I SA/Wa 504/20

I SA/Wa 504/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-03-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-03-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Dorota Apostolidis /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Dargas
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2169/21 - Wyrok NSA z 2023-10-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 670
art. 30 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] września 2019 r. nr [...], która wydana została na podstawie art. 27, art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 670 z późn.zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.). Prezydent odmówił B. S. umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione – M. S. i K. S., na podstawie ww. ustawy
w łącznej wysokości [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...] zł).
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Dnia 5 marca 2018 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] wpłynął wniosek B. S. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Wnioskodawca swoją prośbę umotywował złym stanem zdrowia oraz zaistnieniem okoliczności uniemożliwiających spłatę zadłużenia i bezskutecznym poszukiwaniem pracy. Do podania załączone zostały następujące dokumenty: karta informacyjna Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc z 1 sierpnia 2017 r., skierowanie do poradni ortopedycznej z 26 stycznia 2018 r., orzeczenie
o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 13 grudnia 2017 r., zaświadczenie ZUS w Warszawie z 6 lutego 2018 r., zaświadczenie o stanie zdrowia z 15 stycznia 2018 r., zaświadczenie Urzędu Pracy [...] z [...] lutego 2018 r., karta informacyjna Szpitala [...] z [...] stycznia 2018 r., karta informacyjna Szpitala Klinicznego [...] z [...] listopada 2017 r. Ponadto [...] kwietnia 2018 r. w Urzędzie Dzielnicy [...] Miasta [...] wnioskodawca złożył oświadczenie dotyczące sytuacji rodzinnej, dochodowej i zdrowotnej, do którego dołączone zostały potwierdzone za zgodność z oryginałem kopie ww. dokumentów.
W dniu [...] maja 2018 r. wydana została decyzja nr [...] odmawiającą umorzenia należności powstałych z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Od powyższej decyzji,
w ustawowym terminie, B. S. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], które decyzją z [...] maja 2018 r. utrzymało
w mocy decyzję organu I instancji 2 maja 2018 r. Na skutek złożonej przez B. S. skargi, 22 stycznia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] maja
2018 r. i zobowiązał organy do szczegółowego przeanalizowania ustalonego w sprawie stanu faktycznego, na podstawie aktualnej sytuacji na datę orzekania, w kontekście realnej możliwości wywiązania się przez skarżącego z obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ
I instancji wskazał, że wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...][...] o udzielenie informacji, czy wnioskodawca korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, a także wystąpił do Zespołu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych dla Dzielnicy [...] z prośbą o wezwanie B. S. do złożenia oświadczenia o aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej i zdrowotnej.
Organ podał, że zgodnie z art. 27 ust. lila ustawy z dnia 7 września 2007 r.
o pomocy osobom uprawnionym do alimentów "dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty".
W związku z bezskuteczną egzekucją świadczeń alimentacyjnych na dzieci – M. S. i K. S. wypłacono na podstawie ustawy z dnia
7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia
z funduszu alimentacyjnego w okresach świadczeniowych:
• 2008/2009 (trwającym od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.),
• 2009/2010 (trwającym od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r.),
• 2010/2011 (trwającym od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r.),
• 2011/2012 (trwającym od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r.),
• 2012/2013 (trwającym od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r.),
• 2013/2014 (trwającym od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r.),
• 2014/2015 (trwającym od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r.),
• 2015/2016 (trwającym od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r.),
• 2016/2017 (trwającym od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r.),
• 2017/2018 (trwającym od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r.),
• 2018/2019 (trwającym od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.).
Według stanu na dzień podjęcia decyzji przez organ I instancji skarżący posiadał do spłaty należności:
- z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie ogółem: [...] zł. w tym należność główna: [...] zł oraz odsetki: [...] zł,
- z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na osoby uprawnione; [...] zł.
- likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym; [...] zł. Na tę należność składa się zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń
z funduszu alimentacyjnego w okresach świadczeniowych:
• 2008/2009 w łącznej wysokości - [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...]zł),
• 2009/2010 w łącznej wysokości - [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...]zł),
• 2010/2011 w łącznej wysokości - [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...] zł),
• 2011/2012 w łącznej wysokości - [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...] zł),
• 2012/2013 w łącznej wysokości - [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...]zł),
• 2013/2014 w łącznej wysokości - [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...] zł),
• 2014/2015 w łącznej wysokości - [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...] zł),
• 2015/2016 w łącznej wysokości - [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...] zł),
• 2016/2017 w łącznej wysokości - [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...] zł),
• 2017/2018 w łącznej wysokości - [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...] zł),
• 2018/2019 w łącznej wysokości - [...] zł (należność główna - [...] zł, odsetki - [...] zł).
Organ podkreślił, że wskazane zadłużenie jest wynikiem wieloletniego zaniedbywania ciążącego na B. S. obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci - (wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] grudnia 2008 r., sygn. akt
[...]) M. i K. S. w wysokości po [...] złotych miesięcznie.
Organ ustalił, że wnioskujący ma [...] lat i jest w wieku aktywności zawodowej, zamieszkuje z żoną, z którą pozostaje w nieformalnej separacji, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, solidarnie ponosząc koszty utrzymania mieszkania. Na dzień wydania niniejszej decyzji B. S. nie ma już statusu osoby bezdomnej, ma przyznany zasiłek stały, a jego żona podjęła zatrudnienie. Organ wskazał, że
w związku z posiadaniem mieszkania, jedyną przeszkodą w znalezieniu zatrudnienia pozostaje niskie wykształcenie B. S. Tym niemniej Prezydent wskazał, że rynek pracy w Warszawie jest prężny i ogólnodostępny, a osoba niepełnosprawna korzystająca z zasiłku stałego może zarejestrować się w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy. Osoba taka, niepozostająca
w zatrudnieniu może również korzystać na zasadach takich jak bezrobotni z usług lub instrumentów określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia
1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. 2019, poz. 1172):
Organ wywiódł, że B. S. nie wykorzystał wszystkich dostępnych możliwości m.in. korzystania z usług instytucji umożliwiających podnoszenie kwalifikacji zawodowych, które spowodowałyby poprawę aktualnej sytuacji rodzinnej i bytowej skarżącego, od której jak sam podkreślił w piśmie z [...] marca 2018 r., zależy podjęcie zatrudnienia.
Wojewódzki Zespół Ds. Orzekania o Niepełnosprawności wydał decyzję orzekającą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności B. S. do [...] września 2018 r., (przedłużone do [...] października 2021r.) ze wskazaniem zatrudnienia na stanowisku przystosowanym. Organ wskazał, że treść orzeczenia nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej i próby uregulowania należności, wnioskujący nie jest bowiem całkowicie niezdolny do pracy i wyeliminowany z rynku pracy. Osoba niepełnosprawna może pracować pod warunkiem, że będzie miała zgodę na wykonywanie pracy, wydaną przez lekarza medycyny pracy, a praca na danym stanowisku jest zgodna ze wskazaniami zawartymi w orzeczeniu lekarza orzecznika. Organ wskazał, że B. S. załączył jedynie zaświadczenie od lekarza pierwszego kontaktu, a nie od specjalisty medycyny pracy, ponadto z zaświadczenia lekarskiego
z [...] lipca 2019 r. wynika, że obecnie nie przyjmuje leków na stałe, a na własną prośbę został skierowany na leczenie odwykowe. Skarżący nie korzysta i nie korzystał
z pomocy w formie dodatku mieszkaniowego oraz nie figuruje w bazie danych świadczeń rodzinnych. Analizując okoliczności sprawy, organ zauważył, że obecna sytuacja rodzinna, zdrowotna i finansowa B. S. jest trudna, jednak nie można uznać jej za wystarczającą przesłankę uzasadniającą umorzenie należności
z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zachodzą bowiem żadne okoliczności o charakterze szczególnym czy nadzwyczajnym. Organ podniósł, że wysokość zobowiązania wskazuje, że obowiązek alimentacyjny nie był realizowany przez skarżącego zgodnie z wyrokiem zasądzającym alimenty na dzieci ani przed wypłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i po realizowaniu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jednocześnie organ wskazał, że B. S. nie złożył wniosku o uchylenie obowiązku alimentacyjnego w związku z pogarszającym się stanem zdrowia, ani choćby o obniżenie kwoty zasądzonych alimentów. Organ podkreślił, że sytuacja rodzinna skarżącego od dnia wydania wyroku uchylającego decyzję odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego diametralnie uległa zmianie, ponieważ otrzymał on mieszkanie i tym samym nie pozostaje osobą bezdomną, jego żona podjęła zatrudnienie, co spowodowało poprawę sytuacji bytowej i finansowej.
Organ I instancji reasumując wskazał, że umorzenie należności ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, na które zobowiązany nie ma wpływu, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku powinny być interpretowane
w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie i edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa.
B. S. złożył odwołanie od decyzji Prezydenta do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Odwołujący podkreślił, że organ I instancji nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego
oraz wyjaśnił, że istotnie mając [...] lat jest w wieku potencjalnej aktywności zawodowej, dlatego też mimo złego stanu zdrowia nieustająco poszukiwał i poszukuje pracy, czego dowodem jest rejestracja w Urzędzie Pracy [...]. B. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty.
Rozpatrując przedmiotową sprawę organ odwoławczy dokonał ponownej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy i uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
SKO podało, że z materiału dowodowego wynika, że wyrokiem z [...] grudnia 2008 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] Wydział I Cywilny, rozwiązał małżeństwo B. S. i R. S., kosztami utrzymania i wychowania małoletnich dzieci stron K. S., M. S. i B. S. obciążył oboje rodziców, z tym, że zasądził od B. S. na rzecz małoletnich: K. S. i M. S. kwoty po [...] zł miesięcznie dla każdego z nich, tj. łącznie kwotę [...] zł miesięcznie płatną do rąk matki – R. S. Decyzjami z dnia [...] października 2008 r., zmienioną decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., z dnia [...] października 2009 r., z dnia [...] września 2010 r., z dnia [...] października 2011 r., z dnia [...] października 2012 r., z dnia
[...] września 2013 r. i z dnia [...] listopada 2015 r. Prezydent Miasta [...] przyznał Pani R. S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na K. S. i M. S., natomiast decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. z dnia [...] listopada 2016 r., z dnia [...] listopada 2017 r. na M. S. Decyzją z dnia [...] października 2016 r., z dnia [...] października 2016 r., z dnia [...] listopada 2017 r., przyznał to świadczenie K. S., a decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. i z dnia [...] listopada 2018 r. M. S. Według zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] listopada 2019 r. [...] alimenty zaległe Pana B.S. wynoszą [...] zł, odsetki do [...] listopada 2019 r. - [...] zł. Świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego to kwota [...] zł, odsetki zaległe z funduszu alimentacyjnego - [...] zł. Zaległa zaliczka alimentacyjna to kwotę [...] zł, zaległość dla likwidatora funduszu alimentacyjnego - [...] zł.
Organ odwoławczy podkreślił, że art. 30 ust. 2 ustawy daje organowi właściwemu wierzyciela możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń
z funduszu alimentacyjnego /rozumianych jak wyżej, tj. dotyczy: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie tej ustawy, należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałych z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym!, po złożeniu takiego wniosku przez dłużnika alimentacyjnego i przy uwzględnieniu oraz badaniu sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Przepis ten nie określa szczegółowo kryteriów jakimi powinien kierować się organ właściwy wierzyciela rozpatrując wniosek przed podjęciem decyzji w sprawie, np. umorzenia należności. Wskazuje jedynie ogólnikowo na przesłankę związaną z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika. Decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego,
o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której organ właściwy ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia,
z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi.
Organ wskazał, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza przy tym dowolności. Działanie organu jest ograniczone zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności zasadą prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej regulacją art. 77 § 1 k.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ winien wykazać, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez ustawodawcę. W rozpoznawanej sprawie takimi przesłankami są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego, co wynika wprost z treści art. 30 ust. 2 ustawy.
Organ odwoławczy podkreślił, że B. S. od 2008 r., a więc od daty nałożenia na niego obowiązku alimentacyjnego z tego obowiązku się nie wywiązywał, co potwierdza załączona do akt "Informacja o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej".
Organ wskazał na charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie
z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do dzieci mają charakter obligatoryjny. Organ ustalił, że Pan B. S., ur. [...] kwietnia 1962 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku (zaświadczenie z [...] lutego 2018 r.). Nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego (zaświadczenie ZUS w [...] z [...] lutego 2018 r.). Legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] października 2018 r. nr [...], przyznającym stronie umiarkowany stopień niepełnosprawności do dnia [...] października 2021 r., w którym wskazano odpowiednie zatrudnienie na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. Mieszka w mieszkaniu komunalnym, w którym od [...] sierpnia 2019 r. jest zameldowany (lokal nr [...] przy ul. [...] w [...]). Figuruje w ewidencji Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] od 2017 r. (pismo z [...] sierpnia 2019 r. znak: [...]). Z oświadczenia B. S. z [...] lipca 2019 r. wynika, że jego jedynym dochodem jest zasiłek stały z MOPS w [...]. Z protokołu jego przesłuchania z [...] lipca 2019 r. wynika, że jego żona jest zatrudniona w barze i uzyskuje dochód [...] zł. miesięcznie. Według pisma OPS Dzielnicy [...] z [...] września 2019 r. nr [...] odwołujący
z żoną pozostaje w separacji. Prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i solidarnie ponoszą koszty utrzymania mieszkania. Obecnie B. S. korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, od sierpnia 2019 r.
Zdaniem Kolegium, trudna sytuacja materialna, na którą powołuje się B. S. jest okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych, gdyż uruchomienie wypłaty zaliczki alimentacyjnej następowało tylko wówczas, gdy dłużnik nie miał majątku ani dochodu, podlegających egzekucji. Nie jest to więc szczególna okoliczność w rozumieniu omawianego przepisu. Niewątpliwie odwołujący jest osobą wymagającą leczenia, lecz umiarkowany stopień niepełnosprawności przyznany do 1 października 2021 r. i zawarte w orzeczeniu wskazania dotyczące zatrudnienia nie wykluczają odwołującego z rynku pracy. Z orzeczenia o niepełnosprawności w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że odwołujący jest zdolny do pracy i pracę tę może podjąć we wskazanym w orzeczeniu zakresie. W ocenie organu B. S. nie udowodnił, że podejmuje jakiekolwiek działania i tym samym intensyfikuje swoje starania w zakresie uregulowania zadłużenia, które powstało w 2008 r., a więc znacznie przed uzyskaniem umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w 2017 r., w związku z przerzuceniem ciężaru utrzymania dzieci na państwo. Sam fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna nie jest dowodem na poszukiwanie pracy. Brak w ocenie organu dowów, że po zarejestrowaniu nie zaproponowano B. S. zatrudnienia lub udziału w kursach lub szkoleniach, jak również nie udowodnił, że bezskutecznie poszukiwał zatrudnienia. Organ podkreślił, że od dnia przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie usiłował zmniejszyć zadłużenia przez wpłaty nawet niewielkich kwot, nadto nie jest obciążony jakimikolwiek obowiązkami opiekuńczymi wobec innych osób. Istotne zdaniem organu dla sprawy jest również to, że w celu osiągnięcia celu, tj. umorzenia zaległości alimentacyjnej, B. S. przedstawiał sprzeczne informacje i Kolegium nie mogło dać wiary odwołującemu, że nie ma perspektywy poprawy lub zmiany swojej sytuacji. Organ podkreślił, że odwołujący od [...] lutego 2017 r. zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy [...] jako osoba bezrobotna i istnieje realna możliwość zatrudnienia i spłaty zadłużenia, pod warunkiem, że odwołujący podejmie w tym kierunku stosowne kroki, a póki co jego działania są ukierunkowane wyłącznie na pozbycie się zadłużenia, a nie na jego spłatę. Organ wziął pod uwagę, że odwołujący się jako osoba legitymująca się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności może ubiegać się o rentę z ZUS, a wówczas należności wobec Skarbu Państwa będą egzekwowane z tego świadczenia.
B. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w [...] z [...] grudnia 2019 r. na podstawie art. 52 § 1 w związku z art. 50 § 1, 53
§ 1 i nast. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) i zaskarżył
w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2019 r.
Skarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy
i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona,
2) naruszenie art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego bez uwzględniania mojej ciężkiej sytuacji życiowej, co powoduje że wydana decyzja jest krzywdząca i nieuzasadniona,
3) naruszenie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Mając na uwadze powyższe, wniósł o:
1) uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]
z [...] grudnia 2019 r.,
2) uchylenie decyzji z [...] września 2019 r. wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...],
3) zobowiązanie organu do wydania decyzji umarzającej należności powstałe z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego,
4) na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi w całości przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], z uwagi na fakt, iż decyzja została wydana z naruszeniem prawa,
W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że faktem jest, że pozostaje w wieku aktywności zawodowej i poszukuje pracy, m.in. poprzez zarejestrowanie się w Urzędzie Pracy [...] oczekując wszelkich propozycji zatrudnienia. Samodzielnie aktywnie poszukuje zatrudnienia rozpytując o pracę u lokalnych przedsiębiorców
i pracodawców (m in. kierowników w lokalnych sklepach dyskontowych). Skarżący podał, że stan jego zdrowia nieustannie się pogarsza, ale stara się minimalizować regresję stanu zdrowia i w okresach pomiędzy hospitalizacjami pozostaje w kontaktach z lekarzem "pierwszego kontaktu" w celu zapewnienia stałego monitorowania swojego stanu zdrowia. Skarżący podał, że podczas oceny dokumentów przedłożonych organowi nie uwzględniono informacji z nich wynikających. W ocenie skarżącego z treści przedłożonych dokumentów i opisanego stanu faktycznego jednoznacznie wynika, że po jego stronie zawsze istniała wola partycypowania w utrzymaniu dzieci (m.in. nieustająco podejmowane próby znalezienia zatrudnienia).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej i podtrzymało stanowisko wyrażone
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono zasad postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami
i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Punkt wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi treść art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w świetle, którego:
I. Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:
1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;
3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.
II. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że rozpoznając wniosek skarżącego organy obu instancji rozważyły zaistnienie przesłanek zarówno określonych w ust. 1, jak i w ust. 2 art. 30 ustawy.
Bezspornie ustalono, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych i świadczeń
z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, bowiem jak wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z [...] listopada 2019 r. nr [...] zaległe alimenty dłużnika alimentacyjnego wynoszą [...] zł, a odsetki do ww. daty wynoszą [...] zł. Świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego stanowią kwotę [...] zł., a zaległe odsetki to kwota [...] zł.
Wobec powyższego organy administracyjne zobowiązane były do rozważenia, czy zaistniały warunki do zastosowania instytucji, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, tj. czy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja wnioskodawczyni uniemożliwia wywiązanie się z ciążącego obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej (który to obowiązek wynika z art. 27 ust. 1 ustawy) i czy sytuacja nosi znamiona wyjątkowej.
Bezsporne ustalenia faktyczne wskazują, że B. S., urodzony
25 kwietnia 1962 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku (zaświadczenie z [...] lutego 2018 r.) B. S. nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego (zaświadczenie ZUS w Warszawie z [...] lutego 2018 r.) i legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] października 2018 r. nr [...], przyznającym mu umiarkowany stopień niepełnosprawności do [...] października 2021 r., w którym wskazano odpowiednie zatrudnienie na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. Skarżący nie jest już osobą bezdomną i mieszka w mieszkaniu komunalnym, a od 1 sierpnia 2019 r. jest zameldowany w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Figuruje w ewidencji Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] od 2017 r. i jego jedynym dochodem jest zasiłek stały uzyskiwany od sierpnia 2019 r. Żona skarżącego, z którą pozostaje w formalnej separacji jest zatrudniona w barze i uzyskuje dochód 200 zł. miesięcznie. Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą wymagającą leczenia, lecz umiarkowany stopień niepełnosprawności przyznany do [...] października 2021 r.
i zawarte w orzeczeniu wskazania dotyczące zatrudnienia nie wykluczają B. S. z rynku pracy.
Z orzeczenia o niepełnosprawności w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że skarżący jest zdolny do pracy i pracę tę może podjąć we wskazanym w orzeczeniu zakresie.
W ocenie Sądu za prawidłowe należy uznać przyjęcie przez organy, że skarżący nie udowodnił braku możliwości zatrudnienia, brak w aktach sprawy dowodów na podejmowanie przez skarżącego w tym kierunku jakiekolwiek działania. Słusznie podniosły organy, że fakt zarejestrowania w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna nie jest dowodem na poszukiwanie pracy, a skarżący nie udowodnił, że po zarejestrowaniu nie zaproponowano mu zatrudnienia lub udziału w kursach lub szkoleniach, jak również nie udowodnił, że bezskutecznie poszukiwał zatrudnienia. Nie sposób nie przyznać racji twierdzeniu, że skarżący jako osoba legitymująca się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności może ubiegać się o rentę z ZUS, a wówczas należności wobec Skarbu Państwa będą egzekwowane z tego świadczenia.
Analiza zgromadzonego materiału dowodowego oraz motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia daje podstawę do przyjęcia, że odpowiada ono prawu, przede wszystkim, że zapadło ono w granicach przyznanego organowi uznania administracyjnego i nie nosi znamion dowolności.
Przypomnienia wymaga, że w judykaturze przyjmuje się powszechnie, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu
z wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności
z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 września 2018 r. sygn. akt I OSK 2604/16). Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z tego obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający, bowiem obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka, poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń
z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka.
Każde natomiast umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 611/16).
Wydanie decyzji przez organ właściwy wierzyciela na wniosek dłużnika alimentacyjnego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, musi zatem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej
i rodzinnej dłużnika. Organ właściwy wierzyciela powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Decyzja organu wydawana w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności. Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest natomiast wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem,
z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej.
Wskazując na obowiązki organu, jakie nakładają na niego przepisy art. 7, 77 § 1, a także art. 107 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że
w działaniu organów obu instancji jest brak dowolności. Stan faktyczny został wnikliwie ustalony, sytuacja skarżącego została starannie i szczegółowo przedstawiona
w decyzjach organów obu instancji. Sąd administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przyczyny odstąpienia od egzekwowania należności, zwłaszcza
w sytuacji, gdy realne możliwości rozpoczęcia pracy zarobkowej nie zostały zasadnie podważone. Nie można tracić z pola widzenia faktu, że z orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wynika możliwość podejmowania pracy, z tym, że zatrudnienie miałoby być realizowane w określonych warunkach pracy. Taka treść orzeczenia nie wykluczała możliwości podjęcia pracy zarobkowej i próby uregulowania należności.
W ocenie Sądu organy obu instancji dysponowały pełnym materiałem dowodowym oraz przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób odpowiadający zasadom procedury administracyjnej. Zdaniem Sądu organy trafnie stwierdziły brak
w tej sprawie przesłanek do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń
z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym do alimentów. Nie kwestionując trudnego położenia skarżącego zarówno pod względem materialnym, jak i zdrowotnym, wskazać trzeba, że w rozpoznawanej sprawie nie występują żadne szczególne okoliczności uzasadniające rozstrzygnięcie zgodnie z oczekiwaniami skarżącego.
Powszechnie wiadomym jest, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego. Samo uzyskiwanie niskich dochodów nie może być zatem postrzegane jako okoliczność wyjątkowa
i szczególna na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika
w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń
z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych.
W ocenie Sądu takim wyróżnikiem nie może być sytuacja zdrowotna, jeśli zważyć, co już zostało podkreślone, że w przypadku skarżącego nie wyklucza ona skarżącego
z rynku pracy - dopuszczalna była praca w warunkach pracy chronionej.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.