I SA/Wa 73/24

I SA/Wa 73/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Nina Beczek
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1724/24 - Wyrok NSA z 2025-08-06
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), asesor WSA Nina Beczek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi O. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej również jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania O. M. (dalej jako "Skarżąca"), reprezentowanej przez adwokata M. Z., decyzją z 24 listopada 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej również jako "Burmistrz/organ I instancji") z 3 października 2023 r., nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy.
Pismem z 24 maja 2023 r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym mężem – T. M., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 8 listopada 2019 r., nr [...]).
Decyzją z 13 czerwca 2023 r., nr [...], Burmistrz [...] odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem T. M.. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, reprezentowanej przez adwokata M. Z., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 11 sierpnia 2023 r., nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Decyzją z 3 października 2023 r., nr [...], Burmistrz [...] ponownie odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał jako podstawę prawną decyzji odmownej przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że skoro nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności u T. M., to nie spełnia on tym samym warunków określonych w w/w przepisie.
Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, reprezentowanej przez adwokata M. Z., wniesionego od powyższej decyzji organu I instancji, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza [...].
W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium uznało, że decyzja odmowna organu I instancji jest prawidłowa z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką, a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej. Kolegium wskazało bowiem, że Skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo, nie figuruje również w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Ponadto ustalono, że Skarżąca nie figuruje w Centralnym Zbiorze Danych Osobowych KRUS. Natomiast w oświadczeniu z 11 września 2023 r. Skarżąca wyjaśniła, że nie podejmowała zatrudnienia ze względu na sprawowanie całodobowej i długoterminowej opieki nad mężem, którym opiekuje się od 21 lat. Kolegium wyjaśniło, że w 1978 r. mąż Skarżącej – T. M. doznał urazu odcinka szyjnego kręgosłupa. Obecnie porusza się przy pomocy kul łokciowych i przy pomocy i asekuracji żony. T. M. posiada ruchomość kończyn dolnych i górnych, ale odczuwa silny ból głowy, zawroty głowy, które przyczyniają się do naruszenia koordynacji. Skarżąca pomaga mężowi w rozwoju i dba o to, aby czuł się bezpiecznie. Wobec powyższych ustaleń Kolegium uznało, że poza sporem pozostaje, że Skarżąca wspomaga męża w codziennym funkcjonowaniu, jednak nie wykazała, że rezygnacja z zatrudnienia bądź jego niepodejmowanie nastąpiły faktycznie w związku ze sprawowaną opieką nad mężem. W związku z powyższym nie jest możliwe przyznanie świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem T. M.
Skargę na powyższą decyzję Kolegium wniosła Skarżąca, reprezentowana przez adwokata M. Z.. Zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skargi przedstawiono dodatkową argumentacje na poparcie postawionych zarzutów.
Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 24 listopada 2023 r, nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z 3 października 2023 r w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła również o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., Skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, nie żądając przy tym przeprowadzenia rozprawy w tej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Podstawę materialną zaskarżonych decyzji organów obu instancji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, wnioskowanego na niepełnosprawnego męża.
Powodem odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było uznanie przez organ I instancji, że ustalona data powstania niepełnosprawności u T. M. przekreśla spełnienie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki w wieku nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zdaniem Sądu, powyższy pogląd organu I instancji, na co nie zwróciło uwagi Kolegium, jest błędny.
Wyjaśnić bowiem należy, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 ugruntowała się linia orzecznicza, którą Sąd orzekający w pełni aprobuje, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (np. wyrok WSA w Krakowie z 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1156/18; z 25 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 812/18, wyrok WSA w Gdańsku z 28 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 309/18). Zasadniczej zmianie uległ zatem zakres stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. odnośnie regulacji nim objętej, ponieważ zakwestionowana norma prawna została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego – z punktu widzenia zasady równości – ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Norma prawna uznawana za niekonstytucyjną stanowi zaś wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 967, LEX nr 2404154 oraz wyrok WSA w Kielcach z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 633/17, LEX nr 2404119).
Tym samym organ I instancji naruszył powyższy przepis prawa materialnego poprzez dokonanie jego wadliwej wykładni skutkiem czego niewłaściwie go zastosował wywodząc z tego tytułu jeden z powodów odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla Skarżącej. Wobec przedstawionego przez Trybunał sposobu wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., data powstania niepełnosprawności u T. M., nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu.
Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji nie odniosło się jednak po powyższej kwestii w żaden sposób, co stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a. Niemniej jednak Kolegium zasadnie uznało, że w realiach niniejszej sprawy, zaktualizowała się inna przesłanka odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w postaci brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką, a nie podejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej. Wobec powyższego, nawet stwierdzone przez Sąd uchybienie ze strony Kolegium wskazanym przepisom postępowania pozostało bez wpływu na wynik sprawy, ponieważ kierunkowo rozstrzygniecie Kolegium odpowiada prawu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela bowiem powyższy pogląd organu.
Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, którą Sąd aprobuje, istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Nadto, warunku "stałej lub długotrwałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 728/20). Określenia "stała lub długoterminowa" wskazują, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie (wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. I OSK 2201/15, Lex 2240790). Podkreślić zatem należy, że ustawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji faktycznej takiej, jak w niniejszej sprawie, wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w taki sposób, że opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji podopiecznego, co wynika z faktu, że podopieczny nie jest w stanie normalnie bez opiekuna funkcjonować.
Ponieważ celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu, musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 35/22). Wszak chodzi o to by osoba rezygnującą (niepodejmująca) z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania.
Zdaniem Sądu, prawidłowo Kolegium uznało, że w realiach niniejszej sprawy nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) przez Skarżącą, a sprawowaną opieką nad T. M..
Ze zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżąca nigdy nie była aktywna zawodowo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Brak jest bowiem w aktach dowodów na to, że z uwagi na konieczność opieki nad mężem, zakresu której organy nie kwestionują, zrezygnowała z jakiejkolwiek pracy zawodowej lub też nie podjęła zatrudnienia z tego powodu. Skarżąca nie figuruje przy tym w krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Ponadto w toku postępowania administracyjnego ustalono, że Skarżąca nie figuruje w Centralnym Zbiorze Danych Osobowych KRUS. Skarżąca nie zaoferowała w tym zakresie żadnych innych dowodów, aby organy czy Sąd mogły przyjąć, że było inaczej. Skarżąca tłumaczy jedynie, że zakres sprawowanej od 21 lat nad mężem opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Zauważyć należy przy tym, że zły stan zdrowia męża Skarżącej utrzymuje się – według oświadczenia Skarżącej z 11 września 2023 r. – od lat 1978 r. i do chwili śmierci ojca T. M. (co według Skarżącej miało miejsce w 2012 r.), Skarżąca opiekowała się T. M. na zmianę z jego ojcem. Pomimo tego, Skarżąca nie tłumaczy dlaczego gdy opieka nad chorym mężem była wykonywana na zmianę z ojcem T. M., nie podjęła próby jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wszak nie była wówczas jedyną osobą opiekującą się chorym mężem. Tym samym zdaniem Sądu, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją (niepodejmowaniem) przez Skarżącą zatrudnienia, a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem.
To z kolei doprowadziło organ do słusznego wniosku, że Skarżąca nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd nie znalazł przy tym podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego. W konsekwencji należy więc uznać, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo częściowo błędnych uzasadnień decyzji organów obu instancji, jest prawidłowa, i znajduje potwierdzenie w materialne dowodowym zebranym w sprawie oraz w przepisach prawa powszechnie obowiązującego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.