I SA/Wa 302/22

I SA/Wa 302/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-04-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Iwona Kosińska
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1795/22 - Wyrok NSA z 2023-10-13
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] grudnia 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania M.G. (dalej jako "Skarżąca"), od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej jako "Wójt/organ I instancji") z [...] lipca 2021 r., nr [...], odmawiającej przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego – uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i orzekło o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym M.G. (mężem) na okres: od [...] listopada 2021 r. do [...] grudnia 2021 r. w miesięcznej wysokości [...] zł, oraz od [...] stycznia 2022 r. do [...] listopada 2022 r. w miesięcznej wysokości [...] zł.
Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Pismem z [...] czerwca 2021 r., Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego M. A., wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem, bądź rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowaną sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym mężem – M. G., który na mocy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] listopada 2019 r. wydanego na okres do listopada 2022 r., jest okresowo niezdolny do samodzielnej egzystencji.
Decyzją z [...] lipca 20121 r., organ I instancji orzekł o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na męża M. G.. Powodem takiego rozstrzygnięcia było przyjęcie przez organ I instancji, że Skarżąca jako osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty rolniczej z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powinna powstać nie później niż do ukończeniu 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast z orzeczenia o okresowej niezdolności badanego M. G. nie wynika, aby niepełnosprawność powstała w wieku wskazanym w ww. przepisie.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego M. A..
Postanowieniem z [...] października 2021 r. Kolegium zawiesiło z urzędu postępowanie odwoławcze do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w postaci rozpoznania wniosku o zawieszenie prawa Skarżącej do renty.
Postanowieniem z [...] listopada 2021 r. organ podjął zawieszone postępowanie.
Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z [...] grudnia 2021 r., nr [...], Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i orzekło o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną M. G. na okres:
1) od [...] listopada 2021 r. do [...] grudnia 2021 r. w miesięcznej wysokości [...] zł, oraz;
2) od [...] stycznia 2022 r. do [...] listopada 2022 r. w miesięcznej wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium obszernie wyjaśniło w szczególności, że M. G. legitymuje się orzeczeniem o stwierdzeniu okresowej niezdolności do samodzielnej egzystencji, od nadal do listopada 2022 r. (wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z [...] listopada 2019 r. nr akt [...] wydane przez KRUS PT [...]). Powyższe wskazuje, zdaniem organu, na ziszczenie się przesłanki z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 21 lit. e ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającej na legitymowaniu się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności. W ocenie organu fakt, iż niepełnosprawność u M. G. istnieje od listopada 2019 r. nie mogła stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o przepis art. 17 ust. 1b ustawy. Organ przywołał w tym zakresie stanowisko wyrażone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443). Organ zauważył zatem, iż art. 17 ust. 1b ww. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, co orzekł Trybunał w powyższych orzeczeniu. Kolegium zauważyło również, stosownie do treści art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wraz z publicznym ogłoszeniem wyroku przepisy uznane za niezgodne z Konstytucją tracą domniemanie konstytucyjności. Wówczas, w razie orzeczenia o niezgodności z Konstytucją, następuje obalenie domniemania konstytucyjności zakwestionowanej regulacji prawnej, co ma wpływ na praktykę jej dalszego stosowania. Na skutek orzeczenia o niekonstytucyjności aktu normatywnego następuje zmiana stanu prawnego, zaś wszystkie organy państwa mają obowiązek powstrzymania się od stosowania niekonstytucyjnych przepisów ustawy, ponieważ muszą respektować ich charakter prawotwórczy polegający na tym, iż przepis, którego niezgodność z Konstytucją Trybunał stwierdził, traci moc obowiązującą w zakresie stwierdzonej niezgodności.
Następnie Kolegium podniosło, że mając na uwadze ukształtowaną obecnie wykładnię przepisów prawa w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i świadczenia emerytalno-rentowego (renty rolniczej) i wykonując dyspozycję art. 9 k.p.a., także mając na względzie regulację art. 79a k.p.a. poinformowało Skarżącą, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania jednego z tych świadczeń. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty. Zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, co z kolei eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ wyjaśnił, że w dniu 15 października 2021 r. wpłynęło pismo pełnomocnika Skarżącej, w którym to poinformował, że Skarżąca złoży wniosek w organie emerytalno-rentowym (KRUS) o zawieszenie prawa do świadczenia rentowego, a dowód na tę okoliczność zostanie przesłany. Natomiast w dniu 25 października 2021 r. wpłynęło kolejne pismo pełnomocnika, że przesyła w załączeniu kopię złożonego przez mocodawczynię oświadczenia w KRUS Placówka Terenowa w [...], iż Skarżąca rezygnuje z pobierania renty chorobowej, ponieważ otrzyma świadczenie opiekuńcze na męża. W dniu 5 listopada 2021 r. do Kolegium wpłynęło z kolei pismo pełnomocnika Skarżącej, do którego załączono kopię decyzji Prezesa KRUS z [...] października 2021 r., nr [...], o wstrzymaniu od dnia [...] listopada 2021 r. wypłaty renty rolniczej.
Powyższe ustalenia skłoniły Kolegium do wniosku, iż w niniejszej sprawie ustąpiły przyczyny, z powodu których postępowanie odwoławcze zawieszono, dlatego postanowieniem z [...] listopada 2021 r. Kolegium podjęto zawieszone postępowanie w sprawie. Kolegium uznało również, że skoro z dniem [...] listopada 2021 r. wstrzymano wypłatę renty rolniczej, to dopiero z tym też dniem została wyeliminowana negatywna przesłanka wyłączająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. posiadanie przez Skarżącą prawa do okresowej renty rolniczej.
Organ wyjaśnił także, iż w przedmiotowej sprawie z wnioskiem o przyznanie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca zwróciła się do OPS w [...] w dniu [...] czerwca 2021 r. (data wpływu wniosku do organu I instancji). Od dnia [...] listopada 2021 r. wstrzymano Skarżącej wypłatę renty rolniczej, a orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji zostało M. G. przyznane do listopada 2022 r. Mając na względzie powyższe regulacje Kolegium uznało, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje Skarżącej począwszy od [...] listopada 2021 r. do [...] listopada 2022 r. Z kolei, wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na następny rok kalendarzowy podlega ogłoszeniu w drodze obwieszczenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", w terminie do dnia 15 listopada każdego roku. Obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w 2021 r. ogłoszono, że wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 wynosi 1.971,00 zł (M.P z 2020 poz. 1031). Z kolei, obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 ogłoszono, że wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 wynosi 2119,00 zł (M.P z 2021 poz. 1021).
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Kolegium w całości wniosła Skarżącą, reprezentowana przez radcę prawnego M. A., zarzucając jej naruszenie następujących przepisów prawa, tj.:
1) art 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego niezastosowanie i przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] listopada 2021 r. do dnia [...] listopada 2022 r, a nie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od [...] czerwca 2021 r.;
2) art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z niezbędnymi dokumentami wpłynął do organu dopiero pod koniec października 2021 r.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, których rozwinięcie znalazło się w uzasadnieniu skargi, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części oraz o ustalenie na rzecz Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] czerwca 2021 r. Ponadto o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium przychyliło się do wniosku Skarżącej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Podstawę materialną obu kwestionowanych decyzji organów stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności jest zaś decyzja Kolegium z [...] grudnia 2021 r., nr [...], uchylająca zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i orzekająca o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną M. G. na okres: od [...] listopada 2021 r. do [...] grudnia 2021 r. w miesięcznej wysokości [...] zł, oraz od [...] stycznia 2022 r. do [...] listopada 2022 r. w miesięcznej wysokości [...] zł.
Na wstępnie Sąd wyjaśnia, że Kolegium słusznie skorygowało pogląd organu I instancji w zakresie oceny znaczenia momentu powstania niepełnosprawności u M. G. jako nie mający znaczenia dla przyznania wnioskowanego świadczenia. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela powyższy pogląd Kolegium, nie będzie jednak szerzej omawiał tego zagadnienia jako nie mającego znaczenia dla rozstrzygnięcia.
W sprawie nie jest kwestionowane, że z wnioskiem (datowanym na [...] czerwca 2021 r.) o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżąca wystąpiła w chwili, gdy przysługiwało Skarżącej prawo do renty rolniczej wypłacanej z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Rolniczego (dalej jako "KRUS") - w obrocie prawnym funkcjonowała bowiem decyzja Prezesa KRUS z [...] stycznia 2021 r., nr [...], przyznająca Skarżącej rentę rolniczą na okres od [...] listopada 2020 r. do [...] grudnia 2021 r. Skarżąca zrezygnowała z przedmiotowego zasiłku dopiero po złożeniu oświadczenia z [...] października 2021 r., co miało ten skutek, że organ rentowy decyzją z [...] października 2021 r., nr [...], wstrzymał z dniem [...] listopada 2021 r. wypłatę renty rolniczej na rzecz Skarżącej.
Powyższe zostało z kolei natychmiast uwzględnione przez Kolegium, które najpierw podjęło zawieszone postępowania odwoławcze, a następnie wydało [...] grudnia 2021 r. decyzję nr [...], mocą której uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przyznało Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną M. G. na okres: od [...] listopada 2021 r. do [...] grudnia 2021 r. w miesięcznej wysokości [...] zł, oraz od [...] stycznia 2022 r. do [...] listopada 2022 r. w miesięcznej wysokości [...] zł.
Wyjaśnić należy przy tym, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 u.ś.r.). Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 4 u.ś.r., prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony.
Z powyższych przepisów u.ś.r. wynika również, że nie ma znaczenia dla ustalenia początkowej daty ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego sama data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Uszło uwadze Skarżącej, że ustanowiona w art. 24 ust. 2 u.ś.r. zasada, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, wiąże początkowy termin uzyskania prawa nie z momentem złożenia samego wniosku, ale ze złożeniem wniosku wraz z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. By bowiem świadczenie mogło być przyznane muszą być złożone w sprawie także inne dokumenty potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia rodzinnego będącego przedmiotem wniosku, o których mowa w art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f) u.ś.r.
Takim dokumentem umożliwiającym wykazanie przez stronę braku negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego z świadczeniem emerytalno-rentowym – rentą rodzinną, jest właśnie wiążąca organ i wykonalna decyzja właściwego organu rentowego o wstrzymaniu wypłaty renty (art. 110 § 1 i art. 130 § 4 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 2 u.ś.r.). Nie można bowiem przyznać świadczenia pielęgnacyjnego za okres, w którym w obrocie prawnym istnieje ważne uprawienie (decyzja administracyjna) strony do pobierania świadczenia emerytalno-rentowego (w tym przypadku związanego z niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym).
Uwzględniając powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego było zatem ostateczne wstrzymanie wypłaty renty rolniczej.
Na taki sposób interpretacji ww. przepisów wskazuje również orzecznictwo sądów administracyjnych, gdzie podkreślono, że samo złożenie oświadczenia o rezygnacji ze świadczenia mniej korzystnego wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej to świadczenie i o przyznanie świadczenia korzystnego nie jest wystarczające do przyznania świadczenia korzystnego, gdy właściwe przepisy prawa materialnego nie przewidują wydania decyzji z zastrzeżeniem określonego warunku. W takim przypadku konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze wstrzymane albo uchylone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 210/21).
W realiach niniejszej sprawy, taką decyzją (decyzja Prezesa KRUS nr [...]) Skarżąca mogła się wylegitymować dopiero od dnia [...] października 2021 r., kiedy to wydano rozstrzygnięcie w przedmiocie wstrzymania wypłaty renty rolniczej. Skoro zatem w decyzji z [...] października 2021 r. Prezes KRUS wskazał datę od kiedy wstrzymanie wypłaty renty rolniczej następuje, to należało przyjąć, że skutek tejże decyzji następuje właśnie z tym momentem (od [...] listopada 2021 r.). Wobec tego, że decyzja z [...] października 2021 r. stała się wykonalna w listopadzie 2021 r., co oznacza prawidłowo wypełniony dokument w rozumieniu art. 24 ust. 2 u.ś.r., to najwcześniej od [...] listopada 2021 r. możliwe było przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, a nie jak domaga się tego Skarżąca, od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (od [...] czerwca 2021 r.).
Zasadnie zatem Kolegium uznało, że w takiej sytuacji jak w niniejszej sprawie, możliwe jest przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] listopada 2021 r., tj. za okres, w którym Skarżąca nie posiadała już uprawnienia do renty rolniczej.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.