I SA/Wa 48/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-04-04
NSAAdministracyjneŚredniawsa
komunalizacjanieruchomościksięgi wieczystestwierdzenie nieważnościprawo administracyjnepostępowanie administracyjnewłasnośćSkarb Państwagmina

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczącą stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z powodu wadliwego ustalenia stanu faktycznego na datę 27 maja 1990 r.

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która uchyliła wcześniejszą decyzję i odmówiła stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody Podkarpackiego. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ nieprawidłowo ustalił stan faktyczny dotyczący własności nieruchomości na datę 27 maja 1990 r., opierając się na aktualnych księgach wieczystych, zamiast na stanie prawnym z daty wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. Sąd nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego.

Przedmiotem skargi była decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 29 września 2023 r., która uchyliła własną decyzję z 26 lutego 2014 r. i odmówiła stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Podkarpackiego z 12 stycznia 2011 r. Decyzja komunalizacyjna stwierdzała nabycie przez Gminę B. z mocy prawa własności nieruchomości. Po serii postępowań, w tym stwierdzeniu nieważności przez Ministra decyzji z 2014 r. z powodu istnienia dwóch ksiąg wieczystych, Minister w zaskarżonej decyzji uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji komunalizacyjnej. Sąd uchylił tę decyzję, wskazując na naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.). Sąd podkreślił, że organ prowadzący postępowanie nieważnościowe musi ustalić stan faktyczny na datę 27 maja 1990 r. (wejście w życie ustawy komunalizacyjnej), a nie na datę późniejszą. W tej sprawie istniały dwie księgi wieczyste dla tej samej nieruchomości, co budziło wątpliwości co do własności. Sąd uznał, że organ wadliwie ustalił stan faktyczny, opierając się na aktualnych księgach wieczystych, które zostały założone po dacie komunalizacji. Nakazano organowi ponowne ustalenie stanu faktycznego na datę 27 maja 1990 r., w tym poprzez uzyskanie informacji o "starej" księdze wieczystej, aby ocenić, czy decyzja komunalizacyjna została wydana z naruszeniem prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ wadliwie ustalił stan faktyczny, opierając się na aktualnych księgach wieczystych, które zostały założone po dacie komunalizacji, zamiast ustalić stan prawny na dzień 27 maja 1990 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ nieprawidłowo ustalił stan faktyczny, ponieważ księgi wieczyste, na podstawie których dokonał oceny, zostały założone po dacie komunalizacji (27 maja 1990 r.). W postępowaniu nieważnościowym kluczowe jest ustalenie stanu prawnego na datę wydania decyzji komunalizacyjnej, a nie na datę późniejszą.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

Ppsa art. 145 § 1 pkt 1c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa komunalizacyjna art. 5 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

Pomocnicze

Ppsa art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ppsa art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 158 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa komunalizacyjna art. 18 § 1 i 4

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

ukwih art. 3 § 1

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

ukwih art. 5

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Pusa art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

k.p.a. art. 16

Kodeks postępowania administracyjnego

Dz.U. 2023 poz 1634 art. 145 § 1 pkt 1c

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ wadliwie ustalił stan faktyczny na datę 27 maja 1990 r., opierając się na aktualnych księgach wieczystych, zamiast na stan prawny z daty wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. Istnienie dwóch ksiąg wieczystych dla tej samej nieruchomości z różnymi wpisami właścicieli utrudnia ustalenie stanu prawnego na datę komunalizacji i wymaga dalszych czynności wyjaśniających.

Godne uwagi sformułowania

O oczywistości naruszenia prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarcza stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny. Decyzji ostatecznej służy swoiste domniemanie legalności i prawidłowości. Z domniemania tego wynika między innymi, że ewentualne wątpliwości co do legalności kwestionowanej decyzji ostatecznej powinny przemawiać za odmową stwierdzenia jej nieważności.

Skład orzekający

Anna Falkiewicz-Kluj

sprawozdawca

Elżbieta Lenart

członek

Łukasz Trochym

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' w kontekście decyzji komunalizacyjnych oraz znaczenie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego na datę wejścia w życie przepisów, nawet w przypadku istnienia wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją nieruchomości i istnieniem dwóch ksiąg wieczystych. Kluczowe jest ustalenie stanu faktycznego na konkretną datę.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonego problemu prawnego związanego z komunalizacją nieruchomości i wadliwym ustaleniem stanu faktycznego przez organ administracji, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i nieruchomościami.

Błąd w ustaleniu stanu faktycznego zadecydował o uchyleniu decyzji komunalizacyjnej.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 48/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /sprawozdawca/
Elżbieta Lenart
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2023 r. nr DAP-WN.727.48.2023/KKW w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Z. M. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, dalej "Minister", z 29 września 2023 r., nr DAPWN.727.48.2923/KKW. Decyzją tą Minister uchylił własną decyzję z 26 lutego 2014 r, nr 128, znak DAP-WPK.736.652.2014/MGa i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Podkarpackiego z 12 stycznia 2011, znak: N.III.7723-1-146/10. Mocą tej decyzji, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 18 ust. 1 i 4 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (D.U. Nr 32, poz. 191), dalej "ustawa komunalizacyjna", stwierdzono nabycie przez Gminę B. z mocy prawa własność nieruchomości położonej w miejscowości Z. o nr ew. [...] o pow. 0,0422 ha, objętej księgą wieczystą [...].
Po wydaniu decyzji komunalizacyjnej Z. M. reprezentowana przez M. M. wniosła o stwierdzenie nieważności tej decyzji.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji /faktycznie decyzja została wydana przez Ministra Administracji i Cyfryzacji/ decyzją nr 128 z 26 lutego 2014 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdził nieważność decyzji Wojewody Podkarpackiego z uwagi na fakt, że w odniesieniu do tej nieruchomości istnieją dwie księgi wieczyste, co nie pozwala ustalić stanu prawnego nieruchomości i co oznacza, że decyzja komunalizacyjna została wydana z naruszeniem art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej.
Prezydent m. R., który w międzyczasie nabył od Gminy B. własność w.w. nieruchomości, aktem notarialnym z 29 sierpnia 2013 r Rep A nr [...], wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy wskazując, że w odniesieniu do tej nieruchomości zaszły nieodwracalne skutki prawne.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji /faktyczne Minister Administracji i Cyfryzacji/ decyzją z 16 września 2014 r. nr 477, uchylił decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji nr 128 z 26 lutego 2014 r. w części dotyczącej parceli nr [...] (aktualnie część działki nr [...]) stwierdzając, że została wydana z naruszeniem prawa a w pozostałej części tj. dotyczącej parceli nr [...] i [...] (aktualnie stanowiącej część działki nr [...]) umorzył postępowanie ponieważ Skarżąca nie była ich właścicielką.
Skarżąca Z. M., pismem z 5 października 2022 r. sprecyzowanym 2 lutego 2023 r. wniosła następnie o stwierdzenie nieważności decyzji z 16 września 2014 r. nr 477 na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 158 § 1 k.p.a.
Decyzją z 30 maja 2023 r., znak DAP-WPK-727-1-366/2022/MSte Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność decyzji z 16 września 2014 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że: po pierwsze decyzja nie może odnosić się do tzw. starej numeracji (parcel) ale musi odpowiadać aktualnym numerom ewidencyjnym. Po drugie, na podstawie dostępnych informacji nie da się ustalić w sposób jednoznaczny, że działka nr [...] powstała z dawnych parcel [...], [...] i [...], jak wskazał Minister Administracji i Cyfryzacji. Poza tym stwierdził, że decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych ani nie upłynęło 10 lat od dnia jej doręczenia o czym stanowi art. -art. 156 § 2 k.p.a.
W związku z powyższym organ nakazał rozpatrzyć wniosek Prezydenta miasta R. o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej wydanie decyzji Ministra Administracji i Cyfryzacji nr 128 z 26 lutego 2014 r.
MSWiA decyzją z 29 września 2023 r. DAP-WN.727.48.2023/KKW uchylił w całości decyzję MSWiA z 26 lutego 2014 r. i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Podkarpackiego z 12 stycznia 2011 r.
W uzasadnieniu wskazano, że 3 dawne parcele: [...], [...] i [...] stanowią obecnie działkę nr [...]. Poza tym dla nieruchomości tych prowadzone są 2 odrębne księgi wieczyste w których w jednej ujawnione są jako właściciele osoby fizyczne a w drugiej Skarb Państwa. Powodem stwierdzenia nieważności decyzji było stwierdzenie, że w odniesieniu do działki nr [...] nastąpiły nieodwracalne skutki prawne wynikające z jej zbycia na rzecz Gminy R. na skutek umowy notarialnej. Stwierdzenie nieważności niwelowałoby ten skutek, co jest niedopuszczalne. Co do dwóch pozostałych parceli zachodziła przesłanka z art. 105 § 1 k.p.a. do umorzenia postępowania – brak interesu prawnego w żądaniu.
Minister, ponownie rozpoznając sprawę stwierdził, że nie podziela wywodów poprzedniej decyzji co do tego, że decyzja Wojewody Podkarpackiego z 12 stycznia 2011 r. była wydana z rażącym naruszeniem prawa. W dacie wydawania decyzji komunalizacyjnej, jak i obecnie, nieruchomość była uregulowana w 2 księgach wieczystych. W jednej nr [...] jako właściciel ujawniony jest Skarb Państwa. W drugiej nr [...] – osoby fizyczne. Różne są również nr ksiąg wieczystych dawnych. Przy czym w pierwszej z ww. ksiąg z uwagi na nieznaną liczbę wykazu hipotecznego – nie jest możliwe zapoznanie się z jej treścią. W postępowaniu komunalizacyjnym organ związany jest treścią księgi wieczystej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (D.U. 2019, poz. 2204), dalej "ukwih", zasada jawności materialnej zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności ujawnionego w księdze wieczystej wiąże organy i sądy do czasu ich obalenia tego domniemania. Organy nie mają zatem możliwości dokonywania odmiennych ustaleń niż te które wynikają z wpisów w księgach wieczystych. W związku z tym nie można, zdaniem Ministra, przyjąć że w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym decyzja Wojewody Podkarpackiego z 12 stycznia 2011 r. obarczona jest jakąkolwiek wadą z art. 156 k.p.a. W dacie wydawania decyzji komunalizacyjnej istniały dwie księgi wieczyste a wątpliwości co do tego, kto był właścicielem nie mogą być usunięte przez organ rozpoznający sprawę.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Z. M.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy:
1. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez brak jego właściwej wykładni i należytego zastosowania, skutkujący stwierdzeniem, że decyzja Wojewody Podkarpackiego z dnia 12 stycznia 2011 r., nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji, w której decyzja ta w sposób oczywisty i niedający się zaakceptować godziła w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10/05/1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę komunalizacyjną w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 06/07/1982 r. o księgach wieczystych i hipotece;
2. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez brak ich właściwego zastosowania oraz art. 3 ust. 1 i art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez jego błędną wykładnię skutkującą jego niewłaściwym zastosowaniem, a w konsekwencji uznanie przez organ, że:
3. brak istnienia pewności co do prawa własności nieruchomości nie wyklucza możliwości wydania decyzji komunalizacyjnej co do tej nieruchomości, zaś
4. niedopuszczalność rozstrzygnięcia w postępowaniu nieważnościowym komu przysługiwało prawo własności nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. - w kontekście braku możliwości wykluczenia, że dana nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa - wyklucza zasadność stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, w sytuacji, w której
5. warunkiem sine qua non wydania decyzji komunalizacyjnej jest ustalenie w sposób pewny, że dana nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła mienie Skarbu Państwa, zatem
6. istnienie niepewności co do stanu prawnego nieruchomości według stanu na dzień 27 maja 1990 r. czyni niedopuszczalnym wydanie decyzji komunalizacyjnej, a nadto
7. rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych jest wyłączona w sytuacji, gdy dla nieruchomości prowadzone są dwie księgi wieczyste, w których wpisani są różni właściciele,
8. co w konsekwencji nakazuje uznać, że skomunalizowanie nieruchomości o niepewnym stanie prawnym stanowi rażące naruszenie prawa, a decyzja taka winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego;
II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy
1. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., polegające na niewłaściwym zastosowaniu tego przepisu, skutkujące uchyleniem w całości decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr 128 z dnia 26 lutego 2014 r., pomimo, że decyzja ta odpowiadała przepisom prawa;
2. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a. oraz art. 8 § 1 k.p.a., polegające na braku zastosowania tych przepisów, skutkujące działaniem organu wbrew przepisom prawa z uwagi na czynienie niedopuszczalnych domniemań co do przynależności prawa własności nieruchomości, a w konsekwencji prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie obywateli do organów państwa oraz stosowanie przepisów i dokonywanie ich wykładni z pogwałceniem zasady praworządności.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 29 września 2023 r., w całości i zwrot kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2167, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 28 ze zm.), dalej jako: "Ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy Ppsa przy czym stosownie do art. 135 Ppsa. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, co wymaga ustalenia czy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), lub czy wypełnienia inne przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r., sygn. akt. III ARN 70/95 OSNP 1996/18/258).
Zagadnienie rażącego naruszenia prawa było wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatecznie utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja ( m.in. orzeczenie NSA z 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04, Lex 165717).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności zarówno skutki gospodarcze jak i społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. A zatem nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo w sytuacji - gdzie nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło. W konsekwencji takiego stanowiska w orzecznictwie sądowoadministracyjnymi utrwalił się pogląd, że dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny (tak m.in. WSA w Warszawie wyrok z dnia 4 marca 2004 r. IVSA 3121/02 Lex 156916).
Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji, będąca nadzwyczajnym środkiem weryfikacji decyzji administracyjnych, stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 k.p.a., a służącej ochronie takich wartości jak: ochrona porządku prawnego, ochrona praw nabytych, pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego. Z tego powodu tryb ten może być zastosowany tylko w przypadku bezspornego ustalenia wystąpienia kwalifikowanych wad decyzji, określonych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., które to przesłanki - z racji ich wyczerpującego wyliczenia - nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. Poza tym do wzruszenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie wystarcza stwierdzenie jakiegokolwiek naruszenia prawa, lecz musi to być rażące uchybienie normie prawnej.
Jak wskazuje NSA w wyroku z 27 maja 2020 r., I OSK 1395/19, LEX nr 3036934 – "wątpliwości co do ustalenia, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności decyzji. Zatem, gdy brak jest jednoznacznych dowodów w postępowaniu nadzwyczajnym zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym art. 16 k.p.a. przyznaje cechę trwałości, stanowi to negatywną przesłankę do ich wzruszenia. Inaczej mówiąc decyzji ostatecznej służy swoiste domniemanie legalności i prawidłowości. Z domniemania tego wynika między innymi, że ewentualne wątpliwości co do legalności kwestionowanej decyzji ostatecznej powinny przemawiać za odmową stwierdzenia jej nieważności".
Przedmiotem rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji była decyzja Ministra Administracji i Cyfryzacji z 29 września 2023 r.
Minister uznał, że badana przez niego decyzja nie jest obarczona wadą powodując jej nieważność z mocy prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Stwierdził, że skoro dla tej nieruchomości prowadzone są 2 księgi wieczyste a nie ma on uprawnień do oceny wpisów w tych księgach, w konsekwencji tak ustalonego stanu faktycznego, trudno uznać aby decyzja komunalizacyjna zapadła w warunkach nieważności.
Istotnie dla tej nieruchomości prowadzone są obecnie 2 księgi wieczyste: Nr [...] w której jako właściciele ujawnione są osoby fizyczne i druga nr [...], w której jako właściciel ujawniony jest obecnie Skarb Państwa.
Zdaniem organu, na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego nie da się ustalić kto jest właścicielem tych działek i nie pozwala to jednoznacznie stwierdzić, że w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej działka [...] nie stanowiła własności Skarbu Państwa.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Organ nie ustalił kto był właścicielem nieruchomości na datę komunalizacji.
Przypomnieć należy, że jak zresztą słusznie wskazał organ, mamy do czynienia z postępowaniem nieważnościowym w którym organ bada czy decyzja nie zapadła z naruszeniem art. 156 k.p.a.
Podstawą prawną decyzji komunanalizacyjnej był art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjne, zgodnie z którym komunalizacji podlegało mienie stanowiące w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa.
Z decyzji komunalizacyjnej wynikało jedynie, że przedmiotowa działka pozostawała we władaniu Urzędu Gminy w B. i zajęta była pod drogę wewnętrzną ulicę boczną ulicy [...], która nie została zaliczona do kategorii drób publicznych. Z dokumentacji geodezyjnej -prawnej wynikać miało natomiast, że działka o nr ew. [...], objęta KW [...], opisywała prawo własności wpisane na rzecz Skarbu Państwa.
Trzeba pamiętać, że przy ocenie decyzji komunalizacyjnej istotny jest stan prawny na 27 maja 1990 r. tj. na datę wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. Informacje natomiast o ww. księdze wieczystej dotyczą okresu późniejszego. Tymczasem jak wynika z powołanej przez organ księgi wieczystej została ona założona 24 września 2010 r. na podstawie, znajdującego się zresztą w aktach, zaświadczenia z 8 marca 2010 r. Księga ta nie istniała zatem w dacie komunalizacji.
Jak się okazuje, dla tej samej nieruchomości prowadzona jest druga księga wieczysta nr [...], w którym jako właściciele ujawnieni są osoby fizyczne, w tym Skarżąca. Księga ta została założona 10 czerwca 2010 r. z tym, że wynika z niej, że została założona dla nieruchomości dla której prowadzona była wcześniej księga dawna, założona 1 lutego 1951 r. (okładka, rubryka 0.2 aktualnej księgi wieczystej).
Przy ocenie zgodności z prawem decyzji komunalizacyjnej w aspekcie przesłanek do stwierdzenia nieważności, organ miał obowiązek ustalić stan faktyczny na datę 27 maja 1990 r. a nie na datę wydawania decyzji komunalizacyjnej a już na pewno nie na datę w której prowadził postępowanie nieważnościowe. Mimo tego, że prawidłowo uznał, że nie jest władny o oceny prawidłowości wpisów w księgach wieczystych, wadliwie ustalił na ich podstawie stan faktyczny, przyjmując treść aktualnych ksiąg wieczystych jako podstawę do ustalenia stanu faktycznego.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ustali stan faktyczny na datę 27 maja 1990 r. i w tak prawidłowo ustalonym stanie faktycznym oceni, czy wydając decyzję komunalizacyjną, organ nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa w kontekście tytułu prawnego do nieruchomości (Skarb Państwa czy osoby fizyczne). W tym celu zasadne będzie zażądanie przez organ informacji z wydziału ksiąg wieczystych co do tzw. starej księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości i ustalenie na tej podstawie kto był właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Oczywistym jest, że skoro księga wieczysta KW [...] była założona 24 września 2010 r. na podstawie zaświadczenia z 8 kwietnia 2010 r., Skarb Państwa prawdopodobnie nie był jej właścicielem na 27 maja 1990 r., chyba że coś innego jeszcze wynika z tej księgi albo innych ewentualnie dowodów (np. wcześniej doszło do wywłaszczenia tej nieruchomości albo jej zbycia na rzecz Skarbu Państwa). Dopiero prawidłowe ustalenia co do podmiotu będącego właścicielem nieruchomości i pewności w tym względzie, otworzą możliwość oceny czy mamy do czynienia z przesłanką nieważności o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Wniosek o stwierdzenie nieważności wymaga ponadto ustalenia czy nie zachodzą inne wymienione w tym przepisie przesłanki nieważnościowe, czego organ nie uczynił.
Wobec wadliwego ustalenia stanu faktycznego sąd nie odnosi się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanych w skardze.
Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji i orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200, 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 pkt 1. pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynność adwokackie (D:U: 2015, poz. 1800).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI