II SA/GD 298/22

II SA/Gd 298/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Dariusz Kurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Justyna Dudek-Sienkiewicz
Wojciech Wycichowski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 61 ust. 2e
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędziowie Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2022 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. M.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 11 marca 2022 r., nr SKO Gd/6391/21 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Skarga I. M.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 11 marca 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy Łęczyce z 20 października 2021 r. o ustaleniu wysokości opłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w W. jej babci K. M. został wniesiona w następującym stanie sprawy:
Wójt Gminy Łęczyce decyzją z 20 października 2021 r. ustalił opłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w W. K. M. od 1 marca 2021 r. do 30 września 2021 r. należnej od I. M.-S. w wysokości 338,34 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Ośrodek przystąpił do ustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt K. M. w DPS. W wyniku przeprowadzonych postępowań administracyjnych w stosunku do zstępnych K. M. ustalono, że miała ona 2 dzieci zobowiązanych do ponoszenia odpłatności: L. M. i A. M. Każda z tych osób zobowiązana jest wnosić opłatę w wysokości różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania K. M. w DPS a kwotą przez nią wnoszoną tj. po 1.351,37 zł" (4.000,00- 1.297,27=2.702,73 zł: 2= 1.351,37 zł). W związku ze śmiercią L. M., jak również brakiem jej zstępnych, jej część opłaty, w kwocie 1.351,37 zł, przechodzi na gminę, natomiast pozostała część przypada do zapłaty A.M. Syn K. M. – A. M. powinien ponosić odpłatność w wysokości 1.351,37 zł, jednakże po sprawdzeniu jego sytuacji materialnej i biorąc pod uwagę art. 61 ust. 2 pkt. 2 lit. b z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. 2020.1876) ustalono, że A. M. był zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w wysokości różnicy między dochodem rodziny, a kwotą 300% dochodu ustawowego ustalonego dla jego rodziny, która powinna pozostać na utrzymanie rodziny tj. kwotą 674,70 zł miesięcznie. Po ustaleniu, że sytuacja dochodowa dzieci K. M. nie pozwala na obciążenie ich odpłatnością za pobyt matki w DPS, Ośrodek zobligowany był do ustalenia sytuacji dochodowej zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, tj. wnuków. W związku z tym kwota 676,67 zł stanowiąca różnicę między kwotą przypadającą do ponoszenia odpłatności przez osobę zobowiązaną w pierwszej kolejności tj. 1.351,37 zł a kwotą która wynika z zastosowania art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy tj. 674,70 zł przechodzi na osoby zobowiązane w drugiej kolejności tj. wnuki. Ustalono, że K. M. ma dwoje wnuków: I. M.-S. i G. M., dlatego pozostała kwota dzielona jest solidarnie na dwie osoby i na każdą z nich przypada po 338,34 zł miesięcznie. Z G. M. zawarto umowę na ponoszenie odpłatności w kwocie 338,34 zł, natomiast by ustalić czy I. M.-S. jest zdolna do ponoszenia odpłatności za pobyt K. M. w dniu 10.02.2021 r. Ośrodek wystąpił z wnioskiem do MOPS R. o przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i ustalenie sytuacji materialnej, dochodowej i zdrowotnej skarżącej. W dniu 3 marca 2021 r. MOPS R. poinformował, iż skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego na rzecz babci K. M. Mając to na uwadze i w związku z art. 103 ust.2 ustawy o pomocy społecznej, Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. wezwał skarżącą do podpisania umowy w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt K. M. w domu pomocy społecznej. W dniu 17.03.2021r. pełnomocnik skarżącej przysłał pismo z którego treści wynika, że w związku z brakiem więzi rodzinnych z babcią nie jest skarżąca osobą obowiązaną do ponoszenia odpłatności za jej pobyt w DPS. W dniu 21 marca 2021 r. Ośrodek ponownie wezwał skarżącą do osobistego zgłoszenia się wyznaczając dzień 8 kwietnia 2021 r. w celu zawarcia umowy w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt babci K. M. w DPS. I. M.-S. mimo odebrania 25 marca 2021 wezwania nie zgłosiła się do tutejszego Ośrodka, co uznano za nie wyrażenie zgody na podpisanie umowy.
We wniesionym odwołaniu skarżąca zakwestionowała obciążenie jej odpłatnością za pobyt babci w DPS.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku rozpoznając sprawę przytoczyło przepis art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej stanowiący, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. obowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest m. in. mieszkaniec domu.
W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (ust. 2d). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 2e).
Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f).
K. M. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w W. decyzją z 5 maja 2015 r. DPS w W. prowadzony jest przez powiat w. Średni miesięczny koszt pobytu osoby umieszczonej w tej placówce, zgodnie z zarządzeniem Starosty Powiatu Wejherowskiego Nr 21/2020 z 11 lutego 2020 r., od 1 marca 2020 r. wynosi 4.000 zł.
K.M. ponosi odpłatność za pobyt w DPS w W. w wysokości 70% swojego dochodu wynoszącego 1.853,24 zł. Kwota odpłatności wnoszonej przez K. M wynosi 1.297,27 zł.
Zstępnymi K. M. są: 1) syn A.M., 2) wnuk G. M. i 3) wnuczka I. M.-S.
A. M. 4 lutego 2021 r. zawarł z Gminą - OPS w Ł. umowę nr [...] na mocy której zobowiązał się do ponoszenia części odpłatności za pobyt K. M. w DPS w W. w kwocie 450 zł miesięcznie (umowa włączona do akt sprawy organu I instancji).
G. M. 1 marca 2021 r. zawarł z Gminą - OPS w Ł. umowę nr [...] na mocy której zobowiązał się do ponoszenia części odpłatności za pobyt K. M. w DPS w W. w kwocie 338,34 zł miesięcznie (umowa włączona do akt sprawy organu I instancji).
Skarżąca - w prowadzonym przez organ I instancji postępowaniu nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego (pismo MOPS R. k.4 akt organu I instancji) i nie wyraziła zgody na zawarcie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 (pismo pełnomocnika strony k.6 akt organu I instancji).
W tak ustalonym stanie faktycznym organ odwoławczy podkreślił, że z art. 61 ust. 2e ustawy -obowiązującym od 1 stycznia 2020 r. - wynika, że w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zaś z art. 61 ust. 2f ustawy wynika, że wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Nowelizacją ustawy o pomocy społecznej, dokonaną ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. poz. 1690), która weszła w życie z dniem 4 października 2019 r. -ustawodawca w stosunku do osób wskazanych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (czyli do członków rodziny) wprowadził przepisy doprecyzowujące, zawarte w dodanych do art. 61 ust. 2d-2f.
W myśl znowelizowanego art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Skoro stroną decyzji o odpłatności, o której mowa w art. 59 jest jedynie mieszkaniec domu, to odpłatność członka rodziny powinna być ustalona w umowie zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy. Forma umowy wyklucza w tym przypadku wydanie decyzji o odpłatności. Jednakże, zgodnie z art. 61 ust. 2d ustawy, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Oznacza to, że jeśli osoba zobowiązana, która wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego i ustalono jej sytuację dochodową odmawia podpisania umowy z gminą to organ pomocy społecznej jest uprawniony do wydania decyzji o odpłatności, w której należy uwzględnić, że odpłatność mogą ponosić jedynie osoby, których dochód przekracza 300% kryterium dochodowego, i jednocześnie dochód osoby lub rodziny po potrąceniu opłaty nie może być niższy niż 300% kryterium dochodowego.
Z kolei art. 61 ust. 2e ustawy reguluje sytuację: w której członek rodziny nie tylko odmówi zawarcia umowy, ale także przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (co skutkuje niemożnością ustalenia sytuacji dochodowej, w tym przede wszystkim ustalenia czy dochód przekracza owe 300% kryterium). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 w wysokości różnicy miedzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji uzupełnił akta sprawy o decyzję z 8 maja 2015 r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Ł. przez Kierownika OPS Ł. o skierowaniu K. M. do DPS w W. Decyzja ta potwierdza, że w świetle art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej podniesiony w odwołaniu zarzut braku właściwości organu do ustalenia odpłatności za pobyt K. M. w DPS w W. jest bezzasadny.
Zważywszy dalej, że odpłatność A. M. i G. M. za pobyt K. M. w DPS W. została ustalona w drodze umów zawartych przez nich z Gminą - OPS Ł., a skarżąca I. M.-S. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i nie wyraziła zgody na zawarcie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 Kolegium uznało, że organ prawidłowo ustalił i zobowiązał I. M.-S. do ponoszenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w W. jej babci K. M. w przypadającej nań kwocie 338,34 zł.
We wniesionej skardze zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił pełnomocnik skarżącej:
I. Obrazę przepisów prawa materialnego, mającą wpływ na treść rozstrzygnięcia
sprawy, tj. art. 61 ust. 1 pkt 2 i art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej polegające na błędnej jego wykładni i ustalenie, że organowi przysługuje arbitralne prawo do dokonania wyboru osoby zobowiązanej do partycypowania w kosztach pobytu w DPS spośród osób ustawowo zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS co jest sprzeczne z art. 1441 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. 2020 poz. 1359) który nakazuje rozważenie zasad współżycia społecznego w świadczeniach alimentacyjnych, a takie świadczenie niewątpliwie stanowi świadczenie objęte zaskarżoną decyzją;
II. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 2 Kpa poprzez nieuchylenie przez organ II instancji decyzji I instancji w sytuacji gdy decyzja ta naruszała art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 75 § 1 Kpa polegające na zaniechaniu podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego poprzez brak podjęcia realnych działań zmierzających do ustalenia sytuacji majątkowej i osobistej strony w sytuacji, gdy brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie zwalnia organu z samodzielnego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, a sam wywiad nie jest jedynym możliwym dowodem i należy dopuścić także inne dowodowy z odpowiednim zastosowaniem kodeksu postępowania administracyjnego.
Uzasadniając zarzuty skargi zarzucono orzekającym organom pominięcie ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej. Pomimo braku jej zgody na wywiad środowiskowy, organ winien dokonać szczegółowej analizy stanu majątkowego i rodzinnego zobowiązanej. Skarżąca posiada na utrzymaniu dwóch małoletnich synów, w tym jednego z orzeczeniem o niepełnosprawności. Utrzymanie rodziny stanowi zatem dla strony znaczny ciężar i nie jest ona w stanie świadczyć dodatkowych środków na rzecz babci. W szczególności mając na względzie, iż skarżącej nigdy nie łączyły z K. M. jakiekolwiek więzy. Dalej skarżąca podnosi, że organy prowadzące postępowanie pominęły całkowicie alimentacyjny charakter świadczenia, zaniechując w toku postępowania administracyjnego oparcia się na przepisach dotyczących alimentacji z k.r.o. Zastosowanie tych przepisów, pozwoliłoby organom w sposób prawidłowy poprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia faktycznych więzów pomiędzy uprawnioną a skarżącą bez skupienia się wyłącznie na kwestiach majątkowych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 11 marca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Łęczyce z 20 października 2021 r. o ustaleniu skarżącej wysokości opłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w W. jej babci K.M.
Podstawę prawną powyższych rozstrzygnięć stanowi art. 61 ust. 2e ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze z.) – dalej jako "ustawa", zgodnie z którym w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
Na wstępie wskazać należy, iż stosownie do art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Natomiast zgodnie z art. 61 ust 1 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
W przedmiotowej sprawie średni miesięczny koszt pobytu osoby umieszczonej w DPS w W., zgodnie z zarządzeniem Starosty Powiatu Wejherowskiego Nr 21/2020 z 11 lutego 2020 r., od 1 marca 2020 r. wynosi 4.000 zł.
Babcia skarżącej – K. M. ponosi odpłatność za pobyt w DPS w W. w wysokości 70% swojego dochodu , to jest w kwocie 1.297,27 zł – stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy.
Organy ustaliły, że K. M.nie ma męża, miała dwoje dzieci – L. M. i A.M. Z uwagi, iż L. M. nie żyje, część przypadającą na nią opłaty (1.351,37 zł) przeszła na gminę. Z uwagi na sytuację majątkową A. M. został on zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w wysokości różnicy między dochodem rodziny, a kwotą 300% dochodu ustawowego ustalonego dla jego rodziny kwotą 674,70 zł miesięcznie stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy. Następnie organ I instancji zobligowany był do ustalenia sytuacji dochodowej zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, tj. wnuków K. M., co do pozostałej kwoty opłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w W. Z wnukiem G. M. zawarto umowę na ponoszenie odpłatności w kwocie 338,34 zł. Natomiast skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a po wezwaniu do podpisania umowy w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt K. M. w domu pomocy społecznej, pełnomocnik skarżącej przysłał pismo, z którego treści wynika, że w związku z brakiem więzi rodzinnych z babcią nie jest ona osobą obowiązaną do ponoszenia odpłatności za jej pobyt w DPS.
W ocenie Sądu przedstawione wyżej okoliczności uzasadniają ustalenie w stosunku do skarżącej w drodze decyzji wysokości opłaty za pobyt K. M. w domu pomocy społecznej na podstawie art. 61 ust. 2e ustawy.
Zauważyć bowiem należy, iż w świetle przywołanych wyżej przepisów w sytuacji gdy mieszkaniec nie jest w stanie samodzielnie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek ten spoczywa na jego małżonku oraz zstępnych przed wstępnymi. Powyższe zobowiązanie oparte jest zatem na więzach pokrewieństwa, nie zaś na faktycznym związku między mieszkańcem DPS, a jego krewnymi.
Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w dps" (wyrok WSA w Rzeszowie z 26.11.2019 r., II SA/Rz 957/19, LEX 2756657; wyrok WSA w Kielcach z 30.01.2020 r., II SA/Ke 1145/19, LEX nr 2865053). Realizacja obowiązku alimentacyjnego nie zwalnia automatycznie z ponoszenia odpłatności za pobyt krewnego w DPS i odwrotnie, obydwa obowiązki mogą być wykonywane równolegle.
Ustalenie wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej względem małżonka, zstępnych i wstępnych mieszkańca DPS następuje zasadniczo w drodze umowy. Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy umowę z małżonkiem, zstępnymi, wstępnymi i osobami, które chcą wnosić opłatę fakultatywną, zawiera kierownik ośrodka pomocy społecznej (dyrektor centrum usług społecznych) gminy kierującej do domu pomocy społecznej.
Jednakże, co ma miejsce w niniejszej sprawie, nie wykluczono zastosowania administracyjnego trybu rozstrzygania. Bardzo restrykcyjnie ustawodawca potraktował postawę osób bliskich mieszkańca, którzy odmówią zawarcia umowy i nie wyrażą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zostanie wówczas ustalona w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W takiej sytuacji organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej ani rodzinnej tych osób. Ratio legis tych unormowań sprowadza się do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. Niemniej brak zgody na wywiad musi iść w parze z brakiem zgody na przyjęcie warunków umowy.
Istotą rodzinnego wywiadu środowiskowego jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób, o których mowa w art. 103 ustawy. Osoby, u których jest on przeprowadzany, mają obowiązek współpracować z pracownikiem socjalnym. Brak współpracy ze strony osób ubiegających się o świadczenia skutkuje odmową udzielania pomocy. W przypadku osób wskazanych w art. 103 ustawy. takie zachowanie czyni wywiad bezprzedmiotowym. Postawa sprowadzająca się do zgody na wywiad, z jednoczesnym brakiem zgody na ujawnienie kluczowych informacji jest w istocie próbą obejścia art. 61 ust. 2e ustawy.
W świetle powyższych rozważań za niezasadne Sąd uznał argumenty skargi, w tym dotyczące naruszenia art. 1441 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Nie dotyczy to obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka. Jednakże zauważyć należy, że ustawa nie odsyła do regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a obowiązki alimentacyjny i ponoszenia odpłatności za pobyt krewnego w DPS wykonywane są niezależnie od siebie. Sąd nie dopatrzył się także w działaniach organów orzekających w sprawie naruszeń art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 75 § 1 Kpa.
Zdaniem Sądu okoliczność, iż skarżąca odmówiła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz nie przyjęła warunków umowy (odmówiła jej podpisania) w świetle jednoznacznej treści art. 61 ust. 2e ustawy zwalnia organ z obowiązku podejmowania dalszych działań zmierzających do ustalenia jej sytuacji majątkowej i osobistej.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329) skargę oddalił.