I SA/Wa 431/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2016-07-29
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomościdrogi publicznenabycie z mocy prawaart. 73 ustawy wprowadzającejwładztwo publicznoprawnepostępowanie administracyjnezasada prawdy obiektywnejzasada swobodnej oceny dowodówuchylenie decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa, stwierdzając, że organy administracji nie wykazały w sposób wystarczający spełnienia przesłanek nabycia z mocy prawa przez gminę własności gruntu zajętego pod drogę publiczną.

Sprawa dotyczyła stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę W. własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną na podstawie art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną. Skarżący kwestionowali, czy grunt był faktycznie zajęty pod drogę publiczną i czy gmina sprawowała nad nim władztwo publicznoprawne w dniu 31 grudnia 1998 r. Sąd uznał, że organy administracji nie zebrały wystarczającego materiału dowodowego, nie odniosły się do twierdzeń skarżących i naruszyły zasady postępowania administracyjnego, uchylając zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez Gminę W. własności nieruchomości zajętej pod ulicę. Podstawą prawną był art. 73 ust. 1 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną, który przewidywał nabycie własności nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeśli w dniu 31 grudnia 1998 r. były one we władaniu tych podmiotów, nie stanowiły ich własności i były zajęte pod drogi publiczne. Skarżący, T. i S. J., podnosili, że sporna działka nie była faktycznie zajęta pod drogę publiczną, a władztwo publicznoprawne nie zostało wykazane. Sąd uznał, że organy administracji nie przeprowadziły wyczerpującego postępowania dowodowego. Nie odniosły się do twierdzeń skarżących dotyczących sposobu utwardzenia działki, jej wykorzystania wyłącznie przez właścicieli do parkowania oraz daty przeprowadzenia mediów i oświetlenia. Sąd podkreślił, że ustalenia dotyczące władztwa publicznego i zakresu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną powinny być oparte na całokształcie materiału dowodowego, w tym zeznaniach świadków i przesłuchaniu stron, a nie tylko na mapach geodezyjnych sporządzonych post factum. Dodatkowo, sąd zwrócił uwagę na pismo Urzędu Miasta z 2004 r., które sugerowało, że gmina nie uważała się wówczas za właściciela spornej nieruchomości. W związku z naruszeniem przepisów k.p.a. (art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3), sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, pod warunkiem łącznego spełnienia przesłanek zajęcia pod drogę publiczną, władania publicznoprawnego oraz braku własności po stronie gminy.

Uzasadnienie

Sąd uchylił decyzję organów administracji, uznając, że nie wykazały one w sposób wystarczający spełnienia przesłanek nabycia z mocy prawa, w szczególności w zakresie władztwa publicznoprawnego i faktycznego zajęcia pod drogę publiczną w relewantnym terminie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

Dz.U. 1998 nr 133 poz 872 art. 73 § ust. 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Pomocnicze

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej – organy stoją na straży praworządności, podejmują czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów – ustalenia faktyczne znajdują potwierdzenie w całokształcie materiału dowodowego.

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zawarcia w uzasadnieniu decyzji wskazania faktów uznanych za udowodnione, dowodów, na których się oparto, oraz przyczyn odmowy wiarygodności innym dowodom.

u.d.p. art. 4 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 21 marca 1995 r. o drogach publicznych

Definicja pasa drogowego jako urządzenia technicznego stanowiącego zorganizowaną całość funkcjonalną.

u.d.p. art. 1

Ustawa z dnia 21 marca 1995 r. o drogach publicznych

Definicja drogi publicznej jako drogi udostępnionej do ruchu publicznego.

u.s.g. art. 7 § ust. 1 pkt 3

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Zaopatrzenie w energię elektryczną, wodę oraz gaz jako zadanie własne gminy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji nie wykazały wystarczająco, że działka była faktycznie zajęta pod drogę publiczną w dniu 31.12.1998 r. Organy administracji nie wykazały wystarczająco, że gmina sprawowała publicznoprawne władztwo nad działką w dniu 31.12.1998 r. Organy administracji nie odniosły się do twierdzeń skarżących dotyczących sposobu utwardzenia działki, jej wykorzystania i daty przeprowadzenia mediów. Pismo Urzędu Miasta z 2004 r. sugeruje, że gmina nie uważała się za właściciela spornej nieruchomości w 2004 r.

Godne uwagi sformułowania

Nabycie z mocy prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego na podstawie art. 73 ust. 1 następuje wówczas, gdy w dniu 31 grudnia 1998 r. zostały spełnione łącznie trzy przesłanki: zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną, pozostawanie nieruchomości we władaniu Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego oraz brak prawa własności nieruchomości po stronie Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z unormowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej 'W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.' Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.) Tym wymaganiom procesowym organy w niniejszej sprawie w pełni nie sprostały. Skarżący nie przeczą, że sporna część nieruchomości (obecnie oznaczona jako działka nr [...]) pozostawała poza ogrodzeniem pozostałej części ich nieruchomości (działki nr [...], obecnie nr [...]). Rzecz jednak w tym, że zdaniem skarżących utwardzenia obecnej działki nr [...] dokonali sami skarżący (płytami pozostałymi po budowie domu) i to oni wykorzystywali tę część nieruchomości do parkowania własnych pojazdów (prowadzili wówczas firmę transportową).

Skład orzekający

Iwona Kosińska

przewodniczący

Dariusz Chaciński

sprawozdawca

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek nabycia z mocy prawa własności nieruchomości pod drogi publiczne na podstawie art. 73 ustawy wprowadzającej reformę administracyjną, zwłaszcza w kontekście dowodzenia władztwa publicznoprawnego i faktycznego zajęcia nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego i faktycznego na dzień 31 grudnia 1998 r. i specyfiki sprawy, gdzie skarżący podnosili własne działania związane z utwardzeniem i wykorzystaniem gruntu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne udowodnienie przesłanek nabycia własności z mocy prawa i jak sąd skrupulatnie podchodzi do oceny materiału dowodowego, nawet w sprawach dotyczących lat 90.

Czy gmina naprawdę nabyła Twoją działkę pod drogę z mocy prawa? Sąd wyjaśnia, jak udowodnić władztwo i zajęcie gruntu.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 431/16 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2016-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-03-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Iwona Kosińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2839/16 - Wyrok NSA z 2018-10-02
Skarżony organ
Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
art. 73 ust. 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, 77, 80, 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2016 r. sprawy ze skargi T. J. i S. J. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez gminę własności gruntu zajętego pod drogę 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz skarżących T. J. i S. J. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z [...] stycznia 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]z [...]listopada 2014 r. stwierdzającą nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Gminę W. prawa własności nieruchomości położonej w W., Dzielnica B., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą KW nr [...], zajętej pod część ulicy [...].
W uzasadnieniu decyzji Minister przedstawił następujący stan sprawy.
Pismem z 13 kwietnia 2010 r. Urząd W. wystąpił do Wojewody [...] o stwierdzenie nabycia z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę W. prawa własności nieruchomości położonej w W., Dzielnica F., obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, objętej księgą wieczystą KW nr [...], zajętej pod część ulicy [...].
Wojewoda [...], działając na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) – dalej: Przepisy wprowadzające – decyzją z [...] marca 2013 r. stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Gminę W. prawa własności nieruchomości opisanej powyżej.
Odwołanie od tej decyzji wnieśli T. S. i S. J. podnosząc, że w dniu 31 grudnia 1998 r. sporna działka nie była faktycznie zajęta pod drogę publiczną.
Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z [...]lipca 2013 r. uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda nie zgromadził materiału dowodowego, na podstawie którego mógłby stwierdzić, że działka nr [...] w dniu 31 grudnia 1998 r. była faktycznie zajęta pod drogę publiczną, a tym samym, że zostało wykazane spełnienie przesłanek wynikających z art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2014 r. stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Gminę W. prawa własności nieruchomości położonej w W., Dzielnica B., obręb [...]oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, zajętej pod część ulicy [...].
T. J. i S. J. wnieśli odwołanie od decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2014 r. kwestionując ustalenia dotyczące władania publicznoprawnego nad przedmiotową nieruchomością oraz zajęcia przedmiotowej nieruchomości pod drogę publiczną.
Wskazaną na wstępie decyzją z [...] stycznia 2016 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podnosząc, że zgodnie z art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Nabycie własności nieruchomości z mocy prawa na podstawie art. 73 ust. 1 nastąpiło zatem jeżeli w dniu 31 grudnia 1998 r. spełnione zostały łącznie następujące przesłanki:
- nieruchomość nie była własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego,
- była zajęta pod drogę publiczną,
- pozostawała we władaniu Skarbu Państwa, bądź jednostek samorządu terytorialnego.
Organ pierwszej instancji ustalił, że w dniu 31 grudnia 1998 r. właścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], z której została wydzielona działka nr [...] o pow. [...] ha, byli T. J. i S. J. na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej, co potwierdza treść księgi wieczystej [...], dostępnej w systemie Elektronicznych Ksiąg Wieczystych. Zatem w dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego.
Na podstawie uchwały nr [...]Rady Narodowej W. z [...] maja 1988 r. w sprawie zaliczenia dróg publicznych na terenie W. i województwa stołecznego [...]do kategorii dróg lokalnych miejskich oraz dróg gminnych (Dz. U. Woj. [...] Nr [...] poz. ) ulica [...] w W. została zaliczona do kategorii dróg lokalnych miejskich. Zgodnie z art. 103 ust. 2 Przepisów wprowadzających dotychczasowe drogi lokalne miejskie stały się drogami gminnymi z dniem 1 stycznia 1999 r.
Obszar zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną determinowany jest możliwością zakwalifikowania danego stanu faktycznego z 31 grudnia 1998 r. jako urządzenia technicznego, stanowiącego zorganizowaną całość funkcjonalną, podporządkowaną utrzymaniu i eksploatacji ciągów ruchu pojazdów i pieszych, a więc spełniającego definicję pasa drogowego (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1995 r. o drogach publicznych). O przestrzennych granicach zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną rozstrzyga zatem stan jej urządzenia w dniu 31 grudnia 1998 r. bądź sposób korzystania z niej.
W aktach sprawy znajdują się: kopia mapy zasadniczej, której aktualność (w zakresie istniejącej sytuacji terenowej i urządzeń podziemnych) w granicach A-B-C-D-A na dzień 25 września 1987 r. została potwierdzona przez uprawnionego geodetę, kopia mapy - załącznika do protokołu ZUD Nr [...] - arkusz 7 z 3 września 1993 r. oraz mapa sytuacyjna wg wykazu powierzchni z projektowanym podziałem, przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu [...]grudnia 2007 r. i zaewidencjonowana pod nr KEM [...]. Ponadto w aktach sprawy znajduje się opinia geodezyjna, sporządzona przez uprawnionego geodetę A. G. w dniu 24 kwietnia 2015 r., w której dokonano porównania ww. dokumentów dotyczących działki nr [...].
Z treści powołanej opinii geodezyjnej wynika, że ogrodzenie posesji przy ul. [...] w W. od roku 1987 co najmniej do roku 2007, od strony ulicy nie uległo żadnym przesunięciom oraz że część nieruchomości oznaczona jako dawna działka [...]od strony ul. [...]znajduje się poza istniejącym ogrodzeniem. Z metryki odcinka ul. [...]wynika, że szerokość ulicy wynosi [...]m, natomiast szerokość jezdni wynosi [...] m. Z kopii ww. map wynika z kolei, że szerokość ulicy [...] na wysokości posesji N [...], od ogrodzenia tej posesji do ogrodzenia nieruchomości po przeciwnej stronie ulicy wynosi ok. [...] m. Usytuowanie istniejącego od co najmniej 1987 r. ogrodzenia posesji przy ul. [...]oraz założona w dniu 8 grudnia 1995 r. metryka tej ulicy, pozwalają stwierdzić, że grunt oznaczony jako działka nr [...] o pow. [...]ha z obrębu [...], stanowiący część działki [...], w dniu [...]grudnia 1998 r. zajęty był pod drogę publiczną.
W przypadku dróg publicznych od dawna istniejących, granice zajęcia pod drogę odpowiadają granicom jej urządzenia w ramach normatywnie zdefiniowanego pasa drogowego. Zatem przez zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną należy rozumieć nie tylko zajęcie gruntu pod pas drogowy przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów, ale także pod leżące w jego ciągu obiekty inżynierskie (kanalizacyjne, energetyczne), place postojowe i parkingi, ścieżki rowerowe, drzewa i krzewy oraz urządzenia techniczne niezwiązane z prowadzeniem i zabezpieczeniem ruchu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2002 r., I SA 1441/00, LEX nr 137831).
Mając na uwadze powyższe Minister stwierdził, że dokumentacja zgromadzona w niniejszej sprawie potwierdza, że działka nr [...] była w dniu 31 grudnia 1998 r. zajęta pod drogę publiczną.
Kolejną z przesłanek zastosowania art. 73 Przepisów wprowadzających jest władanie publicznoprawne. Zgodnie z orzecznictwem sądowym, dla udowodnienia władania należy wykazać wykonywanie prac związanych m.in. z utrzymaniem drogi, jej konserwacją, modernizacją, odśnieżaniem (por. wyrok NSA z 14 listopada 2008 r., I OSK 1471/2007, LexPolonica 1972653). Udokumentowanie władania powinno polegać na wskazaniu konkretnych faktów, zdarzeń oraz okoliczności. Podstawę do wykazania spełnienia bądź nie przesłanki władania publicznego, mogą stanowić:
- umowy, zawarte przed dniem 31 grudnia 1998 r., dotyczące urządzenia, utrzymania lub modernizacji konkretnej drogi;
- rachunki i faktury za wykonanie ww. prac zlecanych przez zarządcę drogi;
- umowy ubezpieczenia dróg publicznych zawarte przed dniem 31 grudnia 1998 r.;
- dowód z zeznań świadków, którymi mogą być pracownicy firm świadczących usługi w zakresie modernizacji, utrzymania i ochrony dróg, z których wynikać będzie zakres prowadzonych na nieruchomości prac na dzień 31 grudnia 1998 r.;
- dowód z zeznań właścicieli nieruchomości zajętej pod drogę oraz właścicieli nieruchomości sąsiednich.
W aktach niniejszej sprawy znajduje się powyżej opisana metryka ulicy [...]w W., sporządzona w dniu 8 grudnia 1995 r., z której wynika, że kapitalny remont ww. ulicy odbył się w 1989 r., a ponadto w pasie drogowym znajdują się urządzenia inżynierskie - gaz, przewody telekomunikacyjne, przewody elektroenergetyczne oraz latarnie. Wskazać przy tym należy, że stosownie do art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2015 r. poz. 1515 ze zm.), także w brzmieniu obowiązującym w dacie 31 grudnia 1998 r., zaopatrzenie w energię elektryczną, wodę oraz gaz należy do zadań własnych gminy. Wykonując te zadania, o czym świadczą urządzenia do tego przeznaczone, gmina musiała faktyczne władać ul. [...] (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 marca 2010 r. I SA/Wa 2059/09).
Mając na uwadze powyższe Minister stwierdził, że władanie nieruchomością zostało wykazane w sposób należyty. Zatem zostały spełnione wszystkie przesłanki wymienione art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających.
Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] stycznia 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli T. i S. J. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 7, art. 8, art. 12 § 1, art. 77 § 1, art. 77 § 4 w związku z art. 80 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi podnieśli, że organ nie dokonał dokładnej, rzetelnej oceny stanu faktycznego na dzień 31 grudnia 1998 r. i wydał dla nich decyzję niekorzystną, pozbawiając ich możliwości uzyskania od W. odszkodowania za zabraną część działki pod wybudowany w 2014 r. ciąg pieszo-jezdny w granicach istniejących ogrodzeń. Organ oparł się tylko na mapach, które są im znane i z których wynika, że ul. [...] była 3 m pasem, do którego przylegała ich działka oraz opinii geodezyjnej z 2015 r. określającej aktualny stan ulicy i wyroku NSA dot. innej jednostkowej sprawy, które nie są dokumentami, na podstawie których można określić kto sprawował faktyczne władztwo nad działką nr [...] o pow. [...] ha na dzień 31 grudnia 1998 r. a jedynie źródłami, które mogą uprawdopodobnić lub zinterpretować pewien stan. Minister w zaskarżonej decyzji w żadnym punkcie nie odniósł się do rzeczywistych dokumentów, np. pisma Urzędu W. Biura Gospodarki Nieruchomościami Delegatura w Dzielnicy B. z 5 lutego 2004 r. wskazującego na konieczność wykupienia od skarżących części ich działki nr [...] o pow. ok. [...] ha. Kierując takie pismo również do innych sąsiadów organ doskonale wiedział, kto sprawował faktyczne władztwo nad obecną działką nr [...] (zał. nr 1, 2, 3). Skarżący podkreślili, że korzystali z tej części działki znajdującej się przed ogrodzeniem do parkowania własnych samochodów (prowadzili wówczas firmę transportową). Działka była przez skarżących utwardzona płytami betonowymi pozostałymi po budowie ich domu. Płacili za nią podatki, wykonywali roboty konserwacyjne, prace porządkowe, sprzątali ją i odśnieżali. Ze względu na fakt, że ul. [...] była wówczas bardzo wąska, część naszej działki przed ogrodzeniem służyła im jako parking dla samochodów. Nie odbywał się tam ruch publiczny. Gmina W. pozostawiła ten odcinek ul. [...] samemu sobie i nie interesowała się nim. Nawet utwardzenie trzymetrowej wówczas ulicy oraz budowa wodociągu odbyła się z inicjatywy mieszkańców i z ich udziałem finansowym.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie sądu skarga podlegała uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 73 ust. 1 Przepisów wprowadzających, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.
Nabycie z mocy prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego na podstawie art. 73 ust. 1 następuje wówczas, gdy w dniu 31 grudnia 1998 r. zostały spełnione łącznie trzy przesłanki: zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną, pozostawanie nieruchomości we władaniu Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego oraz brak prawa własności nieruchomości po stronie Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego (wyrok NSA z 4 lutego 2013 r., I OSK 532/12, LEX nr 1356999). W rozumieniu tego przepisu termin "nieruchomości zajęte pod drogi publiczne" oznacza nieruchomości, na których urządzono drogę, którą następnie zaliczono do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym fakt ten musiał mieć miejsce przed dniem 1 stycznia 1999 r. (wyrok WSA w Warszawie z 8 marca 2013 r., I SA/Wa 1843/12, LEX nr 1321355).
Zgodnie z unormowaną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej "W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli." Organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.) (wyrok SN z 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995/7/83).
Przepis art. 80 k.p.a. nie wyznacza organowi administracji publicznej merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego, co skłania doktrynę i orzecznictwo do wniosku, że przepis ten statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów. Jest ona przeciwieństwem legalnej (formalnej) teorii dowodowej, zgodnie z którą organ administracji publicznej jest związany przepisami prawa co do przyjęcia za miarodajne lub odrzucenia niektórych dowodów oraz przyznania pewnym dowodom wyższej mocy dowodowej przed innymi. (A. Wróbel, w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2000, s. 470).
Wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej organ powinien zawrzeć w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). Tylko bowiem w ten sposób ocena dowodów może być sprawdzona w toku instancji i w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
Tym wymaganiom procesowym organy w niniejszej sprawie w pełni nie sprostały. Za poprawne należy uznać jedynie ustalenia organów o zaliczeniu ulicy [...] do dróg publicznych i o stanie prawa własności działki nr [...] na dzień 31 grudnia 1998 r. Jeśli zaś chodzi o władztwo publicznoprawne nad sporną częścią nieruchomości (a w okolicznościach tej sprawy pośrednio także o zakres zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną) organy nie odniosły się bowiem w żaden sposób do twierdzeń skarżących, z których wynika, że to oni przed dniem 31 grudnia 1998 r. sprawowali władztwo nad częścią nieruchomości oznaczoną obecnie jako działka nr [...].
Skarżący nie przeczą, że sporna część nieruchomości (obecnie oznaczona jako działka nr [...]) pozostawała poza ogrodzeniem pozostałej części ich nieruchomości (działki nr [...], obecnie nr [...]). Rzecz jednak w tym, że zdaniem skarżących utwardzenia obecnej działki nr [...] dokonali sami skarżący (płytami pozostałymi po budowie domu) i to oni wykorzystywali tę część nieruchomości do parkowania własnych pojazdów (prowadzili wówczas firmę transportową). Jeśli okazałoby się, że stworzone w ten sposób miejsce do parkowania pojazdów nie było ogólnodostępne (co jest warunkiem uznania drogi za publiczną – zob. art. 1 ustawy o drogach publicznych, z którego wynika, że zgodnie z przeznaczeniem z drogi publicznej "może korzystać każdy"), a służyło wyłącznie skarżącym, jako właścicielom nieruchomości, to nie można byłoby uznać, że był to element pasa drogowego w postaci parkingu (również w znaczeniu zajętości pod drogę publiczną), a nasuwałoby też wątpliwości, czy wykonywane było władztwo publiczne nad tym obszarem.
Wątpliwości – w odniesieniu do owego władztwa publicznego – wiążą się nie tylko z tym, kto dokonał utwardzenia działki nr [...] i kto taką "infrastrukturę" wykorzystywał, ale również z tym, jakie inne urządzenia techniczne i kiedy zostały wykonane w obszarze oznaczonym jako działka nr [...]. Skarżący twierdzą bowiem (o czym świadczy pismo złożone na rozprawie i wyjaśnienia do protokołu rozprawy odbytej w dniu 29 lipca 2016 r.), iż media w ulicy (woda, gaz) przeprowadzono dopiero w latach 2005 – 2010, a urządzenia telekomunikacyjne i służące do oświetlenia ulicy przebiegały po drugiej jej stronie (nie po działce skarżących). Te same okoliczności skarżący podnosili także w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a do czego organ odwoławczy w ogóle się nie odniósł.
Powyższe twierdzenia skarżących mają istotny wpływ na ustalenia dotyczące tego, jakie elementy pasa drogowego istniały na spornej części nieruchomości w relewantnej dacie 31 grudnia 1998 r., a także na ustalenia dotyczące władztwa nad sporną nieruchomością. Tymczasem ustaleń w tych dwóch zakresach (odnośnie dwóch przesłanek wywłaszczenia z mocy prawa) organ dokonał wyłącznie na podstawie innych dowodów (metryki drogi, map geodezyjnych), nie konfrontując ich z twierdzeniami strony i nie przeprowadzając dowodów mogących potwierdzić lub zaprzeczyć twierdzeniom skarżących (np. z zeznań świadków, z przesłuchania strony lub innych). Takie postępowanie organów narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. (o czym była mowa wyżej), w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak podkreślono bowiem w wyroku NSA z 26 czerwca 2014 r., I OSK 2911/12, "zakres przestrzennego zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną nie musi zostać wykazany przy pomocy dokumentów geodezyjnych precyzujących jej granice. Można to uczynić korzystając także z innych źródeł dowodowych, aniżeli dokumenty geodezyjne" (LEX nr 2005795). Jeśli nawet mapy geodezyjne odwzorowujące stan zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną, stworzone przez geodetów post factum (po relewantnej dacie) uznać za dowody z dokumentów (art. 76 § 1 k.p.a.), co może budzić wątpliwości z uwagi na to, że do zakresu działania geodety nie należy raczej ustalanie stanu zajęcia nieruchomości pod drogę w przeszłości – to nic nie stoi na przeszkodzie, aby przeprowadzać dowody przeciwko dokumentom urzędowym (art. 76 § 3 k.p.a.), jeśli uzasadniają to, jak w tym wypadku, odmienne twierdzenia strony.
Nie bez znaczenia jest również fakt, że Urząd Miasta W. w piśmie z 5 lutego 2004 r. skierowanym do skarżących (załączonym do skargi) informował, że dla zrealizowania inwestycji ("kompleksowej budowy ulicy") konieczne będzie poszerzenie istniejącej drogi i zwraca się do skarżących z pytaniem, czy możliwe będzie "odstąpienie Miastu części swojej nieruchomości o pow. około [...] m2". Z tego wynika, że Miasto W. jeszcze w 2004 r. nie uważało się za właściciela działki nr [...], czyli pięć lat po wejściu w życie art. 73 Przepisów wprowadzających. Powstaje więc pytanie, co było przyczyną zmiany świadomości Miasta W., co do stanu własności nieruchomości i jakie zdarzenia taką zmianę spowodowały.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę wskazania, co do dalszego postępowania w sprawie, przedstawione wyżej, poprzez odniesienie się w ponownym postępowaniu dowodowym i przy ocenie dowodów do twierdzeń skarżących i w sposób przekonujący ustosunkuje się do przesłanek wywłaszczenia z mocy prawa, o jakich była mowa w rozważaniach sądu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI