I SA/WA 355/21

I SA/Wa 355/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Gabriela Nowak /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Kosińska
Iwona Ścieszka
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1984/22 - Wyrok NSA z 2025-01-08
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, asesor WSA Iwona Ścieszka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lutego 2022 r. sprawy ze skarg J. S., K. S., M. S., B. M. i J. B. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi.
Uzasadnienie
I SA/Wa 355/21
UZASADNIENIE
Minister Rozwoju Pracy i Technologii decyzją dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku J. S. i K. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 9 lipca 2013 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] marca 1963 r., nr [...] oraz poprzedzającego ją orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w [...] z dnia [...] października 1961 r., nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], o powierzchni 580 m2, zapisanej w KW nr [...], stanowiącej własność K. S. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej.
Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz.U. z 1961 r. nr 18, poz. 94).
Orzeczeniem z dnia [...] października 1961 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...] orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] m.in. zapisanej w KW nr [...] o powierzchni 580 m kw. stanowiącej własność K. S.. Wniosek o wywłaszczenie złożony został przez [...] Fabrykę Urządzeń Mechanicznych Przedsiębiorstwo Państwowe w [...] (Przedsiębiorstwo Państwowe). Z treści wniosku wywłaszczeniowego wynika, że przedmiotowa nieruchomość była niezbędna Przedsiębiorstwu Państwowemu dla realizacji nałożonych na nią zadań, określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych związanych z planowanym przejściem przedsiębiorstwa na produkcję obrabiarek zespołowych i automatycznych linii obróbczych. Zgodnie z zarządzeniem Ministra Przemysłu Ciężkiego nr 146 z dnia 6 października 1960 r. produkcja agregatów była zadaniem pierwszoplanowym. Szybkie uruchomienie produkcji i wykonanie zatwierdzonego zadania wiązało się z pozyskaniem doświadczonych specjalistów przedmiotowej dziedziny, których [...] i okolice nie zapewniały w wystarczającej ilości i przedsiębiorstwo musiało ich pozyskać z zewnątrz, co z kolei wiązało się z koniecznością zapewnienia im mieszkań zakładowych. Przedsiębiorstwo Państwowe na realizację powyższego zadania uzyskało dotację budżetową. Przedmiotowa inwestycja została potwierdzona zaświadczeniem lokalizacji szczegółowej z dnia 16 lutego 1961 r. Nr [...] wystawionym przez Prezydium Rady Narodowej Miasto [...] - Wydział Architektury i Nadzoru Budowlanego, poprawionym w dniu 5 lipca 1961 r.
Organ w oparciu o akta archiwalne ustalił, że Wielkopolska Fabryka Urządzeń Mechanicznych w [...] pismem z dnia [...] lutego 1961 r., nr [...] wystąpiła do K. S. z ofertą dobrowolnego nabycia części nieruchomości o powierzchni 840 m2 z całej nieruchomości o powierzchni 2091 m2 za kwotę 172.541 zł, zaś pismem z dnia [...] czerwca 1961 r. nr [...] zmodyfikowała złożoną uprzednio ofertę i do dobrowolnego nabycia ostatecznie zaproponowała powierzchnię 580 m2 za kwotę 130.962 zł.
W archiwalnych aktach sprawy brak jest odpowiedzi K. S. na ww. oferty.
W niniejszej sprawie dokumentami wskazującymi, że K. S. nie wyraził zgody na dobrowolną sprzedaż przedmiotowej nieruchomości są wniosek wywłaszczeniowy z dnia 8 lipca 1961 r. oraz protokół z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z dnia 18 sierpnia 1961 r., w treści których wprost wskazano, że K. S. nie wraził zgody na dobrowolną sprzedaż.
Tym samym rokowania o dobrowolne nabycie nieruchomości zostały przeprowadzone zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej, wobec niedojścia do zawarcia dobrowolnej umowy sprzedaży.
Wnioskiem z dnia [...] lipca 1961 r. znak [...] Przedsiębiorstwo Państwowe wystąpiło do Prezydium Rady Narodowej [...] o wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej własność K. S..
Wniosek [...] Fabryki Urządzeń Mechanicznych w [...] z dnia [...] lipca 1961 r. wskazywał nieruchomości podlegające wywłaszczeniu, w tym przedmiotową nieruchomość, cel wywłaszczenia, sposób zagospodarowania oraz użytkowania nieruchomości z opisem, co się na nieruchomościach znajduje, a także informację w zakresie rokowań i środków, którymi podmiot dysponuje na zapłacenie odszkodowania.
Organ ustalił, że ww. wniosek wywłaszczeniowy spełniał przesłanki z art. 15 ustawy wywłaszczeniowej.
Pismem z dnia [...] lipca 1961 r., nr [...] Prezydium Rady Narodowej [...] zawiadomiło o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego odnośnie do przedmiotowej nieruchomości, informując jednocześnie o terminie rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wyznaczonej przez organ na dzień 18 sierpnia 1961 r. Zgodnie z zachowanym w aktach sprawy dowodem doręczenia, K. S. przedmiotowe zawiadomienie odebrał w dniu 25 lipca 1971 r. Organ nadzoru podkreślił, że tym samym w niniejszej sprawie spełnione zostały wymogi przewidziane w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.
Zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. organ wywłaszczeniowy po przeprowadzeniu rozprawy wydawał orzeczenie, w którym orzekał wywłaszczenie w zakresie podanym we wniosku lub mniejszym albo oddalał wniosek o wywłaszczenie.
Organ nadzoru ustalił, w oparciu o akta sprawy, że (vide: protokół z rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z dnia 18 sierpnia 1961 r.) rozprawa, w której uczestniczył m.in. Kazimierz Szulczyński, odbyła się w dniu wskazanym w zawiadomieniu.
Orzeczeniem z dnia 20 października 1961 r. nr USW.III-52a/9/61 Prezydium Rady Narodowej w [...] orzekło o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] m.in. zapisanej w KW nr [...] o powierzchni 580 m kw. stanowiącej własność K. S..
Decyzją z dnia [...] marca 1963 r. nr [...], wydaną w wyniku rozpatrzenia odwołania K. S., Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wywłaszczenia, natomiast w części dotyczącej odszkodowania odwołanie częściowo uwzględniła i przyznała dodatkowe odszkodowanie.
Pismem z dnia [...] lutego 2011 r. R. S., K. B. i M. S. wystąpili do Ministra Infrastruktury z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1961 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej własność K. S..
Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych (KOSW) z dnia [...] marca 1963 r. nr [...] oraz orzeczenia Prezydium Rady Narodowej (PRN) w [...] z dnia [...] października 1961 r., nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej własność K. S..
Pismem z dnia 21 lipca 2013 r. K. B. , M. S., J. S. i K. S. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...]. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że ww. decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 9 lipca 2013 r. narusza art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 5 ust. 1 ww. ustawy.
Rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy Minister Infrastruktury i Rozwoju Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...].
Wyrokiem z dnia 20 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 1854/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po rozpatrzeniu skargi M. S. i K. B. oraz skargi J. S. i K. S. - uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...].
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 749/16 - po rozpoznaniu skarg kasacyjnych Ministra Infrastruktury i Budownictwa oraz Prezydenta Miasta [...] - uchylił ww. wyrok z dnia [...] listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 1854/15 w całości i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Wyrokiem z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1340/18, sprostowanym postanowieniem z dnia 19 listopada 2018 r. oraz uzupełnionym postanowieniem z dnia 4 stycznia 2019 r.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...].
Organ dokonując oceny legalności kwestionowanych decyzji podkreślił, że miał na uwadze, że w niniejszej sprawie wypowiedział się zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jak i Naczelny Sąd Administracyjny.
W wyroku z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 749/16 Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, iż zgromadzona w sprawie dokumentacja archiwalna potwierdza spełnienie przesłanki niezbędności wywłaszczonej nieruchomości do realizacji zadań wynikających z zatwierdzonego planu gospodarczego (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.). Sąd ponadto przesądził, iż w sprawie nie znajduje jednoczesnego zastosowania art. 3 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej, co oznacza bezpodstawność zarzutu dokonania wywłaszczenia na wniosek podmiotu nieposiadającego legitymacji do jego złożenia oraz dokonał wiążącej w sprawie wykładni, iż dla przyjęcia spełnienia przesłanki niezbędności nie było konieczne ustalenie, że planowana inwestycja mogła być realizowana tylko na danej nieruchomości objętej wnioskiem wywłaszczeniowym, bowiem w świetle treści art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wystarczające było ustalenie przez organ wywłaszczeniowy, że lokalizacja inwestycji realizującej cel wywłaszczenia jest w określonym miejscu uzasadniona "na podstawie całokształtu okoliczności sprawy".
Natomiast wobec treści pisma nr [...] z dnia [...] sierpnia 1961 r., w którym zawarte jest twierdzenie, że budowa domu mieszkalnego przez przedsiębiorstwo została już rozpoczęta. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż konieczne jest, aby Sąd pierwszej instancji, w oparciu o dodatkową dokumentację, zbadał, czy i w jakim zakresie cel wywłaszczenia został zrealizowany przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1340/18, wyjaśniając, że ocena okoliczności wskazanej przez Naczelny Sąd Administracyjny wymaga szerszej kwerendy, bowiem w aktach sprawy brak jest stosownych dokumentów, a dokumentacji takiej, pomimo wezwania Sądu, nie przedłożyły strony postępowania - uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] i zobowiązał organ do dokonania merytorycznej oceny sprawy uwzględniającej ocenę prawną dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz do przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego pozwalającego na zbadanie, czy, i ewentualnie w jakim zakresie, cel wywłaszczenia został zrealizowany przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej.
Organ realizując zobowiązanie zawarte w wyroku WSA z dnia 12 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1340/18, przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe, w efekcie którego do akt sprawy pozyskano dodatkową dokumentację archiwalną dotyczącą realizacji przedmiotowej inwestycji, zawierającą m.in. dokumentację techniczną oraz projektowo-kosztorysową inwestycji, dzienniki budowy oraz protokół odbioru końcowego budynku mieszkalnego - blok "B" przy ulicy [...].
Wskazał, że podstawą prawną wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości była ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94), zatem w aspekcie zgodności z przepisami przytoczonej ustawy oraz z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego w dacie orzekania należy ocenić kwestionowane decyzje.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy wywłaszczeniowej, wywłaszczenie mogło nastąpić jedynie na rzecz Państwa, zaś z wnioskiem o wywłaszczenie mógł wystąpić wyłącznie zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe.
Wnioskodawcą przedmiotowego wywłaszczenia było przedsiębiorstwo państwowe – [...] Fabryka Urządzeń Mechanicznych w [...], która w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z art. 2 ust. 2 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., była uprawniona do wystąpienia z wnioskiem wywłaszczeniowym.
Zgodnie z art. 3 ust. 1, wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych.
Przepis art. 3 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej stanowił natomiast, że na obszarze miasta lub osiedla mogła być również wywłaszczona nieruchomość lub kompleks nieruchomości niezbędny do planowej realizacji na ich terenie budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. O wywłaszczenie dla tych celów mógł się ubiegać tylko właściwy organ administracji prezydium rady narodowej danego miasta (osiedla).
Z akt sprawy, w tym w szczególności z treści wniosku wywłaszczeniowego z dnia [...] lipca 1961 r. nr [...] oraz kwestionowanego orzeczenia z dnia [...] października 1961 r. nr [...], wynika, że celem wywłaszczenia w niniejszej sprawie była budowa domu mieszkalnego dla pracowników [...] Fabryki Urządzeń Mechanicznych w [...].
Organ wskazał, że przesłanka celu wywłaszczenia oraz niezbędności wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dla realizacji ww. celu była przedmiotem pogłębionej oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonej w wyroku z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt IOSK 749/16.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zgromadzona w sprawie dokumentacja potwierdza niezbędność wywłaszczonej nieruchomości do realizacji zadań wynikających z zatwierdzonych planów gospodarczych.
Naczelny Sąd Administracyjny odnosząc się do powyższego w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na treść wniosku przedsiębiorstwa państwowego z dnia 5 lipca 1961 r. o zatwierdzenie przez Ministra Przemysłu Ciężkiego wniosku o wydanie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości na podstawie art. 41 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. oraz treść wniosku wywłaszczeniowego z dnia 18 lipca 1961 r. W dokumentach tych wskazano, iż nieruchomości objęte wnioskiem (w tym nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] o powierzchni 580 m
, zapisana w KW nr [...], stanowiąca własność K. S.) są niezbędne z uwagi na Zarządzenie Ministra Przemysłu Ciężkiego Nr [...] z dnia [...] października 1960 r. (§ 9 pkt 2), przewidujące zmianę technologii produkcyjnej w postaci przejścia na produkcję obrabiarek zespołowych/agregatowych/ i automatycznych linii obróbczych oraz konieczność natychmiastowego pozyskania fachowych pracowników "z zewnątrz", którym należy zapewnić mieszkania.
Sąd zwrócił przy tym uwagę, że inwestor, uzasadniając wniosek o wywłaszczenie, podkreślił, że warunkiem szybkiego pozyskania nowych specjalistów, bez których wywiązanie się z założonych planów nie będzie możliwe, jest zapewnienie im mieszkań zakładowych.
Naczelny Sąd Administracyjny podniósł następnie, że uzasadnienie kwestionowanej decyzji z dnia [...] października 1961 r., nr [...] jako cel wywłaszczenia wskazuje budowę bloku mieszkalnego dla pracowników przedsiębiorstwa państwowego, zaś dołączone do wniosku wywłaszczeniowego zaświadczenie zatwierdzające lokalizację szczegółową z dnia 16 lutego 1961 r. (zmienione 5 lipca 1961 r.) potwierdza, że na wywłaszczonej nieruchomości miał zostać zlokalizowany budynek mieszkalny (blok "B").
Zdaniem Sądu cele wskazane w powyższej dokumentacji ściśle korespondowały z treścią art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. oraz art. 6 ust. 3 i art. 8 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 1 października 1947 r. o planowej gospodarce narodowej.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 i 3 powołanego dekretu w ramach narodowego planu gospodarczego Rada Ministrów mogła ustalić w drodze uchwały plany szczegółowe, natomiast właściwi ministrowie byli zobowiązani do ustalenia, w porozumieniu z Prezesem Centralnego Urzędu Planowania, tzw. planów odcinkowych, które miały obejmować plany szczegółowe podległych im działów gospodarki (z uwzględnieniem art. 4 ust. 1 dekretu regulującego procedurę sporządzania projektów planów odcinkowych). Zgodnie z art. 8 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 dekretu organizacja wykonania planów odcinkowych i nadzór nad ich wykonaniem należały do właściwych ministrów, którzy celem wykonania planu wydawali zarządzenia podległym im instytucjom, zakładom i przedsiębiorstwom, które ze swej strony były zobowiązane do wydawania dalszych zarządzeń (wykonawczych) jednostkom im podporządkowanym.
W świetle przytoczonej regulacji, zarządzenie Ministra Przemysłu Ciężkiego Nr 146 z dnia 6 października 1960 r. (§ 9 pkt 2), nakazujące realizację określonych zadań produkcyjnych przedsiębiorstwu państwowemu będącemu wnioskodawcą wywłaszczeniowym w przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu było zarządzeniem, o którym mowa w art. 8 ust. 2 dekretu z dnia 1 października 1947 r. o planowej gospodarce narodowej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dowodem na to, że inwestycja była zadaniem wynikającym z zatwierdzonego planu gospodarczego było również przyznanie przez Ministerstwo Przemysłu Ciężkiego dotacji budżetowej Zjednoczeniu Przemysłu Obrabiarkowego w [...] (którego członkiem był wnioskodawca wywłaszczenia) na budowę przez przedsiębiorstwo zakładowych domów mieszkalnych w ramach inwestycji budynek mieszkalny Blok "B" (vide: decyzja nr [...]).
Organ stwierdził będąc związany oceną NSA , że w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka niezbędności wywłaszczonej nieruchomości do realizacji zadań wynikających z zatwierdzonego planu gospodarczego.
Dokonując oceny spełnienia przesłanki niezbędności nieruchomości dla realizacji celu wywłaszczenia. Naczelny Sąd Administracyjny w przedmiotowym wyroku z dnia 21 lutego 2018 r. za niewłaściwą uznał taką wykładnię art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., zgodnie z którą rażącym naruszeniem tego przepisu jest brak ścisłego wykazania, że "konkretny cel wywłaszczeniowy" mógł być realizowany tylko na danej nieruchomości objętej wnioskiem wywłaszczeniowym. Jak wskazał Sąd - choć art. 15 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. zobowiązywał wnioskodawcę wywłaszczenia do określenia we wniosku nieruchomości oraz celu wywłaszczenia z uzasadnieniem konieczności realizacji celu na tej konkretnej nieruchomości, to należy pamiętać, że w świetle art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., wniosek wywłaszczeniowy nie był wiążący dla organu wywłaszczeniowego.
Podkreślił, że w razie wątpliwości organ wywłaszczeniowy mógł przed wydaniem orzeczenia zarządzić ponowne rozpatrzenie przez właściwe organy celowości i prawidłowości lokalizacji oraz ewentualne przedstawienie przez wnioskodawcę możliwości innej lokalizacji. Organ mógł również wystąpić do właściwego ministra o "oświadczenie się co do niezbędności objęcia wywłaszczeniem nieruchomości w rozmiarze określonym we wniosku o wywłaszczenie" (art. 20 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej).
Swoboda, którą dysponował organ wywłaszczeniowy w zakresie oceny przesłanki niezbędności wywłaszczenia oraz możliwość weryfikacji zasadności lokalizacji lub zarządzenia zmiany lokalizacji inwestycji przez wnioskodawcę, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniają pogląd, iż dla przyjęcia, że przesłanka niezbędności została zrealizowana nie było konieczne ustalenie, że planowana inwestycja mogła być realizowana tylko w miejscu wskazanym przez wnioskodawcę, a wystarczające w tym zakresie było ustalenie przez organ, że lokalizacja inwestycji realizującej cel wywłaszczenia jest w określonym miejscu uzasadniona "na podstawie oceny całokształtu okoliczności sprawy".
Organ w świetle powyższego uznał za wadliwe stanowisko skarżących, iż w niniejszej sprawie budowa bloku mieszkalnego dla pracowników [...] Fabryki Urządzeń Mechanicznych w [...] mogła być zrealizowana w dowolnym miejscu [...] wobec czego wywłaszczona nieruchomość nie była niezbędna do realizacji celu wywłaszczenia.
Organ za bezpodstawny uznać również zarzut skarżących dotyczący naruszenia art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. poprzez przyjęcie dopuszczalności wywłaszczenia na wniosek [...] Fabryki Urządzeń Mechanicznych, w sytuacji gdy przedsiębiorstwo to w świetle art. 3 ust. 2 nie było podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku wywłaszczeniowego na cel budowy budynku mieszkalnego.
Organ podkreślił, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lutego 2018 r. przesądził, że art. 3 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej w niniejszej sprawie w ogóle nie znajduje zastosowania.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w świetle treści wniosku wywłaszczeniowego i jego załączników (np. decyzji lokalizacyjnej lub zaświadczenia o zatwierdzeniu lokalizacji) oraz decyzji wywłaszczeniowej - brak jest podstaw do równoległego kwalifikowania planowanego przedsięwzięcia jako jednocześnie niezbędnego "na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.) oraz "dla planowej realizacji (...) budownictwa ogólomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.). Niezależnie bowiem od faktu, że o realizację celów wywłaszczeniowych określonych w ust. 1 art. 3 mógł się ubiegać zainteresowany organ administracji państwowej, instytucja państwowa lub przedsiębiorstwo państwowe, a o realizację celów z art. 3 ust. 2 - tylko właściwy organ administracji prezydium rady narodowej danego miasta (osiedla), cele budownictwa ogólnomiejskiego i mieszkaniowego mogły być realizowane tylko przez podmioty, które zgodnie z regulacjami ustawowymi, statutowymi lub planistycznymi miały realizować tego typu zadania (np. spółdzielnie mieszkaniowe, przedsiębiorstwa budowlane).
W badanej sprawie z wnioskiem o wywłaszczenie wystąpiło przedsiębiorstwo państwowe zajmujące się produkcją urządzeń mechanicznych. Realizacja zadań budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego nie stanowiła przedmiotu działalności tego podmiotu, co wyłączało możliwość zastosowania w sprawie art. 3 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej.
Jak już wskazano powyżej, z uwagi na treść pisma Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] sierpnia 1961 r. nr [...], w którym zawarte jest stwierdzenie, że budowa bloku mieszkalnego przez wnioskodawcę już się rozpoczęła. Minister Rozwoju, Pracy i Technologii zobowiązany został wyrokiem Sądu do wyjaśnienia kwestii, czy, a jeżeli tak, to w jakim stopniu, cel wywłaszczenia został w niniejszej sprawie zrealizowany przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej.
Z archiwalnych akt sprawy (vide: protokół w sprawie odbioru końcowego i przekazania do użytku inwestycji - Budynku mieszkalnego - blok "B" zlokalizowanego przy ul. [...] z dnia 22 lutego 1964 r., dzienniki budowy nr 1 i 9, decyzja Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] Oddział Budownictwa Urbanistyki i Architektury nr [...] z dnia 22 lutego 1964 r. o pozwoleniu na użytkowanie budynku mieszkalnego blok "B" położonego przy ul. [...]) wynika, że prace związane z budową budynku rozpoczęły się w dniu 13 grudnia 1961 r. i zostały zakończone w dniu 22 lutego 1964 r. W tym dniu dokonano odbioru końcowego i przekazania budynku do użytkowania oraz wydano pozwoleniu na jego użytkowanie.
Inwestycja, która ukończona została w dniu 22 lutego 1964 r., zrealizowana została zatem już po wywłaszczeniu - orzeczenie o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w KW nr [...] o powierzchni 580 m2, stanowiącej własność K. S. wydane zostało przez Prezydium Rady Narodowej w [...] Urząd Spraw Wewnętrznych w dniu 20 października 1961 r., zaś decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych utrzymująca w mocy ww. orzeczenie w części dotyczącej wywłaszczenia wydana została w dniu 22 marca 1963 r.
Organ zwrócił uwagę, że do prac związanych z budową budynku przystąpiono dopiero po wydaniu przez Prezydium Rady Narodowej w Poznaniu Urząd Spraw Wewnętrznych orzeczenia wywłaszczeniowo-odszkodowawczego z dnia 20 października 1961 r. nr [...].
Organ podkreślił, że działania inwestora zgodne były z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r., bowiem [...] Fabryka Urządzeń Mechanicznych w [...] uzyskała zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w trybie art. 41 przedmiotowej ustawy.
Zgodnie z treścią powołanego art. 41 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. ubiegający się o wywłaszczenie mógł po zgłoszeniu wniosku o wywłaszczenie uzyskać jeszcze przed wydaniem orzeczenia zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, gdy było to uzasadnione szczególnymi względami, a zwłoka zagrażałaby poważnie interesowi społecznemu. Zezwolenia udzielał organ do spraw wewnętrznych prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie zatwierdzony przez właściwego ministra.
Dowodem legalności uprzedniego zajęcia nieruchomości przez wnioskodawcę wywłaszczenia oraz podejmowanych przez niego czynności są zachowane w archiwalnych aktach sprawy pismo Ministra Przemysłu Ciężkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1961 r., stanowiące zatwierdzenie wniosku [...] Fabryki Urządzeń Mechanicznych w [...] o zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, a także poprzedzający je wniosek inwestora z dnia [...] lipca 1961 r. znak [...] oraz zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w trybie art. 41 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. z dnia 15 sierpnia 1961 r.
Organ wskazał, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zauważa się, że ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r. w żadnym miejscu nie przewidywała w sposób jednoznaczny zakazu wywłaszczenia nieruchomości, na której prowadzono już prace związane z celem wywłaszczenia. Na poparcie tego stanowiska zacytował wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 listopada 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1777/18.
W ocenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii za niezasadny należy uznać zarzut skarżących dotyczący naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. poprzez brak dokładnego określenia przedmiotu wywłaszczenia.
Organ podkreślił, że określenie przedmiotu wywłaszczenia jest jednym z obligatoryjnych elementów orzeczenia o wywłaszczeniu, o czym stanowi norma przewidziana w art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Kwestionowane orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w Poznaniu Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...] października 1961 r., nr [...], wskazując nr księgi wieczystej, wywłaszczaną powierzchnię działki, tj. 580 m2 oraz właściciela wywłaszczanej nieruchomości, w sposób precyzyjny określało przedmiot wywłaszczenia, spełniając tym samym wymóg określony w ww. art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.
Organ nie stwierdził również, aby badane decyzje naruszały pozostałe przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a. Decyzje te wydane zostały przez organy właściwe rzeczowo i miejscowo. Powołano w nich prawidłową podstawę prawną, nie dotyczyły one sprawy rozstrzygniętej poprzednio inną decyzją administracyjną i zostały skierowane do osób będących stroną postępowania. Wykonanie przedmiotowych decyzji w dacie ich wydania, nie prowadziło do czynu zagrożonego karą, decyzje nie zawierały wady powodującej ich nieważność z mocy prawa i były wykonalne w dacie ich wydania.
Skargi na decyzję Ministra Rozwoju Pracy i Technologii z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wnieśli J. S. i K. S. oraz M. S., J. B. oraz B. M..
J. S. i J. S. w skardze z dnia 3 lutego 2021 r. wnosili o uchylenie Zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa.
Zaskarżonej decyzji zarzucali naruszenie:
a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez całkowicie dowolne, zupełnie nieuprawnione i sprzeczne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym przyjęcie, że w decyzji PRN w sposób precyzyjny określono przedmiot wywłaszczenia, podczas gdy w rzeczywistości z decyzji PRN nie wynika, ani która część nieruchomości została wywłaszczona, ani jaka jest powierzchnia wywłaszczanej części nieruchomości; w decyzji PRN podano bowiem jedynie przybliżona ("ca 580 m2") powierzchnię wywłaszczanej części nieruchomości, bez wskazania, która część nieruchomości jest przedmiotem wywłaszczenia; tymczasem w dacie wydania decyzji PRN nieruchomość której dotyczyła ta decyzja, czyli działka nr [...], miała łączną powierzchnię 2.091 m2 i jednolitą strukturę;
b) art. 5 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 12.03.1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (zwanej dalej: "Ustawą") w zw. z art. 107 k.p.a., poprzez:
- ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przy wywłaszczaniu części nieruchomości (a nie całej nieruchomości), przedmiot wywłaszczenia może zostać oznaczony poprzez wskazanie przybliżonej powierzchni wywłaszczanej części nieruchomości, bez sprecyzowania, która dokładnie część nieruchomości jest przedmiotem wywłaszczenia;
- ich niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie i przyjęcie, że w decyzji PRN w sposób precyzyjny określono przedmiot wywłaszczenia, podczas gdy z decyzji PRN nie wynika, która część nieruchomości została wywłaszczona ani nawet nie wynika dokładna powierzchnia wywłaszczanej części nieruchomości; w decyzji PRN podano bowiem jedynie przybliżoną powierzchnię wywłaszczanej części nieruchomości ("ca 580 m2"), bez wskazania, która część nieruchomości jest przedmiotem wywłaszczenia; tymczasem w dacie wydania decyzji PRN nieruchomość, której dotyczyła ta decyzja, czyli działka nr [...], miała łączną powierzchnię 2.091 m2 i jednolitą strukturę;
- ich niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie i przyjęcie, że decyzja PRN zawiera rozstrzygnięcie, podczas gdy treść decyzji PRN jest na tyle nieprecyzyjna, że decyzja ta nie powinna wywołać żadnych skutków prawnych, a więc w istocie nie zawiera rozstrzygnięcia;
c) art. 3 ust. 1 w związku z art. 30 ust. 1 Ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie i przyjęcie, że wywłaszczenie dokonane decyzją PRN i utrzymującą ją w mocy decyzją KOSW miało służyć realizacji przyszłego celu inwestycyjnego, podczas gdy w rzeczywistości decyzja PRN, która uprawomocniła się dopiero wraz z wydaniem decyzji KOSW, czyli w dniu 22.03.1963 r., stanowiła formę wtórnej legalizacji bezprawnej inwestycji, której realizacja była już w tym dniu na zaawansowanym etapie.
i w konsekwencji naruszenie:
d) art. 5 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 Ustawy w zw. z art. 107 w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji PRN i utrzymującej ją w mocy decyzji KOSW, pomimo że nie określały one przedmiotu wywłaszczenia, a więc zostały wydane z rażącym naruszeniem wskazanych przepisów prawa;
e) art. 5 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 Ustawy w zw. z art. 107 w zw. z art. 156 § 1 pkt. 5 k.p.a., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji PRN i utrzymującej ją w mocy decyzji KOSW, pomimo że decyzje te były niewykonalne, a niewykonalność ta miała charakter trwały;
f) art. 3 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 1 Ustawy, w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji PRN i utrzymującej ją w mocy decyzji KOSW, pomimo że w dacie uprawomocnienia się decyzji wywłaszczeniowej cel wywłaszczenia był już w znacznym stopniu zrealizowany, a więc decyzje te zostały wydane z rażącym naruszeniem wskazanych przepisów prawa.
M. S., J. B. oraz B. M. w skardze z dnia 11 stycznia 2021 r. zaskarżonej decyzji zarzucali naruszenie:
1. art. 3 ust. 1 i ust. 2 zd. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, iż w niniejszej sprawie dopuszczalne było wywłaszczenie na wniosek przedsiębiorstwa państwowego tj. [...] Fabryki Urządzeń Mechanicznych w [...] dla celu jakim była budowa bloku mieszkalnego, gdy prawidłowe zastosowanie ww. przepisów winno doprowadzić do wniosku, iż wniosek o wywłaszczenie na cele budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego mógł złożyć "tylko terenowy organ administracji państwowej danego miasta", a zatem wywłaszczenie było niedopuszczalne,
2. naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, iż wywłaszczenie K. S. było niezbędne dla realizacji celu jakim była budowa domu mieszkalnego, gdy prawidłowe zastosowanie ww. przepisu winno doprowadzić do wniosku, iż inwestycja mogła być realizowana w dowolnym miejscu w Poznaniu, a zatem nie była "niezbędna" w rozumieniu cyt. przepisu,
3. naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez brak dokładnego określenia przedmiotu wywłaszczenia.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi nie są zasadne.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rozwoju Pracy i Technologii dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...].
Powyższa decyzja wydana została w wyniku ponownego rozpoznania sprawy przez organ II instancji, po uchyleniu poprzedniej decyzji tego organu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1340/18.
Z kolei wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2018 r., wydany został na skutek uchylenia wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 1854/15 przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 749/16 - po rozpoznaniu skarg kasacyjnych Ministra Infrastruktury i Budownictwa oraz Prezydenta Miasta [...].
Zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej jako p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Związanie sądu i organu w rozumieniu komentowanego przepisu oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie (zob. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 426/08,). Kontrola przez sąd rozstrzygnięcia wydanego po ponownym rozpatrzeniu sprawy sprowadza się zaś do oceny czy organ podporządkował się wskazanym wytycznym i ocenie prawnej wyrażonej przez sąd (zob. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 729/10,).
Na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone przez sąd wiążą organy administracji publicznej i sąd w tej samej sprawie, tj. w sprawie tożsamej pod względem podmiotowym i przedmiotowym (zob. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 345/12,). Przy czym tożsamość podmiotowa ma miejsce, gdy w sprawie występują te same strony a tożsamość przedmiotowa występuje, gdy tożsama jest podstawa prawna, stan faktyczny oraz prawa i obowiązki stron, które z nich wynikają, w tym treści żądania strony. W szczególności o tożsamości sprawy decyduje podstawa powstania danego stosunku prawnego, tj. podstawa prawna i okoliczności faktyczne. Dopiero istotna zmiana któregoś z tych elementów powoduje, że mamy do czynienia z nową sprawą (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2227/11).
Co więcej, przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku (uzasadnieniu orzeczenia) oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ (sąd) nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz obowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (sądem). Uregulowania zawarte w art. 153 p.p.s.a. mają bowiem zapobiec sytuacji, w której określona kwestia byłaby odmiennie oceniana w kolejnych orzeczeniach sądu.
Uchybienie obowiązkowi przyjęcia oceny prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku i niezastosowanie się do wynikających z niej wskazań stanowi naruszenie prawa, skutkujące koniecznością uchylenia aktu, wydanego w kolejnym postępowaniu administracyjnym lub orzeczenia wydanego w kolejnym postępowaniu przed sądem administracyjnym. Jest to naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 153 p.p.s.a.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, jako że organ odwoławczy w toku ponownie prowadzonego postępowania wypełnił wszystkie wskazania co do dalszego postępowania zawarte w przywołanych powyżej wyrokach.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 749/16 wskazał wyraźnie, że zgromadzona w sprawie dokumentacja archiwalna potwierdza spełnienie przesłanki niezbędności wywłaszczonej nieruchomości do realizacji zadań wynikających z zatwierdzonego planu gospodarczego (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.).
Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że w sprawie nie znajduje jednoczesnego zastosowania art. 3 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej, co oznacza bezpodstawność zarzutu dokonania wywłaszczenia na wniosek podmiotu nieposiadającego legitymacji do jego złożenia.
Sąd dokonał również wiążącej wykładni, że dla przyjęcia spełnienia przesłanki niezbędności nie było konieczne ustalenie, że planowana inwestycja mogła być realizowana tylko na danej nieruchomości objętej wnioskiem wywłaszczeniowym, bowiem w świetle treści art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wystarczające było ustalenie przez organ wywłaszczeniowy, że lokalizacja inwestycji realizującej cel wywłaszczenia jest w określonym miejscu uzasadniona "na podstawie całokształtu okoliczności sprawy".
Sąd zwrócił uwagę, że inwestor, uzasadniając wniosek o wywłaszczenie, podkreślił, że warunkiem szybkiego pozyskania nowych specjalistów, bez których wywiązanie się z założonych planów nie będzie możliwe, jest zapewnienie im mieszkań zakładowych.
Sąd wskazał, że uzasadnienie kwestionowanej decyzji z dnia 20 października 1961 r., jako cel wywłaszczenia określa budowę bloku mieszkalnego dla pracowników przedsiębiorstwa państwowego, zaś dołączone do wniosku wywłaszczeniowego zaświadczenie zatwierdzające lokalizację szczegółową z dnia 16 lutego 1961 r. (zmienione 5 lipca 1961 r.) potwierdza, że na wywłaszczonej nieruchomości miał zostać zlokalizowany budynek mieszkalny (blok "B"), co oznacza, że cele wskazane w powyższej dokumentacji ściśle korespondowały z treścią art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. oraz art. 6 ust. 3 i art. 8 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 1 października 1947 r. o planowej gospodarce narodowej.
Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 6 ust. 1 i 3 powołanego dekretu w ramach narodowego planu gospodarczego Rada Ministrów mogła ustalić w drodze uchwały plany szczegółowe, natomiast właściwi ministrowie byli zobowiązani do ustalenia, w porozumieniu z Prezesem Centralnego Urzędu Planowania, tzw. planów odcinkowych, które miały obejmować plany szczegółowe podległych im działów gospodarki (z uwzględnieniem art. 4 ust. 1 dekretu regulującego procedurę sporządzania projektów planów odcinkowych). Zgodnie z art. 8 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 dekretu organizacja wykonania planów odcinkowych i nadzór nad ich wykonaniem należały do właściwych ministrów, którzy celem wykonania planu wydawali zarządzenia podległym im instytucjom, zakładom i przedsiębiorstwom, które ze swej strony były zobowiązane do wydawania dalszych zarządzeń (wykonawczych) jednostkom im podporządkowanym.
Sąd przesądził, że zarządzenie Ministra Przemysłu Ciężkiego Nr 146 z dnia 6 października 1960 r. (§ 9 pkt 2), nakazujące realizację określonych zadań produkcyjnych przedsiębiorstwu państwowemu będącemu wnioskodawcą wywłaszczeniowym w przedmiotowej sprawie, było zarządzeniem, o którym mowa w art. 8 ust. 2 dekretu z dnia 1 października 1947 r. o planowej gospodarce narodowej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dowodem na to, że inwestycja była zadaniem wynikającym z zatwierdzonego planu gospodarczego było również przyznanie przez Ministerstwo Przemysłu Ciężkiego dotacji budżetowej Zjednoczeniu Przemysłu Obrabiarkowego w [...] (którego członkiem był wnioskodawca wywłaszczenia) na budowę przez przedsiębiorstwo zakładowych domów mieszkalnych w ramach inwestycji budynek mieszkalny Blok "B".
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że skoro zaś jedną z przesłanek dopuszczalności wywłaszczenia na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. była niezbędność nieruchomości "dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych", to ocena realizacji tej przesłanki w świetle podstawy stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowych ze względu na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.) musi uwzględniać, że przesłanka niezbędności wywłaszczenia nieruchomości w związku z realizacją planów gospodarczych była rozumiana w ówczesnym stanie prawnym szeroko. Oznacza to, że wywłaszczona nieruchomość była niezbędna dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych (w tym w planach szczegółowych lub odcinkowych), jeżeli bez tej nieruchomości plan na określonym odcinku mógł zostać niezrealizowany albo zrealizowany nieprawidłowo (np. tylko w części lub bez realizacji określonych założeń). Nie ma przy tym znaczenia czy wykonanie zadań planu w całości lub w części było związane bezpośrednio (np. w związku z zamiarem realizacji na nieruchomości zadań produkcyjnych), czy też pośrednio (np. w związku z zamiarem realizacji na nieruchomości inwestycji niezbędnej do realizacji zadań produkcyjnych) z nieruchomością objętą wnioskiem wywłaszczeniowym. Konieczne jest jedynie ustalenie, że bez określonej nieruchomości efektywna realizacja zadań wynikających z zatwierdzonego planu nie byłaby możliwa lub byłaby istotnie zagrożona.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że Organ wywłaszczeniowy dysponował znaczną swobodą nie tylko w zakresie oceny "niezbędności" nieruchomości na cele wywłaszczenia, lecz także w zakresie ostatecznej lokalizacji przedsięwzięcia.
Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 1854/15 uznał, że nie została wyjaśniona tylko jedna kwestia, a mianowicie czy i w jakim zakresie przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej cel wywłaszczenia został zrealizowany. Wskazał, że Sąd pierwszej instancji w toku ponownego postępowania będzie zobowiązany do zajęcia stanowiska w przedmiocie treści pisma nr INW-S/177 z dnia 7 sierpnia 1961 r. o zatwierdzeniu wniosku przedsiębiorstwa o zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, skierowanego przez Ministra Przemysłu Ciężkiego do Przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu. W powyższym piśmie Minister stwierdza, że budowa domu mieszkalnego przez przedsiębiorstwo została już "rozpoczęta".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 października 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 1340/18, uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 9 kwietnia 2015 r. nr [...]i zobowiązał organ do przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego pozwalającego na zbadanie, czy i ewentualnie w jakim zakresie, cel wywłaszczenia został zrealizowany przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej wyjaśniając, że ocena okoliczności wskazanej przez Naczelny Sąd Administracyjny wymaga szerszej kwerendy, bowiem w aktach sprawy brak jest stosownych dokumentów, a dokumentacji takiej, pomimo wezwania Sądu, nie przedłożyły strony postępowania
Minister Rozwoju Pracy i Technologii wykonują wytyczne ustalił, na podstawie akt archiwalnych sprawy szczegółowo opisanych w uzasadnieniu decyzji , że prace związane z budową budynku rozpoczęły się w dniu 13 grudnia 1961 r. i zostały zakończone w dniu 22 lutego 1964 r. W tym dniu dokonano odbioru końcowego i przekazania budynku do użytkowania oraz wydano pozwoleniu na jego użytkowanie.
Organ podkreślił, że inwestycja, która ukończona została w dniu 22 lutego 1964 r., zrealizowana została już po wywłaszczeniu - orzeczenie o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w KW nr [...] o powierzchni 580 m2, wydane zostało przez Prezydium Rady Narodowej w Poznaniu Urząd Spraw Wewnętrznych w dniu 20 października 1961 r., zaś decyzja Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych utrzymująca w mocy ww. orzeczenie w części dotyczącej wywłaszczenia wydana została w dniu 22 marca 1963 r.
Należy również podkreślić na co organ zwrócił uwagę, że działania inwestora zgodne były z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r., bowiem [...] Fabryka Urządzeń Mechanicznych w [...] uzyskała zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w trybie art. 41 przedmiotowej ustawy.
Zgodnie z treścią powołanego art. 41 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. ubiegający się o wywłaszczenie mógł po zgłoszeniu wniosku o wywłaszczenie uzyskać jeszcze przed wydaniem orzeczenia zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, gdy było to uzasadnione szczególnymi względami, a zwłoka zagrażałaby poważnie interesowi społecznemu. Zezwolenia udzielał organ do spraw wewnętrznych prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie zatwierdzony przez właściwego ministra.
Organ zwrócił uwagę na zachowane w archiwalnych aktach sprawy pismo Ministra Przemysłu Ciężkiego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1961 r., stanowiące zatwierdzenie wniosku [...] Fabryki Urządzeń Mechanicznych w [...] o zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, a także poprzedzający je wniosek inwestora z dnia [...] lipca 1961 r. znak [...] oraz zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w trybie art. 41 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. z dnia 15 sierpnia 1961 r.
Zgodzić należy się z organem, że ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r. w żadnym miejscu nie przewidywała w sposób jednoznaczny zakazu wywłaszczenia nieruchomości, na której prowadzono już prace związane z celem wywłaszczenia.
Przypomnieć należy, że zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku.
Sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku.
Ponieważ w rozstrzyganej sprawie nie nastąpiła żadna zmiana okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonej decyzji muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko NSA wyrażone w przywołanym wyroku z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 749/16 oraz WSA w Warszawie z dnia 12 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1340/18.
Należy mieć na uwadze, że wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie.
Jacyna kwestia, która miała zostać zbada przez organ odwoławczy dotyczyła niewyjaśniona okoliczności czy i w jakim zakresie przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Organ odwoławczy przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe w tym zakresie zgodnie z wytycznymi NSA i WSA w Warszawie oraz szczegółowo i w sposób przekonujący wyjaśnił, że rozpoczęcie prac związanych z budową budynku w dniu 13 grudnia 1961 r., miało miejsce co prawda przed wydaniem przez Prezydium Rady Narodowej w [...] Urząd Spraw Wewnętrznych orzeczenia w dniu 20 października 1961 r., lecz zakończone zostało w dniu 22 lutego 1964 r. gdy dokonano odbioru końcowego i przekazania budynku do użytkowania oraz wydano pozwolenie na jego użytkowanie jak równie wykazał, że okoliczność ta nie naruszała przepisów ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r.
Organ również rozważył, że działania inwestora zgodne były z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r., bowiem [...] Fabryka Urządzeń Mechanicznych w [...] uzyskała zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości w trybie art. 41 przedmiotowej ustawy.
Pamiętać należy, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych wynikającej z art. 16 k.p.a. i może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wynikających z art. 156 § 1 k.p.a. Przepis ten w pkt 2 nakłada na organ administracji publicznej obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
W przedmiotowym postępowaniu nadzorczym organ ponownie badał sprawę dotyczącą stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia 22 marca 1963 r., nr D.49/KW/62 oraz poprzedzającego ją orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w [...] z dnia [...] października 1961 r., nr [...], w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], o powierzchni 580 m2, zapisanej w KW nr [...], stanowiącej własność K. S. (pkt 2), pod względem występowania wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
Stwierdzić należy, że dokonując oceny legalności kwestionowanych decyzji organ uwzględnił wszystkie aspekty wiążącej oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Zarzuty skargi są niezasadne, gdyż kwestie w nich ujęte były już przedmiotem oceny w kontekście badania legalności kwestionowanych decyzji, dokonanej przez Naczelny Sad Administracyjny, co zostało szczegółowo przedstawione powyżej.
Podkreślić należy, że organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego, a mianowicie dokonał merytorycznej oceny sprawy uwzględniając ocenę prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe badając czy cel wywłaszczenia został zrealizowany przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej. Po zbadaniu tej kwestii dokonał oceny prawnej w aspekcie zgodności przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. oraz wystąpienia wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
Z tego względu Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.