I SA/Wa 374/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2005-05-06
NSAnieruchomościWysokawsa
wywłaszczenienieruchomośćodszkodowaniedecyzja administracyjnanieważność decyzjiKodeks postępowania administracyjnegoustawa o wywłaszczaniu nieruchomościspadkobiercyprawo własnościrażące naruszenie prawa

WSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra Infrastruktury odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1980 r., uznając, że wydanie decyzji wobec osób zmarłych stanowi rażące naruszenie prawa.

Skarga dotyczyła odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1980 r. Wnioskodawcy argumentowali, że decyzja została wydana wobec osób zmarłych, mimo że organ wiedział o spadkobiercach. Wojewoda odmówił stwierdzenia nieważności, wskazując na braki w aktach archiwalnych i niejednoznaczność dowodów. Minister Infrastruktury utrzymał decyzję Wojewody w mocy. WSA uchylił obie decyzje, uznając, że wydanie decyzji wywłaszczeniowej wobec osób zmarłych stanowi rażące naruszenie prawa.

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Ministra Infrastruktury, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z 1980 r. o wywłaszczeniu nieruchomości. Wnioskodawcy, spadkobiercy pierwotnych współwłaścicieli, domagali się stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, argumentując, że została ona skierowana do osób zmarłych, a oni sami nie zostali prawidłowo powiadomieni o postępowaniu ani nie uczestniczyli w rozprawie. Wojewoda odmówił stwierdzenia nieważności, powołując się na niekompletność akt archiwalnych i brak jednoznacznych dowodów rażącego naruszenia prawa. Minister Infrastruktury podtrzymał to stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał jednak skargę za uzasadnioną. Sąd stwierdził, że wydanie decyzji wywłaszczeniowej wobec osób zmarłych, które utraciły zdolność prawną, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Sąd podkreślił, że organ wywłaszczeniowy miał informacje o śmierci pierwotnych współwłaścicieli, a mimo to skierował decyzję do nich, co było oczywistym naruszeniem prawa. Dodatkowo, sąd wskazał na brak dowodów przeprowadzenia wymaganej rozprawy administracyjnej z udziałem biegłego, co również stanowiło naruszenie przepisów ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wydanie decyzji wywłaszczeniowej wobec osób zmarłych, które utraciły zdolność prawną, stanowi rażące naruszenie prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że skierowanie decyzji administracyjnej do osób zmarłych jest oczywistym naruszeniem prawa, ponieważ zmarli nie mogą być stronami postępowania ani adresatami decyzji. Takie działanie organu wywłaszczeniowego było rażącym naruszeniem przepisów KPA i ustawy o wywłaszczaniu nieruchomości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (19)

Główne

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 4

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu wydania jej z naruszeniem przepisów.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

u.z.t.w.n. art. 3 § ust. 2

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Kryteria dopuszczające wywłaszczenie nieruchomości.

u.z.t.w.n. art. 6 § ust. 1

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Obowiązek wystąpienia do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości.

u.z.t.w.n. art. 6 § ust. 4

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Możliwość zwolnienia z obowiązku wystąpienia o dobrowolne odstąpienie nieruchomości.

u.z.t.w.n. art. 17 § ust. 1

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Obowiązek zawiadomienia właściciela o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego.

u.z.t.w.n. art. 19 § ust. 1

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Obowiązek zawiadomienia o miejscu i terminie rozprawy.

u.z.t.w.n. art. 29 § ust. 1

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Obowiązek doręczenia decyzji stronom postępowania.

u.z.t.w.n. art. 22

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Wymóg ustalenia odszkodowania na podstawie opinii biegłych po wysłuchaniu na rozprawie.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

Pomocnicze

k.p.a. art. 16 § ust. 3 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada trwałości decyzji administracyjnych.

u.z.t.w.n. art. 16 § ust. 3 pkt 1

Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

Wymóg dołączenia dowodu uzgodnienia z organem terenowym lokalizacji inwestycji.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego art. 8 § ust. 1

Decyzja organu administracji o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji.

k.c. art. 8

Kodeks cywilny

Zdolność prawna.

k.p.a. art. 30 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Strony postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ocena dowodów przez organ.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzja wywłaszczeniowa została wydana wobec osób zmarłych, co stanowi rażące naruszenie prawa. Brak dowodów na przeprowadzenie wymaganej rozprawy administracyjnej i prawidłowe zawiadomienie stron. Organ wywłaszczeniowy miał wiedzę o śmierci pierwotnych współwłaścicieli.

Odrzucone argumenty

Akta archiwalne są niekompletne, co uniemożliwia jednoznaczną ocenę naruszeń. Spadkobiercy nie ujawnili swoich praw w księdze wieczystej, co utrudniało ustalenie właścicieli. Budowa [...] stanowiła cel uzasadniający wywłaszczenie.

Godne uwagi sformułowania

wydanie decyzji wobec osób zmarłych stanowi rażące naruszenie prawa organ ten wskazując te osoby jako współwłaścicieli wywłaszczanej nieruchomości oraz jako osoby uprawnione do odszkodowania z tytułu tego wywłaszczenia, orzekł o prawach osób zmarłych i uczynił je tym samym adresatami decyzji brak protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej oraz innych istotnych dla sprawy dokumentów nie świadczy, że akta są niekompletne. Akta te są kompletne, natomiast braki wynikają z faktu, że postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone było przez Naczelnika Miasta i Gminy w C. z naruszeniem prawa.

Skład orzekający

Monika Nowicka

przewodniczący

Jerzy Siegień

sprawozdawca

Anna Łukaszewska-Macioch

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że wydanie decyzji administracyjnej wobec osób zmarłych jest rażącym naruszeniem prawa i podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji, nawet po wielu latach od jej wydania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów z lat 70./80. XX wieku, ale zasada dotycząca zdolności prawnej stron jest uniwersalna.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy wywłaszczenia sprzed lat i pokazuje, jak błędy proceduralne, nawet po dekadach, mogą doprowadzić do uchylenia decyzji. Pokazuje znaczenie prawidłowego ustalenia stron postępowania.

Decyzja o wywłaszczeniu sprzed 24 lat uchylona! Sąd: wydano ją wobec zmarłych.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 374/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-05-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-03-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Łukaszewska-Macioch
Jerzy Siegień /sprawozdawca/
Monika Nowicka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ
Minister Budownictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch asesor WSA Jerzy Siegień (spr.) Protokolant Anna Milicka-Stojek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 maja 2005 r. sprawy ze skargi D. G. i E. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2004 r., nr: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2003 r., nr: [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2003 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w C. z dnia [...] kwietnia 1980 r. orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości oznaczonej nr [...], położonej w C., stanowiącej w dniu wywłaszczenia współwłasność M. Ł. oraz spadkobierców A. B. i M. B.
Naczelnik Miasta i Gminy w C. decyzją z dnia [...] kwietnia 1980 r. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w C. oznaczonej nr [...], o pow. [...] m2, jako niezbędnej dla realizacji [...] w C. oraz ustalił odszkodowanie w kwocie [...] zł. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem [...] maja 1980 r., a odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia w części zostało wypłacone, natomiast w części złożone do depozytu sądowego.
W dniu 24 maja 1994 r. D. G., E. K. i Z. B. wystąpiły do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1980 r., powołując jako podstawę wniosku art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz wskazując, że całe postępowanie wywłaszczeniowe i decyzja je kończąca zostały skierowane m.in. do osób, które już w tym czasie nie żyły, mimo że Naczelnik Miasta i Gminy w C. wiedział o osobach będących ich spadkobiercami.
W trakcie postępowania zmarły: Z. B. i M. Ł. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] kwietnia 2000 r. sygn. akt [...] spadek po Z. B. nabyły: D. G. i E. K., natomiast spadek po M. Ł., na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] listopada 1994 r., nabyli: A. G. i W. Ł.
W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2003 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w C. z dnia [...] kwietnia 1980 r. Wojewoda [...] stwierdził, że ze względu na zasadę trwałości decyzji administracyjnych, określoną w art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ orzekający na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 tej ustawy, zobligowany jest wykazać, że sporna decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, wskazać przepis, który został rażąco naruszony i dokonać oceny dlaczego to naruszenie zakwalifikował jako rażące. Pozyskane przez ten organ akta archiwalne, dotyczące przedmiotowego wywłaszczenia są niekompletne i zawierają jedynie fragmenty dokumentacji. W aktach archiwalnych nie zachowały się: wniosek wywłaszczeniowy, zwrotne potwierdzenia odbioru oferty w sprawie dobrowolnego nabycia nieruchomości oraz protokół z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Wobec powyższych braków, Wojewoda [...] mógł przeprowadzić postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji jedynie w ograniczonym do dostępnych dokumentów zakresie.
Cel określony w decyzji z dnia z dnia [...] kwietnia 1980 r. spełniał kryteria dopuszczające wywłaszczenie działki nr [...] położonej w C. Budowę [...] w C. można bowiem uznać za realizację celu uzasadniającego przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w drodze wywłaszczenia. Spełnia ona warunki niezbędności na cele budownictwa ogólnomiejskiego określone w przepisie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64).
Stosownie do przepisu art. 16 ust. 3 pkt 1 powołanej ustawy do wniosku o wywłaszczenie należało dołączyć dowód uzgodnienia z właściwym terenowym organem administracji państwowej miejsca realizacji inwestycji. Dowodem takim była przewidziana w § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (Dz. U. Nr 8, poz. 48) decyzja właściwego organu administracji państwowej stopnia powiatowego o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej. W przedmiotowej sprawie działka nr [...] była niezbędna na cel realizacji [...] w C., zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia [...] marca 1980 r. (k. 25). Z porównania załącznika graficznego tej decyzji (k. 24) z mapą katastralną (k. 202) wynika, że działka nr [...] w całości znajdowała się w granicach lokalizacji inwestycji, a zatem w całości była niezbędna na cel określony zarówno w tej decyzji, jak i w kwestionowanej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w C. z dnia [...] kwietnia 1980 r.
Zgodnie z przepisami ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w postępowaniu wywłaszczeniowym obligatoryjne było przeprowadzenie rozprawy administracyjnej. Zawiadomieniem z dnia 12 grudnia 1979 r. organ wywłaszczeniowy wyznaczył datę i miejsce przeprowadzenia takiej rozprawy. Zawiadomienie to zostało wysłane, co wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbioru, do Z. B., E. K. i D. G. - spadkobierczyń M. B. i A. B. W aktach archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia nie zachował się jednak protokół z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Wobec tego ustalenie czy rozprawa administracyjna wymagana przepisami ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości miała w sprawie miejsce, czy też nie, może nastąpić jedynie na podstawie dowodów pośrednich, które wynikają przede wszystkim z treści samej decyzji wywłaszczeniowej. Organ wywłaszczeniowy w decyzji tej podał, że została ona wydana po przeprowadzeniu w dniu [...] stycznia 1980 r. rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Konfrontacja treści zawiadomienia o rozprawie z dnia 12 grudnia 1979 r. oraz treści weryfikowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, korzystającej z domniemania zgodności z prawdą, z materiałem zgromadzonym w sprawie, potwierdzającym brak dokumentów archiwalnych w badanym zakresie nie pozwala, zdaniem organu pierwszej instancji, na bezsporne uznanie, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w C. z dnia [...] kwietnia 1980 r. jest obarczona wadą określoną w art. 156 § 1 k.p.a.
Rejonowy Zarząd Gospodarki Terenami przy Naczelniku Miasta i Gminy w C., przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, przygotował ofertę z dnia [...] listopada 1979 r. w sprawie sprzedaży przedmiotowej nieruchomości. Brak w aktach sprawy zwrotnych potwierdzeń odbioru tej oferty przez właścicieli nieruchomości nie pozwala natomiast na bezsporne ustalenie, czy ubiegający się o wywłaszczenie zastosował przepis art. 6 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nakładający bezwzględny obowiązek wystąpienia do właściciela nieruchomości o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Z kolei przygotowanie oferty z dnia [...] listopada 1979 r. nie daje podstaw do wyciągnięcia jednoznacznego wniosku, że ubiegający się o wywłaszczenie, na mocy art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zwolnił się z obowiązku wystąpienia do właściciela nieruchomości o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Z powodu braku w aktach wywłaszczeniowych zwrotnych potwierdzeń doręczenia tej oferty oraz wniosku o wywłaszczenie nieruchomości nie ma, zdaniem organu pierwszej instancji, możliwości dokonania jednoznacznej i bezspornej oceny ewentualnego naruszenia przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a tym samym brak jest podstaw do uznania, że decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza z dnia [...] kwietnia 1980 r. w tym zakresie została wydana z wadą określoną w art. 156 § 1 k.p.a.
Zgodnie z oświadczeniami E. K. i D. G., złożonymi podczas rozprawy administracyjnej, przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2002 r., spadkobiercy M. B. i A. B. przed wywłaszczeniem nie ujawnili swych praw do nieruchomości w księdze wieczystej prowadzonej dla działki nr [...], wynikających z postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] września 1977 r. o nabyciu praw do spadku po M. B. i A. B., z uwagi na fakt, że postanowienie to stało się prawomocne dopiero w dniu [...] lutego 1988 r. Zatem w dacie wywłaszczenia spadkobiercy M. B. i A. B. nie legitymowali się prawomocnym postanowieniem o nabyciu praw do spadku po ujawnionych w księdze wieczystej współwłaścicielach działki nr [...]. Z tych powodów w kwestionowanej decyzji organ wywłaszczeniowy nie wymienił nazwisk spadkobierców, jako właścicieli wywłaszczanej nieruchomości. Organ nie dysponował bowiem stosownym dowodem, w postaci ujawnionego w księdze wieczystej postanowienia spadkowego po M. B. i A. B. Nie oznacza to jednak, że decyzja, w której sentencji wpisano nazwiska osób nieżyjących skierowana jest do osób zmarłych, natomiast świadczy o tym, że organ wywłaszczeniowy posłużył się danymi dotyczącymi ostatnich współwłaścicieli nieruchomości ujawnionych w księdze wieczystej, gdyż nowi właściciele nie zostali ujawnieni.
Niezależnie od powyższego, odnosząc się do zawartego we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej Naczelnika Miasta i Gminy w C., zarzutu pozbawienia stron możliwości wzięcia udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym, Wojewoda [...] podkreślił, że niedopuszczenie stron do udziału w postępowaniu stanowi podstawę wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną w trybie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Nie jest dopuszczalne przyjęcie, że którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania mogłaby zarazem stanowić jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji.
Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji z dnia [...] października 2003 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, że pozyskane akta archiwalne są niekompletne i organ pierwszej instancji orzekał nie posiadając całości materiału dowodowego, którym dysponował organ wywłaszczeniowy.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych.
Wywłaszczona nieruchomość była niezbędna na cel budowy [...] w C. Minister Infrastruktury uznał zatem, że została spełniona przesłanka wskazana w art. 3 ust. 1 powołanej ustawy, bowiem [...] stanowił obiekt użyteczności publicznej. Niezbędność wywłaszczenia tej nieruchomości potwierdza plan realizacyjny zatwierdzony decyzją Naczelnika Miasta i Gminy w C. z dnia [...] marca 1980 r.
Z wyciągu z księgi wieczystej wynikało, że wywłaszczona nieruchomość stanowiła współwłasność czterech osób – A. B., M. Ł., S. B. oraz M. B. Trzech współwłaścicieli wymienionych w księdze wieczystej nie żyło, zaś ich spadkobiercy nie zostali w niej ujawnieni. Skoro spadkobiercy zaniechali ujawnienia w księdze wieczystej przysługującego im prawa własność, wnioskodawca wywłaszczenia nie mógł ustalić wszystkich aktualnych współwłaścicieli wywłaszczanej nieruchomości.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 powołanej ustawy do właścicieli nieruchomości objętej wnioskiem o wywłaszczenie zostało skierowane zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz o terminie i miejscu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej. Zwrotne potwierdzenia odbioru zawiadomienia zostały podpisane przez osobę o nazwisku "B.". W niekompletnych aktach sprawy brak jest wprawdzie protokołu z rozprawy, jednak z uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej wynika, że rozprawa taka miała miejsce.
Decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza został skierowana do M. Ł., która była jedynym żyjącym współwłaścicielem oraz posiadaczem nieruchomości. Spadkobiercy zmarłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości nie ujawnili swoich praw w księdze wieczystej, jak również nie przedstawili postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku, i związku z tym Naczelnik Miasta i Gminy w C. nie mógł ustalić osób uprawnionych do odbioru odszkodowania.
Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2004 r. złożyła E. K. oraz D. G., wnosząc o jej uchylenie oraz stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w C. z dnia [...] kwietnia 1980 r. E. K. oświadczyła w skardze, że nie brała udziału w postępowaniu wywłaszczeniowo-odszkodowawczym oraz nie były z nią prowadzone jakiekolwiek negocjacje na temat dobrowolnego zbycia przedmiotowej nieruchomości.
Stan prawny nieruchomości był uregulowany oraz znani byli wszyscy współwłaściciele nieruchomości (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. i A. B. z dnia [...] września 1977 r.).
W aktach sprawy znajduje się kopia pisma z dnia [...] listopada 1979 r. stanowiąca ofertę w sprawie sprzedaży nieruchomości. Pismo to nie posiada jednak adresata, nie wiadomo więc do kogo miało być skierowane. Brak w aktach sprawy jakiegokolwiek potwierdzenia odbioru tego pisma. Należy sądzić, że nie zostało ono w ogóle doręczone.
Zawiadomienie z dnia 12 grudnia 1979 r. o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego było skierowane jedynie do nieżyjącej A. B.. Z tej przyczyny brak jest dowodu doręczenia tego zawiadomienia. W piśmie tym wyznaczono termin rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej na dzień [...] stycznia 1980 r. W aktach sprawy nie ma protokołu z przedmiotowej rozprawy oraz żadnych innych dokumentów, które mogłyby świadczyć, że była ona przeprowadzona. Jest natomiast zwrotne potwierdzenie odbioru pisma z dnia [...] stycznia 1980 r. nr [...] podpisanego przez Z. B., synową zmarłej A. B. Nie może ono jednak dotyczyć zawiadomienia o rozprawie, ponieważ było doręczone w dniu [...] stycznia 1980 r., a więc 3 dni po terminie, w którym rozprawa miała się odbyć.
Brak protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej oraz innych istotnych dla sprawy dokumentów nie świadczy, że akta są niekompletne. Akta te są kompletne, natomiast braki wynikają z faktu, że postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone było przez Naczelnika Miasta i Gminy w C. z naruszeniem prawa.
Wniosek Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami przy
Naczelniku Miasta i Gminy w C. o wywłaszczenie działki nr [...] musiał zostać złożony przed dniem 12 grudnia 1979 r. (zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego na podstawie tego wniosku). Decyzja zatwierdzająca plan realizacyjny pod budowę [...] przy ul. [...] w C. została wydana w dniu [...] marca 1980 r., a więc co najmniej 3 miesiące po złożeniu wniosku. Nie mogła być zatem do tego wniosku dołączona, do czego zobowiązuje art. 16 ust. 9 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga wniesiona w rozpoznawanej sprawie jest uzasadniona. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. oraz poprzedzającą ją decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2003 r. naruszono przepisy postępowania, które to naruszenie ma istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy. Żądanie strony skarżącej dotyczące wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej powoduje, że niezależnie od podniesionych przez stronę okoliczności właściwy organ ma obowiązek zbadać, czy zaistniały przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a.
Kwestionowana decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości zapadła na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Z przepisów tej ustawy wynika jednoznacznie, że w postępowaniu wywłaszczeniowym powinni brać udział właściciele nieruchomości, chodzi w nim bowiem o pozbawienie w trybie administracyjnym prawa własności nieruchomości.
Stosownie do art. 17 ust. 1 oraz art. 19 ust. 1 powołanej ustawy, o wszczęciu postępowania właściwy organ zawiadamia za dowodem doręczenia właściciela (posiadacza) nieruchomości i osoby, którym służą na nieruchomościach prawa rzeczowe ograniczone. Odpis zawiadomienia wywiesza się na tablicy ogłoszeń urzędu gminy (miejskiego). O miejscu i terminie rozprawy należy zawiadomić co najmniej na 7 dni naprzód wnioskodawcę, właściciela (posiadacza) nieruchomości oraz osoby zainteresowane, o których naczelnik powiatu powziął wiadomość z akt sprawy.
W myśl natomiast art. 29 ust. 1 powołanej ustawy, decyzję należy doręczyć na piśmie wnioskodawcy, właścicielowi (posiadaczowi) nieruchomości i osobom zainteresowanym. Jedynie osoby zainteresowane, których miejsce pobytu jest nieznane, zawiadamia się za pomocą obwieszczenia wywieszonego na tablicy ogłoszeń urzędu gminy (miejskiego).
Naczelnik Miasta i Gminy w C. przed wszczęciem postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] kwietnia 1980 r., orzekającą o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] o pow. [...] m2, położonej w C., jako niezbędnej dla realizacji [...] w C., oraz o ustaleniu odszkodowania za tę nieruchomość, posiadał informacje, że wpisani w księdze wieczystej jako współwłaściciele powyższej nieruchomości M. B. i A. B. nie żyją.
W świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty. Decyzja stwierdzająca wywłaszczenie nieruchomości jak każda inna decyzja administracyjna jest wydawana w sprawie indywidualnej i musi mieć konkretnego adresata, mogącego być podmiotem praw i obowiązków. Z powyższego wynika, że M. B. i A. B. jako osoby zmarłe nie mogły być stroną postępowania zakończonego decyzją z dnia z dnia [...] kwietnia 1980 r., bowiem z chwilą śmierci utraciły zdolność prawną (art. 8 k.c. w związku z art. 30 § 1 k.p.a.).
Twierdzenie organów orzekających w sprawie, że Naczelnik Miasta i Gminy w C. posłużył w decyzji z dnia [...] kwietnia 1980 r. jedynie danymi dotyczącymi ostatnich współwłaścicieli nieruchomości ujawnionych w księdze wieczystej, gdyż nowi właściciele nie zostali ujawnieni, nie kierując tym samym jej do osób zmarłych, nie znajduje odzwierciedlenia w treści decyzji. Organ ten wskazując te osoby jako współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości oraz jako osoby uprawnione do odszkodowania z tytułu tego wywłaszczenia, orzekł o prawach osób zmarłych i uczynił je tym samym adresatami decyzji z dnia [...] kwietnia 1980 r.
Rozstrzygnięcie o sytuacji prawnej osoby, która zmarła należy uznać za rażąco naruszające prawo, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01; OSP 2004, nr 3, poz. 33). O tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia prowadząca, tak jak w niniejszej sprawie, do odebrania prawa własności wbrew przesłankom powołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Przepisy art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wprowadzały wymóg ustalenia odszkodowania na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych powołanych przez właściwy organ. Ze znajdujących się w aktach sprawy zwrotnych potwierdzeń odbioru nie wynika, wbrew twierdzeniu organów orzekających w sprawie, że została ona przeprowadzona po zawiadomieniu spadkobierców nie żyjących współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości oraz, że brał w niej udział biegły, który sporządził opinię szacunkową wartości tej nieruchomości. Zwrotne potwierdzenia odbioru znajdujące się w aktach sprawy nie dotyczą zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz o rozprawie, są bowiem opatrzone inną datą i innym numerem niż data i numer tego zawiadomienia. W przedmiotowej sprawie Minister Infrastruktury nie zbadał, czy przy wydawaniu decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w C. z dnia [...] kwietnia 1980 r. zachowane zostały przepisy ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a w tym podane wyżej, których naruszenie powinno być traktowane jako rażące naruszenie prawa, naruszając tym samym art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI