I SA/WA 345/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-01-14
NSAinneWysokawsa
świadczenie wychowawcze500+koordynacja systemów zabezpieczenia społecznegoczłonek rodzinyrozwódalimentyzwrot świadczeniaprawo unijneTSUE

WSA w Warszawie uchylił decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, uznając, że ojciec dzieci nie był członkiem rodziny skarżącej z uwagi na brak faktycznego związku i udziału w wychowaniu.

Skarżąca kwestionowała decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, argumentując, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie miały zastosowania, ponieważ jej były mąż, ojciec dzieci pracujący w Norwegii, nie był członkiem jej rodziny w rozumieniu przepisów. WSA przychylił się do skargi, stwierdzając, że organy błędnie zinterpretowały pojęcie 'członka rodziny', nie uwzględniając wyroku rozwodowego i braku faktycznego związku oraz udziału ojca w wychowaniu dzieci. W konsekwencji uchylono zaskarżoną decyzję i umorzono postępowanie.

Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Rodziny i Polityki Społecznej utrzymującej w mocy decyzję Wojewody o ustaleniu i zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Organy administracji uznały, że zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ponieważ ojciec dzieci, P. B., pracował w Norwegii, a skarżąca nie była aktywna zawodowo w Polsce. Skarżąca wniosła skargę, zarzucając błędną interpretację pojęcia 'rodzina' i 'członek rodziny' w kontekście ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz przepisów unijnych. Podkreśliła, że jest po rozwodzie, a ojciec dzieci nie uczestniczy w ich wychowaniu, nie płaci alimentów i nie utrzymuje z nimi kontaktu, co potwierdzał wyrok rozwodowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że organy błędnie zinterpretowały pojęcie 'członka rodziny' w rozumieniu przepisów unijnych i krajowych, nie uwzględniając definicji rodziny zawartych w ustawie o pomocy społecznej i ustawie o świadczeniach rodzinnych, a także braku faktycznego związku i udziału ojca w wychowaniu dzieci po rozwodzie. Sąd podkreślił, że celem świadczenia wychowawczego jest wsparcie rodzica faktycznie sprawującego opiekę. W związku z tym, że ojciec nie był członkiem rodziny w rozumieniu przepisów, jego zatrudnienie w Norwegii nie miało znaczenia dla przyznania świadczenia. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody i umorzył postępowanie administracyjne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, ojciec dzieci, który jest po rozwodzie z matką i nie uczestniczy w ich wychowaniu, nie może być uznany za 'członka rodziny' w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w kontekście świadczenia wychowawczego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy błędnie zinterpretowały pojęcie 'członka rodziny', odsyłając do definicji z prawa krajowego (ustawa o pomocy społecznej, ustawa o świadczeniach rodzinnych), które wymagają faktycznego związku, wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania lub innych form utrzymania rodziny. Wobec braku takiego związku i udziału ojca w wychowaniu dzieci po rozwodzie, nie można go było uznać za członka rodziny skarżącej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.p.w.d. art. 1 § ust. 3

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom zamieszkującym w RP, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stanowią inaczej.

u.p.w.d. art. 16 § ust. 2

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

W przypadku przebywania członka rodziny poza granicami RP w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji, organ występuje o ustalenie, czy przepisy te mają zastosowanie.

u.p.w.d. art. 25 § ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Przepisy dotyczące ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla decyzję organu administracji.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonej decyzji.

p.p.s.a. art. 145 § § 3

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Umorzenie postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 7a

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada uwzględniania interesu obywateli.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada informowania stron.

u.p.s. art. 6 § pkt 14

Ustawa o pomocy społecznej

Definicja rodziny na potrzeby przepisów o pomocy społecznej.

u.ś.r. art. 3 § pkt 16

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Definicja rodziny na potrzeby przepisów o świadczeniach rodzinnych.

u.p.w.d. art. 22

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Przyznanie świadczenia temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ojciec dzieci nie jest członkiem rodziny skarżącej w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego z uwagi na brak faktycznego związku, wspólnego gospodarstwa domowego i udziału w wychowaniu po rozwodzie. Definicja rodziny w prawie krajowym (ustawa o pomocy społecznej, ustawa o świadczeniach rodzinnych) nie została uwzględniona przez organy administracji. Wyrok rozwodowy potwierdza brak związku między rodzicami i brak udziału ojca w wychowaniu dzieci.

Odrzucone argumenty

Organy administracji błędnie uznały, że ojciec dzieci jest członkiem rodziny skarżącej w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organy błędnie zastosowały przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co doprowadziło do uznania świadczenia za nienależnie pobrane.

Godne uwagi sformułowania

ojciec i dziecko zawsze powinni być traktowani jako członkowie rodziny w myśl art. 1 lit. i rozporządzenia nr 883/2004 dla ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, bez znaczenia jest sytuacja czy dziecko przebywa pod stałą opieką rodzica oraz czy rodzic faktycznie spełnia obowiązek alimentacyjny, a także czy rodzice są małżeństwem Definicja rodziny w polskim systemie prawnym określa natomiast powołany w skardze art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym 'rodzina' – to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Sam fakt, że P. B. jest ojcem synów Skarżącej (...) z całą pewnością nie jest wystarczający do uznania go za członka jej rodziny w rozumieniu powołanych wyżej przepisów prawa, szczególnie wobec treści powołanego wyroku rozwodowego. Celem świadczenia wychowawczego jest (...) częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Jeżeli zatem ojciec dziecka, niebędący mężem matki, nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, nie wykonuje nad nim opieki, to trudno uznać, że będzie on uprawniony do ww. świadczenia.

Skład orzekający

Anna Fyda-Kawula

sprawozdawca

Jolanta Dargas

przewodniczący

Łukasz Trochym

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'członek rodziny' w kontekście świadczeń rodzinnych i koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zwłaszcza w sytuacjach po rozwodzie i braku faktycznego związku rodziców."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku faktycznego związku i udziału ojca w wychowaniu dzieci po rozwodzie, a także zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest faktyczne zaangażowanie w wychowanie dzieci i jak prawo krajowe może różnić się od interpretacji przepisów unijnych w kontekście świadczeń rodzinnych.

Czy ojciec po rozwodzie, który nie widuje dzieci, może pozbawić matkę świadczenia 500+? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 345/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-01-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-02-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula /sprawozdawca/
Jolanta Dargas /przewodniczący/
Łukasz Trochym
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1163/22 - Wyrok NSA z 2024-02-28
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję i umorzono postępowanie - art. 145 §3 ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 art 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) sędzia WSA Łukasz Trochym Protokolant referent stażysta Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2020 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne.
Uzasadnienie
Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania M. B. (dalej: Skarżąca) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) w zw. z art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżąca na podstawie informacji Burmistrza Miasta [...] z 6 września 2019 r. nabyła uprawnienia do świadczenia wychowawczego na dzieci: P. B. i S. B. w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde dziecko na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. Pismem z 27 marca 2020 r. znak: [...] Wojewoda [...] poinformował, że w sprawie ww. dzieci Skarżącej i P. B. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczenia wychowawczego w okresie od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r., w związku z zatrudnieniem ojca dzieci – P. B. w Norwegii od 9 lipca 2019 r. Na tej podstawie Burmistrz Miasta [...] decyzją z [...] kwietnia 2020 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego (ww. informacja z 6 września 2019 r.) za wskazany okres. Następnie pismem z 25 czerwca 2020 r. Wojewoda [...] poinformował o przyznaniu Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w postaci dodatku dyferencyjnego w wysokości 71,47 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2020 r. do 31 maja 2021 r. na dzieci P. B. i S. B. Wskazał, że w tym okresie pierwszeństwo do wypłaty świadczeń jest po stronie Norwegii.
W związku z powyższym Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2020 r. stwierdził, że świadczenie wychowawcze w kwocie 6.460,72 zł wypłacone Skarżącej za okres od października 2019 r. do kwietnia 2020 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał Skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami. W uzasadnieniu stwierdził, że informację dotyczącą podjęcia pracy przez P. B. na terenie Norwegii pozyskał z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] po ustaleniu miejsca zamieszkania przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], natomiast datę rozpoczęcia zatrudnienia w Norwegii z instytucji norweskiej.
W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca podniosła, że w sprawie tej błędnie ustalono, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego ponieważ nie przebywa ona, ani jej synowie na terytorium Norwegii oraz że nie tworzy wspólnego gospodarstwa domowego z ojcem dzieci P. B. Nie informowała organu wypłacającego świadczenia o przebywaniu ojca dzieci za granicą, gdyż nie posiadała takiej wiedzy. Załączyła wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] marca 2015 r., sygn. akt [...], którym Sąd ten rozwiązał przez rozwód małżeństwo Skarżącej i P. B.
Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2020 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania Skarżącej utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2020 r.
W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i stwierdził, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z 5 września 2019 r. Skarżąca oświadczyła, że żaden z członków jej rodziny nie przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Skarżąca została pouczona, że niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach mających wpływ na to prawo może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi.
W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo wskazał, że świadczenie wychowawcze wypłacone Skarżącej w pełnej wysokości za okres od 1 października 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi. Odnosząc się do argumentów podniesionych odwołaniu wskazał, że w kwestii interpretacji określenia "członek rodziny" w rozumieniu art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE.L.2004.166.1, zwanego dalej: rozporządzeniem nr 883/2004) wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w orzeczeniu z 26 listopada 2009 r. w sprawie C-363/08 – Slanina. Zdaniem organu, z wyroku tego wynika, że ojciec i dziecko zawsze powinni być traktowani jako członkowie rodziny w myśl art. 1 lit. i rozporządzenia nr 883/2004, a dla ustalenia, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, bez znaczenia jest sytuacja czy dziecko przebywa pod stałą opieką rodzica oraz czy rodzic faktycznie spełnia obowiązek alimentacyjny, a także czy rodzice są małżeństwem. Podobne stanowisko TSUE zajął też w wyroku z 22 października 2015 r. w sprawie C-378/14 - Trapkowski.
W konkluzji organ stwierdził, że organ I instancji prawidłowo wykazał, że związku z tym, że Skarżąca nie jest aktywna zawodowo w Polsce, a ojciec dzieci jest zatrudniony w Norwegii, przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają w sprawie zastosowanie. Organ poinformował też Skarżącą o treści art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji i umorzenie postępowania.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
1) art. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, definiującego pojęcie rodziny na potrzeby przepisów dotyczących przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, przez błędne uznanie, że ojciec jej synów jest członkiem ich rodziny;
2) art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci przez błędne uznanie, że ojciec jej synów jest osobą uprawnioną do świadczeń na ich synów;
3) art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez błędne uznanie, że w sprawie zainicjowanej jej wnioskiem o przyznanie świadczeń wychowawczych mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego;
4) art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez bezzasadne zarzucenie jej niezawiadomienia organu wypłacającego świadczenie wychowawcze o zmianach mających wpływ na prawo do tego świadczenia;
5) art. 7, art. 7a i art. 9 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie ogólnych zasad postępowania administracyjnego: prawdy obiektywnej, uwzględniania interesu obywateli, czuwania aby nikt nie poniósł szkody z tytułu nieznajomości prawa, należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków oraz rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W piśmie z 6 września 2021 r. Skarżąca złożyła wniosek dowodowy o uwzględnienie treści pisma Wojewody [...] z 17 sierpnia 2021 r. na okoliczność tego, że świadczenie wychowawcze z Norwegii jej nie przysługuje i nie zostało jej faktycznie wypłacone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. kontroli legalności sąd dokonuje nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (...).
Kontrolując wydane w sprawie decyzje Sąd stwierdził, że nie są one zgodne z prawem.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 1 ust. 2 i 3, art. 16 i art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego
2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 powołanej ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2 (obywatelom polskim i w określonych tym przepisem sytuacjach cudzoziemcom), jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Rozpoznając tę sprawę organy przyjęły, że przywołane w cytowanym przepisie zastrzeżenie odnoszące się do przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, znajdzie w tej sprawie zastosowanie. Organy przyjęły bowiem, że zastosowanie znajdzie art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, zgodnie z którym w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2 (m. in. matka albo ojciec), lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1 (tj. państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego), organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W rozpoznawanej sprawie Wojewoda [...] przyjął, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i dlatego Skarżąca została uznana za osobę, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze. W związku z tym kontrolowanymi w tej sprawie decyzjami – stosownie do treści art. 16 ust. 6 i ust. 10 oraz art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – Skarżąca została zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami.
Podstawą tak dokonanej oceny było ustalenie, że P. B. - ojciec synów Skarżącej: P. B. i S. B. jest jej członkiem rodziny, gdyż biologiczny ojciec, matka i dziecko zawsze powinni być traktowani jako członkowie rodziny w myśl art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia nr 883/2004. Wobec powyższego bez znaczenia jest sytuacja między rodzicami, tj. czy są oni małżeństwem, czy też nie. W związku z tym, że Skarżąca nie jest aktywna zawodowo w Polsce, a ojciec dzieci jest zatrudniony w Norwegii od dnia 9 lipca 2019 r., przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają w sprawie zastosowanie w okresie wskazanym w wydanych w sprawie decyzjach.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powyższe stanowisko organów jest błędne. Organy przede wszystkim dokonały w tej sprawie błędnej wykładni pojęcia "członek rodziny" określonego w art. 16 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i błędnie tym samym założyły, że P. B. - ojciec synów Skarżącej: P. B. i S. B. jest jej członkiem rodziny w rozumieniu przepisu art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z jego treścią członek rodziny oznacza m.in. każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo na mocy którego przyznawane są świadczenia. Przepis ten wprost odsyła zatem do ustawodawstwa krajowego, które w omawianej ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci takiej definicji nie zawiera.
Definicję rodziny w polskim systemie prawnym określa natomiast powołany w skardze art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym "rodzina" – to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 2013 r., sygn. I OSK 1536/12).
Definicję rodziny zawiera także art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, wskazując, że przez rodzinę rozumie się odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25 rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U. z 2017 r. poz. 2092 oraz z 2019 r. poz. 1818); do członków rodziny nie zalicza się natomiast dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.
Z akt sprawy wynika, że Skarżąca do odwołania od decyzji organu I instancji dołączyła wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] marca 2015 r., sygn. akt [...], którym Sąd ten rozwiązał przez rozwód małżeństwo Skarżącej i P. B. (z jego winy), a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi: P. B. i S. B. powierzył Skarżącej i przy niej ustalił miejsce stałego pobytu dzieci, natomiast władzę rodzicielską P. B. ograniczył do prawa interesowania się ich stanem zdrowia i rozwojem, uzależnił kontakty P. B. z dziećmi (we wskazanych terminach) od zachowania trzeźwości (...) i zasądził od P. B. na rzecz dzieci alimenty.
Zdaniem Sądu, sam fakt, że P. B. jest ojcem synów Skarżącej (na co wskazywały organy w wydanych w sprawie decyzjach), z całą pewnością nie jest wystarczający do uznania go za członka jej rodziny w rozumieniu powołanych wyżej przepisów prawa, szczególnie wobec treści powołanego wyroku rozwodowego. Skarżąca w toku postępowania powołując się na ten wyrok konsekwentnie podnosiła przy tym, że P. B. nie uczestniczy w wychowywaniu ich wspólnych dzieci, nie płaci alimentów, nie ma z nią żadnego kontaktu, jak również nie zna jego miejsca zamieszkania. Powyższe znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym sprawy, skoro informację dotyczącą sytuacji zawodowej oraz miejsca zamieszkania P. B. organ pozyskał z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] po ustaleniu jego miejsca zamieszkania przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Jeżeli więc przyjąć, że Skarżąca jest osobą rozwiedzioną i wychowuje synów samodzielnie, bez udziału ojca, to już tylko z tego powodu nie można zasadnie twierdzić, że jest on członkiem jej rodziny.
Przyjęta interpretacja ww. przepisów zgodna jest z ratio legis ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Celem bowiem świadczenia wychowawczego jest stosownie do treści art. 4 ust. 1 tej ustawy częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Jeżeli zatem ojciec dziecka, niebędący mężem matki, nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, nie wykonuje nad nim opieki, to trudno uznać, że będzie on uprawniony do ww. świadczenia. Potwierdzeniem powyższego jest treść art. 22 omawianej ustawy, który w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, nakazuje przyznać świadczenie temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 430/20).
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że w tej sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 16 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, a w konsekwencji organy orzekające błędnie uznały, że we wskazanym w decyzjach okresie należy zastosować przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. P. B. niezasadnie bowiem został uznany za członka rodziny Skarżącej i tym samym jego zamieszkiwanie i praca na terenie Norwegii - we wskazanym okresie - pozostaje bez znaczenia. Skarżąca zarówno w odwołaniu, jak i skardze jednoznacznie wskazywała bowiem, że nie utrzymuje on żadnych kontaktów z dziećmi – P. B. i S. B. – i nie uczestniczy w ich wychowaniu. Obowiązkiem organu było te oświadczenia uwzględnić – również w kontekście ww. wyroku dołączonego do odwołania – i ocenić, co nie znalazło odzwierciedlenia w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 541/16 i z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1481/19).
Na marginesie tylko Sąd zauważa, że powołane przez organ odwoławczy wyroki TSUE z 26 listopada 2009 r. w sprawie C-363/08 – Slanina i z 22 października 2015 r. w sprawie C-378/14 – Trapkowski zostały wydane w odmiennym stanie faktycznym i prawnym. Jak stwierdził przy tym TSUE w wyroku z 2 kwietnia 2020 r. wydanym w sprawie C-802/18 (odwołując się m.in. do ww. orzeczeń), świadczenia rodzinne ze swej natury nie mogą być uważane za należne danej osobie w oderwaniu od jej sytuacji rodzinnej.
Reasumując Sąd stwierdza, że zaprezentowane w wydanych w sprawie decyzjach rozumienie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczy o niewłaściwej ocenie przez organy administracji sytuacji rodzinnej Skarżącej. Organy orzekające w sprawie nie dokonały wyczerpującego rozpatrzenia i prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a tym samym naruszyły przepisy art. 7, art. 7a, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107
§ 3 k.p.a. w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z przepisu tego wynika, że co do zasady nie jest możliwe prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, który kontrolę legalności opiera na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organem administracji wydającym zaskarżoną decyzję (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Od tej zasady istnieje wyjątek, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. W zwrocie "dowody uzupełniające" chodzi o dowody z dokumentów, które nie były przeprowadzone w postępowaniu administracyjnym (tak B. Dauter w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, uw. 12 i 13 do art. 106 oraz wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 1595/04).
Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, bowiem wnioskowany przez Skarżącą w piśmie z dnia 6 września 2021 r. dowód uzupełniający z dokumentu – pisma Wojewody [...] z 17 sierpnia 2021 r. został przedstawiony w toku postępowania sądowego, a zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z tego dokumentu nie spowodowało nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd dopuścił ten dowód z uwagi na podnoszone przez Skarżącą zarzuty oraz potwierdzenie tego, że świadczenie wychowawcze z Norwegii nie zostało jej dotychczas wypłacone.
Ze wszystkich podanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji oraz umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI