I SA/Wa 454/22

I SA/Wa 454/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-08-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Ścieszka /sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska /przewodniczący/
Mateusz Rogala
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 2011/23 - Wyrok NSA z 2025-07-16
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Asesor WSA Mateusz Rogala Asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.) Protokolant specjalista Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 8 grudnia 2021 r. nr DO-II.7610.235.2021.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rozwoju i Technologii (dalej: Minister) decyzją z 8 grudnia 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] S.A. z siedzibą w W. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 14 kwietnia 2021 r. odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez [...] w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w K., obręb [...], stanowiącego działkę nr [...] o pow. 3.353 m2 (obecnie po podziale działka nr [...] - zapisana w księdze wieczystej nr [...] i działka nr [...] zapisana w księdze wieczystej nr [...]).
Minister uwzględnił, że Wojewoda Śląski decyzją z 14 kwietnia 2021 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez [...] w W. prawa użytkowania wieczystego powyżej opisanego gruntu, działając w oparciu o art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2020 r. poz. 292 ze zm., dalej: ustawa z dnia 8 września 2000 r.) i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. Nr 4, poz. 29).
[...] S.A. odwołała się od ww. decyzji Wojewody Śląskiego podnosząc, że decyzja ta pozostaje nieprawidłowa i nie zawiera uzasadnienia pozwalającego na przyjęcie, że organ podjął czynności niezbędne dla załatwienia sprawy, jak również pozwalającego na stwierdzenie, że organ dokonał właściwej oceny okoliczności stanu faktycznego oraz ich znaczenia dla sprawy w odniesieniu do obowiązujących przepisów.
Minister Rozwoju i Technologii utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję podkreślił, że zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. podstawową przesłanką warunkującą możliwość nabycia przez przedsiębiorstwo państwowe "[...]" prawa użytkowania wieczystego nieruchomości jest, aby prawo własności gruntu objętego wnioskiem uwłaszczeniowym w dniu 5 grudnia 1990 r. przysługiwało Skarbowi Państwa. Ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu z księgi wieczystej nr Tom [...] Karta [...] Załęże prowadzonej dla nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,3353 ha wynika, że w dziale II tej księgi prawo własności było wpisane na rzecz Skarbu Państwa na podstawie zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z 14 lipca 1971 r. Prawo własności Skarbu Państwa do tej nieruchomości zostało przepisane do nowej księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w K. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. Tymczasem Wojewoda Śląski ustalił, na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego [...] w K. Wydział [...] Cywilny z 25 lipca 2013 r., sygn. akt [...] wydanego w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, iż działka nr [...] o pow. 3.353 m2 w 1/2 części nigdy nie przeszła na własność Skarbu Państwa, lecz przysługiwała osobie fizycznej. Sąd Rejonowy [...] w K. ww. wyrokiem z 25 lipca 2013 r. nakazał, aby w dziale II księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w K. Wydział Ksiąg Wieczystych dla nieruchomości położonej w K., oznaczonej w ewidencji nieruchomości jako działka nr [...] o pow. 3.353 m2, [...] dokonać wpisania prawa własności w 1/2 części na rzecz G. K., córki K. i D., w miejsce Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K.. Sąd w przedmiotowym postępowaniu ustalił, że w dniu 12 marca 1971 r. Skarb Państwa nabył na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości udział J. N. w prawie własności nieruchomości, zapisanej w dawnej księdze wieczystej Sądu Rejonowego [...], Tom [...], wykaz [...]. Natomiast w dniu 12 lipca 1971 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. wydało zaświadczenie, w którym stwierdzono, że 1/2 części nieruchomości gruntowej położonej w K. przy ul. [...], przysługująca A. S. (zmarły w 1966 r.), przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 pkt a dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87, ze zm.). Na podstawie powyższego zaświadczenia dokonano wpisu Skarbu Państwa w miejsce udziału A. S. do księgi wieczystej Sądu Rejonowego [...], Tom [...], wykaz [...]. Po tej dacie Skarb Państwa figurował w księdze wieczystej jako jedyny właściciel przedmiotowej nieruchomości. Jednakże Sąd Rejonowy w uzasadnieniu wyroku wskazał, iż "Z treści dołączonych do akt dokumentów wynika w sposób jednoznaczny, że sporna nieruchomość nie stanowiła w powyższym okresie majątku Rzeszy Niemieckiej, lecz stanowiła własność osób fizycznych. Oznacza to, że uznanie w zaświadczeniu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z dnia 12 lipca 1971 roku, iż nieruchomość ta stanowiła mienie Rzeszy Niemieckiej lub Wolnego Miasta Gdańska, było bezpodstawne i sprzeczne z obowiązującym w 1971 roku ustawodawstwem. Stwierdzenie to prowadzi do wniosku, iż każda następcza decyzja związana z przedmiotową nieruchomością, a oparta na powyższym zaświadczeniu, w tym nabycie jej własności przez Skarb Państwa, dokonanie wpisu w księdze wieczystej, również była bezpodstawna. W związku z powyższym własność nieruchomości w 1/2 części przysługującej A. S. nigdy nie przeszła na Skarb Państwa, tylko pozostała prawem przysługującym spadkobiercom A. S., a co za tym idzie - powódce G. K.. Oznacza to, iż wpis w księdze wieczystej, zgodnie z którym Skarbowi Państwa przysługuje w całości prawo własności spornej nieruchomości został dokonany bez podstawy prawnej".
Mając na uwadze powyższe, Minister uznał za prawidłowe stwierdzenie Wojewody Śląskiego, który wskazał w decyzji z 14 kwietnia 2021 r., że opisany powyżej stan własnościowy nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] potwierdza, iż w dniu 5 grudnia 1990 r., a także w dniu 27 października 2000 r. działka ta stanowiła współwłasność Skarbu Państwa i osoby fizycznej – G. K.. Oddanie zaś w użytkowanie wieczyste nieruchomości będącej przedmiotem współwłasności nie jest prawnie dopuszczalne. Wynika to m.in. z faktu, iż cechą współwłasności, jak wynika z przepisów Kodeksu cywilnego (art. 195 i następne ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz. U. z 2020 r. poz. 1740), niezależnie od tego, czy jest ona współwłasnością w częściach ułamkowych, czy też opiera się na wspólności łącznej, jest to, że każdemu ze współwłaścicieli przysługuje prawo do całej rzeczy (np. nieruchomości). Prawo to jest jedynie ograniczone analogicznymi uprawnieniami pozostałych współwłaścicieli. Wobec tego Skarb Państwa nie może ustanowić na przysługującym mu udziale we współwłasności użytkowania wieczystego, ponieważ przedmiotem tego prawa może być cały grunt, a nie udział w prawie własności. Tym bardziej, że osoby fizyczne nie mają zdolności do oddawania nieruchomości w użytkowanie wieczyste.
Skoro zatem przedmiotowa działka nie stanowiła w całości własności Skarbu Państwa zarówno według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., jak i na dzień 27 października 2000 r., to nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek uwłaszczenia na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Ze znajdującej się w aktach sprawy umowy z 14 kwietnia 2014 r. Rep. A Nr [...] wynika, że G. K. sprzedała A. G. ½ część nieruchomości położonej w K. dzielnica [...], składającej się z działki gruntu nr [...] o pow. 3.353 m2, objętej księgą wieczystą nr [...]. Ponadto z akt sprawy (decyzja Wojewody Śląskiego z dnia 14 kwietnia 2021 r. i wpisy w księdze wieczystej nr [...]) wynika, iż na podstawie decyzji Wojewody Śląskiego Nr [...] z 8 czerwca 2017 r. znak: [...] o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] i nr [...]. Z treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że działka nr [...] obecnie stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] S.A. z siedzibą w W. na podstawie ww. decyzji Wojewody Śląskiego Nr [...] z dnia 8 czerwca 2017 r. o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej utrzymanej w mocy decyzją Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 15 grudnia 2017 r., znak: DLI.3.6620.7.2017.KŚ.7. Natomiast z aktualnej treści księgi wieczystej nr [...] wynika, że prawo własności do działki nr [...] przysługuje Skarbowi Państwa oraz A. G..
W konkluzji Minister stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. pozwalające na wydanie decyzji o uwłaszczeniu [...] w W. przedmiotową działką nr [...], a zatem decyzja Wojewody Śląskiego jest prawidłowa.
Skargę na opisaną wyżej decyzję Ministra Rozwoju i Technologii wniosła Spółka [...] S.A. z siedzibą w W. podnosząc następujące zarzuty:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a. art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;
b. art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 ab initio k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;
2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. poprzez odmowę stwierdzenia nabycia na rzecz Spółki [...] S.A. z dniem 27 października 2000 r. ex lege prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.
Mając na uwadze przywołane powyżej zarzuty skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody Śląskiego i rozpatrzenie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej. Jednocześnie Spółka wniosła o zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
W uzasadnieniu skargi wyrażono przekonanie, że to na organie ciążył obowiązek dokonania wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), w tym dokonania badania spełnienia wszystkich przesłanek uwłaszczenia. Organ jest zatem zobowiązany do zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, tak by na jego podstawie możliwym było ustalenie, czy w niniejszej sprawie realizują się wszystkie przesłanki pozytywne uwłaszczenia. Powyższe obejmuje ustalenie chociażby kwestii tego czy Spółka była w posiadaniu nieruchomości według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., jak też ewentualnego wystąpienia sytuacji obalającej nabycie prawa w trybie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Dopiero rozważenie wszystkich aspektów uwłaszczenia umożliwia rozpoznanie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2022 r. poz. 329, ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,
z zastrzeżeniem art. 57a.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie zaznaczyć trzeba, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Zgodnie z treścią ust. 1, grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu [...], co do których [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (czyli z dniem 27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego [...]. Budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością [...]. Nabycie tych praw nie może naruszać praw osób trzecich. W myśl art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. nabycie praw, o których mowa w art. 34 ust. 1 i ust. 3, potwierdza wojewoda, w drodze decyzji administracyjnej, po złożeniu wniosku przez [...] lub [...] S.A. Ostateczna zaś decyzja stwierdzająca nabycie praw, o których mowa w art. 34 ust. 1 i ust. 3, stanowi podstawę do dokonania wpisów do ksiąg wieczystych oraz ewidencji gruntów
i budynków (art. 35 ust. 2).
W przytoczonym powyżej art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r., po raz pierwszy od dnia uchylenia rozporządzenia z 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", [...] przyznane zostało prawo do gruntów będących własnością Skarbu Państwa, posiadanych przez [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. Ustawodawca przewidział w tym przepisie nabycie - z chwilą wejścia ustawy w życie - przez [...] ex lege prawa użytkowania wieczystego takich gruntów, jeżeli [...] nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej. Warunkiem podstawowym dla zastosowania tej normy jest jednakże to, by dana nieruchomość, która 5 grudnia 1990 r. znajdowała się w posiadaniu [...], stanowiła własność Skarbu Państwa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 2860/12, CBOSA). Dopiero spełnienie przesłanki własności przysługującej Skarbowi Państwa umożliwia badanie warunku posiadania gruntu przez [...], do którego w dalszej części odwołuje się przywołany powyżej przepis art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r.
W rozpoznawanej sprawie problemem, z jakim powiązana była przeszkoda do wydania decyzji o nabyciu przez [...] prawa użytkowania do gruntu położonego w K., obręb [...], stanowiącego działkę nr [...] (po podziale: nr [...] i [...]), okazało się poczynione przez organ ustalenie, że obecna działka
nr [...] stanowi przedmiot współwłasności Skarbu Państwa i A. G.. Tożsamy stan własnościowy pozostawał w dacie 5 grudnia 1990 r. i 27 października 2000 r. Ustalenie powyższe pozostaje niesporne. Należało w tych okolicznościach uwzględnić, że użytkowanie wieczyste nie może być ustanowione na ułamkowej części prawa własności nieruchomości, ponieważ taki sposób władania nie odpowiada ani pojęciu współwłasności, ani użytkowania wieczystego. W świetle obowiązujących przepisów prawo rzeczowe może obciążać jedynie całą rzecz.
Realizacja przez Skarb Państwa prawa współwłasności nieruchomości z udziałem osoby fizycznej stanowi zatem przeszkodę dla możliwości wydania decyzji o nabyciu prawa użytkowania wieczystego gruntu przez [...] w trybie art. 34 i art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Odmienna interpretacja oznaczałaby naruszenie zasady wynikającej z art. 232 § 1 Kodeksu cywilnego. Na gruncie tej ostatniej regulacji kodeksowej w doktrynie wskazuje się bowiem, że oddanie w użytkowanie wieczyste nie będzie możliwe w przypadku gruntów stanowiących współwłasność podmiotu wymienionego w art. 232 § 1 Kodeksu cywilnego z osobą prawną lub fizyczną. (por. Kodeks cywilny. Komentarz. Pod red. J. Ciszewskiego, P. Nazaruka, WKP 2019)
Skoro zatem Skarbowi Państwa nie przysługiwało wyłączne prawo własności do gruntu nieruchomości ozn. w ewidencji gruntów nr 13, to powyższe ustalenie determinowało sposób rozstrzygnięcia sprawy poprzez odmowę stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez [...] w W. prawa użytkowania wieczystego tego gruntu. Nie doszło tym samym do wskazywanego w skardze naruszenia prawa materialnego w postaci art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r.
Nietrafnymi okazały się również podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Podjęte przez organy czynności procesowe podyktowane były normami prawa materialnego, które – jak wskazano powyżej – w sytuacji braku wypełnienia podstawowego warunku, jakim było przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności nieruchomości, czyniły zbędnym dokonanie ustaleń pozostałych przesłanek określonych przepisem art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Organy podjęły zatem stosowne działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Nie uchybiły przy tym zasadzie prawdy obiektywnej, jak również pogłębiania zaufania do władzy publicznej. Prowadzone postępowanie dowodowe pozwoliło na wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Tym samym brak podstaw dla przyjęcia za skargą, że prowadzone przez organy postępowanie naruszało w sposób istotny przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.