I SA/Wa 354/24

I SA/Wa 354/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Kamil Kowalewski /sprawozdawca/
Łukasz Trochym
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 156 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2024 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 18 stycznia 2024 r. nr 025821051/GSOL w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 18 stycznia 2024 r., nr 0258210511GSOL wydaną na wniosek J. K., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
Jak wynika z akt sprawy J. K. pismem z dnia 11 lipca 2023 r. (data wpływu do organu) zwrócił się do Prezesa KRUS o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Po rozpoznaniu tego wniosku decyzją z dnia 23 sierpnia 2023 r. Prezes KRUS odmówił wnioskodawcy przyznania oczekiwanego świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz.U. poz. 1073) świadczenie przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki: pełniła funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40 i 572) przez okres co najmniej dwóch kadencji nie mniej niż przez 8 lat (pkt 1); osiągnęła wiek:
a) w przypadku kobiet - 60 lat,
b) w przypadku mężczyzn - 65 lat (pkt 2).
Prezes KUS stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia ustawowej przesłanki pełnienia funkcji sołtysa przez osiem lat, gdyż funkcję tę piastował łącznie przez 7 lat 11 miesięcy i 25 dni, a więc krócej niż wymaga ustawodawca.
J. K. w dniu 5 września 2023 r. złożył do organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednak ostateczną decyzją z dnia 11 września 2023 r., nr 025821051/GSOL Prezes KRUS utrzymał w mocy swoje pierwotne rozstrzygnięcie prezentując argumentację analogiczną do przedstawionej w uzasadnieniu decyzji z dnia 23 sierpnia 2023 r.
Jak wnika z dokumentu zwrotnego potwierdzenia odbioru pozostającego w aktach sprawy decyzja Prezesa KRUS z dnia 11 września 2023 r. została doręczona J. K. w dniu 13 września 2023 r. Wnioskodawca nie kwestionował otrzymanej decyzji w związku z czym po upływie terminu przewidzianego na złożenie skargi stała się prawomocna.
W dniu 10 stycznia 2024 r. J. K. ponownie zwrócił się do Prezesa KUS o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
W toku postępowania Prezes KRUS ponownie pozyskał zaświadczenia o okresie pełnienia funkcji sołtysa przez J. K. z którego wynika, że wnioskodawca pozostawał sołtysem w sołectwie [...] przez 7 lat 11 miesięcy i 25 dni.
W oparciu o tak poczynione ustalenia Prezes KRUS wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 18 stycznia 2024 r. odmówił wnioskodawcy przyznania oczekiwanego świadczenia. Tą decyzję, podobnie jak poprzednie organ motywował wskazując, że jednym z warunków niezbędnych do przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa jest piastowanie tej funkcji przez daną osobę przez okres przynajmniej ośmiu lat, tymczasem wnioskodawca pełnił funkcję sołtysa przez 7 lat 11 miesięcy i 25 dni, tym samym nie legitymuje się wymaganym okresem pełnienia funkcji sołtysa i w związku z tym nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.
Od decyzji Prezesa KRUS z dnia 18 stycznia 2024 r. J. K. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że funkcję sołtysa pełnił nieprzerwanie przez 2 kadencje do momentu wyznaczenia przez Burmistrza Gminy [...] wyborów sołeckich dla wsi [...] i wyboru nowego sołtysa. Jako sołtys nie miał wpływu na wyznaczenie terminu wyborów sołeckich co poskutkowało brakiem 5 dni do spełnienia przestanki dotyczącej 8 lat.
W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenia, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądowa kontrola administracji jest sprawowana przy uwzględnieniu kryterium legalności. Oznacza to, że sąd na skutek skargi ocenia czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia obowiązujący przepisów postępowania lub prawa materialnego. Jednocześnie sąd, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – dalej też jako P.p.s.a.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Stosownie do art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Korzystając z tych środków sąd działa na warunkach określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a., a zatem uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Wady nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. są zatem brane pod uwagę przez sąd z urzędu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze i w razie dostrzeżenia którejkolwiek z nich sąd – stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. – ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji.
W ocenie składu orzekającego Sądu, kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja Prezesa KRUS jest obarczona jedną z wad skutkujących jej nieważnością, a mianowicie została wydana w sprawie już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, co stanowi przesłankę nieważności wymienioną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
W tym miejscu wypada wyjaśnić, że stwierdzenie nieważności decyzji jest jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji administracyjnej. Inaczej niż w trybie zwykłym organ działający w trybie "nieważnościwym" nie rozstrzyga danej sprawy co do jej istoty, a wyłącznie ocenia czy decyzja administracyjna jest obarczona jedną z wad wymienionych w formie zamkniętego katalogu w art. 156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a. Co istotne, ustalenie, że wystąpiła którakolwiek z nich obliguje organ do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji, to zaś powoduje jej usunięcie z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc.
Zgodnie ze wspomnianym art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco. Powołany przepis art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. ma zastosowanie jedynie w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Tożsamość sprawy musi zaś dotyczyć zarówno aspektu podmiotowego, jak i przedmiotowego sprawy. Z sytuacją tożsamości sprawy administracyjnej będziemy mieli zatem do czynienia wówczas, gdy dotyczy ona tych samych podmiotów, obejmuje ten sam przedmiot i ten sam stan prawny przy niezmienionych okolicznościach stanu faktycznego. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2022 r. I OSK 485/21 oraz z 10 lutego 2023 r. I OSK 849/19).
Stwierdzenie, iż doszło do naruszenia zasady res iudicata, co będzie skutkowało nieważnością decyzji, wymaga ustalenia, iż dana sprawa została rozstrzygnięta decyzja ostateczną, a następnie ustalenie czy występuje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejnymi dwiema decyzjami, z których pierwsza ma walor ostateczności.
W ocenie Sądu sprawa zakończona skarżoną decyzją z dnia 18 stycznia 2024 r. jest tożsama ze sprawą rozstrzygniętą decyzją Prezesa KRUS z dnia 11 września 2023 r.
Jak już wspomniano tożsamość sprawy zachodzi w przypadku, gdy w prowadzonym postępowaniu występują te same podmioty, ten sam przedmiot i ten sam stan prawny w niezmienionym stanie faktycznym, w stosunku do postępowania już zakończonego decyzją ostateczną. Przy czym tożsamość przedmiotową należy rozumieć szerzej niż tylko jako przedmiot sprawy. Chodzi w tym wypadku zarówno o identyczny przedmiot nowej sprawy w stosunku do sprawy uprzednio ostatecznie rozstrzygniętej, jak i o tożsamość stanu prawnego tej sprawy przy niezmienionych jej okolicznościach faktycznych.
Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie gdzie podmiotem do którego skierowano skarżoną decyzję Prezesa KRUS jest ten sam, o którego prawach rozstrzygnięto decyzją Prezesa KRUS z dnia 11 września 2023 r., tj. J. K., który ubiegał się o przyznanie mu świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
Przedmiot obu tych spraw jest również tożsamy, dotyczą one bowiem przyznania stronie świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
Ważne przy ocenie tożsamości spraw jest to, że zmianie nie uległy żadne okoliczności sprawy, która rozstrzygnięta została decyzją z dnia 11 września 2023 r., a następnie decyzją będącą przedmiotem skargi. Najlepiej potwierdza to fakt, że zarówno w decyzji z dnia 11 września 2023 r., jak i w skarżonej decyzji Prezes KRUS odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa wskazując na tożsame ustalenia dotyczące okresu pełnienia przez skarżącego funkcji sołtysa we wsi [...], który piastować miał tą funkcję przez łączny okres 7 lat 11 miesięcy i 25 dni. Obie sprawy zostały również zainicjowane wnioskiem ubiegającego się o przyznanie świadczenia J. K.
Niezmieniony został również stan prawny sprawy, gdyż w obu przypadkach tak w decyzji z dnia 11 września 2023 r. jak i w skarżonej decyzji materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa w takim samym brzmieniu.
Wreszcie decyzja z dnia 11 września 2023 r., którą rozstrzygnięta uprzednio sprawę zakończoną skarżoną decyzją, jako wydana po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ma walor decyzji ostatecznej.
W tych warunkach Sąd uznał za niebudzące wątpliwości, że sprawa zakończona skarżoną decyzja z dnia 18 stycznia 2024 r. została już uprzednio rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną, tj. decyzją z dnia 11 września 2023 r. Istnienie w obrocie prawnym tego ostatecznego aktu, czyniło niedopuszczalnym ponowne orzekanie przez organ w tym zakresie. Zatem decyzja z dnia 18 stycznia 2024 r. dotycząca odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, jako kolejne rozstrzygnięcie w tym samym przedmiocie, jest dotknięte wspomnianą kwalifikowaną wadą prawną.
Wykrycie wady polegającej na naruszeniu powagi rzeczy osądzonej, uregulowanej w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. obligowało sąd administracyjny do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., o czym Sąd orzekł jak w sentencji. Natomiast z powodu stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Sąd nie mógł odnieść się do merytorycznych aspektów sprawy.