I SA/WA 304/07

I SA/Wa 304/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-03-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-02-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Emilia Lewandowska
Iwona Kosińska
Jolanta Rudnicka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6281 Regulacje spraw majątkowych
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1989 nr 29 poz 154
art. 60  ust. 1 pkt 5,  art. 7  ust. 1  pkt 5
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.
Dz.U. 1972 nr 47 poz 298
art. 3  ust. 1
Obwieszczenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 października 1972 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska Asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Katarzyna Bednarska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2007 r. sprawy ze skargi Parafii Rzymskokatolickiej p.w. [...] w L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt II OSK 995/06 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r. (sygn. akt I SA/Wa 795/05), którym uchylona została decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] oraz poprzedzająca ją decyzja tego samego organu z dnia [...] października 2004 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym sprawy:
Dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w R. decyzją z dnia [...] marca 1991 r., nr [...] orzekł, na podstawie art.60 ust.1 pkt 5 i ust.5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz.154 ze zm.), że nieruchomość położona w L. o powierzchni [...] ha, składająca się z działek ewidencyjnych o numerach:[...] , [...] oraz nieruchomość położona we wsi S. o łącznej powierzchni [...] ha, składająca się działek ewidencyjnych oznaczonych numerami [...] oraz [...] stały się z mocy prawa własnością Parafii Rzymskokatolickiej w L.
Wnioskiem z dnia 30 września 2003 r. o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] marca 1991 r., w części dotyczącej działki nr [...], wystąpili do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji T. i S. małż. L. We wniosku wskazali, że decyzja uwłaszczeniowa z dnia [...] marca 1991 r. dotknięta jest wadą nieważności, bowiem została wydana z rażącym naruszeniem prawa ( art.156 §1pkt 2 kpa). Według wnioskujących w dniu 17 maja 1989 r. działka ta nie pozostawała we władaniu kościelnych osób prawnych, stanowiła bowiem własność S. i T. L., którzy nabyli ją aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1959 r. Ponadto na przedmiotowej działce nie znajdowały się w dacie 17 maja 1989 r. cmentarz lub inne obiekty sakralne z budynkami towarzyszącymi. Działka jest i była niezabudowana, a od nieruchomości kościelnych oddziela ją droga wiejska.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] października 2004 r., nr [...] stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Wydziału do Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w R. dnia [...] marca 1991 r., nr [...] w części dotyczącej nieruchomości położonej w S., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka [...] o powierzchni [...] ha.
W uzasadnieniu organ nadzoru wskazał, że działka nr [...] powstała z podziału działki nr [...] o powierzchni [...] ha, zaś działka [...] została nabyta przez T. i S. L. na mocy notarialnego aktu kupna – sprzedaży z dnia [...] grudnia 1959 r., Rep. Nr [...] , jako jedna z działek składających się na nieruchomość oznaczoną numerem [...]. Według organu działka nr [...] w dniu 23 maja 1989 r. była we władaniu i stanowiła własność T. i S. małżonków L. Ponadto na nieruchomości tej nie było cmentarza lub innych obiektów sakralnych, a z akt sprawy wynika, że była i jest działką niezabudowaną. Organ nadzoru uznał zatem, że skoro nie zostały spełnione wymogi art.60 ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, to tym samym decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
W wyniku rozpoznania wniosku Parafii Rzymsko – Katolickiej p.w. [...] w L. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] października 2004 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, a odnosząc się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczących błędnego ustalenia, że działka nr [...] wchodziła w skład nieruchomości nabytych przez małżonków L. aktem notarialnym z 1959 r. organ stwierdził, że okoliczność ta nie budzi wątpliwości. Według organu nadzoru skoro nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa, to nie mogła być przedmiotem uwłaszczenia w trybie art.60 ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r., bowiem przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do wniosku, że uwłaszczenie na rzecz kościelnych osób prawnych prowadziłoby do naruszenia praw osób trzecich, stanowiąc wywłaszczenie tych osób z ich własności bez słusznego odszkodowania. Za nie budzącą wątpliwości uznał organ nadzoru również i tę okoliczność, że na przedmiotowej nieruchomości nie znajdował się w dniu 23 maja 1989 r. cmentarz lub inny obiekt sakralny.
Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2005 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Parafia Rzymsko – Katolicka p.w. [...] w L., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2004 r., nr [...]
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1) błędne ustalenie, że na dzień 23 maja 1989 r. działka nr [...] nie była we władaniu skarżącej, mimo że brak jest na to jakichkolwiek dowodów i nie zostało w jakikolwiek sposób obalone domniemanie wynikające z wpisu do ewidencji gruntów, gdzie co najmniej od 1973 r., jako władająca sporną działką była skarżąca Parafia,
2) nieuprawnione przyjęcie, że akt notarialny z 1959 r. przedłożony przez wnioskującego o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej obejmował również sporną działkę nr [...] i na jego podstawie przyjęcie, że S. i T. małżonkom L. przysługiwał do tej nieruchomości tytuł własności,
3) mało wszechstronne rozpoznanie sprawy, w tym nie ustosunkowanie się do wniosków dowodowych skarżącej Parafii, zgłoszonych w piśmie z dnia 12 grudnia 2003 r.,
4) naruszenie art.10 kpa przez pozbawienie strony możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranego materiału dowodowego przed wydanie decyzji z dnia [...] października 2005 r.,
5) naruszenie art.99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez poczynienie ustaleń odmiennych o od zawartych w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I SA 2455/01,
6) błędne uznanie za wiarogodne informacji zawartych w piśmie Starosty G. dnia [...] czerwca 2004 r., mimo braku wyjaśnienia rozbieżności z informacjami udzielonymi przez ten organ do wcześniej prowadzonej sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej tj. w piśmie z dnia 8 stycznia 2001 r.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej wskazała, że dowodem na to, iż władającym sporną nieruchomością była w dniu 23 maja 1989 r. Parafia jest wypis z rejestru gruntów. Małżonkowie L. nie zgłosili spornej działki do uwłaszczenia, a zatem nie mogą wylegitymować się dowodem potwierdzającym ich tytuł własności, w akcie darowizny i przekazania gospodarstwa rolnego synowi P.L. nie została również wymieniona działka nr [...], co przemawia, zdaniem skarżącej, za tym że nie czuli się właścicielami spornej działki. Skarżąca powoływała się również na oświadczenie Wójta gminy B., że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. na spornej nieruchomości znajdował się parking przykościelny. Ponadto w skardze wskazano, że organ nie uwzględnił stanowiska zawartego w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2003 r. a dotyczącego legitymacji P.L. do bycia stroną postępowania uwłaszczeniowego a przez odmienne orzeczenie organ naruszył art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwrócono uwagę, że w powyższym wyroku Sąd stwierdził, że spory cywilnoprawne powstające na tle stosunków własnościowych rozstrzygają sądy powszechne. Według skarżącej stwierdzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że na dzień 23 maja 1989 r. właścicielami spornej nieruchomości byli T. i S. małż. L. w oparciu o akt notarialny z 1959 r. jest dowolne i nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w tym w przyjętym przez organ jako dowód na tę okoliczność, piśmie Starosty G. z dnia [...] czerwca 2004 r. Przeczy temu bowiem zsumowanie powierzchni działek przed podziałem działki nr [...] i po podziale. Naruszenia art.10 kpa skarżąca dopatruje w uniemożliwieniu stronie ustosunkowania się do całości zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 15 lutego 2006 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2006 r., wskazując że organ nadzoru nie wyjaśnił szeregu kwestii i wątpliwości, w szczególności, że tytuł własności małżonków L. do spornej działki nie wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu organ nie zbadał jaki charakter miała działka przed 1963 r. tj. przed scaleniem oraz czy rzeczywiście wchodziła w skład działki nr [...] nabytej w 1959 r. przez małżonków L. Sąd wskazał również na rozbieżności powierzchni działek przed i po podziale działki nr [...]. Sąd stanął na stanowisku, iż organ nadzorczy nie wykazał, że nastąpiło rażące naruszenie prawa, w szczególności w sposób nie budzący wątpliwości, że w skład nieruchomości oznaczonej numerem [...] wchodziła sporna działka.
Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej T. i S. L., wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ocena Sądu pierwszej instancji sprowadzała się do kwestii związanych z ustaleniem granic przedmiotowej działki, co nie miało jednak w sprawie największego znaczenia. Podstawowe znaczenie miało bowiem ustalenie, czy sporna działka była w dniu 23 maja 1989 r. we władaniu Parafii oraz czy znajdowały się na niej cmentarz lub obiekt sakralny z budynkami towarzyszącymi. W ocenie sądu kasacyjnego żadna z tych przesłanek nie została spełniona. W trakcie sporu strony prezentowały różne stanowiska odnoszące się do władania działką w latach 1959 – 2005, natomiast ani organy administracji, ani Sąd I instancji nie ustaliły, kto władał sporną nieruchomością w dacie 23 maja 1989 r. oraz czy znajdowały się na niej cmentarz lub obiekt sakralny z budynkami towarzyszącymi. Sąd kasacyjny podkreślił również, że inny był zakres podmiotowy postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2003 r., sygn. akt I SA 2455/01, a ponadto w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2005 r. powołano nowe, nieznane we wcześniej prowadzonym postępowaniu dowody.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do treści art.190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Rozpoznając ponownie skargę Parafii Rzymsko – Katolickiej w L. Sąd, uwzględniając wykładnię prawa dokonaną w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2006 r. (sygn. II OSK 995/06) stwierdził, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest ostateczna decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, wydana w wyniku przeprowadzenia postępowania nadzorczego, w którym badana była decyzja Dyrektora do Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w R. stwierdzająca nabycie przez skarżącą Parafię działki oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] położonej w S., w aspekcie istnienia przesłanek z art.156 §1 pkt 2 kpa.
Podstawę materialno – prawną kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji stanowił art.60 ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154 ze zm.). Zachodziła zatem konieczność dokonania kontroli kwestionowanej decyzji celem ustalenia, czy zaistniały przesłanki wymienione w powyższym przepisie umożliwiające uwłaszczenie skarżącej spornym gruntem. Zgodnie z brzmieniem wymienionego powyżej art.60 ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r.: "Nieruchomości lub ich części, pozostające w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli: znajdują się na nich cmentarze lub obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi; dotyczy to również obiektów położonych na obszarze m.st. Warszawy, nie dotyczy natomiast kościołów garnizonowych". Zatem, aby przepis ten mógł stanowić podstawę prawną nabycia z mocy prawa własności nieruchomości, stwierdzonego deklaratoryjną decyzją administracyjną muszą być spełnione łącznie następujące przesłanki:1) przedmiotem nabycia własności musi być nieruchomość lub jej część, 2) nieruchomość ta musiała w dniu wejścia w życie ustawy, czyli w dniu 23 maja 1989 r. znajdować się we władaniu kościelnej osoby prawnej, 3) na nieruchomości muszą znajdować się cmentarz lub obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi. Poza sporem pozostaje, że spełnione zostały w sprawie: przesłanka pierwsza, jak również, że wniosek o uwłaszczenie zgłosiła kościelna osoba prawna. Z mocy bowiem art.7 ust. 1 pkt 5 omawianej ustawy parafia, jako terytorialna jednostka organizacyjna Kościoła jest osobą prawną. Pozostawało do oceny przez organ nadzoru, czy zachodziły dwie pozostałe przesłanki umożliwiające uwłaszczenie w tym trybie kościelnej osoby prawnej, a mianowicie, czy sporna nieruchomość postawała we władaniu kościelnej osoby prawnej oraz czy znajdowały się na niej w dniu 23 maja 1989 r. cmentarz lub obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi. W tej ostatniej kwestii organ nadzoru dokonał prawidłowej - zdaniem Sądu - oceny, że na spornej nieruchomości w dacie 23 maja 1989 r. nie znajdował się cmentarz ani obiekt sakralny wraz z budynkami towarzyszącymi. Wprawdzie organ nadzoru nie dokonał szczegółowego omówienia przyczyn takiego stanowiska, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że działka nr [...] była i jest niezabudowana, lecz materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje na prawidłowość tej oceny. Przed dokonaniem jednak oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego tej kwestii należy zauważyć, że ustawodawca wprowadził wymóg, aby nieruchomość była zabudowana cmentarzem, obiektem sakralnym wraz z budynkami towarzyszącymi. Przez pojęcie budynków towarzyszących rozumieć należy: "położone w sąsiedztwie obiektów sakralnych: budynki stanowiące mieszkanie proboszcza lub rektora i kancelarię parafialną lub kancelarię rektora (plebanię), budynki stanowiące mieszkanie wikariuszy (wikariatkę), budynki stanowiące mieszkanie pracowników świeckich parafii lub rektoratu (organistówkę), budynki punktu katechetycznego i budynki domu zakonnego związanego z duszpasterstwem w tym obiekcie sakralnym albo świadczeniem w nim pomocy." Jeśli chodzi natomiast o cmentarze to problematykę tę reguluje ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (tekst jednolity według brzmienia na datę 23 maja 1989 r. - Dz. U. 1972, Nr 47, poz. 298). Stosownie do art.3 ust.1 powyższej ustawy cmentarze zakłada się i rozszerza na terenach wyznaczonych w oparciu o plany zagospodarowania przestrzennego, a w braku takich planów – w oparciu o wytyczne do tych planów. Z zebranego materiału dowodowego w sprawie wynika, że zgodnie planem zagospodarowania przestrzennego gminy B. zatwierdzonego uchwałą Gminnej Rady Narodowej w B. Nr XIX/46/81 z dnia 25 lutego 1981 r. ( Dz. Urz. WRN w Radomiu Nr 5, poz. 24) działka nr [...] znajduje się na terenach rolnych z możliwością rozbudowy istniejącego siedliska (pismo Wójta Gminy B. z dnia [...] sierpnia 1996 r.). W planie zagospodarowania przestrzennego teren ten nie był przeznaczony na cmentarz, a zatem podnoszona przez skarżącą (za zeznającym na rozprawie administracyjnej przedstawicielem [...] Kurii Metropolitarnej) okoliczność, że rozróżnia się cmentarze grzebalne i niegrzebalne, nie pozwala na uznanie, że teren ten mógł być przeznaczony na cmentarz, a tym bardziej, nie pozwala na uznanie, że w dacie 23 maja 1989 r. był wykorzystywany jako cmentarz. Jest to także niemożliwe, gdy ma się na uwadze wymogi stawiane terenom przeznaczonym na cmentarze, w sytuacji gdy sporna nieruchomość znajduje się w bliskiej odległości od siedliska rodziny L. (rozporządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 25 sierpnia 1959 r. w sprawie określenia, jakie tereny pod względem sanitarnym są odpowiednie na cmentarze (Dz. U. Nr 52, poz.315). Przepisy ustaw o cmentarzach rozróżniają: cmentarze wojenne, oraz ogólne cmentarze grzebalne, a wśród nich: cmentarze komunalne i wyznaniowe. Ustawodawca nie wprowadził w ustawie o cmentarzach pojęcia cmentarza niegrzebalnego. Ustawa o cmentarzach nie zawiera definicji cmentarza, ale określa, że jest to teren przeznaczony w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego na chowanie zmarłych. I w takim znaczeniu pojęcie "cmentarz" zostało, zdaniem Sądu, użyte w art.60 ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Na marginesie należy wskazać, że z akt administracyjnych wynika, że cmentarz znajduje się na działce nr [...], położonej w dalekiej odległości od działki nr [...], co wynika również z pisma Wójta Gminy w B. z [...] lipca 2000 r. znak [...].
Skarżąca w skardze oraz w toku postępowania utrzymywała, że sporny teren był wykorzystywany jako parking przykościelny i na tę okoliczność powoływała się na oświadczenia Wójta Gminy B. złożone podczas rozprawy administracyjnej oraz w piśmie z dnia [...] lipca 2000 r. W ocenie Sądu nawet przy najbardziej korzystnym dla skarżącej przyjęciu, że na spornej nieruchomości znajdował się parking przykościelny, to nie spełniona jest przesłanka ani istnienia obiektu sakralnego, ani zabudowania obiektami sakralnymi wraz z budynkami towarzyszącymi. Bowiem parkingu przykościelnego nie można zaliczyć do "obiektów sakralnych i budynków im towarzyszących". Należy dodatkowo zauważyć, że sporna działka nie przylega do budynku Kościoła i innych zabudowań parafialnych, a jak wynika z map znajdujących się w aktach administracyjnych od tych zabudowań i Kościoła sporną działkę oddziela droga, działka ta jest natomiast położona w bezpośrednim sąsiedztwie nieruchomości (siedliska) wnioskujących o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Zatem prawidłowa jest, choć nie wyczerpująco uzasadniona, ocena dokonana przez organ nadzoru, że na spornej nieruchomości nie znajdowały się ani "cmentarz, ani obiekt sakralny wraz z budynkami towarzyszącymi". Skoro ustawodawca w art.60 ust.1 pkt 5 ustawy, będącej podstawą wydania kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, postawił wymóg kumulatywnego spełnienia wymienionych w tym przepisie przesłanek, to już nie spełnienie przesłanki, aby na uwłaszczanej nieruchomości znajdował " cmentarz lub obiekt sakralny wraz z budynkami towarzyszącymi", uniemożliwiało zastosowanie tego przepisu.
Natomiast w kwestii "władania" sporną nieruchomością organ nadzoru ocenił, że była ona we władaniu T. i S. małżonków L., a wniosek taki wywiódł, ze znajdującego się w aktach sprawy, pisma Starosty G. z dnia [...] czerwca 2004 r. W piśmie tym Starosta podał, że przy zakładaniu ewidencji gruntów wsi S. w 1963 r. działka nr [...], wchodząca w skład działki nr [...] została przypisana w rejestrze gruntów (według archiwum z G.) do pozycja S. i T. L. Wówczas obecne działki nr [...] i [...] stanowiły jedną działkę nr [...] . Natomiast w 1973 r. w rejestrze gruntów jako właściciela działki nr [...] wpisano małżonków L., natomiast działkę nr [...] wpisano, z nieznanych powodów, do pozycji Parafii Rzymsko – Katolickiej w L. Jednakże z uwagi, że działka [...] nadal znajdowała się we władaniu małżonków L., to nie wystąpili oni o jej uwłaszczenie w 1971 r. Taki stan władania istniał do [...] marca 1991 r. (data wydania kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowe). Jak więc wynika z treści uzasadnienia organu nadzoru, pojęcie władania organ odniósł do stanu prawnego. Natomiast "władać" oznacza " sprawować władzę, panować, rządzić". W prawie cywilnym termin "władztwo" związany jest z posiadaniem Władztwo jest pewnym fizycznym stosunkiem osoby do rzeczy, stosunkiem, przy którym sprawuje ona nad rzeczą władzę. W tym znaczeniu istnienie przesłanki "władania" nie zostało w należyty sposób przez organ nadzoru wyjaśnione. Ponadto w tej kwestii znajdują się w aktach administracyjnych pisma urzędowe i dokumenty o sprzecznej treści. Ze wspomnianego wyżej pisma Wójta Gminy B. [...] lipca 2000 r. wynika, że na działce nr [...] znajdował się w dacie 23 maja 1989 r. i znajduje się nadal ( czyli w dniu 11 lipca 2000 r.) parking przykościelny, co pozostaje w sprzeczności z dokumentacją fotograficzną sporządzoną na dzień 21 sierpnia 2000 r. ( k.31), jak również z treścią pisma Starostwa Powiatowego w G. z dnia [...] stycznia 2001 r., z którego wynika, że sporna działka była w dacie 23 maja 1989 r. we władaniu małżonków L. Skarżąca dowodziła, że władanie przez Parafię spornym gruntem w dacie 23 maja 1989 r. wynika z zapisów w ewidencji gruntów, jednakże biorąc pod uwagę okoliczności, w jakich doszło w 1973 r. do " przypisania" w rejestrze gruntów spornej działki do pozycji rejestrowej Parafii ( a okoliczności te wynikają z pism urzędowych ( k.52, k.51 i k.55 tom 2,) oraz pisma ( k.30 i k.85 tom 1), to sam zapis w ewidencji gruntów nie mógł być wystarczający do przyjęcia w sposób niewątpliwy i nie budzący wątpliwości faktu władania przez Parafię sporną działką w dacie 23 maja 1989 r. Należy przyznać rację pełnomocnikowi skarżącej, że organ nadzoru nie wyjaśnił wątpliwości wynikających z zebranego materiału dowodowego, m.in. sprzeczności wynikającej z treści pism Starosty Powiatu G. oraz Wójta Gminy B.) dotyczących władania sporną działką w dniu 23 maja 1989 r. Mając jednakże na uwadze, że bezspornie nie spełniona została jedna z przesłanek przepisu art.60 ust.1 pkt 5 ustawy z 17 maja 1989 r., co zostało wyżej omówione, należy przyjąć, iż organ nadzoru prawidłowo ocenił, iż kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja uwłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Odnosząc się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że skarżący kwestionowali, błędne ich zdaniem, przyjęcie przez organ nadzoru, że akt notarialny z 1959 r. na mocy którego małżonkowie L. nabyli działkę nr [...], obejmował również działkę nr [...] oraz wskazywali, że Parafia Rzymsko – Katolicka władała sporną działką, gdyż stan taki wynika z zapisów w ewidencji gruntów oraz, że na działce w dniu 23 maja 1989 r. znajdował się parking przykościelny. Tymczasem, jak wskazano wyżej, ustawodawca w art.60 ust.1 pkt 5 ustawy z 17 maja 1989 r. ustanowił dla uwłaszczenia wymóg "władania", czyli faktycznego posiadania nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy, a dowodów na tę okoliczność, oprócz twierdzeń, że znajdował się tam parking przykościelny, nie ma w aktach sprawy. Zarzut, że wnioskujący o stwierdzenie nieważności kwestionowanej decyzji nie wykazali tytułu prawnego oraz wskazywane przez skarżącą różnice dotyczące powierzchni działek sprzed podziału i po podziale działki nr [...] nie mogą odnieść skutku, gdy przesłanką uwłaszczenia kościelnej osoby prawnej było "władanie’, a ponadto, gdy postępowanie toczyło się w trybie nadzorczym, którego celem jest zbadanie zaistnienia bądź nie wad z art.156 §1 pkt 2 kpa. Również zarzut dotyczący, według skarżących, mylnego utożsamiania przez organ nadzoru pojęcia "działki" i pojęcia "nieruchomości" nie mógł być skuteczny. Skarżąca bowiem w tej kwestii powołuje się na nieruchomość wpisaną do księgi wieczystej kw nr [...] składającą się m.in. z działki nr [...], lecz należy zauważyć, że jest to wpis uczyniony na podstawie kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji uwłaszczeniowej z 1991 r., a jak wynika z pisma Sądu Rejonowego w G. z dnia[...] maja 2004 r., L. dz. [...], księga ta została założona w 1991 r., natomiast dla oceny możliwości zastosowania art.60 ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. decydujący był stan istniejący w dacie 23 maja 1989 r.
Odnosząc się natomiast do zawartego w skardze oraz w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej z dnia 25 marca 2007 r. zarzutu braku interesu prawnego małżonków T. i S. L. w niniejszym postępowaniu oraz załączonego na tę okoliczność odpisu postanowienia Sądu Okręgowego [...] Wydziału [...] w R. z dnia [...] marca 2006 r. ( sygn. akt [...]) stwierdzić należy, że kwestia ta została jednoznacznie rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 grudnia 2006 r. ( sygn. akt II OSK 995/06), co wynika z uzasadnienia tego wyroku i stanowisko to jest wiążące dla sądu pierwszej instancji ponownie rozpoznającego sprawę. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wskazanego powyżej wyroku stwierdził, że "kwestie ustalenia granic spornej działki nie miały w przedmiotowej sprawie największego znaczenia. Podstawowe znaczenie miało to, czy w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. nieruchomość ta była we władaniu Parafii oraz czy na tej nieruchomości znajdowały się w tej dacie cmentarz lub obiekt sakralny wraz z budynkami towarzyszącymi".
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.