I SA/Wa 337/24

I SA/Wa 337/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-09-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Kamil Kowalewski /sprawozdawca/
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.), Protokolant starszy referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2024 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 grudnia 2023 r. nr DAP-WN.727.38.2023/WWP w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 maja 2023 r. nr DAP-WPK-727-1-8/2022/KPu; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz A. C. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 8 grudnia 2023 r., nr DAP-WN.727.38.2023/WWP Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uchylił własną decyzję z dnia 18 maja 2023 r., nr DAP-WPK-727-1-8/2022/KPu o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia 12 lutego 1993 r., nr GP.V-7413/55/2/92, stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie mienia ogólnonarodowego składającego się z szeregu nieruchomości oznaczonych w ewidencji gruntów gm. [...], Obr. [...], dla których Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanych w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część ww. decyzji, w części dotyczącej działki nr [...], Obr. jw., powstałej ze skomunalizowanej dziatki nr [...] (pkt 1 decyzji) i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia 12 lutego 1993 r., nr GP.V-7413/55/2/92 (pkt 2 decyzji).
Jak wynika z akt sprawy, A. C. skierowała do Ministra wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia 12 lutego 1993 r., nr GP.V-7413/55/2/92, w części dotyczącej działki nr [...], powstałej ze skomunalizowanej działki nr [...].
W toku postępowania zainicjowanego tym wnioskiem Minister ustalił, że decyzją wydaną w dniu 12 lutego 1993 r., nr GP.V-7413/55/2/92, Wojewoda Kielecki stwierdził nieodpłatne nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa mienia ogólnonarodowego składającego się szeregu nieruchomości ozn. w ewidencji gruntów gm. [...], Obr. [...], dla których Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanych w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część w/w decyzji. Minister przyjął, że przedmiotowa decyzja stała się ostateczna z dniem 15 marca 1993 r.
Decyzją z dnia 18 maja 2023 r., nr DAP-WPK-727-1-8/2022/Kpu Minister umorzył postępowanie wszczęte na wniosek A. C. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia 12 lutego 1993 r., nr GP.V-7413/55/2/92. W ocenie Ministra wnioskodawczyni nie przysługiwał przymiot strony postępowania w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności rzeczonej decyzji Wojewody. Oznaczało to, że postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.
Wnioskiem z dnia 18 maja 2023 r. A. C. zwróciła się do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawczyni nie zgodziła się ze stanowiskiem Ministra jakoby nie miała interesu prawnego w prowadzonym na jej żądanie postępowaniu.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Minister powołaną na wstępie decyzją z dnia 8 grudnia 2023 r. uchylił własne orzeczenie z dnia 18 maja 2023 r. i rozstrzygnął sprawę w sposób merytoryczny w ten sposób, że odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia 12 lutego 1993 r.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Minister wskazał, że argumentując za potrzebą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody wnioskodawczyni przedstawiła decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 września 2021 r., nr GZ.rn.625.268.2019 5 utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 sierpnia 2019 r., nr WS-lll.7515.1.26.2016.lB w zakresie jej pkt 2. W pkt 2 decyzji z dnia 12 sierpnia 2019 r., nr WS-lll.7515.1.26.2016.lB Wojewoda Małopolski stwierdził, że pochodząca z nieruchomości ziemskiej "[...]" działka ew. nr [...], obręb [...], jednostka ewidencyjna [...], poł. w [...] objęta obecnie [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W zakresie kwestii posiadania przez wnioskodawczynię legitymacji strony postępowania Minister wskazał na istnienie ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, w której przyjęty został pogląd, że w przypadku ustalenia ostateczną decyzją administracyjną, iż w danej sprawie nie istniały przesłanki do przejęcia nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, a tym samym Skarb Państwa nie nabył własności danej nieruchomości, to następca prawny przeddekretowego właściciela nieruchomości ma interes prawny i może żądać stwierdzenia nieważności zapadłej w sprawie decyzji komunalizacyjnej.
Przychodząc do istoty sprawy Minister wskazał, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 156 § 1 K.p.a. jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji (wyrażonej w art. 16 K.p.a.), stąd też ustalenie podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. W ocenie Ministra przy wydawaniu kontrolowanej decyzji Wojewody Kieleckiego z dnia 12 lutego 1993 r., nr GP.V-7413/55/2/92 w części dotyczącej dziatki nr [...] (powstałej ze skomunalizowanej działki nr [...]), nie zaistniała żadna z wymienionych w przepisie art. 156 § 1 K.p.a. przesłanek, która skutkowałaby koniecznością orzeczenia nieważności decyzji.
Minister przypomniał, że podstawę prawą wydania tej decyzji stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, który dotyczył komunalizacji mienia ogólnonarodowego (państwowego), należącego do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych, dla których organy te pełnią funkcję organu założycielskiego oraz zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych tym organom.
Następnie Minister wskazał, że decyzją komunalizacyjną Wojewody Kieleckiego z dnia 12 lutego 1993 r., nr GP.V-7413/55/2/92, została objęta nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów nr [...], Obr. [...], dla której prowadzona była księga wieczysta KW [...]. Zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy wykazem zmian danych ewidencyjnych z dnia [...] marca 2016 r., działka nr [...] ulegała podziałowi, w wyniku którego powstała działka m.in. nr [...]. Podział działki nr [...] potwierdzony został również w decyzji Wojewody Małopolskiego z dnia 12 sierpnia 2019 r., nr WS-lll.7515.1.26.2016.lB. Minister za bezsporne uznał, iż treść księgi wieczystej świadczy o tym, że w dacie wejścia w życie ustawy z ustawy z dnia 10 maja 1990 r., Skarb Państwa wpisany był jako właściciel skomunalizowanej nieruchomości oznaczonej nr działki [...]. Wobec tego, brak jest podstaw do uznania, że decyzja Wojewody Kieleckiego z dnia 12 lutego 1993 r., nr GP.V-7413/55/2/92 w części dotyczącej działki nr [...] (powstałej ze skomunalizowanej działki nr [...]) została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Uzasadnienia dla swojego przekonania Minister upatrywał w art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Jak podkreśli Minister, wpis do księgi wieczystej jest orzeczeniem sądu cywilnego, zaś jego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Wobec tego w toku postępowania prowadzonego przez organ administracji państwowej nie ma możliwości, aby dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej.
Skargę na decyzje Ministra w piśmie z dnia 4 stycznia 2024 r. złożyła A. C. Zaskarżając tę decyzję w całości zarzuciła jej naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 158 § 2 i 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że decyzja Wojewody Kieleckiego z dnia 12 lutego 1993 r. nie jest dotknięta żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a i odmowę stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa,
b) art. 6 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa, mimo iż wydanie decyzji o stwierdzeniu nieważności jest obligatoryjne, w sytuacji gdy zachodzi jedna z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a.,
c) naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP poprzez odmowę Skarżącej prawa do ochrony jej prawa własności, pomimo wykazania słusznego interesu strony związanego z materialnoprawnym statusem skarżącej jako współwłaściciela nieruchomości objętej decyzją Wojewody Kieleckiego z dnia 12 lutego 1993 r.
Nadto zaskarżonej decyzji zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 ust. I ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez błędne przyjęcie, iż domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym stanowi wystarczający dowód istnienia prawa własności nieruchomości, podczas gdy domniemanie to ma charakter wzruszalny, a więc przy wydaniu decyzji komunalizacyjnej i ocenie prawidłowości jej wydania organy administracji publicznej powinny ustalić istnienie prawa własności nieruchomości, nie ograniczając się przy tym wyłącznie do istnienia wpisu w księdze wieczystej.
Z uwagi na podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Zagranicznych i Administracji z dnia 8 grudnia 2023 r., nr DAP-WN.727/38.2023/WWP i zasądzenie na jej rzecz od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentacje.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga na decyzję okazała się zasadna. Jednocześnie, już w tym miejscu należy wskazać, że Sąd dostrzegł, iż podobny, jak zaistniały w niniejszej sprawie problem, stanowiący oś sporu pomiędzy skarżącą a organem administracji, był już analizowany w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych.
Zasadniczy spór w niniejszej sprawie, przy jej niespornym stanie faktycznym, sprowadza się do ustalenia skutków prawnych wydania decyzji stwierdzającej brak podpadania danej nieruchomości pod przepisu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dla bytu prawnego decyzji komunalizacyjnej, i co za tym idzie, można zamknąć go w ramach pytania, czy wydanie takiej decyzji może stanowić przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji komunlizacyjnej.
Analizując podobny problem w licznych judykatach Sądy Administracyjne, pomimo początkowych różnic, zdają się formułować linię orzeczniczą, która przyjmuje, że rządząca postępowaniem administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.) uniemożliwia przyjęcie, że formalna treść wpisów w księdze wieczystej, istniejąca w dniu podjęcia decyzji albo w innej dacie istotnej z punktu widzenia okoliczności sprawy, w każdej sytuacji rozstrzyga o ocenie legalności decyzji podjętej na podstawie takiego wpisu. Jakkolwiek wpisy te pozostają wiążące dla organów administracji, to jednak obalenie w odniesieniu do nich domniemania, o którym stanowi art. 3 u.k.w., stanowi podstawę do weryfikacji decyzji administracyjnej opartej na takim wpisie, w sposób odpowiadający prawdzie materialnej, a zatem zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Rzecz jasna, możliwość takiej weryfikacji, chociażby przez to, że stanowi odejście od zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 k.p.a.), jest ściśle reglamentowana i podlega określonym przez prawo ograniczeniom, jednak powodem odmowy wzruszenia takiej decyzji nie może być stwierdzenie, że w czasie jej podjęcia pozostawała ona formalnie w zgodzie z wpisem prawa ujawnionego w księdze wieczystej. Podobny pogląd został wyrażony m.in. w reprezentatywnym dla tego kierunku orzeczniczego wyroku NSA z dnia 8 marca 2024 r., I OSK 2100/22.
W tym jak i w innych orzeczeniach tworzących wspomnianą linię przyjęto, mając na uwadze przesłanki komunalizacji nieruchomości wynikające z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, że kluczową kwestią jest ustalenie czyją własnością była nieruchomość podlegająca komunalizacji, według stanu prawnego na dzień 27 maja 1990 r. Z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej wynika bowiem jednoznacznie, że komunalizacji podlega wyłącznie mienie stanowiące w dniu 27 maja 1990 r. własność państwową i należące do wymienionych w tym przepisie jednostek. Komunalizacja dotyczy więc tylko mienia publicznego, następuje w niej bowiem tylko przejście tytułu własności ze Skarbu Państwa na rzecz samorządu terytorialnego. W konsekwencji przyjęto, że w sytuacji, gdy mienie takie nie spełnia powyższych kryteriów, decyzja przekazująca własność tego mienia na rzecz jednostki samorządu terytorialnego w sposób oczywisty jest sprzeczna z normą zawartą w omawianym przepisie. Jest ona zatem dotknięta kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (rażąco narusza prawo), co uzasadnia stwierdzenie jej nieważności.
Postępowanie w sprawie wzruszenia ostatecznej decyzji Wojewody Kieleckiego z 12 lutego 1993 r., nr GP.V-7413/55/2/92 w przedmiocie komunalizacji na rzecz Gminy [...] nieruchomość, dla których Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi KW [...], w części dotyczącej działki nr [...], Obr. jw., powstałej ze skomunalizowanej dziatki nr [...] nastąpiło w związku z wdaniem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji z dnia 30 września 2021 r., nr GZ.rn.625.268.2019 5 utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 12 sierpnia 2019 r., nr WS-lll.7515.1.26.2016.lB w zakresie pkt 2, gdzie stwierdza się, że pochodząca z nieruchomości ziemskiej "[...]" działka ew. nr [...], obręb [...], jednostka ewidencyjna [...], poł. w [...] objęta obecnie [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Wprawdzie w realiach sprawy zakończonej skarżoną decyzją poza sporem pozostawało to, że w dacie wydawania decyzji komunalizacyjnej w dziale Il księgi wieczystej nr [...] jako właściciel m.in. działki nr [...] wpisany był Skarb Państwa. Wpisu tego dokonano na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] lipca 1946 r., [...] oraz orzeczenia PPRN w [...] z dnia [...] czerwca 1958 r., [...]. Dodać należy natomiast, że objęta decyzją komunalizacyjną Wojewody nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów nr [...], Obr. [...], dla której prowadzona była księga wieczysta KW [...] uległa podziałowi w wyniku którego powstała m.in. działka nr [...], co potwierdza wykaz zmian danych ewidencyjnych z dnia [...] marca 2016 r.
Decyzja administracyjna, o jakiej mowa w § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), ma charakter deklaratywny, wywiera skutek rzeczowy (w tym sensie, że stwierdza, iż prawo własności przysługiwało przez cały czas pierwotnemu właścicielowi bez konieczności powrotnego przeniesienia tego prawa) i stanowi wyłączną podstawę do uzyskania przez byłych właścicieli lub ich spadkobierców wiedzy, że Skarb Państwa nie nabył z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (zobacz np. wyrok SN z dnia 22 listopada 2012 r., II CSK 128/12, OSNC 2013/6/79; uchwały SN z dnia 17 lutego 2011 r., III CZP 121/10, OSNC 2011/10/109; z dnia 18 maja 2011 r., III CZP 21/11).
Z ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 września 2021 r., nr GZ.rn.625.268.2019 wynika, że pochodząca z nieruchomości ziemskiej "[...]" działka ew. nr [...], obręb [...], jednostka ewidencyjna [...], poł. w [...] objęta obecnie [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r., o przeprowadzeniu reformy rolnej. Oznacza to, że wspomniana nieruchomość nie przeszła na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN, a skoro tak, to jej właścicielem nie jest – i na datę wydawania decyzji komunalizacyjnej nie był – Skarb Państwa lecz następcy prawni jej pierwotnych właścicieli.
W tym miejscu dochodzimy do sedna problemu, który ujawnił się w niniejszej sprawie, otóż w aktualnym orzecznictwie dominującym jest pogląd, że wydanie decyzji komunalizacyjnej w oparciu o aktualny w dacie jej wydania wpis w księdze wieczystej wskazujących Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości nie wyklucza możliwości stwierdzenia jej nieważności w sytuacji, gdy na skutek późniejszych zdarzeń prawnych wpis ten okaże się być wadliwy.
Sądy formułujące podobny pogląd wskazują, że przepis art. 3 u.k.w., wprowadzając domniemania prawne, w tym m.in. domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, ma na celu wzmocnienie zaufania uczestników obrotu do ksiąg wieczystych jako rejestru publicznego. Uczestnicy obrotu mogą zatem ufać temu, że prawo podmiotowe, które ujawniono w księdze wieczystej, jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym, jak również że prawo, które wykreślono z księgi wieczystej, nie istnieje. Przepis ten wzmacnia zatem wiarygodność informacji zamieszczonych w księdze wieczystej. Należy jednak podkreślić, że przewidziana powyższą regulacją ochrona zaufania nie ma charakteru bezwzględnego, a domniemania wyznaczone treścią tego przepisu mogą zostać wzruszone. Tak więc domniemanie wskazane w art. 3 ust. 1 u.k.w. zwalnia osobę powołującą się na wpis z obowiązku przeprowadzania dowodu na okoliczność istnienia prawa ujawnionego w księdze wieczystej, ale nie przesądza automatycznie o skutkach czynności prawnej, która stanowiła podstawę wpisu (vide: uchwała SN z 8 września 2021 r. sygn. akt III CZP 28/21, OSNC 2022/2/14).
Obalenie powyższego domniemania w prawnie dopuszczalny sposób otwiera drogę do weryfikacji, m.in. z punktu widzenia legalności, czynności prawnych i rozstrzygnięć podjętych na podstawie wpisu w księdze wieczystej, którego domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym zostało obalone. Rządząca postępowaniem administracyjnym zasada prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.) uniemożliwia przyjęcie, że formalna treść wpisów w księdze wieczystej, istniejąca w dniu podjęcia decyzji albo w innej dacie istotnej z punktu widzenia okoliczności sprawy, w każdej sytuacji rozstrzyga o ocenie legalności decyzji podjętej na podstawie takiego wpisu. Jakkolwiek wpisy te pozostają wiążące dla organów administracji, to jednak obalenie w odniesieniu do nich domniemania, o którym stanowi art. 3 u.k.w., stanowi podstawę do weryfikacji decyzji administracyjnej opartej na takim wpisie, w sposób odpowiadający prawdzie materialnej, a zatem zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
Rzecz jasna, możliwość takiej weryfikacji, chociażby przez to, że stanowi odejście od zasady trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 k.p.a.), jest ściśle reglamentowana i podlega określonym przez prawo ograniczeniom, jednak powodem odmowy wzruszenia takiej decyzji nie może być stwierdzenie, że w czasie jej podjęcia pozostawała ona formalnie w zgodzie z wpisem prawa ujawnionego w księdze wieczystej (por. wyroki NSA: z 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 464/22, 9 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 491/16, 1 marca 2010 r. sygn. akt I OSK 640/09, sygn. akt 641/09, I OSK 642, I OSK 643/09 i I OSK 644/09, z 20 grudnia 2022 r. sygn. akt I OSK 216/22).
W ocenie Sądu, wydanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzji z dnia 30 września 2021 r., nr GZ.rn.625.268.2019 skutkuje obaleniem domniemania prawidłowości wpisu Skarbu Państwa w dziale II księgi wieczystej nr [...] jako właściciela działki ozn. nr geod. [...], dla której prowadzona była księga wieczysta nr [...] w zakresie wydzielonej z niej następnie działki nr [...]. Orzeczenie to podważyło w sposób niewątpliwy domniemanie prawne z art. 3 ust. 1 u.k.w. odnoszące się do prawa własności Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości. Jej skutkiem – jak już wspomniano – jest stwierdzenie, że nieruchomość obejmująca działkę nr [...] nie przeszła na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN, a skoro tak, to jej właścicielem w dacie 27 maja 1990 r. – istotnej dla wydania decyzji komunalizacyjnej nie był Skarb Państwa.
Minister wydający skarżoną decyzję pominął zatem skutki prawne decyzji z dnia 30 września 2021 r. wydanej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Powoduje ona zaś, że na dzień wydania decyzji Wojewody z dnia 12 lutego 1993 r. nie była spełniona kluczowa przesłanka komunalizacji jaką jest pozostawanie mienia mające podlegać komunalizacji we własności Skarbu Państwa. Należy więc uznać, że decyzja Wojewody potwierdzająca wystąpienie z mocy prawa skutku w postaci komunalizacji mienia w zakresie nieruchomości ozn. nr [...], którą wydzielono z nieruchomości ozn. nr geod. [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.
W ocenie Sądu za wyeliminowaniem decyzji komunalizacyjnej z obrotu prawnego przemawiają szczególnie skutki jakie wywołuje ona w sferze prawa własności. Przede wszystkim mocą tej decyzji w sposób nieuprawniony potwierdza się przejście nieruchomości na rzecz danej jednostki samorządu terytorialnego. Ponadto dopóki decyzja komunalizacyjna, na podstawie której dokonano wpisu Gminy [...], jest w obrocie prawnym, to sąd wieczysto - księgowy nie jest uprawniony do kwestionowania stwierdzonego w niej stanu prawnego. Potwierdził to Sąd Najwyższy, który w uchwale 7 sędziów z dnia 9 października 2007 r., sygn. akt III CZP 46/07 stwierdził, że: "W sprawie o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości - ujawnionego w księdze wieczystej na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej zgodnie z art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) - z rzeczywistym stanem prawnym, sąd jest związany tą decyzją" (por. postanowienie SN z 10 kwietnia 2019 r., IV CSK 23/18).
Powyższych kwestii nie dostrzegł Minister przy wydawaniu skarżonej decyzji, a także decyzji z dnia 18 maja 2023 r., o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności. Powoduje to, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż Minister nie stwierdził nieważności decyzji Wojewody, choć ta była obarczona wadą nieważności polegającą na wydaniu jej z rażącym naruszeniem prawa – art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Ponownie rozpoznając sprawę Minister uwzględni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd, biorąc również pod uwagę zmiany jakie w obrębie regulacji dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej spowodowało wejście w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. poz. 1491). W konsekwencji pod rozwagę organ winien poddać, czy z uwagi na datę doręczenia lub ogłoszenia weryfikowanej decyzji możliwe jest stwierdzenie jej nieważności.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 P.p.s.a.), orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku i uchylił zaskarżona decyzję. Kierując się tymi samymi przesłankami, na podstawie art. 135 P.p.s.a., Sąd uchylił też decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 maja 2023 r. nr DAP-WPK-727-1-8/2022/KPu.
O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku mając na względzie treść art. 200 P.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 z późn. zm.).