I SA/Wa 349/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa, uznając, że brak jednoznacznych dowodów na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej uzasadnia umorzenie postępowania.
Sąd administracyjny rozpatrzył skargę na decyzję Ministra Rolnictwa, który uchylił decyzję Wojewody stwierdzającą podleganie nieruchomości pod reformę rolną i umorzył postępowanie. Minister uznał, że brak jest jednoznacznych dowodów na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 1944 r. Sąd podzielił to stanowisko, stwierdzając, że brak jednoznacznej podstawy prawnej przejęcia nieruchomości uniemożliwia prowadzenie postępowania administracyjnego w tym trybie i uzasadnia umorzenie postępowania na podstawie art. 105 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę M. P. i R. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która uchyliła decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego stwierdzającą, że nieruchomość rolna o powierzchni 119,93 ha podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, i umorzyła postępowanie pierwszej instancji. Minister Rolnictwa uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, iż nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie wskazanego przepisu dekretu. W szczególności wątpliwości budziły dokumenty wskazujące podstawę prawną przejęcia, które były niejednoznaczne lub zawierały błędne dane dotyczące właściciela. Sąd administracyjny podzielił stanowisko Ministra, podkreślając, że dla prowadzenia postępowania w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1945 r. kluczowe jest jednoznaczne ustalenie, że podstawa przejęcia nieruchomości stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Brak takiego dowodu skutkuje bezprzedmiotowością postępowania i koniecznością jego umorzenia na podstawie art. 105 k.p.a. Sąd oddalił skargę, uznając decyzję Ministra za prawidłową.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, brak jednoznacznych dowodów na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 1944 r. uniemożliwia prowadzenie postępowania administracyjnego w trybie § 5 rozporządzenia z 1945 r. i uzasadnia umorzenie postępowania na podstawie art. 105 k.p.a.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że dla prowadzenia postępowania w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1945 r. kluczowe jest jednoznaczne ustalenie, że podstawa przejęcia nieruchomości stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Brak takiego dowodu, w tym niejednoznaczność dokumentów i wątpliwości co do tożsamości majątku, skutkuje bezprzedmiotowością postępowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (11)
Główne
dekret o reformie rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Przepis określający nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele reformy rolnej, które przechodziły na własność Państwa.
rozporządzenie o wykonaniu dekretu art. § 5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Przepis ustanawiający tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
k.p.a. art. 105
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis dotyczący umorzenia postępowania administracyjnego w przypadku jego bezprzedmiotowości.
PPSA art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Przepis określający zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.
dekret o reformie rolnej art. 2 § ust. 1
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Przepis określający nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele reformy rolnej.
rozporządzenie o wykonaniu dekretu art. § 12
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Przepis dotyczący wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich.
ustawa o wpisach art. 1 § ust. 1
Ustawa z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej
Przepis określający tytuł do wpisania prawa własności na rzecz Skarbu Państwa.
Pomocnicze
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis określający wadę nieważności decyzji w przypadku wadliwego ustalenia właściwości organu.
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis dotyczący obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis dotyczący oceny mocy dowodowej materiału dowodowego przez organ.
dekret o reformie rolnej art. 17 § ust. 1
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Przepis dotyczący uprawnień byłych właścicieli majątków znacjonalizowanych na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak jednoznacznych dowodów na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 1944 r. uzasadnia umorzenie postępowania administracyjnego. Organ administracji nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, jeśli nie można jednoznacznie ustalić podstawy prawnej przejęcia majątku. Podstawa prawna przejęcia nieruchomości determinuje właściwość organów administracji.
Odrzucone argumenty
Zarzuty skarżących dotyczące naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. (niedostateczne zebranie materiału dowodowego) i art. 80 k.p.a. (błędna ocena dowodów) zostały uznane za niezasadne.
Godne uwagi sformułowania
Podstawa prawna przejęcia nieruchomości determinuje dalsze czynności w sprawie - w tym przede wszystkim właściwość organów administracji. Nie jest natomiast przedmiotem władczego ustalenia organu administracji w ramach tego postępowania, jaki inny niż art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przepis prawa stanowił lub mógł stanowić podstawę przeprowadzonej faktycznie nacjonalizacji. Możliwość rozpoznania konkretnej sprawy musi zostać ustalona przez organ w sposób niebudzący żadnych wątpliwości.
Skład orzekający
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
przewodniczący sprawozdawca
Monika Sawa
członek
Kamil Kowalewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalanie właściwości organów administracji w sprawach dotyczących reformy rolnej i konieczność jednoznacznego ustalenia podstawy prawnej przejęcia nieruchomości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dekretami o reformie rolnej i interpretacją dokumentów z tamtego okresu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznych przejęć nieruchomości i interpretacji przepisów sprzed dekad, co może być ciekawe dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i historycznym prawie rzeczowym.
“Czy brak dowodów na przejęcie ziemi sprzed 80 lat może uniemożliwić dochodzenie praw?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 349/23 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2024-01-25 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2023-02-14 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący sprawozdawca/ Kamil Kowalewski Monika Sawa Symbol z opisem 6290 Reforma rolna Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Skarżony organ Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 735 art. 105 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Kamil Kowalewski Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. P., R. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 grudnia 2022 r. nr DNI.rn.625.10.2022 w przedmiocie uchylenia decyzji stwierdzającej podleganie nieruchomości pod reformę rolną oraz umorzenie postępowania w pierwszej instancji oddala skargę. Uzasadnienie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzja z 28 grudnia 2022 r. nr DNI.rn.625.10.2022 uchylił decyzję Wojewody Kujawsko - Pomorskiego z 19 stycznia 2022 r. nr WSPN.I.7511.28.2017.ŁS orzekającej, że nieruchomość rolna o łącznej pow. 119,93 ha, położona we wsi Z., gmina R., powiat z., stanowiąca byłą własność S.P., zapisana w dawnej księdze wieczystej [...] tom 1, karta 4, podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Wojewoda Kujawsko - Pomorski decyzją z 19 stycznia 2022 r. po rozpatrzeniu wniosku R.P. i M.P., działając na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51), orzekł, że ww. nieruchomość rolna podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.). M.P., M.P., R.P.i, A.P., L.P. oraz A.P. i A.P. - następcy prawni byłego właściciela przejętej nieruchomości, wnieśli odwołania od powyższej decyzji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich obszar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. pod literą e, przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości, na własność Państwa z przeznaczeniem na cele określone w art. 1 dekretu, część druga. Decyzja Wojewody Kujawsko - Pomorskiego z 19 stycznia 2022 r. wydana została na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ustanawiającym tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Strona kwestionująca przejęcie majątku mogła na podstawie tego przepisu ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych ww. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Minister zaznaczył, że w judykaturze ugruntował się pogląd, zgodnie z którym istotą tego postępowania jest rozstrzygnięcie, czy uprawnione (legalne) jest zastosowanie wobec danej nieruchomości przesłanek wynikających z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W omawianym trybie należy zatem rozpoznać prawidłowość zakwalifikowania danej nieruchomości (ew. jej części) do kategorii nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym oraz prawidłowość ustalenia norm obszarowych w stosunku do nieruchomości o takim właśnie charakterze. Warunkiem koniecznym dla możliwości orzekania w trybie § 5 ww. rozporządzenia jest istnienie dowodów potwierdzających, że w stosunku do danej nieruchomości (jej części) właściwe władze państwowe stosowały art. 2 ust. 1 lit e dekretu. Jeżeli tak - to prawidłowość zastosowania przesłanek wynikających z tego przepisu podlega rozpoznaniu w ramach omawianego postępowania. Nie jest natomiast przedmiotem władczego ustalenia organu administracji w ramach tego postępowania, jaki inny niż art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przepis prawa stanowił lub mógł stanowić podstawę przeprowadzonej faktycznie nacjonalizacji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podkreślił, że organ administracji, aby mógł rozpoznać sprawę administracyjną, musi posiadać w tym zakresie kompetencję, na co wskazuje art. 19 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przy czym w orzecznictwie przepisy o właściwości określa się jako bezwzględnie obowiązujące. W związku z powyższym właściwość rzeczowa organu nie może być w żaden sposób dorozumiana, lecz musi wynikać z przepisu prawa - chyba, że taka konstrukcja celowo jest wprowadzana przez ustawodawcę. Możliwość rozpoznania konkretnej sprawy musi zostać ustalona przez organ w sposób niebudzący żadnych wątpliwości. W przypadku bowiem wadliwego ustalenia w tym zakresie, decyzja zostanie dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W sytuacji, gdy organ administracji publicznej prowadzi sprawę, a następnie dojdzie do przekonania, że nie jest właściwy do jej załatwienia w drodze decyzji, powinien przekazać sprawę organowi właściwemu, a w przypadku braku takiego organu - umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 k.p.a. wobec bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, tj. braku jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, uniemożliwiającego wydanie decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Minister zaznaczył, że Wojewoda w uzasadnieniu decyzji z 19 stycznia 2022 r. wskazał, że nieruchomość została znacjonalizowana na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, co - zdaniem Wojewody - wynika z dokumentacji zebranej w toku postępowania. Organ pierwszej instancji nie powołał się zatem na jakikolwiek konkretny dokument. Tymczasem w aktach sprawy brak jest dokumentów pozwalających w sposób niewątpliwy ustalić, czy objęta wnioskiem nieruchomość przejęta została na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty powołujące się na art. 2 ust. 1 dekretu nie są bowiem jednoznaczne. Organ odwoławczy wskazał, że we wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z 16 kwietnia 1946 r., L.dz. R.Pr.III/4/4/46 Pr. nr 28, jako podstawę przejęcia wskazano art. 2 ust. 1 dekretu bez określenia litery. Zaistniała sytuacja wynika z okoliczności, że zaświadczenie WUZ sporządzone zostało z użyciem formularza, wymieniającego kolejno litery b, c, d, i e art. 2 dekretu. Wskazanie podstawy przejęcia wymagało zatem dokonania stosownego oznaczenia na formularzu. Nie sposób zatem uznać, aby z treści zaświadczenia WUZ wynikało, że jako podstawę przejęcia nieruchomości wskazano litery b, c, d i e, a należy przyjąć, że podstawa ta w ogóle nie została określona. Natomiast w treści wpisu prawa własności Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości do księgi wieczystej powołano się jedynie na art. 2 dekretu, bez wskazania ustępu ani litery. Jedynym dokumentem znajdującym się w aktach sprawy, zawierającym wskazanie na art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jest nadesłana przez Archiwum Państwowe w B. Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - stan na dzień 1 września 1949 roku (k. 96). Jednakże z uwagi na okoliczność, że w dokumencie tym jako nazwisko byłego właściciela majątku [...] wskazano "[...]" (podobnie jak w Wykazie państwowych nieruchomości - stan na dzień 1 stycznia 1951 r. - k. 82), nie powołano zaś S.P., powstają wątpliwości, czy opisany w Ewidencji majątek jest tożsamy z majątkiem objętym niniejszym postępowaniem. Minister zaznaczył, że w aktach sprawy znajduje się ponadto dokument "Pozostałość (remament) gospodarstw poniemieckich" z 3 lipca 1948 r. W dokumencie tym wskazano, że w gromadzie [...], gmina R., ogólny obszar pozostałości (remanentu) wyniósł 339,0496 ha. Z zapisu tego wynika, że majątek [...] o pow. 120 ha, stanowiący byłą własność S.P., nie był jedynym majątkiem przejętym w tej miejscowości. Wobec powyższego nie można z całą pewnością przyjąć, że majątek opisany w Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi jest tożsamy z majątkiem S.P., zaś wpisanie nazwiska "[...]" stanowiło omyłkę. Ponadto nazwisko "[...]" wpisane zostało również w Wykazie państwowych nieruchomości, dokumencie o 2 lata późniejszym niż Ewidencja, a dwukrotne popełnienie tej samej omyłki w przedziale dwóch lat wydaje się mało prawdopodobne. Pozostałość (remament) gospodarstw poniemieckich wskazuje ponadto, że nie wszystkie znacjonalizowane w gromadzie [...] nieruchomości przejęte zostały na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, istnieje zatem wątpliwość, czy taka była podstawa przejęcia majątku S.P. Minister wskazał ponadto, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 dekretu wywłaszczeni właściciele lub współwłaściciele nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2-im, część pierwsza lit. e) mogą otrzymać samodzielne gospodarstwa rolne poza obrębem powiatu, w którym znajduje się wywłaszczony majątek, w ramach niniejszego dekretu, względnie jeśli z tego prawa nie skorzystają, będzie wypłacane im zaopatrzenie miesięczne w wysokości uposażenia urzędnika państwowego VI grupy. Z treści przytoczonego przepisu wynika zatem, że zaopatrzenie miesięczne przysługiwało wyłącznie byłym właścicielom majątków znacjonalizowanych na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu. Skoro zatem (jak wynika z treści pisma R.P. z 30 stycznia 2019 r., k. 18) S. P. nie zostało przyznane samodzielne gospodarstwo rolne ani opisane powyżej uposażenie, należy przyjąć, że przedmiotowy majątek mógł nie zostać przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu. W ocenie organu odwoławczego zgromadzony w aktach sprawy materiał źródłowy nie pozwala tym samym na postawienie niebudzącej wątpliwości tezy, że przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r., wobec czego niemożliwe jest prowadzenie postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest ocena prawidłowości zastosowania wspomnianego przepisu. Na potwierdzenie stanowiska organ przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreślił, że skoro zatem nie można jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości ustalić podstawy przejęcia objętej wnioskiem nieruchomości to organ nie ma kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, tj. badania przesłanek wynikających z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Podstawy przejęcia nieruchomości objętej wnioskiem na rzecz Skarbu Państwa nie można bowiem domniemywać. Konieczne jest jednoznaczne potwierdzenie, że w stosunku do danej nieruchomości podstawą przejęcia był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie. Jak już bowiem wskazano, podstawa prawna przejęcia determinuje dalsze czynności w sprawie, a przede wszystkim właściwość organów administracji. W świetle powyższego organ odwoławczy stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym organ administracji ma prawo orzekać tylko w drodze decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej tylko wtedy, gdy orzeka czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, nie jest zaś uprawniony domniemywać podstawy prawnej przejęcia majątku, postępowanie winno zostać umorzone w oparciu o art. 105 k.p.a. M.P. oraz R.P. wnieśli skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. M.P. w złożonej skardze zarzuciła naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedostateczne i niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, w konsekwencji uznanie, że wywłaszczenie nieruchomości nie nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ewentualnie naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że wywłaszczenie nieruchomości nie nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, pomimo stanowiska stron, że nie było innych przyczyn wywłaszczenia niż przekroczenie wielkości nieruchomości rolnej. R.P. w złożonej skardze zarzucił, że stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest wadliwe. Zdaniem skarżącego organ wbrew obowiązkom wynikającym z przepisów prawa, w tym m.in. art. 77 § 1 § 4, art. 84 § 1 k.p.a. nie podjął działań celem uzyskania koniecznych dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia sprawy (które znajdują się m.in. w Archiwach Państwowych), a ponadto nie uwzględnił faktów powszechnie znanych ani też dokumentów przedstawianych przez strony. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 23 listopada 2023 r. postanowił połączyć sprawy o sygnaturach akt I SA/Wa 349/23 ze skargi M.P. oraz I SA/Wa 350/23 ze skargi R.P. w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić pod jedną sygnaturą akt I SA/Wa 349/23. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z at.134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargi należy uznać za niezasadne. Należy wskazać, iż stosownie do dyspozycji art. 2 ust.1 zdanie ostatnie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tekst jedn.: Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) wszystkie nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele reformy rolnej, o których mowa jest w art. 2 ust. 1 lit. b-e dekretu, przechodziły na rzecz Skarbu Państwa bezzwłocznie i bez żadnego wynagrodzenia w całości, z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 tego dekretu. Wyrażenia stanowiące o bezzwłocznym przejściu przedmiotowych nieruchomości na własność Skarbu Państwa wskazują jednoznacznie na to, że z woli ustawodawcy skutek przewłaszczenia nastąpił z mocy samego prawa w chwili wejścia w życie dekretu. Zgodnie z postanowieniem § 12 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.) wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust.1 dekretu następował na wniosek właściwego wojewódzkiego urzędu ziemskiego, przy czym "Tytułem do wpisania na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) prawa własności nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b, c, d i e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), jest zaświadczenie wojewódzkiego urzędu ziemskiego, stwierdzające, że nieruchomość ziemska jest przeznaczona na cele reformy rolnej według powołanych przepisów" (art.1 ust. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 39, poz. 233 z późn. zm.) W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że tryb przewidziany w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. był i jest uruchamiany w przypadkach spornych, gdy właściciel/współwłaściciel (bądź jego następca prawny) nieruchomości uważał, że jego nieruchomość (nieruchomość spadkodawców) z takich czy innych względów nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i w związku z tym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej w części bądź w całości. Przepis ten stanowi więc podstawę żądania przez właścicieli (ich spadkobierców) nieruchomości (jej części) przejętej na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ustalenia w formie decyzji administracyjnej, czy dana nieruchomość podlegała działaniu przepisów tego dekretu. Istotne zatem znaczenie dla możliwości uruchomienia i prowadzenia postępowania administracyjnego w powołanym trybie ma, jak trafnie wskazał organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, jednoznaczne i niewątpliwe ustalenie przez organ, że w stosunku do danej nieruchomości (jej części) podstawę przejęcia stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podstawa prawna przejęcia danej nieruchomości przez Skarb Państwa determinuje bowiem dalsze czynności w sprawie - w tym przede wszystkim właściwość organów administracji. W rozpoznawanej sprawie brak jest jednoznacznie brzmiących dokumentów potwierdzających, że będąca przedmiotem postępowania nieruchomość położona we wsi Z. w gminie R., powiecie z. przejęta została na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a tylko w takiej sytuacji organ administracyjny byłby uprawniony do orzekania o ich niepodpadaniu pod poddziałanie ww. przepisu. Sąd podziela pogląd Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że o przejęciu przedmiotowego majątku we wskazanym trybie nie może świadczyć znajdująca się w aktach sprawy, nadesłana przez Archiwum Państwowe w B. Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - stan na dzień 1 września 1949 r. (k. 96). W dokumencie tym jako byłego właściciela majątku [...] nie wskazano S.P., lecz powołano nazwisko "[...]" (podobnie jak w Wykazie państwowych nieruchomości - stan na dzień 1 stycznia 1951 r. - k. 82). Istnieją zatem wątpliwości, czy opisany w Ewidencji majątek jest tożsamy z majątkiem objętym przedmiotowym postępowaniem. Dokumentu takiego nie stanowi również "Pozostałość (remament) gospodarstw poniemieckich" z 3 lipca 1948 r., w którym wskazano, że w gromadzie [...], gmina R., ogólny obszar pozostałości (remanentu) wyniósł 339,0496 ha. Z zapisu tego wynika zatem, że majątek [...] o pow. 120 ha, stanowiący byłą własność S.P., nie był jedynym majątkiem przejętym w tej miejscowości. Brak jest tym samym jednoznacznego dowodu, że przeznaczenie nieruchomości ziemskiej na cele reformy rolnej nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie ujawniło bowiem dokumentów jednoznacznie potwierdzających przejęcie majątku w tym trybie. Skoro zaś ze zgromadzonych w niniejszym postępowaniu dokumentów nie wynika by przedmiotowy majątek został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu to brak jest możliwości orzekania przez organy administracyjne w trybie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. Brak przepisów uprawniających organ do orzekania w trybie administracyjnym o niepodpadaniu nieruchomości pod działanie art. 1 ust. 1 lit e dekretu musiał prowadzić do umorzenia postępowania na podstawie 105 § 1 k.p.a. Zdaniem Sądu organ II instancji dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w związku z czym nie można mu zarzucić naruszenia art. 80 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI