I SA/WA 429/24

I SA/Wa 429/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Marek Maliński
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) asesor WSA Marek Maliński Protokolant specjalista Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2024 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 16 listopada 2023 r. nr SKO.4000-1949/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania K. S. od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że [...] sierpnia 2023 r. K. S. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią J. K.. Do wniosku zostało dołączone orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] lutego 2022 r., nr [...] wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], z którego wynika, że J. K. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2022 r., a niepełnosprawność istnieje od [...] czerwca 2017 r. Orzeczenie wydane zostało na stałe.
Do akt postępowania organ I instancji dołączył: pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2023 r., z którego wynika, że D. K. orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w [...] z [...] marca 1993 r. został zaliczony do drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, inwalidztwo jest trwałe, nie posiada orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji; orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z [...] listopada 2022 r., nr [...], z którego wynika, że J. K. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności; pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2023 r., z którego wynika, że K. S. nie posiada aktualnego zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego, uprawnień do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS, orzeczenia o niezdolności do pracy; zaświadczenie PUP w [...] z [...] sierpnia 2023 r., którym stwierdzono, że K. S. posiada okres aktywności od 31 stycznia 2023 r. do nadal oraz status bezrobotnego oraz informacje z systemów teleinformatycznych: EKSMoON, Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, Pesel, CEiDG, ZUS.
Organ I instancji przeprowadził [...] sierpnia 2023 r. rodzinny wywiad środowiskowy z K. S. i ustalił, że zamieszkuje on około 0,5 km od miejsca zamieszkania dziadków. K. S. poinformował, że J. i J. K. mają troje dzieci: syna K., który zamieszkuje w miejscowości oddalonej o ok. 150 km, córkę I., która zamieszkuje w miejscowości [...], na co dzień pracuje i nie jest w stanie z tego powodu zapewnić pomocy. J. K. zażywa leki i K. S. musi nadzorować przyjmowanie leków przez babcię. Jest u niej w razie potrzeby, nie całodobowo, gdyż ma blisko, pomaga utrzymać porządek w domu, zapewnia dowóz do lekarzy, robi zakupy. Opiekę sprawuje od 2023 r., nie pracuje z powodu opieki. Pracownik socjalny potwierdził fakt sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną babcią J. K. przez wnuka K. S..
Decyzją z [...] sierpnia 2023 r. Wójt Gminy [...] odmówił prawa do świadczenia
pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na J. K.. Odwołanie od decyzji Wójta złożył K. S..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], pismem z [...] października 2023 r. zleciło organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, w zakresie ustalenia, czy J. K. posiada dzieci, dlaczego dzieci nie mogą sprawować opieki nad nią, czy dzieci posiadają własne orzeczenia o
znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ I instancji po przeprowadzeniu zleconego postępowania wyjaśniającego, przy piśmie z [...] listopada 2023 r. przekazał uzupełniony materiał dowodowy. Przekazał notatkę z [...] listopada 2023 r. sporządzoną przez pracownika socjalnego, z której wynika, że J. K. ma troje dzieci. Syn D. K. zamieszkuje z rodzicami, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jest osobą głuchoniemą, nie może sprawować opieki ponieważ tak stanowią przepisy, syn K. K. nie ma wiedzy, czy posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może sprawować opieki ze względu na odległość, córka I. S. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może sprawować opieki, ponieważ pracuje, nie może się zwolnić, gdyż chce uzyskać emeryturę.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) - zwanej dalej ustawą, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli
niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Kolegium wyjaśniło, że z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad J. K., wystąpił jej wnuk K. S.. Z poczynionych przez organ ustaleń wynika, że sprawuje on opiekę nad babcią, która wymaga stałego wsparcia przy czynnościach bytowych w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (potwierdzenia zawarte w wywiadzie rodzinnym). K. S. na dzień składania wniosku był już nieaktywny zawodowo, nie ma ustalonego prawa do świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie prowadzi gospodarstwa rolnego.
J. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, bowiem na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] lutego 2022 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2022 r., niepełnosprawność istnieje od [...] czerwca 2017 r., orzeczenie wydane zostało na stałe.
Organ wyjaśnił, że J. K. pozostaje w związku małżeńskim. Mąż jej, a dziadek odwołującego, legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z [...] listopada 2022 r. Zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie wydane zostało na stałe.
Kolegium wskazało, że organ I instancji błędnie zastosował w niniejszej sprawie przepis art. 17 ust. 1b ustawy. Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Skoro art. 17 ust. 1b ustawy utracił moc prawną w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to data powstania niepełnosprawności u J. K. nie może stanowić przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jej wnukowi, jako osobie sprawującej nad nią opiekę, jednakże przy jednoczesnym spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych.
Kolegium podało, że treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy określa, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą spełniającą określone warunki. Jak wynika natomiast z art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ podkreślił, że w powyższych przepisach został zawarty ściśle określony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zakreślony, m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Kolegium wskazało na treść przepisów art. 128, art. 129 § 1 i 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o).
Kolegium podniosło, że J. K. ma troje dzieci: syna D. K., syna K. K. i córkę I. S.. Dzieci J. K. są osobami, które niewątpliwie zobowiązane są do alimentacji przed odwołującym.
W ocenie organu brak jest okoliczności, które uniemożliwiałyby realizowanie obowiązku alimentacyjnego przez zobowiązanych w pierwszej kolejności, a umożliwiające przyznanie świadczenia wnukowi, jako zobowiązanemu w drugiej kolejności. Z akt sprawy wynika, że żyją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z J. K., tj. troje dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Syn D. K. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności.
Kolegium stwierdziło, że wobec treści art. 17 ust 1a ustawy, skoro niepełnosprawna J. K. ma dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla wnioskodawcy, będącego wnukiem, mogłoby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że dzieci nie są w stanie sprawować stałej opieki nad matką, a także stwierdzenia, że obciąża go obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczenia środków utrzymania, (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.
Dopiero, gdyby nie było osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji lub gdyby były one niepełnosprawne w stopniu znacznym, wnuk mógłby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad babcią.
Kolegium powołało uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 z której wynika, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 17 ustawy. Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia wnukowi. Osobami zobowiązanymi do alimentacji w pierwszej kolejności są dzieci J. K..
Ponadto Kolegium wskazało, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia
pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenie kierując się zasadami współżycia społecznego lub słuszności nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył K. S.. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 7 kpa w zw. z art. 80 kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych do rozpatrzenia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącego i realnych i obiektywnych możliwości sprawowania opieki przez dzieci J. K.,
2) prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy w zw. z art 129 k.r.o w zw. z art. 2, art. 18 i art. 71 Konstytucji, przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skarżącemu, jako wnukowi, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a obowiązek opieki spoczywa tylko i wyłącznie na dzieciach, podczas gdy zebrane w sprawie dowody oraz orzecznictwo sądowoadministracyjne jednoznacznie wskazują, że w przypadku utrudnień faktycznych i obiektywnych, związanych z opieką nad osobami niepełnosprawnymi, występujących po stronie osób zobowiązanych w pierwszej kolejności, istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, w szczególności przy uwzględnieniu konstytucyjnych zasad i wartości ochrony rodziny oraz pomocy Państwa w przypadku, gdy rodzina znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, a także przez uznanie, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji skarżącego nie zaktualizował się wynikający z przepisów k.r.o obowiązek alimentacyjny względem babki. Przesądziło to o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz nieuprawnionego przyjęcia, że przepisy ustawy pozwalają organowi na ustalenie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkroczenie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego, wadliwym uznaniu, że przy braku formalnego potwierdzenia stanu zdrowia w postaci orzeczenia o niepełnosprawności osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności ocena ich możliwości sprawowania opieki nad J. K. może być dokonana wyłącznie w aspekcie możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego w formie opieki, a nie w odniesieniu do przyczyn obiektywnych odnoszących się do faktycznego sprawowania opieki. Uznanie, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci J. K. w powiązaniu z okolicznością, iż obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, ma przesądzające znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zobowiązanie organu I instancji do wydania decyzji uwzględniającej wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 28 lipca 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje :
Skarga nie jest zasadna.
Należy podzielić stanowisko Kolegium, że organ I instancji wadliwie przyjął - z przyczyn wskazanych przez Kolegium - iż świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, gdy niepełnosprawność osoby nad którą ma być sprawowana opieka powstała po ukończeniu przez nią 18 roku życia lub 25 roku życia w odniesieniu do tych osób, które stały się niepełnosprawne w czasie nauki w szkole lub szkole wyższej. Jednakże nie miało to wpływu na treść rozstrzygnięcia tego organu, gdyż Wójt Gminy [...] trafnie uznał, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1a ustawy.
Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy, nie ma więc potrzeby ponownego ich przytaczania.
Wskazać należy, że treść powyższych przepisów jest w pełni czytelna i nie budzi żadnych wątpliwości językowych.
Naczelny Sąd Administracyjny 14 listopada 2022 r. podjął w składzie siedmiu sędziów uchwałę o sygn. akt I OPS 2/22, w której m. in. stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tej uchwały zwrócił uwagę na zmiany, jakim podlegał przepis art. 17 ustawy uznając, że orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności rzutuje na możliwość sprawowania przez osoby, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy opieki nad inną osobą. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nadane temu przepisowi aktualne brzmienie nie budzi wątpliwości wywołanych względami językowymi. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a ustawy nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Ustawodawca posłużył się w tym zakresie określeniem należącym do języka prawnego, a legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu.
W powyższej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, uznał jednak, że do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie systemowe i aksjologiczne, co może mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego.
W przypadku analizowanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych Naczelny Sąd Administracyjny w powyższej uchwale uznał, że takie okoliczności nie zachodzą. Nie zachodzą także okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność czy celowość przyjętego rozwiązania. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. Za odstąpieniem od językowego rozumienia przepisów nie przemawiają również względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej, także w wymiarze konstytucyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały przyjął także, że regulacja art. 17 ust. 1a ustawy i warunek legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako okoliczność uzasadniająca przyznanie świadczenia osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności nie jest rozwiązaniem, które wymaga zakwestionowania ze względu na normy Konstytucji RP.
W motywach uchwały wskazano również, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.
Wskazać należy, że ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcia wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zd. 1 ppsa, jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
Sąd podziela stanowisko przedstawione w wyżej powołanej uchwale NSA.
W kontrolowanej sprawie z niekwestionowanego stanu faktycznego wynika, że skarżący jest wnukiem J. K.. Mąż J. K. – J. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec tego nie jest on w stanie zapewnić opieki żonie. Natomiast, jak wynika z zebranego materiału dowodowego, na datę wydania zaskarżonej decyzji, żadne z dzieci J. K. nie legitymowało się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przedłożone do akt sądowych orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności D. K. (syna J. K.) wydane zostało [...] stycznia 2024 r., a więc po wydaniu zaskarżonej decyzji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2023 r., także po wydaniu zaskarżonej decyzji. Wobec tego orzeczenie to nie może mieć znaczenia dla oceny legalności decyzji organów obydwu instancji. Poza tym J. K. ma jeszcze dwoje dzieci, które nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z wyżej omówionych przyczyn uznać należy, że zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy są chybione. Organy nie kwestionowały faktu sprawowania opieki przez skarżącego nad babcią. Jednakże, jak prawidłowo wskazało Kolegium, tylko legitymowanie się przez osoby zobowiązane w pierwszej kolejności (tj. wszystkie dzieci J. K.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i przy spełnieniu wszystkich przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, uzasadniałoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi. Jednakże taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Wobec treści uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 bez znaczenia dla oceny zaskarżonej decyzji pozostają, powołane przez skarżącego przeszkody uniemożliwiające, w jego ocenie, osobom zobowiązanym do alimentacji w pierwszej kolejności (dzieciom J. K.) sprawowanie opieki nad matką.
Organy nie naruszyły także powołanych w skardze przepisów Konstytucji. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny we wskazanej uchwale wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Sąd w niniejszym składzie stanowisko to w pełni podziela.
Organy nie naruszyły także art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 kpa. Stan faktyczny i prawny sprawy został przez organy orzekające ustalony i wyjaśniony w stopniu pozwalającym na jej rozstrzygnięcie.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.