I SA/Wa 430/20

I SA/Wa 430/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-06-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-03-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Wesołowska /przewodniczący/
Dorota Apostolidis
Monika Sawa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1046/21 - Wyrok NSA z 2023-08-09
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2220
art. 1 ust. 3, art. 23 a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77  par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędziowie sędzia WSA Dorota Apostolidis, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), Protokolant starszy specjalista Dorota Stromecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r. nr [...]. 2. zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz K. K. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Minister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej (dalej jako "Minister") decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z [...] października 2019 r. nr [...] odmawiającą przyznania K. K. (dalej jako "skarżąca") prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Skarżąca wnioskiem z [...] sierpnia 2019 r. wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 na dziecko – P. M., urodzoną w dniu [...] czerwca 2007 r. Do wniosku załączyła oświadczenie, w którym wskazała, że biologicznym ojcem dziecka jest M. M., lecz nie zna jego miejsca zamieszkania na terenie [...], ani adresu pracodawcy. Wniosek przekazany został w dniu [...] października 2019 r. zgodnie z właściwością Wojewodzie.
Wojewoda decyzją z [...] października 2019 r. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w związku z faktem, że ojciec dziecka przebywa i pracuje na terytorium [...], zaś skarżąca jest osobą nieaktywną zawodową na terytorium [...], krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych są [...]. Wojewoda zauważył ponadto, że w związku z tym, że miesięczna wysokość świadczeń rodzinnych przysługujących za granicą przekracza wysokość świadczeń możliwych do przyznania w Polsce, prawo do świadczenia wychowawczego zostało zawieszone w całości, nie występuje również dodatek dyferencyjny.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 170/19, po rozpoznaniu jej skargi stwierdził, że ojciec dziecka, nie jest członkiem rodziny skarżącej, zaś skarżąca zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), powinna być traktowana jak osoba samotnie wychowująca dziecko. W ocenie skarżącej, Wojewoda naruszył ponadto art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", gdyż nie poinformował, jakie kroki powinna ona podjąć po przekazaniu zaskarżonej decyzji do właściwej [...] instytucji.
Minister decyzją z [...] grudnia 2019 r., po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymał w mocy decyzję z [...] października 2019 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że Wojewoda wydając kontrolowaną decyzję działał w oparciu o przepisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004 oraz na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do art. 7 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924), prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres do 31 maja 2021 r., ponadto na podstawie art. 10 ww. ustawy prawo do świadczenia wychowawczego ustala się począwszy od 1 lipca 2019 r., o ile prawo do świadczenia wychowawczego w okresie, na który jest ustalane, nie jest przyznane. Zgodnie z kolei z art. 11 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 16 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407), w przypadku, gdy wojewoda ustali, że osoba uprawniona do świadczenia wychowawczego lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzje w sprawie świadczenia wychowawczego. Z art. 13a ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika natomiast, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagają wydania decyzji. Zgodnie ponadto z art. 2 pkt 15 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - oznacza to rozporządzenie nr 883/2004 oraz nr 987/2009. Wymienione wyżej przepisy o koordynacji zawierają normy ustanawiające pierwszeństwo organów państwa rodzica i zamieszkiwania dziecka, jak również normy kolizyjne pozwalające uniknąć sytuacji, w której członkowie rodziny uprawnieni do świadczeń rodzinnych przebywający na terenie różnych państw Unii Europejskiej będą pobierać świadczenia i w jednym i w drugim państwie zgodnie z kryteriami ustawowymi przepisów prawnych tych państw. I tak zgodnie z art. 67 rozporządzenia nr 883/2004, osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Oznacza to, że przepisy o koordynacji świadczeń rodzinnych mają zastosowanie już ze względu na sam fakt zamieszkiwania członka rodziny w drugim Państwie Członkowskim. Organ zauważył dalej, że zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 883/2004, w przypadkach w których na podstawie więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny zastosowanie mają zasady pierwszeństwa, które przewidują, że w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów w pierwszej kolejności prawa udzielone z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskane na postawie miejsca zamieszkania. Działania te wynikają z zakazu kumulacji świadczeń o charakterze rodzinnym, przewidzianego w art. 10 rozporządzenia nr 883/2004. Zgodnie przy tym z przepisami unijnymi, wnioskodawca nie ma możliwość wyboru kraju właściwego do wypłaty świadczeń. Organ wskazał dalej, że zgodnie z art. 60 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 instytucja właściwa, do której złożono wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych, rozpatruje go na podstawie szczegółowych informacji dostarczonych przez wnioskodawcę i bierze pod uwagę całościową faktyczną i prawną sytuację rodziny wnioskodawcy. Jeżeli instytucja ta uzna, że jej ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004, zapewnia świadczenia rodzinne zgodnie ze stosowanym ustawodawstwem. W ocenie Ministra, Wojewoda prawidłowo w tej sytuacji uznał, że w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z akt wynika, że ojciec dziecka wykonuje pracę najemną na terenie [...], a skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo na terenie [...]. W tej sytuacji państwem właściwym na zasadzie pierwszeństwa zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 są [...] z uwagi na fakt, że jest to państwo właściwe do wypłaty świadczeń z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. W myśl powyższych przepisów, tj. art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 w [...], jako państwie właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, lecz nie na zasadzie pierwszeństwa, mógłby przysługiwać skarżącej dodatek dyferencyjny w przypadku, gdyby wysokość świadczenia wychowawczego przysługującego w [...] byłaby wyższa od odpowiedniego świadczenia przysługującego we [...]. Odnosząc się do zarzutów odwołania, że ojciec dziecka nie jest członkiem rodziny, organ wskazał, że wprawdzie w definicji legalnej "członka rodziny" zawartej w art. 1 lit. i rozporządzenia nr 883/2004 znajduje się odwołanie do przepisów krajowych państwa członkowskiego, na podstawie którego mają być przyznane świadczenia, to jednak pojęcie to na gruncie prawa Unii Europejskiej zostało doprecyzowane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako "TSUE"). W orzeczeniu w sprawie C-378/14 - Trapkowski, TSUE wyraźnie stwierdził, że jeśli prawo do świadczenia rodzinnego zgodnie z prawem krajowym może przysługiwać zarówno matce, jak i ojcu dziecka, to wszyscy oni powinni być uznani za członków rodziny w celu zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Co więcej, w przywołanym przez Wojewodę orzeczeniu TSUE z 26 listopada 2009 r. w sprawie C-363/08 - Slanina, dotyczącym wykładni art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit. f ppkt (i) rozporządzenia nr 1408/71, które to przepisy odpowiadają co do istoty treści odpowiednio art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) rozporządzenia nr 883/2004, TSUE wyraźnie stwierdził, że w przypadku rodziców dziecka, którzy nie są małżeństwem, kluczowe jest ustalenie, czy rodzic, który nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem, może być uznany za członka rodziny dziecka, a nie członka rodziny drugiego rodzica. Jak wynika z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. W ocenie organu, w świetle powyższych przepisów oraz orzecznictwa, nie ulega wątpliwości, że ojciec dziecka, który jest zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka, co w niniejszej sprawie potwierdza treści wyroku Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2008 r. sygn. akt [...], jest członkiem rodziny dziecka, na którego utrzymanie mają być przeznaczone świadczenia rodzinne. Minister zgodził się ponadto z Wojewodą, że z informacji zawartych w tabelach porównawczych MISSOC (Mutual Information System on Social Protection), które stanowią podstawowe źródło informacji o wysokości przysługujących w państwach UE, EOG oraz Szwajcarii świadczeń rodzinnych, wnika, że wysokość [...] świadczenia o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego wynosi, w przypadku rodzin o dochodzie rocznym nieprzekraczającym [...] [...] - [...] [...]. Zgodnie z decyzją Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego [...] z [...] października 2009 r. dotyczącą daty, którą bierze się pod uwagę przy ustalaniu kursu wymiany, o którym mowa w art. 90 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 kurs wymiany oznacza "w przypadku gdy zgodnie z krajowymi przepisami, dla celów ustalenia wysokości świadczenia instytucja bierze pod uwagę jedną kwotę - kurs wymiany opublikowany dla pierwszego dnia miesiąca bezpośrednio poprzedzający miesiąc, w którym przepis musi być zastosowany". Oznacza to, że na dzień wydania decyzji przez Wojewodę wartość [...] świadczenia stanowiła równowartość [...] zł (zgodnie z przelicznikiem kursów średnich walut Europejskiego Banku Centralnego na dzień [...] czerwca 2019 r.), tj. pierwszy dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia przez skarżącą wniosku. W związku z tym, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci kwota świadczenia wychowawczego wynosi [...] zł miesięcznie na dziecko, tym samym kwota ta nie przekracza wysokości miesięcznej kwoty świadczenia włoskiego o podobnym charakterze, Minister stwierdził, że Wojewoda prawidłowo odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko. Za niezasadny Minister uznał podniesiony w odwołaniu zarzut naruszenia art. 9 K.p.a. Przepis ten nie nakłada bowiem na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych, czy też doradztwa. Wojewoda nie miał obowiązku pisemnego informowania skarżącej o technicznych czynnościach podejmowanych w ramach koordynacji świadczeń, związanych z procedurą przekazywania wniosku do instytucji zagranicznej. Niemniej jednak, w treści zaskarżonej decyzji poinformował on, że stosownie do art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 oraz art. 60 ust. 3 rozporządzenia nr 987/2009, przekazał wniosek z [...] sierpnia 2019 r. do rozpatrzenia przez [...] instytucję właściwą (formularz [...]). W sytuacji natomiast, gdy [...] instytucja stwierdzi, że zgodnie z ustawodawstwem włoskim nie przysługuje skarżącej we [...] świadczenie na córkę, zastosowanie będzie miała zaskarżona decyzja, tj. decyzja z [...] października 2019 r., a wnioskowane świadczenie rodzinne zostanie wypłacone zgodnie z ustawodawstwem [...].
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie i zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy nie zachodzą okoliczności do uznania, że skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych i może być uznana za matkę samotnie wychowującą dziecko, a tym samym nie zachodzą przesłanki z art. 67 i art. 68 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004 oraz art. 60 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 883/2004;
2) art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., przez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, wyrażające się w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności przedłożonym dokumentom, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że skarżąca nie jest matką samotnie wychowującą dziecko, bo jej córka ma ojca, który mieszka we [...] i mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów;
3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wbrew ciążącemu na organie na mocy art. 77 § 1 K.p.a. obowiązkowi w tym zakresie, i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a.;
4) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji z [...] października 2019 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu ww. prawa.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że wbrew twierdzeniom organu jest osobą samotnie wychowującą córkę, bowiem jej ojciec jest jedynie ojcem biologicznym, ale nie bierze udziału w jej wychowaniu. Skarżąca nie zna jego miejsca zamieszkania i pracy na terenie [...], nie ma z nim żadnego kontaktu. W tej sytuacji przesłanki do uznania skarżącej za matkę samotnie wychowującą dziecko są spełnione. Celem świadczenia wychowawczego jest natomiast pokrycie częściowe wydatków związanych z utrzymaniem dziecka. Jeżeli zatem ojciec dziecka, niebędący mężem matki, nie uczestniczy w jego wychowaniu, nie łoży na jego utrzymanie, nie opiekuje się nim, to trudno uznać, że będzie uprawniony do tego świadczenia. W ocenie skarżącej, niewyjaśnienie powyższych okoliczności przez organy orzekające w sprawie spowodowało naruszenie wskazanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z [...] października 2019 r. naruszają przepisy prawa w stopniu skutkującym ich uchyleniem.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelom polskim oraz cudzoziemcom, jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający dziewięciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Rozpoznając niniejszą sprawę organy przyjęły, że przywołane w cytowanym przepisie zastrzeżenie odnoszące się do przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, należy uwzględnić. Poczynione w sprawie ustalenia pozwoliły organom zająć stanowisko, że zastosowanie znajdzie art. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, zgodnie z którym w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie (ust. 1). W przypadku natomiast gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 (ust. 5).
W niniejszej sprawie Wojewoda przyjął, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Podstawą tak dokonanej oceny było ustalenie, że ojciec córki skarżącej – M. M. jest jej członkiem rodziny, jest obywatelem [...], zamieszkuje i pracuje na terenie [...] od listopada 2003 r. Z kolei skarżąca wraz z córką mieszka w [...], nie jest zatrudniona, nie prowadzi działalności gospodarczej w Polsce, nie jest osobą ubezpieczająca się w [...] i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. W konsekwencji przyjmując, że ojciec dziecka pracuje i mieszka we [...], organy uznały, że na dzień złożenia wniosku oraz na dzień orzekania członek rodziny skarżącej przebywał w kraju, w którym znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Opierając się o art. 11, art. 67, art. 68 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego wskazano, że w sprawie, na zasadzie pierwszeństwa, będą mieć zastosowanie przepisy [...].
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powyższe stanowisko jest chybione. Organy przede wszystkim dokonały błędnego założenia, że ojciec dziecka M. M. jest jej członkiem rodziny w rozumieniu przepisu art 1 lit. I akapit 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z jego treścią członek rodziny oznacza m.in. każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo na mocy którego przyznawane są świadczenia. Rozporządzenie odsyła zatem przede wszystkim do ustawodawstwa krajowego, które w tym wypadku w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci takiej definicji nie zawiera. Niemniej jednak definicje rodziny zawiera w art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą można zastosować posiłkowo, wskazując, że przez rodzinę rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2092 oraz z 2019 r. poz. 1818); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Z kolei definicję "osoby samotnie wychowującej dziecko", zawiera art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą pod tym pojęciem rozumie się: pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Jeżeli więc przyjąć, że skarżąca jest panną/osobą rozwiedzioną (skarżąca pozostawała w związku małżeńskim z innym mężczyzną) i wychowuje córkę samodzielnie, bez udziału ojca, to nie można zasadnie twierdzić, że jest on członkiem jej rodziny. Skarżąca nie może bowiem jednocześnie pozostawać osobą samotnie wychowującą dziecko i osobą pozostającą w rodzinie z ojcem tego dziecka. Ponadto jej status prawny nie może być inny w sytuacji gdy ubiega się o świadczenia rodzinne a gdy o świadczenie wychowawcze gdyż w obu wypadkach jej sytuacja faktyczna nie ulega zmianie bowiem dziecko wychowuje samotnie.
Artykuł 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci znajduje zastosowanie w takich stanach faktycznych, w których organ, przed wydaniem decyzji w przedmiocie świadczenia wychowawczego, posiada informację, że członek rodziny osoby uprawnionej przebywa w kraju, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, sam fakt, że M. M. jest ojcem córki skarżącej, nie jest wystarczające do uznania go za członka jej rodziny. Należy wziąć bowiem pod uwagę, że skarżąca jest panną/osobą rozwiedzioną (skarżąca pozostawała w związku małżeńskim z innym mężczyzną) i wychowuje córkę samodzielnie, bez udziału ojca. Jak już wskazano skarżąca nie może jednocześnie pozostawać osobą samotnie wychowującą dziecko i osobą pozostającą w rodzinie z ojcem tego dziecka. Skarżąca w toku postępowania konsekwentnie podnosiła, że ojciec P. M. nie uczestniczy w jej wychowywaniu, nie ma z nią żadnego kontaktu, jak również nie zna jego miejsca zamieszkania. Z akt sprawy wynika także, że okoliczności te potwierdził także ojciec dziecka. Podał on ponadto, że nie pobiera na terenie [...] świadczeń wychowawczych oraz, że warunkiem ich przyznania we [...] jest wspólne zamieszkiwanie rodziny na terenie [...], a tego warunku nie spełnia ( pismo z [...] lipca 2012 r. (k-[...] akt adm.), z którego wynika, że aby otrzymać prawo do zasiłku rodzinnego na terenie [...] na dziecko biologiczne, konieczne jest wspólne zamieszkiwanie). W takim stanie faktycznym nie można przyjąć, że jest on członkiem rodziny skarżącej. Zwrócić uwagę również należy, że przyjęta interpretacja ww. przepisów zgodna jest z ratio legis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Celem bowiem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych – art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Jeżeli zatem ojciec dziecka, niebędący mężem matki, nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, nie wykonuje nad nim opieki, trudno uznać, że będzie on uprawniony do ww. świadczenia. Potwierdzeniem powyższego jest art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, nakazuje przyznać świadczenie temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a w konsekwencji organy orzekające błędnie uznały, że należy zastosować przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. M. M. nie mógł być bowiem uznany za członka rodziny skarżącej i tym samym jego zamieszkiwanie i praca na terenie [...] pozostaje bez znaczenia. Skarżąca zarówno w odwołaniu, jak i skardze jednoznacznie wskazuje, że nie utrzymuje on żadnych kontaktów z córką i nie uczestniczy w jej wychowaniu. Obowiązkiem organu było te oświadczenia uwzględnić i ocenić, tymczasem w zaskarżonej decyzji stanowiska w tym zakresie brak.
Reasumując, powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że skarżąca prawidłowo wystąpiła o przyznanie jej prawa do świadczenia wychowawczego na córkę na okres 2019/2021, podnosząc, że rodzinę stanowi jedynie ona i jej córka.
W ocenie Sądu niedopuszczalne jest ponadto w demokratycznym państwie prawa, aby w tym samym stanie faktycznym, jako członka rodziny skarżącej raz postrzegać tylko jej córkę, a innym razem do tej rodziny zaliczać także jej ojca. Przykładem takiego postępowania są właśnie zaskarżone w niniejszej sprawie decyzje dotyczące okresu 2018/2019, podczas gdy prawomocnym wyrokiem z 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 167/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2018 r. nr [...] oraz decyzję Wojewody [...] z [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2018/2019, uznając, że ojciec dziecka nie wchodzi w skład rodziny skarżącej, zaś skarżącą należy uznać za osobę samotnie wychowującą córkę. Takie rozumienie przepisów świadczy jedynie o dowolnym postrzeganiu przez organy administracji sytuacji rodzinnej skarżącej.
Podkreślić jeszcze raz trzeba, że ojciec dziecka nie stanowi rodziny ze skarżącą i ich wspólnym dzieckiem i nie jest uprawniony do świadczeń rodzinnych w Polsce, co oznacza, że wydane w sprawie decyzje naruszają art. 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Skarżąca miała bowiem prawo do wystąpienia o świadczenie wychowawcze do polskiej instytucji, zaś organy orzekające w sprawie nie dokonując wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego naruszyły wskazywane w skardze przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na powyższe koszty składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie [...] zł.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy administracji publicznej uwzględnią wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku, jak również ustalą na jakim etapie jest rozpatrywanie wniosku skarżącej, który przekazany został przez Wojewodę do właściwej instytucji [...].