I SA/Wa 365/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę A. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 grudnia 2021 r., która umorzyła postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń z lat 1946 i 1948 dotyczących reformy rolnej. Minister oparł swoją decyzję na art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, który stanowi, że postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy, umarza się z mocy prawa. Organ uznał, że doręczenie kwestionowanych orzeczeń nastąpiło najpóźniej we wrześniu 1946 r. i lipcu 1948 r., a wniosek o stwierdzenie ich nieważności wpłynął 3 września 2021 r., co oznacza, że postępowanie wszczęto po upływie 30 lat i podlegało umorzeniu z mocy prawa. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów KPA, zasadę ochrony zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP) poprzez zastosowanie przepisów ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie, a także naruszenie art. 7 KPA i art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Sąd administracyjny oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że nowelizacja KPA miała na celu dostosowanie prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2015 r. dotyczącego stwierdzania nieważności decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa po znacznej upływie czasu. Sąd podkreślił, że choć nowe przepisy mogą budzić wątpliwości co do zgodności z Konstytucją (zasada nieretroakcji), to jednak Trybunał Konstytucyjny dopuszcza odstępstwa od tej zasady w uzasadnionych przypadkach, gdy potrzeba ochrony wartości konstytucyjnych uzasadnia retroakcję, pod warunkiem oceny celowości i proporcjonalności. Sąd uznał, że potrzeba stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych przez akty administracyjne sprzed kilkudziesięciu lat, a także trudności w weryfikacji starych decyzji, uzasadniają wprowadzone ograniczenia. Sąd powołał się również na trwające postępowanie przed TK w sprawie K 2/22 dotyczące zgodności art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej z Konstytucją, wskazując, że w przypadku niekorzystnego wyroku TK, strona będzie mogła żądać wznowienia postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie dopuszczalności retroaktywności przepisów prawa administracyjnego w szczególnych przypadkach, gdy jest to uzasadnione potrzebą stabilizacji prawnej i gospodarczej oraz ochroną wartości konstytucyjnych, a także interpretacja przepisów ograniczających możliwość stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych po upływie znacznego czasu.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją KPA wprowadzającą 30-letni termin na wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Interpretacja zasady proporcjonalności i dopuszczalności retroakcji może być stosowana w innych sprawach, gdzie zachodzi podobna potrzeba stabilizacji prawnej.
Zagadnienia prawne (2)
Czy art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, wprowadzający 30-letni termin na wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, może być stosowany do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy, nie naruszając przy tym zasad konstytucyjnych, w tym zasady ochrony zaufania do państwa i zakazu retroakcji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. może być stosowany do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy, nawet jeśli dotyczy to spraw sprzed wielu lat, ponieważ potrzeba stabilizacji stanów prawnych i gospodarczych uzasadnia ograniczenie czasowe w dochodzeniu praw, a takie rozwiązanie jest zgodne z zasadą proporcjonalności i innymi zasadami Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że nowelizacja KPA, wprowadzająca 30-letni termin na wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jest zgodna z Konstytucją. Choć może budzić wątpliwości co do retroaktywności, potrzeba stabilizacji prawnej i gospodarczej, a także trudności w weryfikacji starych decyzji, uzasadniają takie ograniczenie. Sąd powołał się na orzecznictwo TK dopuszczające odstępstwa od zasady nieretroakcji w uzasadnionych przypadkach.
Czy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z lat 1946 i 1948 dotyczących reformy rolnej, wszczęte w 2021 r., podlega umorzeniu z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, postępowanie podlega umorzeniu z mocy prawa, ponieważ zostało wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia decyzji (najpóźniej we wrześniu 1946 r. i lipcu 1948 r.) i nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej (16 września 2021 r.).
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że zgodnie z aktami sprawy, orzeczenia zostały doręczone najpóźniej we wrześniu 1946 r. i lipcu 1948 r. Wniosek o stwierdzenie ich nieważności wpłynął 3 września 2021 r., czyli po upływie 30 lat od doręczenia. Ponieważ postępowanie nie zostało zakończone przed 16 września 2021 r., organ prawidłowo zastosował art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej i umorzył postępowanie.
Przepisy (8)
Główne
Dz.U. 2021 poz. 1491 art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.
Pomocnicze
k.p.a. art. 105 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości.
k.p.a. art. 61 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej.
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
k.p.a. art. 158 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji.
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania przez sąd administracyjny.
k.p.a. art. 145 § a
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy wznowienia postępowania administracyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie KPA, wprowadzającego 30-letni termin na wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jest zgodne z Konstytucją RP, nawet w odniesieniu do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy. • Potrzeba stabilizacji stanów prawnych i gospodarczych ukształtowanych przez akty administracyjne sprzed wielu lat uzasadnia ograniczenie czasowe w dochodzeniu praw. • Trudności w weryfikacji decyzji wydanych kilkadziesiąt lat temu, wobec niekompletności akt i niższych standardów orzeczniczych z tamtego okresu, przemawiają za ograniczeniem możliwości wszczynania postępowań o stwierdzenie nieważności.
Odrzucone argumenty
Zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. narusza przepisy postępowania administracyjnego i zasady konstytucyjne, w tym zasadę ochrony zaufania obywateli do państwa i tworzonego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP), poprzez zastosowanie przepisów do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy (naruszenie zasady nieretroakcji). • Wydanie decyzji naruszającej interes społeczny i słuszny interes obywateli (naruszenie art. 7 KPA). • Niezastosowanie art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 KPA w sytuacji, gdy orzeczenia zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.
Godne uwagi sformułowania
postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. • acquis constitutionnel dopuszcza możliwość wprowadzenia przez ustawodawcę zarówno retroakcji, jak i retrospekcji. • potencjalnie może zaistnieć potrzeba ochrony wartości konstytucyjnych, która będzie uzasadniała odstępstwo od zasady nieretroaktywnego działania prawa, pod warunkiem, że to odstępstwo będzie podlegać ocenie z perspektywy celowości i proporcjonalności jego wprowadzenia. • w realiach tej konkretnej sprawy prymat należało dać zasadzie stabilizacji porządku prawnego wynikającego z indywidualnych aktów administracyjnych, które wywołały skutki wiele lat temu. • nieograniczona w czasie weryfikacja decyzji administracyjnych generuje ponadto znaczne koszty budżetowe, znacznie angażuje aparat administracyjny oraz sądownictwo i tym sensie jest sprzeczna z interesem publicznym.
Skład orzekający
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
sprawozdawca
Dorota Kozub-Marciniak
asesor
Elżbieta Lenart
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności retroaktywności przepisów prawa administracyjnego w szczególnych przypadkach, gdy jest to uzasadnione potrzebą stabilizacji prawnej i gospodarczej oraz ochroną wartości konstytucyjnych, a także interpretacja przepisów ograniczających możliwość stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych po upływie znacznego czasu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją KPA wprowadzającą 30-letni termin na wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Interpretacja zasady proporcjonalności i dopuszczalności retroakcji może być stosowana w innych sprawach, gdzie zachodzi podobna potrzeba stabilizacji prawnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjnego - konfliktu między zasadą ochrony praw nabytych a potrzebą stabilizacji prawnej po wielu latach. Pokazuje, jak prawo ewoluuje w odpowiedzi na wyroki Trybunału Konstytucyjnego i jak sądy interpretują te zmiany.
“Czy można cofnąć czas? Sąd rozstrzyga o ważności decyzji sprzed 75 lat i konstytucyjności nowych przepisów.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.