I SA/Wa 449/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję SKO odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z 1968 r. o podziale nieruchomości, uznając, że przejęcie 33% gruntu bez odszkodowania było zgodne z prawem obowiązującym w dacie wydania decyzji.
Skarżąca domagała się stwierdzenia nieważności decyzji z 1968 r. dotyczącej podziału nieruchomości i przejęcia 33% gruntu na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania, twierdząc, że była ona wydana z rażącym naruszeniem prawa. SKO odmówiło wszczęcia postępowania, a następnie odmówiło stwierdzenia nieważności. WSA w Warszawie oddalił skargę, uznając, że przejęcie gruntu bez odszkodowania było zgodne z ustawą z 1958 r. i nie można stosować obecnych standardów konstytucyjnych do decyzji wydanych przed wejściem w życie Konstytucji.
Przedmiotem sprawy była skarga D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji z 1968 r. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. Skarżąca twierdziła, że decyzja z 1968 r. pozbawiła ją prawa własności nieruchomości bez odszkodowania, co stanowiło rażące naruszenie prawa. SKO pierwotnie odmówiło wszczęcia postępowania, ale po uchyleniu postanowienia, odmówiło stwierdzenia nieważności, wskazując, że decyzja z 1968 r. została wydana na podstawie ustawy z 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych, która przewidywała przejęcie 33% gruntów na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania. WSA w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów administracji. Sąd podkreślił, że ustawa z 1958 r. jasno regulowała możliwość przejęcia części nieruchomości bez odszkodowania, a przepisy konstytucyjne i konwencyjne dotyczące ochrony własności i prawa do odszkodowania nie mogą być stosowane wstecz do decyzji wydanych przed ich wejściem w życie. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, wskazujące na brak podstaw do reprywatyzacji na mocy samej Konstytucji i konieczność działania ustawodawcy. Sąd przychylił się do linii orzeczniczej, zgodnie z którą nie ma możliwości ustalania odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Państwa na podstawie art. 11 ustawy z 1958 r. W konsekwencji, sąd uznał, że decyzja z 1968 r. nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a postępowanie w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności nie mogło zakończyć się uwzględnieniem wniosku skarżącej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, decyzja ta nie może być uznana za wydaną z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ była zgodna z przepisami prawa materialnego obowiązującymi w dacie jej wydania, a przepisy konstytucyjne i konwencyjne nie mogą być stosowane wstecz.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że ustawa z 1958 r. dopuszczała przejęcie części nieruchomości bez odszkodowania, a przepisy konstytucyjne i konwencyjne dotyczące ochrony własności i prawa do odszkodowania weszły w życie później i nie mają mocy wstecznej. Naprawa niesprawiedliwości z okresu PRL wymaga działań ustawodawcy, a nie wykładni sądowej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (35)
Główne
Ppsa art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa z 1958 r. art. 1
Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach
ustawa z 1958 r. art. 2 § 1
Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach
ustawa z 1958 r. art. 6 § 2
Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach
ustawa z 1958 r. art. 7
Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach
ustawa z 1958 r. art. 10
Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach
ustawa z 1958 r. art. 11
Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach
ustawa z 1958 r. art. 18
Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach
ustawa z 1958 r. art. 18 § 1
Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach
ustawa z 1958 r. art. 18 § 4
Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach
ustawa z 1958 r. art. 18 § 5
Ustawa z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach
Pomocnicze
Ppsa art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ppsa art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 156 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 27 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 24 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 127 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 16
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Pusa art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Konstytucja RP art. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 12
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 4 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 4 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 21 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa covidowa art. 15zzs4 § 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77, 8, 9, 107, 10, 4, 12, 4 ust. 2 i 3 Konstytucji, art. 127 § 3, 138 § 1 pkt 1, 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 4 ust. 1, 6 ust. 1, 9 i 11 ustawy z 1958 r. w zw. z art. 12 i 4 ust. 2 i 3 Konstytucji RP; art. 1 Protokołu Dodatkowego do EKPC w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 11 ustawy z 1958 r.). Decyzja z 1968 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, pozbawiając prawa własności bez odszkodowania.
Godne uwagi sformułowania
O rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja. Dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny. Do toczących się wówczas postępowań nie sposób stosować obecnych standardów państwa prawa. Naprawienie niesprawiedliwości wynikających z decyzji wywłaszczeniowych, wydanych w okresie komunistycznym, jest możliwe jedynie w wyniku działania ustawodawcy. Konstytucja nie zawiera własnych przepisów intertemporalnych, przyjmuje się, że powinna być stosowana na przyszłość. Ustawa z 1958 r. nie przewidywała w ogóle konieczności podejmowania decyzji administracyjnych w sprawach przejęcia nieruchomości na własność Państwa.
Skład orzekający
Anna Falkiewicz-Kluj
przewodniczący sprawozdawca
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
członek
Marta Kołtun-Kulik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przejmowania nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1958 r. oraz zasady prawa intertemporalnego w kontekście stosowania przepisów konstytucyjnych do stanu faktycznego sprzed ich wejścia w życie."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej ustawy z 1958 r. i stanu prawnego z tamtego okresu. Sąd przychylił się do jednej z linii orzeczniczych, co może nie wyczerpywać tematu w całości.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznego przejęcia nieruchomości bez odszkodowania, co budzi silne emocje i odnosi się do trudnych doświadczeń z przeszłości. Pokazuje, jak prawo ewoluuje i jak trudno jest naprawić krzywdy z minionych epok.
“Czy można odzyskać ziemię przejętą bez odszkodowania w PRL? Sąd wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 449/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-04-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Marta Kołtun-Kulik
Symbol z opisem
6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2236/22 - Wyrok NSA z 2024-03-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Sędzia WSA Anna Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2020 r. nr KOA/3710/Pd/20 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem wniosku było żądanie D. C., dalej "Skarżącej", stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 12 stycznia 1968 r. R-VIII-313-b/SL-44/66.
We wniosku wskazano, że przedmiotowa decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa gdyż doszło do pozbawienia prawa własności nieruchomości stanowiącej własność S. i D. C. poprzez odmowę wypłaty jakiegokolwiek odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...] , oznaczonej dawniej nr [...] o pow. [...] ha , obecnie działki nr [...]., dalej "nieruchomość". Postanowieniem z 14 listopada 2019 r., znr KOA/3074/Pd/19 Samorządowe Kolegium Odwoławczej w Warszawie odmówiło wszczęcia postępowania z uwagi na nie istnienie ww. decyzji.
Postanowienie to zostało uchylone postanowieniem z 9 stycznia 2020 r , sygn. akt KOA/4023/Pd/19.
Decyzją z 29 października 2020 r. sygn. akt KOA/243/Pd/20 odmówiono stwierdzenia nieważności. Wskazano, że decyzję wydano na podstawie ustawy z 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (D.U. 1958, poz.138), dalej "ustawa". Plan zagospodarowania terenów budownictwa jednorodzinnego wyznaczony został uchwałą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z 13 czerwca 1959 r. Nr XXII/143/59 nr 8, poz. 337 i zatwierdzony uchwałą Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] nr [...] z [...] października 1960 r. Nieruchomość położona w [...] na terenie opisanym w granicach: od północy teren PKP, od wschodu ulica [...], od południa ulicy [...], od zachodu po granicy działek nr [...],[...],[...],[...],[...] z nieruchomości [...] została objęta uchwałą nr [...] z [...] października 1960 r która została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z 25 listopada 1960 r Nr 11, poz. 231. Wobec czego zachowane zostały wymagania prawne do odjęcia prawa własności.
Skarżąca złożyła odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uznało, że nie zachodzi żadna z przesłanek do wyłączenia składu organu (art. 27 § 1 w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 kpa) gdyż osoby te nie brały udziału w wydawaniu zaskarżonej decyzji.
SKO nie znalazło również podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż brak było spełnienia przesłanek z art. 156 kpa. Przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie art. 18 ust. 1 i art. 11 ustawy. Decyzją tą Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] zezwoliło na dokonanie podziału opisanej nieruchomości, zatwierdziło plan podziału i rejestr pomiarowy nowego stanu własności, stwierdziło, że działki powstałe w wyniku podziału przeznaczone są pod budownictwo indywidualne mieszkaniowe niskie, i o przejęciu 33% gruntów objętych podziałem na Skarb Państwa bez odszkodowania. Tym samym brak odszkodowania wynikał z obowiązujących wtedy przepisów prawa i brak jest podstaw do uznania, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. SKO nie dopatrzyło się innych podstaw z art. 156 kpa mogących uzasadniać stwierdzenie nieważności (art. 156 § 1 pkt 1 i 3-7).
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1. Naruszenie przepisów postępowania t.j:
-art. 7 w zw. z art. 77 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienie stanu faktycznego a przede wszystkim nie odniesienie się do wszystkich wniosków dowodowych składanych przez stronę w tym wniosku o powołanie biegłych;
-art. 8, 9 w zw. z art. 107 § 1 i § 3 kpa poprzez sporządzenie uzasadnienia nie spełniającego wymogów ustawowych tj. nie wskazanie faktów na których organ się oparł i które uznał za udowodnione i przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, zaniechanie wskazania właściwej podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia, nie odniesienie się do dowodów przedstawionych przez stronę skarżącą;
-art. 10 kpa poprzez zaniechanie zawiadomienia o zakończeniu postępowania wyjaśniającego;
-art. 4 w zw. z art. 12 i art. 4 ust. 2 i 3 Konstytucji a w rezultacie bezzasadne zastosowanie przepisów ustawy z 22 maja 1958 r pomimo tego że badana decyzja w części dotyczącej podziału ówczesnej działki nr [...] i przejścia na własność Skarbu Państwa naruszała przepisy chroniące wtedy prawo własności w tym prawo do otrzymania stosownej rekompensaty jak i przepisy obecnie obowiązujące, co stanowi o rażącym naruszeniu przez organ art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niezastosowanie i odmowę wydania decyzji nieważnościowej;
-art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa a contrario poprzez ich niezastosowanie i wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.
-art. 4 ust. 1, 6 ust. 1, 9 i 11 ustawy w zw. z art. 12 i 4 ust. 2 i 3 Konstytucji R.P: i wydanie decyzji odmownej mimo, że badana decyzja rażąco naruszała prawo;
-art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 20 marca 1952 r. a ratyfikowanego przez Polskę 10 października 1994 r. (D.U. 1995, nr 26, poz. 175) w zw. z art. 2 Konstytucji R.P. w zw. z art. 11 ustawy poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji z 12 stycznia 1968 r. pomimo, że decyzja ta rażąco naruszała praw tj. pozbawiała jej prawa własności i nie uzasadniała tak daleko idącej decyzji administracyjnej i pozostawał z ówcześnie obowiązującą Konstytucji PRL a mianowicie jej art. 12, 4 ust. 2 i 3.
Wniosła o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest niezasadna i podlega oddalaniu.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 28 ), dalej jako: "Ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy Ppsa przy czym stosownie do art. 135 Ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, co wymaga ustalenia czy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), lub czy wypełnienia inne przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 kpa. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r.,sygn. akt. III ARN 70/95 OSNP 1996/18/258).
Zagadnienie rażącego naruszenia prawa było wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatecznie utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja ( m.in. orzeczenie NSA z 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04, Lex 165717).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności zarówno skutki gospodarcze jak i społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w art. 16 K.p.a. zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. A zatem nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo w sytuacji - gdzie nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło. W konsekwencji takiego stanowiska w orzecznictwie sądowoadministracyjnymi utrwalił się pogląd, że dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny (tak m.in. WSA w Warszawie wyrok z dnia 4 marca 2004 r. IVSA 3121/02 Lex 156916).
Przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności jest decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] stycznia 1968 r [...]. Zdaniem Skarżącej decyzja ta pozbawiła ją prawa własności bez odszkodowania, co jest sprzeczne z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi.
Niesporne jest w świetle znajdujących się w aktach sprawy decyzji, że podstawą materialnoprawną decyzji była ustawa z 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach. Ustawa ta dawała prezydium rad narodowych prawo do opracowania planów zagospodarowania przestrzennego w celu wskazania terenów pod budownictwo jednorodzinne w drodze uchwał (art. 1 i art. 2 ust. 1 tej ustawy). Procedura polegała na tym, że po wyznaczeniu terenów budownictwa jednorodzinnego właściwy organ prezydium powiatowej rady narodowej sporządzał szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego całości lub części tych terenów (art. 6 ust. 2 tej ustawy). Uchwałę o wyznaczeniu terenów budownictwa jednorodzinnego i uchwałę o zatwierdzeniu planu ich zagospodarowania podawało się do publicznej wiadomości w drodze ogłoszenia w dzienniku urzędowym wojewódzkiej rady narodowej i tablicy ogłoszeń prezydium właściwej rady narodowej (art. 7 ustawy). Plan ten stanowił podstawę do dokonaniu podziału nieruchomości w którym określano ilość, kształt, rozmiary i położenie działek budowlanych oraz gruntów przeznaczonych na potrzeby użyteczności publicznej (art. 10).
Ustawa w art. 11 stanowiła, że 33 % gruntów objętych podziałem z ogólnej powierzchni nieruchomości przechodziła na własność Skarbu Państwa bez odszkodowania z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej oraz jako działki budowlane umożliwiające prezydiom rad narodowych prowadzenie właściwej gospodarki terenami. Przejście tych gruntów na własność Państwa następowało z dniem uprawomocniania się decyzji o zatwierdzeniu podziału, która stanowiła podstawę do ujawnienia prawa własności w księgach wieczystych. Art. 18 wskazywał, że podział przeprowadzał właściwy organ administracji prezydium powiatowej rady narodowej, który w szczególności: wydawał i ogłaszał decyzję o wszczęciu podziału, zlecał opracowanie projektów podziału, ogłaszał o sporządzeniu projektów podziału, zatwierdzał plany podziału i wydawał decyzję o zakończeniu podziału i wprowadzeniu nowego stanu własności na obszarach objętych podziałem.
Ogłoszenia o przystąpieniu do podziału i o sporządzeniu projektu podziału dokonywało się w dzienniku urzędowym wojewódzkiej rady narodowej i na tablicy ogłoszeń prezydium właściwej miejscowo rady narodowej (miejskiej, osiedla). Projekty podziału podlegały wyłożeniu do publicznej wiadomości na 14 dni od daty ogłoszenia o sporządzaniu projektu podziału. Przepisów tej ustawy wskazują, że ustawa nie przewidywała konieczności wydawania decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Nabycie następowało z mocy prawa po zatwierdzeniu planu podziału i wydaniu decyzji o zakończeniu podziału, co wynika z art. 18 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy. (por. wyrok NSA z 4 stycznia 1999 r., IV SA 103/97, Lex nr 47340). Z 15 maja 1971 r.
Decyzją nr [...] Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] wszczął postępowanie podziałowe. Sporządzono projekt podziału, który został wyłożony do wglądu w Powiatowym Biurze Geodezji Urządzeń Rolnych w [...] na 14 dni wywieszony na tablicy ogłoszeń (pismo z 27 czerwca 1967 r.) a następnie została wydana decyzja. Tym samym została zachowana wyżej opisana procedura. Została także podjęta uchwała w sprawie wyznaczenia terenów budownictwa jednorodzinnego (uchwała Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z 13 czerwca 1959r. nr XXII/143/59, ogłoszona w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z 23 czerwca 1959 r, Nr 8, poz. 337) a plan został zatwierdzony uchwalą Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] nr [...] z [...] października 1960r.
W świetle wyżej przywołanych regulacji prawnych organ nie miał kompetencji do ustalania odszkodowania za przejętą część nieruchomości ponieważ skutek odjęcia prawa własności następował z mocy prawa i bez odszkodowania. (po. I OSK 820/21 - wyrok NSA z 24 lutego 2022 r.).
Wskazać należy, że ustawa ta nie była jedyną w której ustawodawca pozwolił na wywłaszczenie bez odszkodowanie. Można tu choćby wskazać na dekret z 6 września 1944 r. Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz.U.1945.3.13).
Do toczących się wówczas postępowań nie sposób stosować obecnych standardów państwa prawa. Na gruncie art. 21 pkt 2 i 64 pkt 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. ochronie podlega własność a ograniczenie jej poprzez wywłaszczenie możliwe jest za słusznym odszkodowaniem.
W ocenie Sądu, powoływanie się na zasady konstytucyjne bez względu czy na Konstytucję obecną czy poprzednią i Protokół do Konwencji Praw Człowieka w sytuacji w której przepisy prawa materialnego jasno wskazywały w art. 11 ustawy możliwość odjęcia prawa własności bez odszkodowania nie może odnieść zamierzonego skutku. Wskazane akty prawne weszły bowiem w życie po wydaniu omawianej decyzji. Zgodnie z ogólnymi reguł prawa intertemporalnego powołane akty można odnosić jedynie do zdarzeń mających miejsce po dniu ich wejścia w życie. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wprost wskazuje się, że z uwagi na to, że obowiązująca Konstytucja nie zawiera własnych przepisów intertemporalnych przyjmuje się, że powinna być stosowana na przyszłość (tak: wyrok TK z 24 kwietnia 2014 r., SK 56/12, pkt 4.2.1). Sąd w tym składzie podziela pogląd Trybunału, wyrażony w powołanym wyżej wyroku, mówiący o tym, że naprawienie niesprawiedliwości wynikających z decyzji wywłaszczeniowych, wydanych w okresie komunistycznym, jest możliwe jedynie w wyniku działania ustawodawcy. Nie można zastępować obowiązków ustawodawcy w zakresie uchwalania konkretnych aktów prawnych poprzez odnoszenie się do przepisów Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w swoim postanowieniu z 28 października 2015 r., sygn. akt P 6/13 zwrócił uwagę, że w Konstytucji brak jest formalnej podstawy reprywatyzacji. Konstytucja, w aspekcie etycznym, odcina się od aksjologii i praktyk państwa komunistycznego, o czym świadczy fragment jej preambuły ("pomimo gorzkich doświadczeń z czasów, gdy podstawowe wolności i prawa człowieka były w naszej Ojczyźnie łamane"), jednak przyjmuje ewolucyjną ciągłość powojennego porządku prawnego i nie ma mocy wstecznej. Również w omawianym orzeczeniu Trybunał stwierdził, że Konstytucja nie określa ram czasowych swego obowiązywania, a zatem – zgodnie z podstawową zasadą prawa intertemporalnego – jej przepisy mogą być stosowane na przyszłość od dnia jej wejścia w życie (pkt 4.3.4.). Zaznaczył również, że omówione szczegółowo w pkt od 4.3.1. do 4.3.6. uzasadnienia okoliczności nakazują zachowanie daleko idącej wstrzemięźliwości w formułowaniu tez o istnieniu prawnego, płynącego z Konstytucji, obowiązku ustawodawcy przeprowadzenia reprywatyzacji w określonym kształcie. W konsekwencji Trybunał Konstytucyjny podtrzymał wyrażony już wcześniej pogląd, uznając, że także pod rządem obowiązującej Konstytucji z 1997 r. zakres i formy reprywatyzacji są "problemem kontrowersyjnym, którego rozstrzygnięcie zależy w głównej mierze od decyzji politycznych". Stwierdził przy tym, że podejmowanie tego rodzaju decyzji zdecydowanie wykracza poza jego kompetencje (pkt 4.3.6). Tego rodzaju argumentacja przemawia za przyjęciem braku podstaw do dokonywania wykładni ustawy przez pryzmat Konstytucji RP oraz uregulowań konwencyjne i odnoszenia wyinterpretowanych w ten sposób norm w stosunku do roszczeń wywodzonych ze zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie powołanych aktów prawnych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 września 2021 r. sygn. akt I SA/Po 366/21).
Zwrócić należy także uwagę, że w orzecznictwie istnieją odmienne linie orzecznicze z których jedna opowiada się za możliwością ustalenia odszkodowania w zależności od celu, na który dokonano przejęcia na rzecz Skarbu Państwa 33% powierzchni działki dzielonej (tak: wyroki NSA z: 26 stycznia 2021 r., I OSK 2011/20, 23 czerwca 2020 r., I OSK 2031/19; 17 września 2015 r., I OSK 90/14; 19 listopada 2014 r., I OSK 713/13; 25 maja 2017 r., I OSK 2263/15 oraz wyroki WSA: w Poznaniu z 19 października 2016 r., IV SA/Po 598/16; w Gdańsku z 13 czerwca 2018 r., II SA/Gd 231/18). Natomiast Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do z drugiej linii orzeczniczej, zgodnie z którą nie ma możliwości ustalania i przyznawania odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Państwa w trybie art. 11 ustawy. Tym samym nie ma podstaw aby twierdzić, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa ponieważ skarżąca nie otrzymała odszkodowania.
Decyzja nie została także wydana bez podstawy prawnej.
Wydanie decyzji bez podstawy prawnej ma miejsce wówczas, gdy albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania albo taki przepis jest, ale nie spełnia wymagań stawianych podstawie prawnej, w tym zwłaszcza w zakresie formy rozstrzygnięcia, a szczególnie wówczas gdy określony obowiązek lub uprawnienie powstają z mocy prawa (p. J. Borkowski w Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. B. Adamiak i J. Borkowskiego, Warszawa 1998 r., str. 806-807, i cytowane tam orzecznictwo). W tym wypadku podstawa prawna istnieje w ww ustawie i jest oczywista.
W ocenie Sądu mimo, że istotnie decyzja organu II instancji jest lakoniczna to jednak generalnie poprzez podzielenie ustaleń organu I instancji i ostatecznie prawidłowe rozstrzygnięcie nie ma podstaw w świetle art. 145 Ppsa do jej uchylenia. W decyzji wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia, fakty które organ uznał za udowodnione i ocenę pod względem braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji.
Sąd nie podziela zarzutu naruszenia przez organ art. 10 kpa choć Istotnie brak jest w aktach organu II instancji pouczenia w trybie tego przepisu.
Po pierwsze warunkiem uwzględnienia tego rodzaju zarzutu jest wskazanie jakiego rodzaju działania skarżąca została pozbawiona na skutek zaniechania pouczenia w trybie art. 10 kpa. Skarżąca na żadne tego rodzaju okoliczności nie wskazuje. Po drugie jak wynika z akt organ II instancji nie przeprowadzał żadnych nowych dowodów co oznacza że rozpatrywał sprawę w świetle dowodów zebranych przez organ II instancji.
Na marginesie Sąd wskazuje, że ustawa z 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach nie przewidywała w ogóle konieczności podejmowania decyzji administracyjnych w sprawach przejęcia nieruchomości na własność Państwa. Skoro zatem organy administracyjne nie orzekały o przejęciu spornej nieruchomości na własność Państwa, gdyż została ona nabyta przez Państwo z mocy samego prawa, to jest na podstawie art. 11 cyt. ustawy, to nie miały podstawy do orzekania o przyznaniu bądź odmowie przyznania odszkodowania za taką nieruchomość.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 Ppsa sąd orzekł jak w wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnymi nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (D.U: 2020, poz. 1842), p. także uchwała składu 7 Sędziów NSA z 30 listopada 2020 II OPS 6/19).Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI