I SA/Wa 497/22

I SA/Wa 497/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Lenart
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1 b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 138 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) sędzia WSA Małgorzata Boniecka–Płaczkowska sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi D. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...].
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej również jako: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy", "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania D. T. (dalej również jako: "wnioskodawczyni", "odwołująca się", "skarżąca", "strona skarżąca") od decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej również jako: "Prezydent", "organ I instancji") z [...] grudnia 2021 r. nr [...], odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, utrzymało w mocy kwestionowany akt.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej jako: "uśr", "ustawa") odmówił przyznania D. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem J. T.. Uzasadniając swoje stanowisko organ pierwszej instancji wskazał na art. 17 ust. 1 b uśr, uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Przywołując treść wyżej wskazanej normy prawnej, Prezydent stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do przyznania świadczenia, gdyż daty powstania niepełnosprawności u jej męża nie da się ustalić. Zauważył, że nie wynika ono z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z [...] listopada 2021 r., wskazał też, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2021 r., co stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Prezydent przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 i ocenił, że jest on wyrokiem zakresowym, który nie stwierdza utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1 b uśr, a jedynie nakazuje przy wykładni tego przepisu pomijać kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ skonstatował, że skutkiem wyroku nie jest wyeliminowanie kontrolowanej normy z porządku prawnego, gdyż nie jest on źródłem prawa powszechnie obowiązującego.
Odwołanie od decyzji Prezydenta wniosła D. T.. Akt organu pierwszej instancji zaskarżyła w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b uśr, bez uwzględnienia okoliczności wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wskazała, że organ pominął niekonstytucyjność części powyższej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszył art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu podała, że jej mąż choruje na chorobę Alzheimera i wymaga stałej opieki, pomocy w codziennej egzystencji, przygotowaniu posiłków, podania i pomocy w ubieraniu, utrzymywaniu higieny osobistej, sprzątaniu, robieniu zakupów i realizacji recept, obecności w trakcie wizyt lekarskich. Mąż z powodu choroby nie wychodzi sam z domu oraz sam nie pozostaje gdyż traci orientację w terenie. Wskazując na powyższe zażądała uchylenia decyzji Prezydenta w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia, względnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji stwierdził, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przytaczając treść art. 17 uśr, organ odwoławczy skonstatował, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się z obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Dalej stwierdził, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji odmówił przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 1b uśr. Dalej SKO uznało, że prawidłowe odczytanie i zastosowanie normy prawnej wpisanej w powyższy przepis, w kształcie zmienionym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. prowadzi do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne przysługiwać będzie także wtedy, gdy niepełnosprawność osoby podlegającej opiece powstała po uzyskaniu pełnoletności lub po ukończeniu nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia. Kolegium zauważyło również, że w sprawie nie występują przesłanki negatywne, skatalogowane w art. 17 ust. 5 uśr, wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a w szczególności opisana w pkt 2 lit. a tego przepisu, na którą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje organ I instancji. Zdaniem Kolegium literalne odczytanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr może być podstawą do stwierdzenia, że w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyłączone jest prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która tę opiekę sprawuje, nie podejmując lub rezygnując z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ odwoławczy zauważył przy tym, że sytuacja taka wykluczałaby przyznanie świadczenia osobie sprawującej opiekę nad małżonkiem, co narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Na poparcie powyższej tezy organ przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych i stwierdził, że poglądy te podziela.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej jako przesłankę odmowy ustalenia dla D. T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazało fakt niespełnienia przez nią innych ustawowych przesłanek do otrzymania wnioskowanej formy pomocy. Zwróciło uwagę, że z treści art. 17 ust. 1 uśr, wynika skierowanie świadczenia pielęgnacyjnego do osób wywiązujących się z obowiązku alimentacyjnego osobiście, zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Podniosło, że świadczenie przewidziane w art. 17 ust. 1 uśr przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Dalej zauważyło, że ustawa nie zawiera definicji sprawowania opieki, jednak z treści art. 17 ust. 1 uśr wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Wskazało, że za podstawową przesłankę, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Organ podkreślił przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zdaniem Kolegium norma z art. 17 ust. 1 uśr, ma więc zastosowanie wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Dokonując oceny decyzji pierwszoinstancyjnej SKO na podstawie akt sprawy uznało, że zakres sprawowanej przez odwołującą się opieki nad mężem nie wykracza poza czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (robienie zakupów, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, umawianie wizyt lekarskich oraz realizacja recept). Zwróciło uwagę na treść oświadczenia D. T. z którego wynika, że jej mąż choruje na Alzheimera, a choroba postępuje. Kolegium wskazało, że odwołująca się nie przedstawiła zaświadczeń lekarskich stwierdzających chorobę i stan jej zaawansowania, a jedynie zwróciła uwagę, że mąż ma problemy z ubieraniem się i nie wychodzi sam na spacery, ponieważ traci orientację, nie potrafi samodzielnie przygotować sobie posiłków, w codziennej higienie potrzebuje pomocy innych osób. Skarżąca podała, że załatwia sprawy urzędowe i lekarzy, wykupuje też recepty i z powyższych przyczyn nie może podjąć zatrudnienia. Jest osobą bezrobotną zarejestrowaną we właściwym urzędzie pracy. Organ uznał za udokumentowane, że J. T. jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z [...] listopada 2021 r. - wydane do [...] listopada 2024 r.). Mąż odwołującej się nie jest osobą leżącą, a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2021r. Podniósł przy tym, że orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności ma charakter czasowy, gdyż zgodnie z oceną lekarską stan funkcjonowania organizmu męża rokuje poprawę.
Zdaniem Kolegium, wobec tak ustalonego zakresu opieki, za bezpośrednią przyczynę niepodejmowania zatrudnienia i rezygnacji z pracy nie można uznać konieczności zapewnienia całodobowej opieki niepełnosprawnemu mężowi. Organ uznał, że zakres opieki wskazany przez odwołującą się należy do tego rodzaju czynności, które zwykle są wykonywane w stosunku do osób wymagających opieki i konieczność ich wykonywania nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zawodowej, czy też konieczności rezygnacji z pracy. Wskazał, że czynności takie jak: spędzanie wspólnego czasu, pomoc przy wyjściu na spacer lub do znajomych, a także załatwianie spraw urzędowych, czy umawianie wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, bądź muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze, a taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje.
Konkludując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, że podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest art. 17 ust. 1 uśr, wskazując na brak spełnienia warunku bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją przez odwołującą z zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Organ nie kwestionuje przy tym faktu, że mąż skarżącej wymaga pomocy ze strony osoby trzeciej, jednak uważa, że nie jest to opieka, która musi być sprawowana całodobowo przez wszystkie dni w tygodniu. Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie można przyjąć, że wykonywane względem współmałżonka czynności wypełniają odwołującej cały dzień w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazując na powyższe SKO orzekło, jak w zaskarżonej decyzji.
Skargę na powyższą decyzję SKO, pismem z [...] stycznia 2022 r., wniosła D. T., kwestionując ją w całości. Zażądała uchylenia decyzji organów obu instancji i zobowiązania organu do wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania oraz dopuszczenia dowodu z zaświadczenia lekarskiego. Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym jego zastosowaniu i utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek ustawowych do przyznania jej wnioskowanej pomocy. Skarżąca podniosła, że organ błędnie przyjął brak zaistnienia związku skutkowo-przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością opieki nad mężem J. T., jako osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniem niepełnosprawności. W uzasadnieniu przywołała argumentację zawartą w złożonym odwołaniu od decyzji Prezydenta, wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie zastosowania przepisów art. 17 ust. 1 uśr, art. 17 ust. 1 b uśr oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr. Podkreśliła niekonstytucyjność różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Podniosła też, że jej mąż z powodu choroby Alzheimera wymaga całodobowej opieki i pomocy, w tym bieżącego reagowania na zmieniające się, w zależności od okresowych pogorszeń choroby, potrzeby. Wobec powyższego nie jest ona w stanie zorganizować podejmowanych działań opiekuńczych w sposób umożliwiający jej podjęcie zatrudnienia, nawet w ograniczonym zakresie.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było niespełnienie przesłanki, polegającej na braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem. Wskazał przy tym, że czynności wykonywane przez skarżącą mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający jej podjęcie zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym czasie pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Przedmiotem kontroli pod względem legalności jest decyzja SKO w [...] z [...] grudnia 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] grudnia 2021 r. nr [...], odmawiającą D. T. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem J. T..
Zdaniem Sądu, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, określony w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności moment jej powstania u męża skarżącej, nie stanowi przeszkody do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jako osobie sprawującej opiekę. Podobnie ma się sytuacja w odniesieniu do przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, wyłączającej prawo do przyznania świadczenia, na którą w uzasadnieniu decyzji powołuje się organ I instancji.
Sąd aprobuje stanowisko organu odwoławczego, korygujące błędy organu I instancji w przytoczonym wyżej zakresie, uznając za niecelowe jego powielanie.
W rozpoznawanej sprawie, istota sporu sprowadza się zatem do oceny, czy na przeszkodzie przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia stoi dyspozycja art.17 ust. 1 pkt 4 uśr – na której swoją decyzję oparł organ odwoławczy.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 – dalej: "kro") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Do przyznania osobom wymienionym w wyżej wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, jest więc konieczne łączne spełnienie dwóch przesłanek: 1) sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.
Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, obie wyżej wymienione przesłanki zostały spełnione.
Jak wynika ze zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego skarżąca zamieszkuje w [...] wraz z mężem – J. T., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, o symbolu przyczyny niepełnosprawności "[...]", wydanym na okres do [...] listopada 2024 r.
Z powyższego dokumentu wynika również, że J. T. jest osobą niezdolną do zatrudnienia, wymagającą konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane na bazie dokumentacji medycznej, na podstawie § 2 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2020 r. poz. 534), z uwzględnieniem pogarszającego się stanu zdrowia osoby orzekanej.
W oświadczeniu z [...] listopada 2021 r. skarżąca wskazała, że jej mąż choruje na postępującą chorobę Alzheimera, wobec czego wymaga całodobowej pomocy. J. T. ma problemy z ubieraniem się, sam nie wychodzi na spacery, ponieważ traci orientację, co do miejsca, w którym się znajduje, nie potrafi samodzielnie przygotować posiłku, ani go spożywać. Potrzebuje również pomocy w zachowaniu higieny, załatwianiu spraw urzędowych, czy przy wizytach u lekarzy. Skarżąca wskazała, że podlegający opiece często nie wie, gdzie jest, co mówi, płacze i szybko się zniechęca do rozmowy, niechętnie nawiązuje kontakt. Żona osobiście sprawuje nad nim całodobową opiekę, pomagając mu w czynnościach dnia codziennego, z którymi J. T. nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.
W aktach administracyjnych sprawy znajduje się również złożony przez skarżącą przy piśmie z [...] stycznia 2022 r., wynik badania płynu mózgowo-rdzeniowego z [...] września 2019 r., z oznaczeniami "dla choroby Alzheimera".
W ocenie Sądu zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy, a w szczególności odnoszący się do zobrazowania stanu zdrowia J. T. oraz zakresu wymaganej i koniecznej opieki, sprawowanej wobec niego przez skarżącą, był w pełni wystarczający do stwierdzenia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, stanowiących warunek ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zwrócić tu należy uwagę już na samo oznaczenie symbolu przyczyny niepełnosprawności, określone w orzeczeniu z [...] listopada 2021 r. "[...]". Według § 32 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857) oznacza się nim "choroby psychiczne".
W tej sytuacji trudno jest zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, który twierdzi, że skarżąca sprawując opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, dotkniętą chorobą psychiczną ma możliwość świadczenia pracy chociażby w ograniczonym zakresie. Symbolem przyczyny niepełnosprawności "[...] - choroby psychiczne" określa się m.in. osoby z zaburzeniami psychotycznymi, zaburzeniami nastroju, utrwalonymi zaburzeniami lękowymi o znacznym stopniu nasilenia czy zespołami otępiennymi.
Niezależnie od złożonych w tym zakresie przez skarżącą wyjaśnień i oświadczeń już samo doświadczenie życiowe wskazuje, że osoba z zaburzeniami psychicznymi (chora psychicznie) wymaga stałego nadzoru w ciągu praktycznie swojej całodobowej aktywności, a szczególnie, gdy poczynione w sprawie ustalenia dotyczące jej stanu zdrowia wskazują na schorzenie o charakterze otępiennym (badania w kierunku wystąpienia choroby Alzheimera; wpisany w treść orzeczenia o niepełnosprawności symbol jej przyczyny "[...]"). W oparciu o powyższe uzasadnionym jest uznanie, że mąż skarżącej wymaga sprawowania przez nią faktycznego, stałego nadzoru i całodobowej opieki.
Podnoszona przez organ odwoławczy okoliczność braku przedstawienia przez skarżącą zaświadczenia lekarskiego w kwestii stwierdzenia choroby Alzheimera i jej aktualnego stanu (ewentualnego pogorszenia stanu zdrowia J. T.) oraz argumentacja wskazująca na brak możliwości przypisania sprawowanej opiece charakteru stałego i długotrwałego (całodobowego), a więc wyłączającego podjęcie zatrudnienia, czy też wskazanie, że czynności wykonywane przez skarżącą (przygotowywanie posiłków, pomoc w ich spożywaniu, robienie zakupów, czynności o charakterze higienicznym, zakupy i realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, czy wizyty u lekarzy) należą do zwykłych czynności domowych umożliwiających podjęcie pracy przez D. T. chociażby w ograniczonym zakresie, jest w ocenie Sądu chybiona. Organ niewłaściwie ocenił treść orzeczenia o niepełnosprawności, które w ocenianej sytuacji oznacza, że sprawność organizmu osoby jemu podlegającej jest naruszona na tyle, że nie jest ona zdolna do pracy, a także wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych takich jak czynności samoobsługowych – jak: higiena, poruszanie się, prowadzenie gospodarstwa domowego, komunikacja i funkcjonowanie w społeczeństwie. Powyższe w zestawieniu ze wskazanym w orzeczeniu Zespołu symbolem przyczyny niepełnosprawności, którą organy pominęły przy orzekaniu, wskazuje na konieczność pozostawania w całodobowej dyspozycji osoby niepełnosprawnej (męża skarżącej) przez osobę taką opiekę sprawującą.
Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, we wskazanym wyżej stanie faktycznym, opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej, karmieniu lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczności udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Takie właśnie czynności sprawowane w trakcie opieki nad mężem wymieniła skarżąca we wniosku. Dodatkowym obciążeniem dla skarżącej jest fakt, że choroba J. T. wiąże się z występowaniem zespołu otępiennego, skoro – jak podaje skarżąca - jej mąż cierpi na zaburzenia orientacji w terenie, ma trudności w komunikacji z innymi osobami. Bezsprzecznie, w tej sytuacji opieka jest sprawowana całodobowo i w sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej.
Reasumując, stwierdzić należy, że Prezydent Miasta [...] oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wadliwie oceniły wniosek D. T. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jako niezasadny. W konsekwencji powyższego Sąd uznał, że organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego: organ I instancji - art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, a SKO - art. 17 ust. 1 uśr w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.).
Zatem Prezydent Miasta [...] zobowiązany będzie do uwzględnienia poglądu prawnego wyrażonego w uzasadnieniu niniejszego wyroku i do ponownego przeprowadzenia postępowania zmierzającego do wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Jeżeli sytuacja skarżącej na dzień wydania decyzji będzie świadczyła o spełnieniu przesłanek z art. 17 uśr, wówczas organ I instancji zobowiązany będzie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).