I SA/Wa 439/23

I SA/Wa 439/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Elżbieta Lenart /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Symbol z opisem
6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne
Przejęcie mienia
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt. 1 lit a i c, art 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska sędzia WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa-Prezydenta [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 2022 r. nr PR4.6400.49.2021.ZDX w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 8 lipca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz Skarbu Państwa-Prezydenta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Finansów decyzją nr [...] z [...] grudnia 2022 r. - po rozpatrzeniu wniosków Prokuratora Prokuratury Regionalnej w [...] oraz Skarbu Państwa - Prezydenta [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z [...] lipca 2021 r., nr [...] stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości [...] części w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], hip [...].
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Zawiadomieniem z [...] czerwca 2016 r. Minister Finansów wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zastosowania - w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], hip [...] - ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) w związku z układem między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych podpisanym w dniu 16 lipca 1960 r. (dalej jako Układ).
Postępowanie to zostało zainicjowane w związku z ustaleniem, że na mocy Układu - Komisja Stanów Zjednoczonych do spraw Roszczeń Zagranicznych (dalej Komisja) przyznała odszkodowanie E. T. z domu W., spadkobierczyni po A. W. z tytułu utraty udziału wynoszącego 1/4 części w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], hip [...].
Pismem z [...] maja 2017 r. Prokurator delegowany do Prokuratury Regionalnej w [...] zgłosił swój udział w przedmiotowym postępowaniu.
Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej decyzją z [...] lipca 2021 r., nr [...] - działając na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65, dalej jako ustawa z 1968 r.) - stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 1/4 w prawie własności nieruchomości położonej w [...], ul. [...] (hip [...]). Jednocześnie utrata tego prawa powoduje wygaśnięcie w odpowiednim zakresie uprawnień dotyczących ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), który wszedł w życie 21 listopada 1945 r. - dalej dekret warszawski.
Pismem z [...] lipca 2021 r. Prokurator wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. Art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 1 i 2 ustawy z 1968 r. - poprzez zaniechanie przez Organ wyczerpującego zebrania i zbadania materiału dowodowego, zaniechanie opracowania geodezyjnego i ustalenia aktualnych oznaczeń ewidencyjnych oraz granic nieruchomości, w konsekwencji wydanie decyzji, w której dopuszczone dowody nie doprowadziły do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i jej przedmiotu,
2. Art. 1 ustawy z 1968 r. w związku z art. 6 k.p.a. - poprzez orzeczenie o uprawnieniach dotyczących ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie warszawskim, w sytuacji braku podstaw prawnych do orzekania o wygaśnięciu ww. uprawnień.
Zaś Skarb Państwa - Prezydent [...] pismem z [...] lipca 2021 r. wniósł skargę na powyższą decyzję z [...] lipca 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1. Art. 7 i 77 § 1 k.p.a. - poprzez zaniechanie dokonania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do załatwienia sprawy, w tym między innymi ustalenia granic nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, a w konsekwencji wydanie decyzji w sytuacji w której przeprowadzone dowody nie doprowadziły do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających dla niej istotne znaczenie,
2. Art. 2 ustawy z 1968 r. w związku z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. - poprzez sformułowanie rozstrzygnięcia w taki sposób, że powstaje wątpliwość odnośnie tego, prawo własności jakiej nieruchomości przeszło na rzecz Skarbu Państwa,
3. Art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. - poprzez sformułowanie rozstrzygnięcia w taki sposób, że decyzja Organu jest niewykonalna,
4. § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 17, poz. 109) - dalej rozporządzenie, w związku z art. 25 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2022 r., poz. 1728) - poprzez pominięcie w rozstrzygnięciu aktualnego oznaczenia nieruchomości, której prawo własności przeszło na rzecz Skarbu Państwa.
Mając powyższe na względzie, Prezydent [...] wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zgodnie z art. 54a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), jeżeli przed przekazaniem sądowi skargi jednej ze stron postępowania administracyjnego, inna strona tego postępowania zwróciła się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ rozpoznaje tę skargę jak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Wobec powyższego Minister zawiadomił Prezydenta [...], że jego skarga zostanie rozpoznana jak wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Finansów decyzją z [...] grudnia 2022 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z [...] lipca 2021 r., nr [...], stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 1/4 części w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], hip [...] - podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i uznając tym samym wszystkie zarzuty odwołujących za nieuprawnione.
W uzasadnieniu wskazał, że stosownie do treści art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. jej przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Natomiast w myśl art. 2 wpis Skarbu Państwa do księgi wieczystej, jako właściciela nieruchomości, następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.
Zatem badając spełnienie przesłanek umożliwiających wydanie w niniejszej sprawie decyzji stwierdzającej przejście udziału w prawie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r. w związku z Układem, niezbędnym jest wykazanie, że:
1. prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych było przedmiotem nacjonalizacji lub innego przejścia na rzecz Skarbu Państwa,
2. prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych były ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego lub zagranicznych osób prawnych,
3. spełnione zostały inne warunki wynikające z właściwej umowy międzynarodowej, znajdującej zastosowanie w danej sprawie (o ile umowa warunki takie przewiduje).
W związku z powyższym Minister Finansów (działający jako organ II instancji) przyjął w całości ustalenia poczynione przez organ I instancji, który stwierdził, że spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące wydanie decyzji stwierdzającej przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.
Z akt sprawy wynika bowiem, że z roszczeniem o odszkodowanie za utratę udziału w prawie własności ww. nieruchomości wystąpiła do Komisji E. T. z domu W. Komisja stwierdziła, że była ona właścicielem udziału wynoszącego [...] w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Zgodnie z ustaleniami Komisji, E. T. z domu W. posiadała obywatelstwo Stanów Zjednoczonych od [...] października 1947 r. Poza tym, nieruchomość ta została znacjonalizowana [...] października 1950 r. Jednocześnie prawo własności do nieruchomości było, od daty nacjonalizacji ([...] października 1950 r.), do wejścia w życia Układu (16 lipca 1960 r.) - nieprzerwanie własnością E. T. z domu W., obywatelki amerykańskiej.
Mając powyższe na względzie, prawidłowa jest wcześniejsza decyzja organu I instancji stwierdzająca przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości [...] w prawie własności nieruchomości położonej w [...], ul. [...] (hip [...]).
Następnie Minister Finansów stwierdził, że istota rozstrzygnięcia - czyli stwierdzenie przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności nieruchomości - nie była kwestionowany przez odwołujących.
Natomiast zarzuty Prezydenta [...] i Prokuratora należy podzielić na dwie grupy.
W pierwszej grupie zarzutów wspólny mianownik stanowi teza o konieczności pozyskiwania przez Ministra aktualnych oznaczeń ewidencyjnych nieruchomości. Podstawowy zarzut odnosi się bowiem do braku ustalenia aktualnych oznaczeń nieruchomości - przy czym zarzut ten opiera się na założeniu, że organ bezwzględnie powinien takie ustalenia poczynić.
Zaś w drugiej grupie znajdują się zarzuty dotyczące naruszenia art. 1 ustawy z 1968 r. w związku z art 6 k.p.a. - poprzez orzeczenie o uprawnieniach dotyczących ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie warszawskim.
Odnosząc się do zarzutów o braku aktualnych oznaczeń ewidencyjnych nieruchomości - Minister podniósł, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ocena stanu prawnego nieruchomości, jakim on jest aktualnie, lecz stwierdzenie zajścia historycznego, stwierdzenie zdarzenia prawnego, jakim było przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w związku z zawartym przez Rząd Polski Układem z USA. Decyzja Ministra Finansów jest więc konsekwencją ziszczenia się w przeszłości, a nie obecnie przesłanek przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa. To bowiem historyczna nieruchomość była objęta działaniem umowy odszkodowawczej (Układu), a nie nieruchomość określona za pomocą aktualnych oznaczeń geodezyjno-katastralnych. Wydanie zatem decyzji, w trybie art. 2 ustawy z 1968 r., nie wyklucza sytuacji, że obecny stan prawny nieruchomości jest już inny i nieruchomość w sposób trwały (legalny) przeszła na rzecz innych podmiotów niż Skarb Państwa. W wielu przypadkach bowiem nie jest w ogóle możliwe dokonanie zupełnego odwzorowania nieruchomości "historycznej" w stosunku do współczesnej (swoistego naniesienia, nałożenia obszaru nieruchomości aktualnych na dawny numer hipoteczny). Podobne problemy generuje sytuacja, gdy np. obszar nieruchomości objętej działaniem decyzji Ministra Finansów (czyli dawna odszkodowana nieruchomość "historyczna") w niewielkiej części zawiera się w nieruchomości współczesnej np. obejmuje kilkanaście procent obszaru nieruchomości aktualnej, która w pozostałej części nie była nigdy objęta działaniem układu indemnizacyjnego, co najczęściej jest wynikiem scalenia.
Wydanie w takiej sytuacji decyzji, wraz z aktualnym oznaczeniem nieruchomości, byłoby bezprawne, albowiem wymagałoby wydzielania obszaru objętego i nieobjętego działaniem układu indemnizacyjnego, co miałoby znamiona decyzji w sprawie podziału nieruchomości. Próba sztywnego przyporządkowania współczesnych oznaczeń geodezyjnych, do oznaczeń archiwalnych, prowadziłaby de facto do zmiany charakteru decyzji Ministra Finansów z deklaratoryjnej, na konstytutywną, co stanowiłoby wprost działanie contra legem.
Minister dodał, że jest świadom upływu czasu od zakończenia II Wojny Światowej i zniszczeń wojennych mających wpływ zarówno na fizyczny stan nieruchomości jak i na zbiory dokumentacji wieczystoksięgowej i geodezyjnej. Ponadto wiadomym było, że obywatele państw stron układów indemnizacyjnych posługiwać się będą w procesie przyznawania odszkodowań nie zawsze aktualnymi dokumentami własnościowymi oraz, że oznaczenia nieruchomości w wyniku podziałów lub ich łączenia uległy wielokrotnym zmianom. Również zmianom podlegały zasady identyfikowania nieruchomości.
Z tych przyczyn w sentencji decyzji zostało podane historyczne oznaczenie hipoteczne. Skoro dane dawnego oznaczenia hipotecznego zostały ustalone w sposób wiarygodny, należało je wskazać w sentencji decyzji, ponieważ uzupełniają one identyfikację nieruchomości wynikającą z podanego w sentencji adresu. Mając zaś na uwadze, że współczesne oznaczenia (numery działek, numery obrębów i numery ksiąg wieczystych) nie są ustalone w sposób niewątpliwy, wskazanie ich w sentencji decyzji byłoby nieuzasadnione.
Poza tym - sentencja decyzji powinna zawierać oznaczenie nieruchomości dotyczące numeru porządkowego, ulicy oraz oznaczenia w księdze wieczystej, zaś co do jej aktualnych oznaczeń, tylko wtedy jeśli jest to możliwe, bez szczególnych, dodatkowych działań organu.
Minister stwierdził także, że w większości swoich decyzji podaje aktualne dane nieruchomości, jeżeli takimi dysponuje, ale tylko w tych przypadkach, gdzie oznaczenia te są niewątpliwe i odpowiadają oznaczeniom historycznym. Zatem - jeśli mógłby on określić dokładnie aktualne oznaczenie geodezyjne historycznej nieruchomości - to uczyniłby to. Ponieważ w niniejszej sprawie nie miał takiej możliwości, to nie zrobił tego - co jednak nie oznacza, że w tej kwestii naruszył prawo.
Następnie Minister stwierdził, że prawidłowo zastosował również § 2 w związku z § 1 rozporządzenia z 1968 r. Zgodnie z tym przepisem decyzja, na podstawie której następuje wpis do księgi wieczystej tytułu własności nieruchomości, która przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możności ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. (...) Ponadto decyzja powinna zawierać szczegółowe oznaczenie międzynarodowej umowy, na podstawie której nastąpiło przejście praw wymienionych w ust. 1 oraz daty wejścia wżycie tej umowy.
Dodał, że w jego ocenie "w miarę możności" oznacza dochowanie staranności ogólne wymaganej, a nie staranności szczególnego rodzaju. Zgodnie z wykładnią literalną ww. przepisu, określenie "w miarę możności" odnosi się również do oznaczenia księgi wieczystej, nie zaś jedynie do ulicy i numeru nieruchomości.
Poza tym, mając na względzie wykładnię celowościową, uporządkowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości przejętych przez państwo, podlegających układom indemnizacyjnym, zabezpiecza interes Skarbu Państwa także w innych postępowaniach administracyjnych lub sądowych, tj. nie tylko poprzez wpis do ksiąg wieczystych.
Podsumowując Minister stwierdził, że nie podziela interpretacji ww. przepisu, wskazującej na obowiązek ustalenia aktualnych oznaczeń geodezyjnych i wieczystoksięgowych nieruchomości. Jego zdaniem treść zaskarżonej decyzji odpowiada literalnej dyspozycji § 2 rozporządzenia - albowiem wszystkie konieczne elementy, w tym precyzyjnie określony przedmiot decyzji, zostały tam zawarte.
Wskazał również na § 3 rozporządzenia, zgodnie z którym wpisu do ksiąg wieczystych na podstawie decyzji Ministra Finansów dokonuje się na wniosek właściwych organów prezydiów powiatowych rad narodowych. Obecnie organem reprezentującym Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami jest starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, a organami reprezentującymi jednostki samorządu terytorialnego są ich organy wykonawcze. W związku z tym to na nich spoczywa obowiązek regulacji stanu prawnego nieruchomości. W świetle powyższego Minister Finansów działa wyłącznie jako organ realizujący wykonanie ustawy z 1968 r., a nie jako organ właściwy w sprawach gospodarowania nieruchomościami.
Zatem to starosta, a w niniejszej sprawie Prezydent [...], ma za zadanie wykonać decyzję Ministra Finansów poprzez złożenie wniosku do sądu o wpis do księgi wieczystej. To oznacza, że powinien on, jeśli będzie taka potrzeba, podjąć odpowiednie działania mające na celu regulację stanu prawnego dawnej nieruchomości [...] hip. nr [...].
Poza tym skuteczność decyzji Ministra - jako zdarzenia mogącego prowadzić do zmiany prawa własności nieruchomości - podlegać może weryfikacji sądu powszechnego w postępowaniu opartym na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, albowiem zakres tej decyzji ogranicza się wyłącznie do kwestii uzyskania przez Skarb Państwa tytułu własności jako podstawy wpisu do księgi wieczystej, a nie prawa własności.
W dalszej części uzasadnienia Minister stwierdził, że również pozostałe zarzuty odwołujących są niezasadne - bowiem zgromadzone w sprawie dowody były wystarczające do stwierdzenia przesłanek koniecznych do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia, w zaskarżonej decyzji w sposób szczegółowy wyjaśniony został zakres przedmiotowy postępowania oraz specyfika i charakter spraw rozstrzyganych na podstawie ustawy z 1968 r., nie została też przekroczona zasada swobodnej oceny dowodów.
Nieuprawniony jest także zarzut naruszenia art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a., poprzez sformułowanie rozstrzygnięcia w taki sposób, że powstaje wątpliwość odnośnie tego - prawo własności jakiej nieruchomości przeszło na rzecz Skarbu Państwa - co powoduje, że zaskarżona decyzja jest niewykonalna. Okoliczność braku w sentencji decyzji aktualnych oznaczeń nieruchomości, nie może być bowiem utożsamiana z zarzutem niewykonalności decyzji, czyli trwałej i faktycznej niemożności jej wykonania.
Na zakończenie Minister podniósł, że nieuprawniony jest też zarzut dotyczący naruszenia art. 1 ustawy z 1968 r. w związku z art. 6 k.p.a. - poprzez orzeczenie o uprawnieniach dotyczących ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie warszawskim, w sytuacji braku podstaw prawnych do orzekania o wygaśnięciu ww. uprawnień. Po prostu wyjaśnił on jedynie skutek przejścia udziału w prawie własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Skutkiem zaś utraty prawa własności (które to prawo przeszło na inny podmiot - w niniejszym przypadku Skarb Państwa) było wygaśnięcie, w odpowiednim zakresie, uprawnień dotyczących ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie warszawskim, z których to praw nie może już skorzystać dotychczasowy właściciel, ponieważ prawo "silniejsze", czyli prawo własności, zostało przyznane innemu podmiotowi.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Finansów złożył Skarb Państwa - Prezydent [...] zarzucając jej naruszenie:
1) art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do załatwienia sprawy, w tym między innymi ustalenia granic nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, a w konsekwencji wydanie decyzji w sytuacji, w której przeprowadzone dowody nie doprowadziły do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających dla niej istotne znaczenie,
2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych i art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z [...] lipca 2021 r., której rozstrzygnięcie sformułowano w taki sposób, iż powstaje wątpliwość odnośnie tego, prawo własności jakiej nieruchomości przeszło na rzecz Skarbu Państwa,
3) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z [...] lipca 2021 r., której rozstrzygnięcie sformułowano w taki sposób, że jest ona niewykonalna,
4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez utrzymanie w mocy decyzji Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z [...] lipca 2021 r., w której rozstrzygnięciu pominięto aktualne oznaczenia nieruchomości, której prawo własności przeszło na rzecz Skarbu Państwa,
5) art. 15 k.p.a. poprzez ograniczenie postępowania odwoławczego do kontroli zasadności zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prokuratora Prokuratury Regionalnej w [...] oraz datowanej na [...] lipca 2021 r. skardze Skarbu Państwa - Prezydenta [...].
Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z [...] lipca 2021r. nr [...], rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych
W uzasadnieniu skargi wskazał, że kwestionuje zaskarżone rozstrzygnięcie z uwagi na fakt, iż nie zawiera ono oznaczenia przedmiotu postępowania. Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej poprzestał na wskazaniu, iż rozstrzygnięcie dotyczy nieruchomości położonej w [...], ul. [...] (hip [...]) i wadliwości tej nie skorygował Minister Finansów wydając decyzję drugoinstancyjną.
Tymczasem na podstawie tych rozstrzygnięć nie jest możliwe dokładne określenie nieruchomości, udział w prawie własności której przeszedł na rzecz Skarbu Państwa, w szczególności jej dokładne przestrzenne umiejscowienie, co wydaje się konieczne z uwagi na cel, jakiemu decyzje wydawane w trybie przepisów ustawy z 1968 r. mają służyć - mają one stanowić podstawę wpisu Skarbu Państwa jako właściciela w księdze wieczystej.
Dodał, że dawna nieruchomość przy ul. [...] w [...] (hip [...]) może stanowić część lub całość następujących działek ewidencyjnych z obrębu [...], [...], [...], [...],[...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...] i [...], położonych w kwartale ulic [...]. Na obszarze tej dawnej nieruchomości znajdują się obecnie, w całości lub w części, budynki o adresach: [...] (dz. ew. [...]), [...] (dz. ew. [...]), [...] (dz. ew. [...]), a do niedawna znajdował się na niej także budynek o adresie [...] (dz. ew. [...]), który został wyburzony. Na nieruchomości tej mogą znajdować się także części budynków o adresach: [...], [...] oraz [...].
Ustalenie, którym obecnym działkom ewidencyjnym odpowiada dawna nieruchomość [...] przy ul. [...] (hip [...]), wymaga sporządzenia operatu geodezyjnego przez uprawnionego geodetę, który dla potrzeb niniejszej sprawy sporządzony nie został. Bez sporządzenia operatu geodezyjnego trudno mówić o właściwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, który konieczny jest do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Brak aktualnych oznaczeń geodezyjnych stawia pod znakiem zapytania wykonalność wydanych w sprawie decyzji.
Następnie Prezydent podniósł, że gospodaruje on zasobem nieruchomości Skarbu Państwa i w ramach tegoż gospodarowania składa wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości Skarbu Państwa oraz o wpis w księdze wieczystej. Zatem składając wnioski wieczystoksięgowe dotyczące przedmiotowej nieruchomości musiałby on de facto sam dookreślić przedmiot rozstrzygnięcia decyzji Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej, utrzymanej w mocy decyzją Ministra Finansów - do czego nie jest uprawniony.
Stwierdził również, że Minister Finansów w postępowaniu odwoławczym ograniczył się właściwie do kontroli zasadności zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prokuratora Prokuratury Regionalnej w [...] oraz datowanej na [...] lipca 2021 r. skardze Skarbu Państwa - Prezydenta [...], czym naruszył art. 15 k.p.a.
Powołał się też na fakt, że w sprawach podobnych do niniejszej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylał skarżone decyzje - przytaczając stosowne sygn. akt sprawy.
W obszernej odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie - odnosząc się szczegółowo do podniesionych w niej zarzutów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz.2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem prawa.
W niniejszej sprawie Minister Finansów decyzją z [...] grudnia 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z [...] lipca 2021 r., stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 1/4 części w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], hip [...].
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65), zwanej dalej "ustawą".
Przepisy te stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski (art. 1 ust. 1).
Zgodnie z art. 2 tej ustawy, wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. W myśl art. 5 ust. 2, ustawę stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy.
Z powyższego wynika, że warunkiem wydania na podstawie art. 2 ustawy deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa, jest jej nacjonalizacja lub przejęcie w inny sposób przed dniem zawarcia międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Ponadto, konieczne jest objęcie wynikających z tego tytułu roszczeń byłego właściciela taką umową. Jedną z umów, do których nawiązuje art. 1 ustawy z 1968 r. (określanych układami indemnizacyjnymi) jest zawarty w dniu 16 lipca 1960 r. układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki i Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Powołany układ dotyczył roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych. W jego ramach Rząd Polski zobowiązał się zapłacić Rządowi Stanów Zjednoczonych sumę 40.000.000 dolarów na poczet całkowitego uregulowania i zaspokojenia wszystkich roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia oraz praw i interesów związanych lub odnoszących się do mienia w dniu lub przed dniem wejścia w życie układu (art. I lit. A układu). Roszczenia te obejmowały m.in. roszczenia z tytułu przejęcia własności lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia (art. II).
W niniejszej sprawie nie budzi sporu fakt, że przedmiotowa nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], hip [...], została objęta działaniem przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), a następnie została przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] października 1950 r. nr [...].
Niesporny jest także fakt, że na mocy ww. Układu z 16 lipca 1960 r. - Komisja Stanów Zjednoczonych do spraw Roszczeń Zagranicznych przyznała odszkodowanie E. T. z domu W., spadkobierczyni po A. W. z tytułu utraty udziału wynoszącego 1/4 części w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], hip [...].
Powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości Sądu i znajdują odzwierciedlenie w dokumentach zebranych w sprawie. Również skarżący nie kwestionuje spełnienia przesłanek przejścia objętej niniejszym postępowaniem nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.
Zaistniały zatem przesłanki do wydania przez Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa 1/4 udziału w prawie własności przedmiotowej nieruchomości na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Powołana decyzja - zgodnie z art. 2 ustawy z 1968 r. - stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo ograniczonego prawa rzeczowego.
Natomiast spór w niniejszej sprawie dotyczy przede wszystkim tego - jakie elementy powinno zawierać podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. W szczególności kwestią sporną pozostaje czy zaskarżone rozstrzygnięcie powinno zawierać odniesienie do aktualnych oznaczeń geodezyjno - katastralnych przedmiotowej nieruchomości [...].
W ocenie Ministra, z uwagi na deklaratoryjny charakter decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości i objęcie działaniem układu indemnizacyjnego nieruchomości "historycznej" odnoszenie się do jej aktualnych oznaczeń nie jest konieczne. Obowiązek taki nie wynika również z § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r. Zdaniem Ministra, w tym zakresie powołana norma stanowi o fakultatywności ujęcia tych danych, w miarę możności.
Przeciwny pogląd wyraża natomiast skarżący, który to pogląd sąd w składzie orzekającym całkowicie podziela.
Elementy jakie powinna zawierać decyzja Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej stwierdzająca przejście nieruchomości określono w § 2 ust.1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. z 1968 r., nr 17, poz. 109) dalej zwanego "rozporządzeniem".
W myśl powołanego przepisu decyzja, o której mowa w § 1, dotycząca nieruchomości, powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możności ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej.
W ocenie Sądu, użyte w powołanym przepisie rozporządzenia sformułowanie "w miarę możności" odnosić należy wyłącznie do tych elementów, które obrazują lokalizację nieruchomości, tj. danych adresowych (ulicy, numeru nieruchomości). Te elementy nie mają bowiem zasadniczego znaczenia przy identyfikowaniu nieruchomości.
Tymczasem, jak trafnie podnosi skarżący, decyzja wydawana na podstawie przepisów ustawy z 1968 r., skoro ma stanowić podstawę ujawnienia w księdze wieczystej tytułu Skarbu Państwa do nieruchomości - powinna w sposób jednoznaczny tę nieruchomość wskazywać. Temu właśnie służą identyfikujące ją oznaczenia geodezyjno - katastralne w postaci numeru działki, obrębu geodezyjnego w jakim nieruchomość jest położona, a także oznaczenie jej powierzchni. Numer działki jest bowiem, jak słusznie przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, desygnatem konkretnej powierzchni gruntu, tj. nieruchomości, z wszelkimi tego konsekwencjami wynikającymi z przepisów prawa. Funkcjonuje on w obrocie prawnym jako nazwa własna określająca konkretną wielkość i ukształtowanie terenu, z czym wiążą się konkretne prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2019 r. II OSK 1747/17, LEX nr 2737030).
Bez takiej identyfikacji wątpliwa staje się zatem możliwość wykonania tej decyzji. Rozstrzygnięcie decyzji administracyjnej musi być sformułowane w sposób na tyle precyzyjny, aby możliwe było następnie jej wykonanie. Bowiem rzeczywistej treści rozstrzygnięcia nie można domniemywać ani wyprowadzać z treści uzasadnienia decyzji.
Uwzględniając zatem cel jakiemu służy decyzja administracyjna wydawana na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r., w ocenie Sądu, przepis § 2 rozporządzenia z 9 maja 1968 r. wykładać trzeba w ten sposób, że jako element obligatoryjny decyzji wymienia on: imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości (tj. miejscowość gdzie ona się znajduje) oraz oznaczenie w księdze wieczystej. Fakultatywnie natomiast (o ile jest to możliwe) należy podać w rozstrzygnięciu wyłącznie tzw. adres policyjny nieruchomości.
W niniejszej sprawie organ stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa 1/4 części prawa własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], hip [...] - jednocześnie stwierdzając, że wydanie niniejszej decyzji, w trybie art. 2 ustawy z 1968 r., nie wyklucza sytuacji, że obecny stan prawny nieruchomości jest już inny i nieruchomość w sposób trwały (legalny) przeszła na rzecz innych podmiotów niż Skarb Państwa.
Zatem Minister nie tylko nie określił w sposób prawidłowy działek, które obecnie wchodzą w skład tej nieruchomości (np. brak określenia ich nr i powierzchni) - ale sam przyznał, że obecny stan prawny nieruchomości może być już inny.
Jest to o tyle istotne, że Prezydent [...] w swojej skardze do WSA poinformował, że dawna nieruchomość przy ul. [...] w [...] (hip [...]) może stanowić część lub całość następujących działek ewidencyjnych z obrębu [...]: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...] i [...], położonych w kwartale ulic [...]. Poza tym na obszarze tej dawnej nieruchomości znajdują się obecnie, w całości lub w części, budynki o adresach: [...] (dz. ew. [...]), [...] (dz. ew. [...]), [...] (dz. ew. [...]), a do niedawna znajdował się na niej także budynek o adresie [...] (dz. ew. [...]), który został wyburzony. Na nieruchomości tej mogą znajdować się także części budynków o adresach: [...], [...] oraz [...]. Zatem ustalenie, którym obecnym działkom ewidencyjnym odpowiada dawna nieruchomość [...] przy ul. [...] (hip [...]), wymaga sporządzenia operatu geodezyjnego przez uprawnionego geodetę.
Z powyższego ewidentnie wynika, że Minister nie wykonał swojego obowiązku dotyczącego dokładnego określenia nieruchomości w decyzji, która jest podstawą wpisu prawa w księdze wieczystej.
W odpowiedzi na skargę organ argumentuje, że to ewentualnie gospodarujący zasobem nieruchomości Skarbu Państwa - Prezydent [...] (jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej), składając wniosek o założenie księgi wieczystej lub o odpowiedni wpis w księdze już istniejącej, miałby dopiero precyzować dane identyfikujące przedmiotową nieruchomość.
Stanowisko Ministra jest jednak o tyle nieuprawnione, że prowadziłoby ono faktycznie do swoistego dookreślania przez Prezydenta ujętego w decyzji Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej przedmiotu podjętego rozstrzygnięcia. Tym samym mogłoby to skutkować sformułowaniem wniosku wieczystoksięgowego nie tyle w oparciu o treść decyzji Ministra - jak tego wymaga art. 2 ustawy z 1968 r. oraz § 1 rozporządzenia z 9 maja 1968 r. - ale w oparciu o własne ustalenia faktyczne i prawne, co w skrajnych wypadkach mogłoby wręcz prowadzić do zniekształcenia treści decyzji.
Podsumowując, przyjęte przez Ministra stanowisko, że aktualne dane geodezyjno - katastralne objętej przedmiotowym postępowaniem nieruchomości nie stanowią jednego z elementów koniecznych decyzji podejmowanej na podstawie ustawy z 1968 r. nie znajduje oparcia w treści § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r. Następstwem powyższego błędnego stanowiska organu było niepoczynienie w decyzji wydanej na podstawie ustawy z 1968 r. wszystkich ustaleń faktycznych w odniesieniu do tych danych.
Czyni to zasadnym zarzut, mającego wpływ na wynik sprawy, naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z przepisami ustawy z 9 kwietnia 1968 r. - zatem konieczne stało się uchylenie obu zaskarżonych decyzji.
Natomiast pozostałe zarzuty skargi Sąd uznał za nieuzasadnione.
Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni powyższe stanowisko Sądu i podejmie czynności niezbędnie do precyzyjnego oznaczenia nieruchomości - zgodnie z wymogami o jakich mowa w § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.