II SA/Gl 452/24

II SA/Gl 452/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-07-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Agnieszka Kręcisz-Sarna /sprawozdawca/
Grzegorz Dobrowolski
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2166/24 - Wyrok NSA z 2025-11-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 lutego 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3650/2023/25171 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 29 lutego 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3650/2023/25171 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. (dalej "Prezydent" lub "Organ pierwszej instancji") z 22 grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
Organ pierwszej instancji odmówił A. P. (dalej "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Podstawę prawną decyzji stanowiły w szczególności przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.; dalej "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że opieka sprawowana przez Skarżącą względem matki ma charakter stały i ciągły, a jej zakres uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Jednakże w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. bowiem niepełnosprawność matki Skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Skarżąca od września 2019 r. ma przyznaną rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która została ustalona do 31 maja 2023 r. Okoliczność ta – w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17 – nie stanowi jednak przeszkody w przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego
W odwołaniu od decyzji Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez brak uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
W toku postępowania odwoławczego Skarżąca zawiadomiła, że jej matka zmarła [...] 2023 r. w związku z tym wnosi o rozpoznanie sprawy w zakresie przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku do dnia śmierci osoby niepełnosprawnej, tj. za okres od 11 października 2022 r. do [...] 2023 r.
Kolegium decyzją z 13 lutego 2023 r. orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezydenta i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia Organowi pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że Prezydent nieprawidłowo powołał się na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. Jednakże w sprawie zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. bowiem Skarżąca ma przyznaną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, które to prawo zostało ustalone do 31 maja 2023 r. Warunkiem niezbędnym do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania renty w niższej wysokości, w tym renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenia przez niego prawa do renty. Skarżąca nie została pouczona przez Organ pierwszej instancji o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia rentowego, jeżeli chce skorzystać z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z tym, powołując się na zasadę dwuinstancyjności, Kolegium uchyliło decyzję Prezydenta celem podjęcia stosownych działań informacyjnych, stosownie do art. 9 k.p.a.
W sprzeciwie od decyzji Kolegium z 13 lutego 2023 r. pełnomocnik Skarżącej wskazał, że prawo do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi w obecnym stanie prawnym negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pełnomocnik powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt 2/17, w którym orzeczono o niezgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej "WSA") w Gliwicach wyrokiem z 14 kwietnia 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 350/23 oddalił sprzeciw Skarżącej wskazując, że słuszne jest stanowisko Kolegium co do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Mianowicie, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi automatycznie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, lecz osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W ocenie Sądu, Kolegium trafnie uznało, że decyzja pierwszoinstancyjna została wydana przedwcześnie skoro Organ pierwszej instancji nie poinformował Skarżącej o przysługującej jej możliwości wyboru świadczenia, tj. zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem.
Skarżąca, za pośrednictwem pełnomocnika, od ww. wyroku WSA w Gliwicach wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej "NSA") wyrokiem z 12 października 2023 r. o sygn. akt I OSK 1922/23 uchylił zaskarżony wyrok w całości oraz uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium z 13 lutego 2023 r. w całości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że brak pouczenia Skarżącej o wyborze jednego ze świadczeń stanowi uchybienie, które Kolegium swoim działaniem mogło wyeliminować w postępowaniu odwoławczym. Kolegium mogło i powinno takie pouczenie wystosować wobec Skarżącej, co nie skutkowałoby naruszeniem zasady dwuinstancyjności.
W związku z wyrokiem NSA z 12 października 2023 r., Kolegium, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i udzieleniu Skarżącej wyjaśnień co do możliwości wyboru świadczeń, ponownie rozpoznało odwołanie Skarżącej.
Kolegium wskazało, że w związku ze zgonem osoby niepełnosprawnej postępowanie obejmuje okres od 1 października 2022 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne do [...] 2023 r., tj. daty zgonu osoby niepełnosprawnej.
Pełnomocnik Skarżącej poinformował, że Skarżąca nie zawieszała prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, gdyż pobierała ją do kwietnia 2023 r. Po 31 maja 2023 r. nie otrzymała decyzji dotyczącej renty. Skarżąca od dnia złożenia wniosku nie podejmowała pracy zarobkowej i nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. ZUS decyzją z 24 kwietnia 2023 r. wstrzymał Skarżącej wypłatę świadczenia rentowego od 1 maja 2023 r.
W tych okolicznościach Kolegium uznało za prawidłową decyzję wydaną przez Organ pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W okresie od 1 października 2022 r. do [...] 2023 r. Skarżąca była uprawniona i pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Fakt wstrzymania wypłaty renty od 1 maja 2023 r., zgodnie z decyzją ZUS z 24 kwietnia 2023 r., pozostaje bez wpływu na sprawę, gdyż osoba wymagająca opieki zmarła wcześniej.
Skarżąca, za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła w całości decyzję Kolegium do sądu administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie mimo derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 czego skutkiem było uznanie, że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z posiadanym przez nią uprawnieniem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawo do wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W obowiązujących w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przepisach prawa, jak i aktualnie, brak jest regulacji, która odnosi się do osób spełniających przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, uzależniającej przyznanie im tego świadczenia od skutecznej rezygnacji z renty. Kolegium wyciągnęło zatem nieprawidłowe wnioski z ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego wskazując na konieczność rezygnacji (zawieszenia) przez Skarżącą z prawa do otrzymywania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Zdaniem Skarżącej zawieszenie wypłaty renty stanowiłoby naruszenie jej uprawnień w zakresie przychodów, jakie może osiągnąć będąc do tej renty uprawniona. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero po zawieszeniu renty doprowadziłoby do sytuacji, w której osoba częściowo zdolna do pracy dla świadczenia w wysokości 2 458,00 zł (wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r.) musiałaby pozbawić się wypłaty renty, którą zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych zawieszono by jej dopiero po osiągnięciu przychodu powyżej kwoty 8 753,60 zł. Na poparcie swojego stanowiska pełnomocnik Skarżącej przywołał wyroki sądów administracyjnych.
Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).
Wyjaśnić także należy, że skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. z uwagi na to, że strony zgodnie wniosły o zastosowanie tego trybu postępowania.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że Skarżąca w okresie od 1 października 2022 r. (tj. od początku miesiąca, w którym wpłynął wniosek Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego) do [...] 2023 r. (tj. data zgonu osoby wymagającej opieki) była uprawniona do pobierania renty z ZUS w związku z częściową niezdolnością do pracy. Skarżącej przyznano bowiem rentę od 12 września 2019 r. do 31 maja 2023 r. Skarżąca w okresie od 1 października 2022 r. do [...] 2023 r. pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wstrzymanie wypłaty renty na mocy decyzji ZUS z 24 kwietnia 2023 r. nastąpiło od 1 maja 2023 r. Poza sporem w sprawie pozostaje także i to, że Organ odwoławczy spełnił obowiązek informacyjny wobec Skarżącej, tj. wyjaśnił jej sytuację prawną w związku z pobieraniem renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy oraz wezwał do podania, czy Skarżąca występowała do ZUS z wnioskiem o zawieszenie lub wstrzymanie wypłaty renty. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, poinformowała Kolegium, że w ww. okresie nie zawieszała prawa do przysługującej jej renty, a świadczenie to pobierała do kwietnia 2023 r. Ponadto jak wynika z pism Skarżącej składanych w toku postępowania przez Organem pierwszej instancji od samego początku Skarżąca stała na stanowisku, że fakt pobierania przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wyraźnie oświadczyła, że nie zawiesi prawa do renty bowiem uzależnienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od zawieszenia wypłaty renty jest bezpodstawne i stanowi naruszenie jej uprawnień w zakresie przychodów, jakie może osiągnąć będąc do tej renty uprawnioną (pismo Skarżącej z 8 listopada 2022 r.).
Spór w sprawie dotyczy przesłanki wyłączającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2022 r. do [...] 2023 r. Kolegium powołało się na okoliczność pobierania przez Skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i brak rezygnacji przez nią z pobierania tego świadczenia. Przy tym uznało, że wstrzymanie wypłaty renty od 1 maja 2023 r. pozostaje bez wpływu na kwestię ustalenia uprawnienia Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż osoba wymagająca opieki zmarła wcześniej, tj. [...] 2023 r. Natomiast zdaniem Skarżącej w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 (opubl. w OTK-A 2019, nr 36) pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi przeszkody do uzyskania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.
Kwestie związane z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną uregulowane zostały w art. 17 u.ś.r. Przy czym z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej "u.ś.w."), która zmieniła brzmienie m. in. art. 17 ust. 5 u.ś.r.
Jednakże w myśl art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu ustalając zakres zastosowania ww. przepisu przejściowego należy uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r. W konsekwencji przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.
W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
W przywołanym wyroku z 26 czerwca 2019 r. o sygn. akt SK 2/17, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 z późn. zm.; dalej "Konstytucja RP"). W konsekwencji przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, utracił moc obowiązującą z dniem 9 stycznia 2020 r. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny dostrzegł, że sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia.
Interpretacja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w świetle powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest przedmiotem licznych wyroków wydawanych przez sądy administracyjne. W orzecznictwie prezentowane są dwa odmienne stanowiska. Według pierwszego z nich dopuszczalne jest jednoczesne pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i świadczenia pielęgnacyjnego w pełnych wysokościach, co argumentowane jest redakcją ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego i wyłącznie jego językową wykładnią (por. wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., I OSK 2052/21; wyroki WSA w Szczecinie z 5 listopada 2020 r., II SA/Sz 443/20 oraz z 24 marca 2022 r., II SA/Sz 7/22; wyroki WSA w Poznaniu z 4 listopada 2021 r., II SA/Po 402/21 oraz z 1 kwietnia 2022 r., IV SA/Po 159/22 - opubl. w internetowej bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").
Według drugiego stanowiska pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi automatycznie negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, lecz osoba uprawniona winna dokonać wyboru jednego ze świadczeń, tj. pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego. Jako argumenty na poparcie tego stanowiska wskazuje się na następujące okoliczności. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 2/17 jest wyrokiem zakresowym, a tego rodzaju wyroki są charakteryzowane jako orzeczenia, w sentencji których Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją RP przepisu prawnego w określonym zakresie jego zastosowania. Wyrok Trybunału dotyczy zakresu podmiotowego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. rozstrzygając o konstytucyjności przepisu w stosunku do określonej grupy podmiotów, której ten przepis dotyczy, a mianowicie osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Osoby te mieszczą się w szerszej kategorii osób, którym przysługuje prawo do renty. Skutkiem wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu w zakresie podmiotowym jest utrata mocy obowiązującej nie przez cały przepis, w pełnym zakresie jego obowiązywania, ale wyłącznie w zakresie, w jakim stwierdzona została jego niezgodność z Konstytucją RP, w odniesieniu do wskazanej grupy podmiotów. Wydanie wyroku zakresowego w sprawie o sygn. SK 2/17 nie było przy tym skutkiem uznania przez Trybunał, że w pozostałym zakresie podmiotowym przepis nie budzi wątpliwości pod względem konstytucyjności. Trybunał wyraźnie wskazał w uzasadnieniu wyroku, że ze względu na konkretny charakter inicjującej postępowanie skargi konstytucyjnej, ocena konstytucyjności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. odnosi się do zakresu, jaki dotyczy osoby wnoszącej skargę, czyli w jakim wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom mającym ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Wobec tego wyrok Trybunału o sygn. akt SK 2/17 usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Zatem Trybunał Konstytucyjny za sprzeczną z zasadą równości uznał sytuację, gdy samo przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy skutkuje całkowitym pozbawieniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji nie oznacza to, że opiekunowi osoby niepełnosprawnej przysługuje jednocześnie i świadczenie pielęgnacyjne i renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nie powinna ograniczać się do jego literalnego brzmienia, lecz wymaga oparcia się na efektach zastosowania prokonstytucyjnej wykładni celowościowej i systemowej, pozwalającej na realizację m.in. zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Z wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a) i art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika natomiast, że świadczenie pielęgnacyjne nie może pozostawać w zbiegu z dochodami za pracę lub świadczeniami socjalnymi zapewniającymi źródło utrzymania, bowiem świadczenie pielęgnacyjne ma zapewnić właśnie źródło utrzymania tym, którzy z powodu sprawowania opieki są go w ogóle pozbawieni. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być interpretowana jako związana nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty tego świadczenia (por. wyrok WSA w Lublinie z 31 marca 2021 r., II SA/Lu 226/21, opubl. w CBOSA). W konsekwencji warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji otrzymywania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest dokonanie wyboru przez uprawnionego świadczenia pielęgnacyjnego i zawieszenie przez niego prawa do renty (por. wyroki NSA: z 10 stycznia 2023 r., I OSK 448/22; z 22 listopada 2022 r., I OSK 247/22; z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; z 10 sierpnia 2020 r., I OSK 487/20; wyrok WSA w Gdańsku z 11 stycznia 2023 r., II SA/Gd 615/22; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 26 października 2022 r, II SA/Go 302/22; wyrok WSA w Gliwicach z 14 grudnia 2022 r., II SA/Gl 1434/22 - opubl. w CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni zgadza się z argumentacją wyrażoną w powyższych orzeczeniach sądów administracyjnych.
W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że Skarżąca błędnie odczytuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz jego skutki uznając, że pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skoro Skarżąca w okresie od 1 października 2022 r. do [...] 2023 r. pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy i nie doszło do zawieszenia bądź wstrzymania wypłaty renty za ten okres, to taka sytuacja wyklucza możliwość przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest bowiem możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym Skarżąca posiadała jednocześnie prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, określone wcześniejszą decyzją, funkcjonującą w tym okresie w obrocie prawnym. Materialnoprawna przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przestała istnieć w obrocie prawnym od momentu, w którym wydana została decyzja ZUS z 24 kwietnia 2023 r. o wstrzymaniu wypłaty renty, tj. od 1 maja 2023 r., jednakże nastąpiło to już po śmierci osoby wymagającej opieki.
Z wyżej przedstawionych przyczyn w rozpatrywanej sprawie nie doszło do zarzucanego w skardze naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Nie uchybiono również przepisom prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 § 1 k.p.a). Ocena ta nie nosi zaś cech dowolności (art. 80 k.p.a.). Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a., a także odpowiada wynikającej z art. 11 k.p.a. zasadzie przekonywania.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.