I SA/Wa 388/21

I SA/Wa 388/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-05-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Iwona Ścieszka
Łukasz Trochym /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 570/22 - Wyrok NSA z 2023-04-25
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1311
art. 37  lit. a
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 106  par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Iwona Ścieszka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2021 r. sprawy ze skargi Polskich [...][...] S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej jako "Minister/organ") decyzją z [...] grudnia 2020 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. S.A. w [...] (dalej jako "P. SA"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda/organ I instancji") z [...] października 2019 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa, z mocy prawa za odszkodowaniem z dniem [...] czerwca 2003 r. prawa własności gruntu oraz stwierdzenia nabycia z tym samym dniem prawa użytkowania wieczystego gruntu oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń na rzecz P. SA, wchodzącego w skład linii [...], położonego w gminie D., oznaczonego geodezyjnie jako obręb: [...], objętego księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych nr [...], stanowiącego w dniu [...] maja 2003 r. własność M. S.
Zaskarżona decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Po rozpatrzeniu wniosku P. SA z [...] kwietnia 2019 r., Wojewoda, działając na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P." (Dz. U. z 2018 r., poz. 1311 ze zm.), decyzją z [...] października 2019 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa prawa własności opisanego powyżej gruntu oraz prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu oraz prawa własności znajdujących się na nim budynków, lokali i innych urządzeń na rzecz P. SA.
Odwołanie od powyżej decyzji Wojewody złożyła P. SA.
Po rozpatrzeniu odwołania, Minister decyzją z [...] grudnia 2020 r., utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] października 2019 r. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przywołał treść art. 37a ust 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. i wskazał, że dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu[....] lutego 2003 r. usytuowana była linia [...] w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a P. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz, że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. SA. Następnie Minister wyjaśnił, że w myśl art. 4 ust. 2 ww. ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lutego 2003 r. (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), linia kolejowa oznacza - drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu [...] oraz zajęte pod nie grunty. Natomiast przyległy pas gruntu oznacza pasy gruntu wzdłuż drogi [...] usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ww. ustawy).
Minister ustalił, na podstawie treści księgi wieczystej nr [...], iż grunt oznaczony jako działka nr [...] w dniu[...] lutego 2003 r. nie stanowił własności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego, ani P. SA, ponieważ nadal jest własnością osób trzecich (M. S. – spadkobierczyni Z. oraz [...].
Natomiast kwestią sporną jest to czy znajdujące się na spornej działce urządzenia stanowią infrastrukturę [...] będące we władaniu P. SA. W tym zakresie Minister zwrócił uwagę, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty przedłożone przez P. SA m.in.: wypis z rejestru gruntów oraz wyrys z mapy ewidencyjnej z dnia [...] lutego 2019 r., wypis z ewidencji środków trwałych dotyczący działki nr [...], a także oświadczenie z dnia[...] kwietnia 2019 r. A. S. - Dyrektora Oddziału i [...][...] - Zastępcy Dyrektora Oddziału ds. Eksploatacji, nie świadczą o tym, iż sporny grunt w dniu [...] lutego 2003 r. był zajęty pod linie [...] oraz pozostawał we władaniu P. SA.
Ponadto, organ podniósł, że Wojewoda dwukrotnie występował z wezwaniem do P. SA o przedłożenie dokumentów potwierdzających przesłankę posiadania przez wnioskodawcę przedmiotowego gruntu w dacie [...] lutego 2003 r., wraz z informacją kiedy znajdujące się na niej urządzenia infrastruktury [...] zostały wybudowane oraz czy linia O. jest linią [...] czynną. Końcowo Minister uznał, że wobec braku łącznego spełnienia wszystkich przesłanek z art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", decyzja Wojewody z [...] października 2019 r. jest prawidłowa.
Skargę na powyższą decyzję Minister z [...] grudnia 2020 r., wywiodła P. SA, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego E. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra. Pełnomocnik wniósł również o zasądzenie od Ministra na rzecz P. SA kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Wniósł także o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu – wydruku ze strony internetowej dworca [...] w D. z 1927 r. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik zarzucił naruszenie następujących przepisów prawa:
1) art. 75 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż P. SA nie przedłożyła
w niniejszym postępowaniu dowodów pozwalających stwierdzić, iż P. SA było posiadaczem przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] lutego 2003 roku oraz przez błędne uznanie, iż oświadczenie osób reprezentujących P. SA nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż przedmiotowy grunt był w posiadaniu P. SA w tej dacie;
2) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny tj. poprzez wadliwe przyjęcie przez organ, że:
- sporna nieruchomość nie pozostawała w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu P. SA,
- nieistotny jest fakt znajdujących się na przedmiotowej nieruchomości naniesień w postaci rowu odwadniającego, skarpy, podtorza, które jednoznacznie potwierdzają ich przeznaczenie jako infrastruktury [...] linii O., co w pełni koresponduje z oznaczeniem działki nr [...]w rejestrze gruntów jako terenu [...],
- data powstania linii [...] O. nie jest faktem powszechnie znanym i w związku z tym okoliczność ta wymaga dodatkowego dowodzenia;
3) art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nienależytym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;
4) art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez mylne przyjęcie, iż nie zachodzą przesłanki do wydania decyzji stwierdzającej nabycie prawa własności przez Skarb Państwa oraz prawa użytkowania wieczystego przez P. SA.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organy błędnie ograniczyły własne działania jedynie do wystąpienia do samego wnioskodawcy, przyjmując, iż dokumenty istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy możliwe są do pozyskania tylko u wnioskodawcy, czyli P. SA. W ocenie pełnomocnika, organy powinny poczynić ustalenia z urzędu w zakresie tego, od kiedy nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem jest terenem [...]. Niesłusznie przy tym odmówiły mocy dowodowej, a co za tym idzie wiarygodności dokumentowi w postaci oświadczenia przedstawicieli P. SA z [...] kwietnia 2019 roku, w którym jednoznacznie stwierdzono, że przedmiotowa działka była w dniu [...] lutego 2003 r. we władaniu P. SA. P. SA przedłożyła bowiem szereg dowodów, które w ocenie pełnomocnika skarżącej, pozwalają na wydanie decyzji administracyjnej zgodnie z jej wnioskiem.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 kwietnia 2021 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.
Postanowieniem z [...] maja 2021 r. Sąd oddalił wniosek dowodowy P. SA zawarty w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja organu oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody nie naruszają obowiązujących przepisów prawa.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji są przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji
i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U.
z 2018 r., poz. 1311 ze zm., dalej również jako "ustawa komercjalizacyjna"). Zgodnie z brzmieniem art. 37a ww. ustawy, grunty wchodzące w skład linii [...] pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu P. S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. S.A. stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem. Do gruntów,
o których mowa w ust. 1, P. S.A. przysługuje z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach (art. 37a ust. 1 ustawy komercjalizacyjnej). Cytowany powyżej przepis określa zatem trzy przesłanki, od których łącznego spełnienia uzależnione jest nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntów, a przez P. SA prawa użytkowania wieczystego tych gruntów i własności znajdujących się na nim naniesień. Są to:
1) zagospodarowanie w dniu [...] lutego 2003 r. gruntu infrastrukturą techniczną która stanowi linię [...];
2) władanie gruntem w tej dacie przez P. SA oraz;
3) nie przysługiwanie Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub P. SA prawa własności do tego gruntu.
Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że przedmiotowa działka gruntu w dacie [...] lutego 2003 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. SA, stanowiła bowiem własność prywatną – należała do osoby fizycznej, tj.: M. S., co wynika z wpisów w dziale II księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla przedmiotowego gruntu oraz treści postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłych Z. W. oraz H. W., wydanego [...] maja 2008 r. przez Sąd Rejonowy w W.w sprawie o sygn. Akt [...].
Niekwestionowane jest również to, że P. SA nie legitymuje się żadnym dokumentem o przekazaniu mu tego gruntu w formie prawem przewidzianej.
Kwestią, która w niniejszej sprawie jest sporna jest to czy przedmiotowy grunt w dacie [...] lutego 2003 r. znajdował się we władaniu P. SA. Powyższe ustalenie dla niniejszej sprawy ma zasadnicze znaczenie z uwagi na to, że stanowi przesłankę niezbędną do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego gruntu na rzecz P. SA oraz prawa własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tym gruncie, w trybie art. 37a ww. ustawy komercjalizacyjnej.
W ocenie organu, samo oświadczenie P. SA z [...] kwietnia 2019 r., zgodnie z którym działka nr [...], była w dniu [...] lutego 2003 r. we jej władaniu, przy jednoczesnym braku dostatecznego wykazania istnienia w dniu [...] lutego 2003 r. na przedmiotowej działce gruntu linii [....] (infrastruktury [...]), nie może stanowić podstawy do przyjęcia, iż grunt ten pozostawał we władaniu P. SA. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ I instancji podejmował dodatkowe czynności mające na celu uzyskanie materiału dowodowego pozwalającego na jednoznaczne ustalenie przebiegu linii [...] na działce numer [...] a także jakie dokładnie elementy infrastruktury [...] znajdowały się na wskazanej powyżej nieruchomości w dniu 28 lutego 2003 r. Wobec braku jakiejkolwiek reakcji ze strony P. SA, organ I instancji uznał, że nie może opierać się wyłącznie na domniemaniu, iż przedmiotowy grunt zajęty był pod linię [...] i wydał decyzję odmowną. Minister, ponownie rozpatrując niniejszą sprawę, podzielił argumentację organ I instancji i utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] października 2019 r.
Zdaniem Sądu, stanowisko organów obu instancji w niniejszej sprawie jest prawidłowe.
W ocenie Sądu, nie ma racji skarżąca P. SA, że to organy nie dopełniły obowiązku wyczerpującego wyjaśnienia powoływanych przez nią okoliczności. Wbrew stanowisku P. SA, ciężar dowodu w tym zakresie nie spoczywał wyłącznie na organie, lecz także na P. SA. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale nie zwalnia z inicjatywy dowodowej strony postępowania, o czym świadczy aktualne brzmienie art. 7 k.p.a. Jest niewątpliwe, że organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Jednak po noweli art. 7 k.p.a., dokonanej ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r., strona nie może pozostać bierna w zbieraniu materiału dowodowego (patrz: Wojciech Chróścielewski "Zmiany w zakresie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które weszły w życie w 2011 r.", ZNSA 2011/4/, s. 11-12, oraz por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1631/19, LEX nr 3041375). W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18, orzeczenie dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona, mimo wezwania, środków takich nie przedstawia (por. wyroki NSA: z 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1830/11, CBOSA; z 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1203/15, Lex nr 2348966 oraz z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18, Lex nr 2690526). Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (wyrok NSA z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3719/17, Lex nr 3031035). Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela powyższy pogląd.
Zdaniem Sądu, brak jest podstaw do poszukiwania materiału dowodowego dotyczącego ustalenia przebiegu linii [...] nr [...] O. na spornej działce nr [...] czy szczegółów istniejącej na tym gruncie infrastruktury [...], w innym miejscu jak tylko u wnioskodawcy, czyli P. SA. Nie ma zatem racji P. SA twierdząc, że w powyższym zakresie organy winny wystąpić do Starostwa Powiatowego w W. W ocenie Sądu, Starostwo nie posiada w tym zakresie żadnych wiadomości, ponieważ nie jest, i nigdy nie było zarządcą linii [...] nr [...]. Z istoty zarządzania infrastrukturą [...] wynikają bowiem określone powinności związane z utrzymywania eksploatowanych linii kolejowych, co w ocenie Sądu, uzasadnia w realiach niniejszej sprawy poszukiwanie właśnie u P. SA stosownych informacji na temat elementów infrastruktury [...] zlokalizowanej na działce nr [...].
Sąd zwraca uwagę, że niewątpliwie obowiązkiem P. SA w niniejszej sprawie było, zanim wystąpiła z żądaniem wszczęcia postępowania, staranne przygotowanie całości dokumentacji potwierdzającej w sposób niebudzący wątpliwości fakt władania przez P. SA spornym gruntem w dacie [...] lutego 2003 r. Tymczasem P. SA przedstawiła dokumenty wykazujące stan istniejący na datę o wiele późniejszą, niż relewantna data [...] lutego 2003 r., przedstawiły bowiem wypis z rejestru gruntów oraz wyrys z mapy ewidencyjnej według stanu na dzień[...] lutego 2019 r. Zauważyć należy przy tym, że przedstawiony przez P. SA wypis z ewidencji środków trwałych dotyczący działki nr [...] nie jest opatrzony żadną datą, nie może zatem potwierdzać, zdaniem Sądu, istnienia na spornym gruncie w dacie[...] lutego 2003 r. wyszczególnionych w nim: rowu odwadniającego, skarpy oraz podtorza. W powyższym zakresie Sąd akceptuje w całości ustalenia organów obu instancji.
Z kolei, sama treść oświadczenia z [...] kwietnia 2019 r. A. S. - Dyrektora Oddziału i D. O. - Zastępcy Dyrektora Oddziału ds. Eksploatacji, nie świadczy jeszcze o tym, jak słusznie wskazał organ, iż sporny grunt oznaczony jako działka nr [...], w dniu 28 lutego 2003 r. był we władaniu P. SA.
Co równie ważne w tej sprawie, uwłaszczenie P. SA w trybie art. 37a ustawy komercjalizacyjnej stanowi formę wywłaszczenia. Przeznaczenie części nieruchomości na potrzeby prowadzenia ruchu kolejowego wiąże się z pozbawieniem osoby fizycznej własności części nieruchomości. Oznacza to, że musi się dokonać na podstawie przepisów ustawy i w określonych granicach przestrzennych. Dlatego tak istotnym jest wyodrębnienie i skonkretyzowanie infrastruktury kolejowej znajdującej się w granicach wywłaszczanej nieruchomości, co zdaniem Sądu, musi być określone w sposób jednoznaczny, nie budzący żadnych wątpliwości. Konstytucyjnie chronione prawo własności nie może być bowiem wykładane rozszerzająco. Inaczej wkroczenie w prawo własności naruszałoby przepisy Konstytucji RP. Ograniczenie prawa własności poprzez odjęcie go właścicielowi musi odbywać się ściśle według obowiązujących przepisów prawa, co w praktyce oznacza, że tylko faktycznie istniejąca linia [...] na gruncie (w tym przypadku na działce nr [...]), pozwala na odjęcie właścicielowi jego prawa i ustanowienie własności (prawa użytkowania wieczystego) na rzecz podmiotu publicznego. Niedozwolonym wkroczeniem w prawo własności jest sytuacja, w której decyzja administracyjna podjęta na podstawie wyżej powołanego przepisu art. 37a ustawy komercjalizacyjnej dotyczy gruntu wobec którego zachodzą istotne wątpliwości co do jego faktycznego zajęcia pod linie [...].
W realiach niniejszej sprawy Sąd dostrzegł, że nie jest możliwym bezsporne ustalenie jaki jest faktyczny przebieg linii [...] nr [...] na spornym gruncie, co stanowi jedną z przyczyn wydania decyzji odmownej, o czym była zresztą mowa wyżej.
Sąd zwraca także uwagę, że po odzyskaniu przez Polskę niepodległości weszła w życie ustawa z dnia 12 czerwca 1924 r. o zakresie działania Ministra Kolei Żelaznych
i o organizacji urzędów kolejowych (Dz. U. Nr 57, poz. 580). Następnie 28 września 1926 r. weszły w życie:
1) rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. w sprawie ustanowienia urzędu Ministra Komunikacji (Dz. U. Nr 97, poz. 567);
2) rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 97, poz. 568).
Z art. 4 tego ostatniego rozporządzenia wynikało, że przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" prowadzi eksploatację wszystkich linii [...], zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji, i w tym celu obejmuje w zarząd powierniczy i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy.
Dnia 2 grudnia 1930 r. zmieniony został art. 2 tego ostatniego rozporządzenia, na mocy art. 1 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 29 listopada 1930 r. w sprawie zmian i uzupełnień rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 82, poz. 641). Do art. 2 dodano nowy ustęp w brzmieniu: "organom przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" służą wszystkie publiczno-prawne uprawnienia dotychczasowego państwowego zarządu kolejowego". Ze zmiany tej wynika, że organy przedsiębiorstwa państwowego P. zastąpiły państwowe jednostki organizacyjne - zarządy [....], funkcjonujące dotychczas w strukturach administracji [...].
Dnia 3 sierpnia 1948 r., na mocy art. 1 pkt 19 dekretu z dnia 28 lipca 1948 r.
o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r.
o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 36, poz. 255), zarząd powierniczy stał się zarządem.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16, zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe, w brzmieniu jednolitym ustalonym obwieszczeniem Ministra Komunikacji z dnia 5 grudnia 1930 r. (Dz.U. R.P. Nr 97, poz. 568), a następnie i art. 4 ust. 1 tego rozporządzenia w brzmieniu jednolitym, ustalonym obwieszczeniem Ministra Komunikacji z dnia 12 sierpnia 1948 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 312), przedsiębiorstwo "P." uzyskało z mocy ustawy zarząd powierniczy, który następnie uległ przekształceniu w zarząd poprzez skreślenie użytego w tekście przedwojennym słowa "powierniczy". Jednakże na mocy art. 46 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz.U. Nr 54, poz. 311) utraciło moc rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", a skutek ten – zgodnie z art. 47 tej ustawy następował z dniem jej ogłoszenia, tj. z dniem 8 grudnia 1960 r. Ustawa o kolejach z 1960 r. nie zawierała żadnych postanowień w zakresie określenia tytułu prawnego do nieruchomości posiadanych przez P.; w szczególności nie potwierdzała prawa zarządu tego przedsiębiorstwa do jakichkolwiek gruntów z czego – uznając koncepcję racjonalnego ustawodawcy - wyprowadzić należy wniosek, że nie było intencją ustawodawczą utrzymanie tego prawa.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego skutkiem prawnym, wywołanym uchyleniem rozporządzenia Prezydenta RP z 1926 r. przez ustawę z 1960 r., było m.in. to, że wolą suwerena uchylony został tytuł prawny (ustawowy) do zarządczego władania gruntami przez P. P. utraciły tym samym 8 grudnia 1960 r. zarząd nieruchomościami, przyznany rozporządzeniem z 1926 r., gdyż zarząd powstały ex lege nie może istnieć bez ważnej i obowiązującej podstawy prawnej jego powstania. Ustawa o kolejach nie potwierdziła bowiem przysługiwania tego szczególnego prawa w rozdziale 2 "Przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe", przyznając temu przedsiębiorstwu uprawnienie wyłącznie do "budowy, utrzymania
i eksploatacji kolei użytku publicznego". Oznacza to również, że nie było wolą ustawodawcy potwierdzenie przysługiwania P. zarządu, o którym stanowiło uchylone rozporządzenie Prezydenta z 1926 r. po zmianach.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedsiębiorstwo P., jako wykonawca narodowego planu gospodarczego, mogło więc po 1960 r. – wobec uchylenia przez ustawę o kolejach z 1960 r. rozporządzenia RP z dnia
24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa P., a co za tym idzie upadku podstawy prawnej dotychczasowego zarządu nieruchomościami - uzyskać grunt w zarząd i użytkowanie, występując ze stosownym wnioskiem i uzyskując prawem przewidziany dowód powstania zarządu w postaci protokołu zdawczo-odbiorczego.
Jak wskazał z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17, pełna wykładnia – językowa, systemowa i celowościowa - art. 46 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach prowadzi do wniosku, zgodnie z którym 8 grudnia 1960 r. odpadła podstawa normatywna prawa zarządu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe. Wykładnia językowa przepisu stanowiącego, że "traci moc rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" nie pozostawia wątpliwości, że z chwilą wejścia w życie ustawy
z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach podstawy normatywne prawa zarządu przedsiębiorstwa P. (które to prawo wynikało ex lege) przestały istnieć, skoro utraciły moc przepisy, w których podstawy te były zawarte, a zatem od tego momentu przedsiębiorstwo P. nie legitymowało się tytułem prawnym do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa. Przedsiębiorstwo P. chcąc powołać się na prawo zarządu po wejściu w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach powinno udokumentować tego rodzaju tytuł prawny do nieruchomości powołując się na zdarzenia, które po tej dacie stanowiły w polskim porządku prawnym podstawę uzyskania prawa zarządu, tj. decyzję administracyjną właściwego organu lub umowę.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że P. SA nie legitymowało się żadnym prawem do przedmiotowej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w dacie 28 lutego 2003 r. Z dniem [...] grudnia 1960 r. przedsiębiorstwo P. utraciło bowiem prawo zarządu ([...]) do przedmiotowego gruntu.
Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, organy zasadnie uznały, że P. SA nie wykazało faktu władania przedmiotową nieruchomości w dniu[...] lutego 2003 r., co uniemożliwiło przyznanie P. SA, na podstawie art. 37a ustawy komercjalizacyjnej, prawa użytkowania wieczystego na działce nr [...].
Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organy przeprowadziły postępowanie i rozpatrzyły sprawę w jej całokształcie, zgodnie z wymogami art. 6, 7, 75, 77 i 80 k.p.a. Nie sposób bowiem podzielić zdania P. SA, że organy dopuściły się naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Pełna ocena materiału dowodowego, dokonana przez organy, znalazła następnie odzwierciedlenie w uzasadnieniach wydanych decyzji – w myśl art. 107 § 3 k.p.a. Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał za niezasadny także zarzut skargi dotyczące naruszenia prawa materialnego, tj. art. 37a ustawy komercjalizacyjnej.
Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku dowodowego zawartego w skardze – wydruku ze strony internetowej przedstawiającego zdjęcie dworca [...] w D. z 1927 r., ponieważ wykracza on poza ramy przewidziane w 106 § 3 p.p.s.a., jako nie mający znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Przede wszystkim Sąd chciałby podkreślić, jak zresztą podniosła sama P. SA, że okoliczność daty powstania linii [...] na odcinku O. jest faktem powszechnie znanym, co nie wymaga w tym zakresie dowodu (art. 106 § 4 p.p.s.a.). Niemniej jednak, powyższa okoliczność nie świadczy w żaden sposób, zdaniem Sądu, że sporna działka nr [...] była we władaniu P. SA w dniu [...] lutego 2003 r. P. SA nie wykazała bowiem w sposób jednoznaczny istnienia w dniu [...] lutego 2003 r. na przedmiotowej działce elementów infrastruktury [...] W ocenie Sądu, przedstawione przez P. SA zdjęcie budynku [...] w D. z 1927 r. nie może wpłynąć na inną ocenę tej sprawy.
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.
Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).