III SA/Kr 1530/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Krakowie uchylił decyzję o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając istnienie związku przyczynowo-skutkowego między brakiem aktywności zawodowej skarżącej a opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Skarżąca J.M. domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organy administracji odmówiły, wskazując na brak związku przyczynowo-skutkowego między brakiem pracy skarżącej a opieką, ponieważ nigdy nie pracowała. WSA w Krakowie uchylił decyzje, uznając, że brak aktywności zawodowej skarżącej, która od 26 lat sprawuje całodobową opiekę nad mężem, jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia, a wyrok TK z 2014 r. wyeliminował kryterium daty powstania niepełnosprawności.
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej J.M., która zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organy administracji odmówiły świadczenia, argumentując, że skarżąca nigdy nie pracowała, co wyklucza istnienie związku przyczynowo-skutkowego między brakiem aktywności zawodowej a opieką. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym art. 17 ust. 1b, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2014 r. (sygn. akt K 38/13), który uznał za niekonstytucyjne różnicowanie prawa do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Sąd uznał, że wyrok TK wyeliminował przesłankę daty powstania niepełnosprawności jako podstawę odmowy. Co więcej, Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem organów, że brak aktywności zawodowej skarżącej, która od 26 lat sprawuje całodobową opiekę nad mężem (leżącym, wymagającym stałej pomocy), wyklucza przyznanie świadczenia. Sąd podkreślił, że sytuacja niepodejmowania zatrudnienia powinna być traktowana równorzędnie z rezygnacją z pracy, a sprawowanie opieki stanowi ewidentną przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Tym samym, skarżąca spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, brak aktywności zawodowej nie wyklucza automatycznie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Należy badać związek braku aktywności z opieką, a sprawowanie opieki stanowi ewidentną przeszkodę w podjęciu zatrudnienia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że sytuacja niepodejmowania zatrudnienia powinna być traktowana równorzędnie z rezygnacją z zatrudnienia. Skarżąca od 26 lat sprawuje całodobową opiekę nad mężem, co uniemożliwia jej podjęcie pracy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
u.ś.r. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje m.in. matce lub ojcu, którzy nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 17 § 1b
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis, który stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki do 25. roku życia. Sąd uznał go za niekonstytucyjny w zakresie różnicującym prawo do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności.
k.p.a. art. 40 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis dotyczący doręczania pism ustanowionemu pełnomocnikowi. Naruszenie tego przepisu przez organ I instancji zostało uznane przez SKO, ale nie skutkowało niedopuszczalnością odwołania.
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Określa zasadę sprawowania przez sądy administracyjne wymiaru sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej.
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wyraża zasadę kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres kontroli sądu administracyjnego, który rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu lub stwierdzenia jego nieważności.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa skutek nieuwzględnienia skargi przez sąd administracyjny (oddalenie skargi).
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji. Naruszona przez art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicował prawo do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności.
Konstytucja RP art. 190 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przepisy uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją nie mogą być stosowane.
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego, które są podstawą do uznania niektórych osób za zobowiązane do opieki nad członkiem rodziny.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego K 38/13, który uznał za niekonstytucyjne różnicowanie prawa do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Niewłaściwa wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez organy, które błędnie uznały brak związku przyczynowo-skutkowego między brakiem zatrudnienia skarżącej a sprawowaną opieką, podczas gdy sprawowanie opieki stanowi przeszkodę w podjęciu pracy.
Godne uwagi sformułowania
brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza automatycznie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego sprawowanie opieki stanowi ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego (...) nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć sytuacja niepodejmowania zatrudnienia winna być traktowania równorzędnie z rezygnacją z zatrudnienia
Skład orzekający
Maria Zawadzka
przewodniczący
Renata Czeluśniak
sprawozdawca
Magdalena Gawlikowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasady badania związku przyczynowo-skutkowego między brakiem aktywności zawodowej a sprawowaną opieką."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej, ale jego zasady interpretacyjne mogą mieć zastosowanie w podobnych sprawach dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wpływa na interpretację przepisów prawa administracyjnego i jak sądy administracyjne dbają o prawa obywateli w trudnych sytuacjach życiowych.
“Nigdy nie pracowałaś? Nadal możesz dostać świadczenie pielęgnacyjne!”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 1530/23 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2024-01-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-10-03 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Magdalena Gawlikowska Maria Zawadzka /przewodniczący/ Renata Czeluśniak /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 390 Art. 17 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 sierpnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/792/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej J. M. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 31 maja 2023 r. nr SO-04.8252.184.2023-1/23 odmówił przyznania skarżącej J. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem A. M. W uzasadnieniu organ wskazał, że w sprawie nie został spełniony wymóg z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim warunkuje on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności, bowiem niepełnosprawność męża skarżącej datuje się od 44 roku życia. Ponadto nie można stwierdzić istnienia korelacji czasowej pomiędzy momentem powstania niepełnosprawności u męża skarżącej a momentem zakończenia/niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia, bowiem nigdy ona nie pracowała. Decyzja została doręczona skarżącej w dniu 7 czerwca 2023 r. z pominięciem ustanowionego w sprawie pełnomocnika. W odwołaniu z daty nadania 23 czerwca 2023 r. skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nie uwzględnienie okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia; - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie pozostającej w związku małżeńskim, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego wobec współmałżonka; - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, iż normuje on przypadki w których o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się osoba pozostająca w związku małżeńskim z osobą wymagającą opieki, podczas gdy - wedle powszechnej wykładni – ww. przepis powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria z art. 17 ust. 1 (lub ust. 1a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji; - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. przyczyny niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą na czas składania przedmiotowego wniosku, co zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony; Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od powyższego w odwołaniu wskazała, iż ustanowiła pełnomocnika, a organ I instancji naruszył art. 40 § 2 k.p.a. poprzez doręczenie jedynie jej decyzji z pominięciem pełnomocnika. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/792/2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że niewątpliwie skarżąca reprezentowana przez ustanowionego pełnomocnika nie powinna otrzymywać pism - w szczególności decyzji - z pominięciem pełnomocnika, gdyż działanie takie prowadzi do naruszenia art. 40 § 2 k.p.a. Było to więc niewątpliwe doręczenie z naruszeniem art. 40 § 2 k.p.a., gdyż pominięto pełnomocnika. Niemniej pełnomocniczka skarżącej sporządziła i wniosła w jej imieniu odwołanie od decyzji, skorzystała więc z możliwości wniesienia środka zaskarżenia i mimo iż uczyniła to po upływie ustawowego terminu, w ocenie Kolegium, należy przystąpić do merytorycznego rozpoznania sprawy, bowiem w niniejszej sprawie naruszenie art. 40 § 2 k.p.a. nie mogło zostać zakwalifikowane jako skutkujące stwierdzeniem niedopuszczalności odwołania. Odmienny pogląd prowadziłby do niekorzystnych skutków dla strony, przejawiających się w zamknięciu jej drogi do zaskarżenia w trybie instancji rozstrzygnięcia, z którym się nie zgadza. SKO wyjaśniło następne, że w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki. Jak wynika z pisma skarżącej z dnia 27 kwietnia 2023 r.: "nigdy nie pracowała, początkowo nie mogła podjąć zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką, która m.in. zmagała się z padaczką". Kolegium podkreśliło, że córka skarżącej jest aktualnie osobą samodzielną - pracującą, ma własne dziecko, które wychowuje. W sytuacji skarżącej - mając więc na uwadze ustalone okoliczności, brak zatrudnienia wynikał z sytuacji życiowej. Skarżąca nie mogła zatem zrezygnować z pracy, skoro nigdy nie pracowała. Organ wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest za faktyczną rezygnację z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, a nie z innych przyczyn. Powyższa przesłanka jest zatem zasadniczą, podstawową okolicznością - oprócz faktu sprawowania opieki - warunkującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ponadto, jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Jak wynika z akt sprawy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dziećmi. Jak ustalił pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego skarżąca pomaga mężowi zarówno w czynnościach gospodarczych, jak i pielęgnacyjnych. Mąż skarżącej samodzielnie nie może wykonać żadnych czynności, jest osobą leżącą, pampersowaną, stan po: krwotoku podpajęczynówkowym, udarze niedokrwiennym, niedowład połowiczny lewostronny, nadciśnienie tętnicze. Sam zaś zakres opieki został ustalony na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącej. Kolegium wyjaśniło, że nie kwestionuje tych dokumentów. Jednocześnie organ wskazał, że mąż skarżącej został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji trwale od 24 marca 2000 r. (tj. w wieku 44 lat). Mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - zgodnie z którym, art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji - przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy nie powinna być uwzględniona w niniejszej sprawie. Bowiem w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Kolegium prawidłowe jest stanowisko organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem jak ustalono w toku postępowania, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Kolegium wyjaśniło, że nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża skarżącej, ani konieczności sprawowania opieki nad nim, niemniej sam fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności z którego wynika konieczność opieki osób drugich nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy wyłącznej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaną opieką nad mężem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, decyzji organu I instancji, o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Krakowie utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) – dalej u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Wyrok Trybunału wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności męża skarżącej nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organy administracji publicznej rozstrzygając w zakresie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować́ w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. Na powyższą kwestię prawidłowo zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji. Sąd nie podzielił natomiast stanowiska Kolegium jakoby w sprawie nie zachodził związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zdaniem Sądu, brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza automatycznie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W każdej sprawie należy badać związek braku aktywności zawodowej a sprawowana opieką. Dlatego fakt, że skarżąca nigdy nie pracowała przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może być uznany za rozstrzygający o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez nią opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Skarżąca jest osobą obiektywnie zdolną do pracy (dlatego też jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym mężem), co wynika z braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Skarżąca może zatem podjąć zatrudnienie w każdym momencie, ale nie podejmuje go z powodu opieki nad mężem. Sprawowanie opieki stanowi ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia. Za całkowicie nietrafne Sąd uznał stanowisko organu II instancji, iż mimo opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, to brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką, bowiem skarżąca była nieaktywna zawodowo, nigdy nie pracowała. Co istotne w tym względzie, na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. sytuacja niepodejmowania zatrudnienia winna być traktowania równorzędnie z rezygnacją z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić należy, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy Kolegium nie kierowało zastrzeżeń co do zakresu ani ciężaru opieki sprawowanej przez skarżącą nad jej niepełnosprawnym mężem. Jak wynika z niekwestionowanego w sprawie materiału dowodowego, skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad mężem z którym wspólnie zamieszkuje. Opiekę tą sprawuje już od 26 lat. Mąż ze względu na stan zdrowia (jest osobą leżącą, pampersowaną, w stanie po krwotoku podpajęczynówkowym, udarze niedokrwiennym, cierpiącą na niedowład połowiczny lewostronny oraz nadciśnienie tętnicze) potrzebuje ciągłej opieki. Jak wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 24 marca 2000 r. jest on osobą całkowicie i trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Skarżąca pomaga mężowi we wszystkich czynnościach gospodarczych i pielęgnacyjnych. Ze względu na stan zdrowia męża skarżącej, jak również zakres i charakter sprawowanej przez nią opieki, niewątpliwe skarżąca nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasowym. W ocenie Sądu, w okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżąca spełnia zatem wszystkie przesłanki uprawniające ją do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy w tym miejscu jeszcze raz, że w razie spełnienia przesłanek ustawowych, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta jedynie na negatywnej ocenie dotychczasowej aktywności (czy też braku aktywności) wnioskodawcy na rynku pracy (zob. wyrok WSA W Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 432/22). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni stanowisko zawarte w niniejszym wyroku. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI