeli jeden z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie. Proponuje się, aby świadczenie rodzicielskie przysługiwało niezależnie od dochodu rodziny i wynosiło 1000 zł..." (druk sejmowy nr VII.3335). Treść uzasadnienia projektu ustawy wskazuje, że w trakcie prac legislacyjnych po słowach "1) matce albo ojcu dziecka" dodano słowa ", z uwzględnieniem ustępu 2". Analiza ustępu 2 art. 17c wskazuje, że ustawodawca w ustępie 2 sformułował przesłanki negatywne po stronie matki, z którymi ustawodawca wiąże pozytywną przesłankę uzyskania świadczenia rodzicielskiego przez ojca. Przesłanki te oparte są o różne kryteria, co utrudnia zrozumienie ratio, jakie przyświecały ustawodawcy. Przyjąć należy, że ustawodawca podjął starania, by uściślić sytuacje, w których ojciec dziecka uzyska świadczenie rodzicielskie, jeśli matka dziecka nie będzie mogła go otrzymywać (uprawnienia matki wygasną - pkt 2); matka dopuści się rażącego deliktu wobec dziecka (pkt 3). Punkt 1 stanowi realizację zasady, że jedno z rodziców nie otrzymuje jednocześnie dwu rodzajów świadczeń (wymienionych w punkcie 1 ust. 9 art. 17c i świadczenia rodzicielskiego; zgodnie z uzasadnieniem projektu). W sytuacji, w której na wniosek matki dziecka dojdzie do skrócenia "okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka", wówczas świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka (pkt 1). Normatywna treść tej regulacji zawiera entymematyczną przesłankę (Z. Ziembiński, Logika praktyczna, WN PWN 1998, s. 150), że matce w ogóle przysługuje prawo do świadczeń wymienionych w punkcie 1 ustępu 2 art. 17c u.ś.r., a jedynie to, że matka wniosła o skrócenie okresu pobierania jednego z wymienionych świadczeń "po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, zasiłku lub uposażenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka", na dalszą część okresu, na które ustawodawca przewiduje świadczenie rodzicielskie, otrzymywać je będzie ojciec dziecka". Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił następnie, że "trafnie Sąd I instancji wskazał, że katalog przesłanek wymienionych w ust. 2 art. 17c nie jest wyczerpujący. Brak sformułowania "w szczególności" nie wyklucza sytuacji, w której katalog przesłanek jest otwarty. Wykładnia systemowa (art. 1 ust. 2 i 3 w zw. z art. 17c ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 9 u.ś.r. w zw. z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 67 ust. 1, art. 71 ust. 1 i 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483, sprost. 2001 Nr 28 poz. 319, zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471, 2009 Nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP) i celowościowa (wskazana w uzasadnieniu projektu ustawy, którą dodano art. 17c do ustawy o świadczeniach rodzinnych) przemawiają za rezultatem wykładni, zaprezentowanym w zaskarżonym wyroku. Powyższe przepisy wskazują na to, że świadczenie rodzicielskie przysługuje jednemu z rodziców z uwzględnieniem art. 17c ust. 2 u.ś.r., który jak słusznie wskazuje Sąd I instancji, nie zawiera katalogu zamkniętego. Skoro ustawa przewiduje sytuacje, w których świadczenie rodzicielskie może zostać przyznane ojcu bez wniosku matki, a zgodnie z celem ustawy jest ono powszechnie dostępne i ograniczone jedynie art. 1 ust. 2 i 3 i art. 17c ust. 9 u.ś.r., należy uznać, że katalog wymieniony w art. 17c ust. 2 nie stanowi enumeratywnego wyliczenia sytuacji, w których świadczenie rodzicielskie może zostać przyznane ojcu dziecka. Z tych też względów za nietrafny również uznać należy podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 17c ust. 9 u.ś.r., co do którego Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że przepis ten zawiera zamknięty katalog negatywnych przesłanek, których zaistnienie wyklucza przyznanie świadczenia rodzicielskiego i prawidłowo doda, że mogą to być okoliczności związane z sytuacją prawną i faktyczną, zarówno osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. Bezspornym jest, że zasadą jest przyznanie świadczenia matce, zaś ojcu na zasadzie wyjątku, jednak zasada pierwszeństwa w otrzymaniu świadczenia dla matki dziecka wynika z uwarunkowań dotyczących procesu wychowania dziecka. Pozbawienie ojca dziecka prawa do świadczenia rodzicielskiego w sytuacji, kiedy matce nie przysługuje świadczenie, stanowiłoby dyskryminację (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i niezastosowanie się do celu ustawy." Sąd w składzie obecnym podziela powyższe stanowisko prezentowane również w kolejnych orzeczeniach NSA w tym w wyroku w sprawie I OSK 565/20. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie żadna z przyczyn wyłączających uprawnienie skarżącego do spornego świadczenia nie wystąpiła. Skarżący ubiega się o świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad córką, w sytuacji gdy bezsprzecznie matka dziecka, nie może uzyskać tego świadczenia. Oczywistym jest więc, że jedynym członkiem rodziny, który opiekuje się córką i z tego tytułu mógłby uzyskać omawiane świadczenie, jest skarżący. Przyjęcie odmiennego stanowiska i uznanie, że skarżącemu jako ojcu dziecka nie przysługuje omawiane świadczenie z omówionych wyżej powodów, naruszałoby także konstytucyjną zasadę równości, a także zasadę sprawiedliwości społecznej (pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszoną również do społecznego poczucia sprawiedliwości, które w demokratycznym państwie prawnym nie powinno być przez ustawodawcę ignorowane (art. 2 Konstytucji RP), godziłoby też w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną w ogólności (art. 18 Konstytucji RP) oraz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 Konstytucji - stanowisko wyrażone w cz. III pkt 4 uzasadnienia wyroku TK z 15 listopada 2006 r., P 23/05, OTK-A 2006/10/151 i w cz. III pkt 3 wyroku TK z 18 lipca 2008 r., P 27/07, OTK-A 2008/6/107). Sąd zwraca także uwagę, że przyjęta przez ustawodawcę zasada pierwszeństwa w otrzymaniu świadczenia dla matki dziecka wynika z uwarunkowań dotyczących procesu wychowania dziecka. Otrzymanie świadczenia przez ojca (obywatela polskiego) w przypadku gdy matce świadczenie nie przysługuje (obcokrajowiec, bez prawa pobytu art. 1 ust. 2 i 3 ustawy) staje się zatem oczywiste i uzasadnione przede wszystkim jak wskazano wyżej celem tej ustawy, a pozbawienie ojca w takiej sytuacji świadczenia stanowiłoby dyskryminację i byłoby sprzeczne z powołanym normami konstytucyjnymi. Świadczenie rodzinne ma być bowiem dostępne dla jednego z rodziców a wyjątki określa jedynie art. 1 ust. 2 i 3 oraz art. 17c ust. 9 ustawy zawierający zamknięty katalog przesłanek negatywnych. Tym samym w ocenie Sądu organ dokonał błędnej wykładni obowiązujących przepisów w tym art. 1 i art. 17c ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcia zawarte w zaskarżonych decyzjach, co skutkowało uchyleniem decyzji organów obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy będą związane powyższą wykładnią Sądu na podstawie art. 153 ppsa. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, orzekł jak w sentencji.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę