I SA/Wa 3132/21

I SA/Wa 3132/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-12-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Przejęcie mienia
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. M., A. B. i T. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 października 2021 r. nr GZ.rn.625.271.2019 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 19 października 2021 r., nr GZ.rn.625.271.2019, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołania M. M. i T. B., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego nr 401/2016 z 4 lutego 2016 r. w przedmiocie reformy rolnej.
Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.
Wnioskiem z 12 czerwca 1998 r. Z. B. wystąpił o wydanie decyzji stwierdzającej, że pałac w [...], gm. [...], wraz z otaczającym go parkiem i terenami zielonymi, o łącznej powierzchni 6,00 ha, nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Decyzją z [...] września 1998 r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził, że nieruchomość ziemska "[...]", o obszarze 383 ha 5200 m2, położona w gminie [...], powiatu [...], podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Decyzją z z 11 lipca 2001 r., nr GZrn-051/625-542/98, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił w całości decyzję z 18 września 1998 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Decyzją z 30 października 2001 r., nr GGN-R-7724/40/01/BK, Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że nieruchomość ziemska "[...]" wraz z zespołem pałacowo - parkowym, położona w gminie [...], o obszarze 383 ha 5200 m2, stanowiąca w dacie wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej własność W. B., podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) tego dekretu.
Decyzją z 13 września 2005 r., nr GZ.rn-057-625-477/01, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję z 30 października 2001 r. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji.
Wyrokiem z 30 czerwca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2122/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 13 września 2005 r. i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Decyzją z 29 września 2008 r. nr 548/R/08 Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że zespół dworsko-parkowy o powierzchni 6,00 ha, będący częścią nieruchomości ziemskiej "[...]", stanowiący nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów jednostce ewidencyjnej [...] obręb [...], jako działka nr [...], podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Decyzją z 9 stycznia 2013 r., nr GZ.rn.057-625-1176/08, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję z 29 września 2008 r. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Decyzją z 19 lutego 2014 r. nr 246/2014 Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że zespół dworsko-parkowy, będący częścią nieruchomości ziemskiej [...], o pow. 6,00 ha, stanowiący obecnie nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków w jednostce ewidencyjnej [...], w obrębie [...], jako działka nr [...], podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r.
Decyzją z 2 grudnia 2014 r., nr GZ.rn-057-625-183/14, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję z 19 lutego 2014 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Decyzją z 4 lutego 2016 r. nr 401/2016 Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że zespół dworsko-parkowy, będący częścią nieruchomości ziemskiej [...], o pow. 6,00 ha, stanowiący obecnie nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków w jednostce ewidencyjnej [...], w obrębie [...], jako działka nr [...], podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosły M. M. i T. B.
Decyzją z 29 sierpnia 2017 r., nr GZ.rn.625.132.2016, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję z 4 lutego 2016 r. w całości i umorzył w całości postępowanie pierwszej instancji.
Wyrokiem z 28 lutego 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 802/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 sierpnia 2017 r. wskazując, że następcom prawnym po W. B. przysługuje przymiot strony, gdyż zgromadzony materiał dowodowy bezsprzecznie dowodzi, że była ona ostatnią właścicielką majątku [...].
Wyrokiem z 28 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 1802/18, Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał powyższy wyrok w mocy. W uzasadnieniu podniósł, że wprawdzie brak było dowodu mogącego potwierdzić stan własnościowy nieruchomości
na dzień 13 września 1944 r., to jednak brak ten należało postrzegać w kategoriach
kompletności materiału dowodowego, a nie jako okoliczność świadczącą o bezprzedmiotowości postępowania.
Decyzją z 19 października 2021 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 4 lutego 2016 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że badaniu podlega prawidłowość przejęcia na cele reformy rolnej części nieruchomości ziemskiej pochodzącej z majątku [...], to jest działki ewidencyjnej nr [...], położonej w powiacie [...], jednostce ewidencyjnej [...], obrębie [...]. Zgodnie z treścią wniosku na przedmiotowej działce znajdował się (i obecnie znajduje) zespół pałacowo – parkowy.
Minister wskazał, że zgodnie z wypisami z rejestru gruntów przedmiotowa działka zajmowała powierzchnię 5,8660 ha i powstała w wyniku podziału działki nr [...] o pow. 6,0009 ha, a obecnie uległa dalszym podziałom na działki nr [...] i nr [...].
Organ przywołał treść art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i podniósł, że aby ocenić czy określona nieruchomość podpadała pod działanie wskazanego przepisu trzeba zbadać czy była to nieruchomość ziemska, jaki miała obszar ogólny oraz jaki był obszar jej użytków rolnych.
Powołując się na zebrane w sprawie dowody Minister wskazał, że w sprawie spełniono przesłanki obszarowe, gdyż majątek [...] znacznie przekraczał zarówno 100 ha powierzchni ogólnej, jak i 50 ha użytków rolnych. Należało zatem ustalić jaki charakter miała wspomniana działka.
Organ przywołał orzecznictwo dotyczące pojęcia nieruchomości ziemskiej i podniósł, że w przypadku żądania stwierdzenia, że pod działanie dekretu nie podpadała nieruchomość zabudowana budynkami nierolniczymi (np. pałacem) należało zbadać związek funkcjonalny między tą częścią nieruchomości, której dotyczy żądanie, a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa.
Minister podniósł, że w trakcie postępowania zgromadzono szereg dokumentów obrazujących sposób zagospodarowana przedmiotową działką, którymi są: szkic Dóbr Ziemskich [...], sporządzony w 1937 r. na podstawie planu z 1890 r., historyczna mapa przedwojenna, tj. mapa arkusza [...], w skali 1:25000 Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1933 r., która dostępna jest na stronie internetowej: [...], plan gruntów majątku prywatnego [...], sporządzony w 1938 r. przez mierniczego przysięgłego E. B., datowana na 1978 r. mapa parku zabytkowego [...] pochodząca z dokumentacji konserwatora zabytków oraz aktualne zdjęcie satelitarne dostępne na stronie http://geoportal.gov.pl.
Organ omówił powyższe dokumenty i wskazał, że pałac znajdował się w południowo-wschodniej części założenia pałacowo - parkowego, a sam właściwy park, znajdował się jedynie w jego najbliższym otoczeniu, zajmując obszar głównie w kierunku zachodnim od pałacu. Pozostała część była terenem zajętym przez staw oraz użytki rolne (określane zamiennie jako sad, ogrody warzywne i owocowe). Taki stan faktyczny, zdaniem organu, potwierdzają również pośrednio protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] z 6 lutego 1945 r. oraz dokumentacja ewidencyjna parku zabytkowego [...] z 1978 r.
Organ podniósł, że oprócz ustalenia rzeczywistego charakteru gruntów wchodzących w skład spornej działki kluczowe jest ustalenie czy pozostały teren/zabudowania powiązane były funkcjonalnie z częścią gospodarczą majątku. Kwestią zasadniczą w takiej sytuacji jest wyjaśnienie, gdzie znajdowało się centrum administracyjne majątku (skąd prowadzony był zarząd).
W odwołaniu od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 19 lutego 2014 r., a później w piśmie z 10 listopada 2016 r. J. B., spadkobierca po byłej właścicielce majątku [...], podniósł, że pałac spełniał jedynie funkcje mieszkalne i wypoczynkowe. Natomiast w części podwórzowo-gospodarczej (poza granicami działki nr [...]), znajdował się biały dworek, w którym była kancelaria zarządcy majątku, zwanego wówczas potocznie administratorem. J. B. wskazał, że "prowadzeniem gospodarstwa rolnego zajmował się zawsze zarządca mieszkający we wspomnianym białym dworku".
Organ odwoławczy podniósł, że w niniejszym postępowaniu nie udało się jednak pozyskać żadnych dokumentów, które potwierdzałyby, że zarząd majątkiem był wykonywany z białego dworu.
W ocenie organu, żaden ze zgromadzonych dokumentów nie wskazuje aby na terenie majątku [...], w chwili jego przejęcia na cele reformy rolnej, znajdował się budynek określany jako rządcówka.
W wykazie budynków znajdujących się w majątku, załączonym do sporządzonego w dniu [...] lutego 1945 r. protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...], mowa jest o pałacu oraz pięciu budynkach mieszkalnych i kilku budynkach gospodarczych (m.in. kuźnia, chlew, obora, spichlerz). Do protokołu tego załączono również wykaz służby folwarcznej. W powyższym wykazie brak jest wymienionego
pracownika, któremu przyporządkowana byłaby funkcja zarządcy, karbowego albo księgowego. Z kolei w protokole z [...] listopada 1947 r., spisanym w ośrodku [...] przez komisję powołaną przez Gminną Spółdzielnię Samopomoc Chłopska, w celu zakwalifikowania budynków do rozbiórki i sprzedaży, również brak jest budynku administracyjnego. Budynku spełniającego taką funkcję nie wymieniono również w załączonym wykazie do protokołu z przekazania ośrodka majątku [...] Spółdzielni Samopomoc Chłopska, który sporządzono w dniu [...] czerwca 1945 r. (wymieniono w nim m. in. pałac, domy mieszkalne, budynki gospodarcze). Ponadto, do powyższego protokołu załączono wykaz ruchomości domowych, z którego wynika, że w pałacu znajdowało się pomieszczenie spełniające funkcję kancelarii (wprost jest o tym mowa w rubryce "uwagi’), w której wyszczególniono takie ruchomości jak biurko czy szafę kancelaryjną. O tym, że wykaz dotyczy ruchomości pochodzących z pałacu świadczy, że wymieniono w nim dodatkowo jeszcze takie pomieszczenia jak np. hall, pokój stołowy i "różne pokoje na I piętrze".
Wobec powyższego organ ocenił, że cała działka nr [...], wraz ze wszystkimi znajdującymi się na niej budynkami, wykorzystywana była do prowadzenia działalności rolniczej. Znaczna część działki użytkowana była rolniczo, znajdowały się bowiem na niej użytki rolne (sad, ogrody owocowe i warzywne, staw hodowlany). Z obecną działką od strony południowej graniczyły w bezpośredniej bliskości zabudowania gospodarcze. Jednakże zasadnicze znaczenie miał fakt, że w budynku pałacu posiadał swoją siedzibę zarządca majątku (który był jednocześnie jego właścicielem). Zatem tutaj skupiał się ośrodek decyzyjny i zaplecze do jego funkcjonowania (decydują o tym dodatkowo brak oddzielnego budynku administracji przy równoczesnym istnieniu kancelarii w samym pałacu), co świadczy o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy tą częścią majątku, a resztą gospodarstwa przejętego na cele reformy rolnej.
Zestawiając powyższe organ stwierdził, że nie było możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Szczególnie istotne znaczenie miało istnienie ośrodka zarządu folwarkiem na terenie spornej nieruchomości. Dla prowadzenia gospodarstwa rolnego w znacznych rozmiarach (a takim był majątek w [...]) przydatne jest bowiem istnienie obiektów nadających się do wykorzystania jako centrum do sprawowania zarządu. Z kolei istnienie takiego rodzaju ośrodka zarządu (pełniącego również funkcję mieszkalną) bez części folwarcznej
byłoby nieracjonalne gospodarczo. Zdaniem organu, w związku z tym, że
praktycznie wszystkie części spornej nieruchomości, stanowiące zorganizowaną całość,
związane były w mniejszym lub większym stopniu z nieruchomością ziemską, brak było podstaw do uznania, że jakaś część spornej nieruchomości nie podlegała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał, że późniejsze niewykorzystanie znacjonalizowanej nieruchomości na cele produkcji rolnej nie przesądzało o jej nieprzydatności do tego celu. Wykonujący uprawnienia właściciela Skarb Państwa mógł swobodnie rozporządzać nieruchomością wykorzystując ją do innego celu, pomimo że nadawała się również do produkcji rolnej. Warunkiem takim było posiadanie przez przejmowaną nieruchomość obiektywnych cech do wykorzystania w produkcji rolnej, co w niniejszej sprawie wykazano.
Minister nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. Wskazał, że w postępowaniu drugoinstancyjnym zgromadzono dodatkowy materiał dowodowy i ponownie przeprowadzono kompletną analizę całości akt sprawy, a swoje wnioski organ przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto, odnosząc się do aktywności procesowej stron organ podniósł, że w postępowaniu administracyjnym faktycznie regułą jest gromadzenie dowodów przez organ administracji. Nie oznacza to jednak, że strony są zwolnione od współdziałania z organem w zakresie zgłaszania wniosków dowodowych i przedstawiania własnej argumentacji, co wynika wprost z art. 7 k.p.a.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli M. M., T. B. i A. B. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:
1) przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na wybiórczej i nieprawidłowej, sprzecznej z zasadami logiki oraz dowolnej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, skutkującej błędnym ustaleniem, że zespół pałacowo - parkowy [...] pozostawał funkcjonalnie związany z rolniczą częścią nieruchomości,
2) przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 86 k.p.a., polegające na niepodjęciu przez organ drugiej instancji czynności dowodowych niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, to jest przesłuchania stron postępowania, a przede wszystkim uczestnika postępowania J. B., podczas gdy w sprawie pozostały niewyjaśnione okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy skutkujące błędnym ustaleniem, że zespół pałacowo-parkowy [...] pozostawał funkcjonalnie i gospodarczo związany z rolniczą częścią nieruchomości,
3) przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jest art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Mazowieckiego z 4 lutego 2016 r. wydanej w warunkach naruszenia przepisów prawa procesowego oraz obrazy prawa materialnego,
4) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) w zw. z art. 6 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, polegające na ich błędnej wykładni przejawiającej się w przyjęciu, że zespół pałacowo - parkowy, będący częścią nieruchomości ziemskiej "[...]", o pow. 6,00 ha, stanowiący obecnie nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków w jednostce ewidencyjnej [...], w obrębie [...]ka, jako działka nr [...], której tytuł własności uregulowany jest w księdze wieczystej nr [...], stanowił "nieruchomość ziemską" podlegającą nacjonalizacji na cele reformy rolnej.
Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Ponadto, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., skarżący wnieśli o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu załączonego do skargi, to jest artykułu prasowego "Sprawa w sądzie, a zabytek niszczeje" opublikowanego w tygodniku "Kurier Południowy" (wydanie powiatu [...]) nr [...] (dostęp online: [...]) na okoliczność braku związku funkcjonalnego i gospodarczego zespołu pałacowo-parkowego [...] z rolniczą częścią nieruchomości.
W obszernym uzasadnieniu skargi rozwinięto argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie w stosunku do M. M. i T. B. oraz jej odrzucenie w stosunku do A. B., odnosząc się jednocześnie do podniesionych w skardze zarzutów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
W pierwszej kolejności, wobec zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku organu o odrzucenie skargi A. B., Sąd wskazuje, że całą skargę uznał za dopuszczalną. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 52 § 1 p.p.s.a. Prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że środki zaskarżenia zostają wyczerpane, gdy którakolwiek ze stron postępowania (uczestników postępowania na prawach strony) złożyła środek zaskarżenia i organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie w sprawie. Nie można natomiast użytego w art. 52 § 1 p.p.s.a. zwrotu "skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia" rozumieć w ten sposób, że tylko ten podmiot, który wniósł środek zaskarżenia ma prawo złożenia skargi do sądu administracyjnego. Takiemu rozumieniu wskazanego przepisu przeczy wykładnia celowościowa omawianej przesłanki dopuszczalności skargi. Często bowiem dzieje się tak, że dopiero rozstrzygnięcie organu odwoławczego rodzi potrzebę uruchomienia nadzwyczajnej kontroli zapadłej decyzji przed sądem administracyjnym.
Przechodząc do kwestii merytorycznych podnieść trzeba, że w niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 4 lutego 2016 r. stwierdzającą, że zespół dworsko-parkowy, będący częścią nieruchomości ziemskiej
[...], o pow. 6,00 ha, stanowiący obecnie nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów i budynków w jednostce ewidencyjnej [...], w obrębie [...], jako działka nr [...], podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. (Dz.U. z 1945 r. Nr 3. poz. 13 ze zm.), dalej zwanego "dekretem" lub "dekretem o reformie rolnej".
Dekret nie zawierał definicji legalnej nieruchomości ziemskiej. W uzasadnieniu uchwały z 19 września 1990 r. (OTK 1990, nr 1, poz. 26) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do działalności wytwórczej w
rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym, że przez inne podmioty. Jednocześnie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu
Administracyjnego stwierdzono, że konieczne jest badanie istnienia związku funkcjonalnego rezydencji właściciela nieruchomości ziemskiej z gospodarstwem rolnym - jako niezbędnej przesłanki dla uznania, że przeszła ona na rzecz Państwa w myśl art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Odnośnie wskazanego wyżej pojęcia związku funkcjonalnego sądy
administracyjne zajęły trafne stanowisko, że związek ten zachodzi wtedy gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Zatem brak związku funkcjonalnego oznacza brak podstaw do objęcia
działaniem dekretu zespołu dworsko - parkowego. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się również, że istotne znaczenie dla istnienia
związku funkcjonalnego może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy oraz to skąd
prowadzony był zarząd nad gospodarstwem (por. wyroki NSA z: 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 287/08, Lex nr 517046, 4 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1014/08, Lex nr 554810 oraz 20 października 2009 r., sygn. akt I OSK 27/09, Lex nr 573264).
Dokonując na gruncie niniejszej sprawy oceny istnienia związku funkcjonalnego w odniesieniu do będącej przedmiotem postępowania działki nr 124/3 organ ustalił, że cała sporna nieruchomość, wraz ze wszystkimi znajdującymi się na niej budynkami, wykorzystywana była do prowadzenia działalności rolniczej. Minister podniósł, że
znaczna część przedmiotowej działki była użytkowana rolniczo, znajdowały się bowiem na niej użytki rolne (sad, ogrody owocowe i warzywne, staw hodowlany). Ponadto, z
obecną działką nr [...] od strony południowej graniczyły w bezpośredniej bliskości zabudowania gospodarcze. Jednakże, w ocenie organu, podstawowe znaczenie dla powyższej oceny miał fakt, że w budynku pałacu w [...] swoją siedzibę posiadał zarządca majątku (który był jednocześnie jego właścicielem), a zatem tutaj skupiał się ośrodek decyzyjny i zaplecze do funkcjonowania majątku (decydują o tym dodatkowo brak oddzielnego budynku administracji przy równoczesnym istnieniu kancelarii w samym pałacu). Zdaniem organu, wskazane okoliczności potwierdzają, że w niniejszej sprawie istniał związek funkcjonalny pomiędzy częścią rezydencjalną majątku, a resztą gospodarstwa przejętego na cele reformy rolnej.
Po analizie zebranej w sprawie dokumentacji Sąd powyższą ocenę organu odwoławczego podziela.
Zebrane w sprawie dokumenty (szkic Dóbr Ziemskich [...]sporządzony w 1937 r. na podstawie planu z 1890 r., historyczna mapa przedwojenna z 1933 r., plan gruntów majątku prywatnego [...] sporządzony w 1938 r., przez mierniczego przysięgłego E. B., mapa parku zabytkowego [...] z 1978 r. pochodząca z dokumentacji konserwatora zabytków i aktualne zdjęcie satelitarne dostępne na stronie geoportal.gov.pl) potwierdzają bowiem ustalenia organu co do sposobu zagospodarowania spornej nieruchomości. Z dokumentów tych wynika, że pałac znajdował się w południowo-wschodniej części założenia pałacowo-parkowego, a sam właściwy park znajdował się jedynie w jego najbliższym otoczeniu zajmując obszar głównie w kierunku zachodnim od pałacu. Pozostała część była terenem zajętym przez staw oraz użytki rolne (zamiennie określane w zebranym materiale
dowodowym jako sad, ogrody warzywne i owocowe). Jak przy tym prawidłowo ocenił organ odwoławczy, o takim stanie faktycznym w zakresie rzeczywistego charakteru gruntów wchodzących w skład przedmiotowej nieruchomości pośrednio świadczy również treść protokołu w sprawie przejęcia majątku [...] z [...] lutego 1945 r. oraz Dokumentacji ewidencyjnej parku zabytkowego [...] z 1978 r.
Jednocześnie zebrane w sprawie dowody (w tym wykaz budynków znajdujących się w majątku załączony do protokołu z [...] lutego 1945 r., wykaz ruchomości domowych, protokół z [...] listopada 1947 r., wykaz załączony do protokołu z przekazania ośrodka majątku [...] Spółdzielni Samopomoc Chłopska z [...] czerwca 1945 r.) nie wskazują aby na terenie majątku [...], w chwili jego przejęcia, znajdował się budynek określany jako rządcówka. Z zebranej dokumentacji (w tym wykazu służby folwarcznej czy wykazu pracowników) nie wynika również aby we wspomnianym majątku funkcjonował pracownik, któremu można byłoby przyporządkować funkcję zarządcy, karbowego albo księgowego czy osoby pełniącej funkcję rządcy bądź administratora majątku. Treść powyższych dokumentów archiwalnych (wytworzonych w latach czterdziestych ubiegłego wieku) koresponduje przy tym, co trafnie dostrzegł organ, z informacjami zawartymi w dokumentacji sporządzonej w 1978 r. przez Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w [...]. Z karty ewidencyjnej zabytku architektury dotyczącej pałacu w [...] wynika bowiem, że wdowa po T. K. – E. K., sprowadziła do zarządzania majątkiem swych krewnych – B., którym następnie zapisała pałac (E. K. zmarła [...] listopada 1934 r.). Z kolei w uzasadnieniu Dokumentacji ewidencyjnej parku zabytkowego [...] z 1978 r. wskazano, że E. K. po śmierci swojego męża "zamieszkała w pałacu i zarządzała majątkiem razem ze swoją przyjaciółką p. [...]". Natomiast po śmierci E. K. "majątkiem zarządzał i tu mieszkał p. B. - aż do wkroczenia Niemców". W tej sytuacji podzielić trzeba ocenę organu, że opisana wyżej dokumentacja potwierdza, że w budynku pałacu w [...] swoją siedzibę posiadał zarządca majątku (który był jednocześnie jego właścicielem), a zatem tutaj skupiał się ośrodek decyzyjny i zaplecze do funkcjonowania majątku.
Powyższych prawidłowych wniosków organu nie zdołała podważyć podniesiona w skardze argumentacja, że w odwołaniu od decyzji z 19 lutego 2014 r. oraz w piśmie z 10 listopada 2016 r. uczestnik postępowania J. B. wskazywał, że w części podwórzowo - gospodarczej (poza granicami działki nr [...]), znajdował się biały dworek, w którym była kancelaria zarządcy majątku, zwanego wówczas potocznie administratorem. Zgodnie ze stanowiskiem J. B. "prowadzeniem gospodarstwa rolnego zajmował się zawsze zarządca mieszkający we wspomnianym białym dworku". Wskazana relacja uczestnika postępowania, którą organ prawidłowo poddał swojej analizie i ocenie jako jeden z dowodów w sprawie, nie znajduje potwierdzenia w treści znajdujących się w aktach sprawy dokumentów archiwalnych. Podobnie żaden z dokumentów archiwalnych nie potwierdza informacji o istniejącym na terenie majątku białym dworku zawartych w elektronicznym serwisie informacyjnym Gminnej Biblioteki Publicznej [...] oraz artykule w Tygodniku Kurier Południowy nr [...]. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, zasadnie stwierdził organ, że w sprawie nie ma wiarygodnych dowodów, które potwierdziłyby, że zarząd nad majątkiem wykonywany był z białego dworu w przeciwieństwie do budynku pałacu.
Wobec powyższego, za prawidłową i znajdującą oparcie w zebranej w sprawie dokumentacji Sąd uznał ocenę organu o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy częścią rezydencjalną majątku, a resztą gospodarstwa przejętego na cele reformy rolnej. Tym samym niezasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 1 w związku z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. Jednocześnie, wobec tego, że faktycznie wszystkie części spornej nieruchomości stanowiące zorganizowaną całość związane były w mniejszym lub większym stopniu z nieruchomością ziemską, brak było podstaw do uznania, że jakaś część tej nieruchomości nie podpadała pod działanie przepisów dekretu z 6 września 1944 r. Tym samym na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 1 w związku z art. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r.
Za chybiony Sąd uznał również zarzut naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranych w sprawie dowodów. Akta sprawy potwierdzają bowiem, że organ poddał wnikliwej i szczegółowej analizie wszystkie zebrane w sprawie dowody oraz w sposób wyczerpujący wyjaśnił, z zachowaniem reguł swobodnej oceny dowodów, dlaczego na podstawie tych dokumentów, ocenianych we wzajemnej łączności, uznał, że cała sporna działka wraz ze wszystkimi położonymi na niej budynkami była wykorzystywana do prowadzenia działalności rolniczej oraz że w budynku pałacu posiadał swoją siedzibę zarządca majątku (który był jednocześnie jego właścicielem), a zatem tutaj skupiał się ośrodek
decyzyjny i zaplecze do funkcjonowania majątku. Zgodnie z zasadami procedury
administracyjnej nie sposób za uzasadniony uznać zarzutu naruszenia swobodnej oceny
dowodów tylko dlatego, że wnioski organu, sformułowane w oparciu o cały zebrany w
sprawie materiał dowodowy, są inne niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności.
Sąd nie podzielił również podniesionego w skardze zarzutu niepoczynienia wszystkich koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy czynności dowodowych, w tym nieprzesłuchania uczestnika postępowania J. B. Z akt sprawy wynika bowiem, że w toku postępowania J. B. złożył pisemne wyjaśnienia (vide: odwołanie od decyzji Wojewody Mazowieckiego z 19 lutego 2014 r. i pismo z 10 listopada 2016 r.), a wyjaśnienia te organ uwzględnił w całokształcie materiału dowodowego i poddał swojej ocenie konfrontując je z innymi zebranymi w sprawie dowodami, w tym zachowanymi dokumentami archiwalnymi pochodzącymi z ubiegłego wieku. Tym samym niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 86 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie
sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).