I SA/Wa 471/14

I SA/Wa 471/14 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2014-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-02-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Elżbieta Lenart
Gabriela Nowak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 2342/15 - Wyrok NSA z 2017-04-25
I OZ 104/15 - Postanowienie NSA z 2015-02-17
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
art.3  ust. 1,  art. 9  ust. 1  pkt 2,  art. 17  ust. 1
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
Dz.U. 2013 poz 267
art. 156  par. 1  pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2012 poz 270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Gabriela Nowak (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2013 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] lipca 1976 r. nr [...] o przejęciu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha z budynkami, położonego we wsi A. gmina S. stanowiącego działki nr: [...],[...],[...],[...] i [...].
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Naczelnik Gminy S. decyzją z dnia [...] lipca 1976 r., wydaną na podstawie art. 9 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", przejął za rentę na własność Państwa przedmiotowe gospodarstwo rolne z budynkami, stanowiące własność R. i A. małż. S.
R. S. i A. S. wnioskiem z dnia 1 czerwca 2012 r. wystąpili o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy. W uzasadnieniu pisma wskazali, że w chwili składania wniosku o przejęcie gospodarstwa R. S. miał [...] lata, a A. S. [...] lata, zamiast wymaganego wieku 65 lat dla mężczyzny i 60 lat dla kobiety. W chwili składania ww. wniosku A. S. nie spełniała również drugiej z przesłanek wynikających z art. 9 ust. 1 ustawy, bowiem nie posiadała ustalonej grupy inwalidzkiej. Grupa ta ustalona została dopiero orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w [...] z dnia [...] marca 1985 r.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2013 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lipca 1976 r. i wskazał, że ze znajdującej się w aktach sprawy umowy darowizny z dnia [...] lutego 1968 r., wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] maja 1976 r. oraz odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla przejętych działek wynika, iż jedyną ich właścicielką była A. S. Osoba ta niewątpliwie nie spełniała ustawowego warunku do uzyskania renty, o którym mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, bowiem na dzień przejęcia nieruchomości miała ukończone [...] lata. W kwestionowanej decyzji organ wskazał jednak, że Obwodowa Komisja do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w [...] zaliczyła A. S. do II grupy inwalidów, co wypełniło przesłankę z art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy. Organ nadzoru podał ponadto, że ZUS Oddział w [...] przyznał małż. S. od dnia [...] sierpnia 1976 r. rentę z tytułu przekazania gospodarstwa o pow. [...] ha położonego we wsi A. Świadczenie to było pobierane przez uprawnionych aż do dnia [...] marca 1983 r., kiedy to nastąpiło jego zawieszenie z powodu posiadania drugiego, większego gospodarstwa rolnego. Z powyższego wynika, że A. S. i jej mąż nigdy nie kwestionowali prawidłowości decyzji z dnia [...] lipca 1976 r., a z wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności wystąpili dopiero 1 lipca 2012 r. Organ nadzoru wskazał także, że choć Naczelnik Gminy S. ujął w decyzji również R. S., małżonka właścicielki, który nie miał tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości, to okoliczność ta pozostawała bez wpływu na wynik sprawy. W tej sytuacji, w ocenie organu, nie można bezsprzecznie stwierdzić, że kwestionowana decyzja, rażąco naruszała prawo.
Po rozpatrzeniu wniosku A. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. utrzymał decyzję z dnia [...] września 2013 r. w mocy. Na wstępie organ wskazał, że błędne ustalenie stanu właścicielskiego nieruchomości i skierowanie kwestionowanej decyzji również do R. S. nie może zostać potraktowane jako wada, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), powoływanej dalej jako "k.p.a.", ponieważ ujęta w niej została również A. S. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, że w sprawie, choć nie została spełniona przesłanka z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy, to A. S. spełniała przesłankę z pkt 2 tego przepisu. Powyższe wynika bowiem z treści decyzji z dnia [...] lipca 1976 r., w której wskazuje się na orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, zaliczającego ww. osobę do II grupy inwalidów. Niezależnie od powyższego z pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w [...] z dnia [...] grudnia 2012 r. wynika, że Obwodowa Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w [...] orzeczeniem z dnia [...] marca 1976 r. nr [...] zakwalifikowała do II grupy inwalidów męża A. S. – R. S. W konsekwencji, nawet w przypadku nie zakwalifikowania do jednej z grup inwalidów właścicielki nieruchomości, brak było wadliwości decyzji, bowiem dopuszczalne było przejęcie gospodarstwa rolnego od właściciela pozostającego w związku małżeńskim, jeśli jego małżonek spełniał kryterium przewidziane w art. 9 ust. 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy, o czym stanowił przepis art. 17 ustawy. W tej sytuacji, jeśli nawet warunki do przejęcia gospodarstwa spełniał jedynie R. S., to i tak renta przysługiwała obojgu małżonkom. Organ wskazał ponadto, że spełniona została również przesłanka złożenia wniosku przez rolnika. W aktach sprawy znajduje się bowiem wniosek z dnia 15 maja 1976 r. skierowany do Urzędu Gminy w S., z którego wynika, że wolą małż. S. było przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu w zamian za rentę, o czym świadczą ich podpisy złożone pod wnioskiem. Z kolei podnoszona przez stronę argumentacja dotycząca wstrzymania wypłaty świadczeń rentowych od 1983 r. nie może stanowić przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. S. wnosząc o uchylenie decyzji organu I i II instancji, a w konsekwencji stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] lipca 1976 r., zarzucając im naruszenie przepisu art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 7, art. 8, art. 12, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego. W uzasadnieniu skargi wskazano, że decyzja Naczelnika Gminy S. w części, w której skierowana została do R. S. obarczona jest wadą z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżąca nie zgodziła się również ze stanowiskiem organu dotyczącym naruszenia przepisu art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy. Sam bowiem fakt powołania się w decyzji z dnia [...] lipca 1976 r. na orzeczenie zaliczające skarżącą do II grupy inwalidztwa, przy rzeczywistym braku takiego dokumentu w aktach sprawy, nie świadczy o spełnieniu przesłanki zawartej w ww. przepisie. Niezasadne jest również powoływanie się przez organ na przepis art. 17 ustawy, w sytuacji gdy w podstawie prawnej kwestionowanej decyzji przywołano jedynie przepisy art. 9 i 31 ustawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.
Na wstępie wskazać należy, że postępowanie toczące się w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Zadaniem organu prowadzącego takie postępowanie jest zbadanie, czy kontrolowana decyzja obciążona jest wadami, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Należy mieć jednak na uwadze, że decyzje, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności chyba, że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone. Potwierdzeniem dla takiego sformułowania jest treść przepisu art. 16 k.p.a. ustanawiającego zasadę trwałości decyzji.
W przedmiotowej sprawie kwestionowana w trybie nadzorczym decyzja Naczelnika Gminy S. z dnia [...] lipca 1976 r. wydana została na podstawie art. 9 i art. 31 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Stosownie do treści art. 9 ust. 1 ustawy Państwo na wniosek rolnika mogło przejąć na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto:
1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo
2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.
Przepis ten ustanawiał zatem trzy przesłanki, których łączne spełnienie warunkowało wydanie przez naczelnika gminy decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego: musiał zostać złożony przez rolnika będącego właścicielem gospodarstwa wniosek o jego przejęcie; dotyczyć on musiał całego gospodarstwa, które obejmowało obszar większy niż 2 ha gruntów rolnych i leśnych; sam zaś rolnik musiał osiągnąć określony przez ustawodawcę wiek albo być zaliczonym do jednej z grup inwalidów. W odniesieniu do ostatniej z przesłanek, ze względu na użycie przy określaniu kryteriów podmiotowych rolnika w redakcji przepisu spójnika "albo", była ona spełniona jeżeli już jedno z tych kryteriów zaistniało.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, A. S. i R. S. wnioskiem z dnia 15 maja 1976 r. wystąpili o przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego. Okolicznością bezsporną jest również to, że nieruchomości o pow. [...] ha wchodzące w skład przejętego gospodarstwa rolnego stanowiły własność jedynie A. S., która w dacie wydania decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] lipca 1976 r. nie spełniała przesłanki wieku - miała bowiem [...] lata. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał jednak, że ww. osoba zaliczona została przez Obwodową Komisję do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w [...] do II grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Decyzja ta nie została przez właścicielkę nieruchomości zaskarżona, a zatem była zgodna ze złożonym wnioskiem i oczekiwaniami. Konsekwencją uprawomocnienia się decyzji było natomiast wydanie przez ZUS Oddział w [...] decyzji z dnia [...] sierpnia 1976 r., którą przyznano małż. S. rentę z tytułu przekazania przedmiotowego gospodarstwa. Świadczenie to pobierane było przez uprawnionych aż do dnia [...] marca 1983 r., kiedy to nastąpiło jego zawieszenie z powodu posiadania drugiego, większego gospodarstwa rolnego.
We wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 1 lipca 2012 r. skarżąca zakwestionowała powołaną w jej uzasadnieniu okoliczność, że posiadała w tej dacie orzeczoną grupę inwalidzką, co w jej ocenie, świadczy o rażącym naruszeniu przez organ przepisu art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy. Wskazać jednak należy, że poddając kontroli decyzję z dnia [...] lipca 1976 r. należy mieć na względzie, iż z uwagi na upływ czasu jaki minął od daty jej wydania (39 lat) mogły nie zachować się kompletne akta archiwalne, w tym orzeczenie o zaliczeniu do określonej grupy inwalidów, o którym mowa w jej treści. W tym stanie rzeczy ocena legalności kwestionowanej decyzji mogła być dokonana wyłącznie przez pryzmat jej treści, zastosowanej przy jej wydawaniu podstawy prawnej oraz informacji zawartych w uzyskanych dokumentach archiwalnych oraz wniosku o przejęcie gospodarstwa. Sama okoliczność braku w aktach sprawy dokumentu potwierdzającego okoliczność zaliczenia A. S. do grupy inwalidzkiej nie może prowadzić, wbrew temu co sugeruje skarżąca, do stwierdzenia nieważności wydanej przez Naczelnika Gminy S. decyzji.
Zauważyć również należy, na co słusznie zwrócił uwagę organ nadzoru, że jak wynika z pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w [...] z dnia 5 grudnia 2012 r., w dniu wydania kwestionowanej decyzji orzeczenie o zaliczeniu do II grupy inwalidów posiadał mąż skarżącej – R. S. (orzeczenie obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w B. z dnia [...] marca 1976 r.). Stosownie natomiast do treści art. 3 ust. 1 ustawy nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogły być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków (w niniejszej sprawie zarówno A. S., jaki i R. S. podpisali wiosek o przejęcie przedmiotowej nieruchomości, a zatem akceptowali warunki na jakich przejęcie gospodarstwa ma nastąpić). Zgodnie z kolei z art. 17 ust. 1 ustawy, jeżeli gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność małżonków, objęte było wspólnością ustawową lub stanowiło odrębną własność małżonka (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), renta w zamian za gospodarstwo rolne przysługiwała łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich.
Skoro zatem A. S. złożyła wniosek o przejęcie gospodarstwa, którego obszar wynosił [...] ha, a wniosek ten zaakceptowany był przez jej małżonka, przy czym inicjatorka postępowania, jak wynika z treści decyzji z dnia [...] lipca 1976 r., spełniała warunki o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy (legitymowała się orzeczeniem o zaliczeniu do grupy inwalidzkiej), to wydane w takim stanie faktycznym orzeczenie o przejęciu gospodarstwa zgodne jest z mającymi zastosowanie w sprawie regulacjami tej ustawy, w tym przede wszystkim jej art. 9 ust. 1. Nie można zatem decyzji z dnia [...] lipca 1976 r. zarzucić, że podjęta została z naruszeniem prawa, a tym bardziej naruszeniem go w sposób rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zgodzić się również należy z Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że kontrolowana decyzja nie jest obarczona, żadną inną kwalifikowaną wadą opisaną w § 1 art. 156 k.p.a. Podnoszona natomiast przez skarżącą kwestia skierowania decyzji również do R. S., szczególnie w sytuacji, gdy on również uprawniony był na jej mocy do pobierania renty z tytułu przejęcia gospodarstwa rolnego należącego do jego małżonki, nie może świadczyć o wadzie skutkującej wyeliminowaniem tej decyzji z obrotu prawnego.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez skarżącą zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi. Organy orzekające w sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi kierowały się przy rozstrzyganiu tej sprawy oraz uzasadniły swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i 3 k.p.a.), jak również prawidłowo rozpoznały sprawę pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.