I SA/Wa 3019/22

I SA/Wa 3019/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /sprawozdawca/
Dorota Kozub-Marciniak
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 20 października 2022 r. nr KOC/5680/Go/22 w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezydenta [...] z dnia 30 sierpnia 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz A. K. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem nr KOC/5680/Go/22 z 20 października 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (D.U. 2022, poz. 2000), dalej "kpa". utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy nr 362/SD/2022 z 30 sierpnia 2022 r. zawieszające z urzędu postępowanie w przedmiocie przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...] oz. Nr hip. "[...] ", [...] , dalej "nieruchomość", do czasu przedłożenia do akt sprawy prawomocnego postanowienia o nabyciu praw do spadku po J. D. , uznanego przez sąd powszechny na terytorium Polski.
Postępowanie zainicjowane było wnioskiem T. L. działającym również w imieniu pozostałych współwłaścicieli nieruchomości z 2 września 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej. Nieruchomość położona była na terenie działania dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (D.U. 1945, poz. 279 dalej dekret"). Orzeczeniem administracyjnym z 22 stycznia 1951 r. nr PN/6864/50/U Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie odmówiono przyznania prawa własności czasowej w odniesieniu do działki nr [...] . SKO w Warszawie uchyliło tę decyzję na mocy decyzji z 5 sierpnia 2015 r. nr KOC/40/GO/14.
Organ prowadził dalej postępowanie z udziałem spadkobierców dawnych współwłaścicieli nieruchomości tj. J. H. , M. G. , M. P. , M. L. , J. L. , I. P., B.L.. oraz J. D.. [...] września 2020 r. zmarła J. D. . Pełnomocnik stron złożył do akt odpis wielojęzycznego aktu zgonu strony oraz dokument Grant of Probate z 12 grudnia 2020 r. wraz z tłumaczeniem na język polski. Wg pełnomocnika dokument ten stwierdza, że jedynym spadkobiercą po zmarłej jest jej syn J. L. będący już stroną postępowania. 13 grudnia 2021 r. złożono testament zmarłej (kopia), sporządzony w języku angielskim wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Pełnomocnik wskazał, że dokument ten wraz z dokumentem Grand of Probate jest orzeczeniem sądu państwa obcego wydanym w sprawie cywilnej i podlega uznaniu z mocy samego prawa na podstawie art. 1145 ustawy z 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (D.U. 2021, poz. 1805), dalej "kpc".
Postanowieniem z 30 sierpnia 2022 r. organ zawiesił postępowanie w sprawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa.
SKO rozpoznając zażalenie od tego postanowienia wskazało że:
- zgodnie z art. 7 ust 1 dekretu stronami postępowania dekretowego są właściciele nieruchomości a gdy Ci nie żyją ich następcy prawni;
- wylegitymowanie się postanowieniem o stwierdzeniu praw do spadku po zmarłym właścicielu jest zagadnieniem wstępnym uzasadniającym zawieszenie postępowania;
- w niniejszej sprawie nie zostało wykazane następstwo prawne po J. D. .
W aspekcie ostatniej kwestii SKO uznało, że przedłożony przez pełnomocnika dokument Grant of Probate, który został wydany przez Sąd Wyższej Instancji dla Anglii i Walii stwierdza, że "testament J. D. został uznany i zarejestrowany przed Sądem Wyższej Instancji (...). Administrowanie masą spadkową po J. D. zostało przyznane Wykonawcy: J. L. (...)". Zdaniem SKO z dokumentu tego wynika, że testament został uznany i zarejestrowany przed właściwym sądem brytyjskim oraz że ustanowiono wykonawcę testamentu.
W testamencie z 7 listopada 1985 r. J. D. ustanowiła swego syna J. L. a w przypadku jego śmierci W. S. jako wykonawców testamentu. Po pokryciu kosztów pogrzebu i kosztów testamentowych cały majątek ruchomy i nieruchomy niezależnie od tego gdzie się znajduje zapisała mężowi A. D. . W przypadku gdy mąż umrze przed nią, testatorka cały swój majątek zapisała synowi J. L. a w przypadku gdy on umrze jego dzieciom A. L. i J. L. w częściach równych.
Powołując art. 1145 kpc SKO wskazało, że nie ma uprawnień do ustalania skutków prawnych w sprawach należących do drogi cywilnoprawnej, Przy ocenie orzeczenia sądu państwa obcego organ działa na podstawie art. 76 § 1 kpa. Z żadnego ze złożonych dokumentów nie wynika, która z osób wymienionych w testamencie została spadkobiercą. Syn zmarłej został wskazany jako wykonawca testamentu. Zdaniem SKO przypisanie dokumentowi wydanemu prze sąd państwa obcego skutku w postaci stwierdzenia nabycia spadku wykracza poza jego literalną treść.
Jak wynika z art. 1145 kpc orzeczenia sądów obcych podlegają uznaniu z mocy ustawy o ile nie zachodzą przeszkody wymienione w art. 1146 kpc. Zgodnie z nim orzeczenie nie podlega uznaniu jeżeli nie jest prawomocne w państwie w którym zostało wydane. Dokument Grant of Probate nie stwierdza, że jest to orzeczenie prawomocne zgodnie z prawem państwa wydania. Stwierdza, że w celu potwierdzenia informacji w nim zawartych konieczny jest kontakt telefoniczny.
Poza tym SKO stwierdziło, że postępowanie o przyznanie własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) nie należy do spraw o prawa rzeczowe na nieruchomości czy o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej – art. 11071kpc w zw. z art. 1146 § 1 pkt 2 kpc). W związku z tym sprawa o żądanie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nie jest sprawą należącą do wyłącznej jurysdykcji krajowej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła skarżąca A. K. , zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 kpa w sytuacji nie występowania zagadnienia wstępnego uzasadniającego zawieszenie postępowania.
Wniosła o uchylenie obu postanowień i zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu zaprzeczyła konieczności uzyskiwania orzeczenia sądu polskiego twierdząc, że złożone dokumenty są wystarczające do ustalenia kręgu spadkobierców. Powołała art. 1145 kpc a nadto art. 1107 1 kpc wskazując, że zmarła nie pozostawiła żadnych nieruchomości na terenie Polski, co uzasadniałoby konieczność stwierdzania praw do spadku przez sąd polski. Roszczenie dekretowe nie jest prawem rzeczowym, gdyż to powstanie dopiero po jego wpisie do księgi wieczystej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty jak w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest zasadna choć z innych przyczyn niż w niej wskazane.
Zasadą jest, że organ II instancji rozpoznaje sprawę, która była przedmiotem oceny przez organ I instancji. Oznacza to, że nie ma kompetencji do zmiany podstawy faktycznej leżącej u podstaw zawieszenia postępowania przez organ I instancji. Podstawę faktyczną do zawieszenia postępowania była konieczność wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o uznanie na terenie Polski orzeczenia sądu państwa obcego.
W tym zakresie w pierwszej kolejności ocenie podlega czy nie mamy do czynienia z sytuacją wyłącznej jurysdykcji sądu polskiego gdyż w takiej sytuacji konieczne byłoby stwierdzenie praw do spadku przez sąd polski. Zgodnie z art. 11071 kpc wyłączna jurysdykcja krajowa dotyczy między innymi spraw o prawa rzeczowe na nieruchomości. Pojęcie nieruchomości ma znaczenie określone w art. 46 § 1 kodeksu cywilnego. Sprawami o prawa rzeczowe na nieruchomości są sprawy: o zasiedzenie (art. 609–610); dotyczące zarządu związanego ze współwłasnością lub użytkowaniem (art. 611–616); o zniesienie współwłasności (art. 617–625); o ustanowienie drogi koniecznej i służebności przesyłu (art. 626). oraz sprawy rozpoznawane w postępowaniu wieczystoksięgowym, (art. 6261–62613) należą do wyłącznej jurysdykcji krajowej. Wyłączną jurysdykcją krajową objęte są także sprawy o zarząd nieruchomością wspólną uregulowane w ustawie o własności lokali podlegające rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym (np. rozstrzygnięcie przez sąd w przypadku braku zgody wymaganej większości na dokonanie czynności zgodnie z art. 24 ustawy o własności lokali).
Zgodnie bowiem z art. 41 ust. 1 prawa prywatnego międzynarodowego własność i inne prawa rzeczowe podlegają prawu państwa w którym znajduje się ich przedmiot (por. Małgorzata Manowska (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Tom II. Art. 478-1217).
Żądanie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości nie jest sprawą o prawo rzeczowe na nieruchomości. Zwrócić przy tym należy uwagę, że kodeks postępowania cywilnego dopuszcza jurysdykcję krajową do spraw spadkowych jeżeli spadkodawca był obywatelem polskim lub miał miejsce zamieszkania lub pobytu w Polsce – art. 1108 § 1 kpc, a w przypadku gdy miejsce zamieszkania spadkodawcy nie było na terenie Polski jeżeli majątek spadkowy albo znaczna jego część znajdowała się na terenie Polski (art. 118 § 2 kpc).
W skład spadku nie wchodzi majątek znajdujący się w Rzeczypospolitej Polskiej, lecz jedynie roszczenie o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego). Nie jest więc to sprawa o prawa rzeczowe do nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej (por. wyrok WSA w Warszawie z 8 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 2066/04, od którego skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem NSA z 18 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 300/06). Dlatego nie mamy w tym wypadku do czynienia z wyłączną jurysdykcją sądu polskiego gdyż ani sprawa o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego ani sprawa o stwierdzenie praw do spadku nie mieści się w katalogu spraw zastrzeżonych do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich, a zatem, na mocy art. 1145 kpc generalnie zastosowanie miałby w tym wypadku art. 1145 kpc.
Skoro tak to nie było podstaw do wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania do czasu uzyskania postanowienia o uznaniu orzeczenia sądu państwa obcego. W konsekwencji organ w sposób wadliwy zawiesił postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa do czasu uzyskania orzeczenia wydanego przez sąd powszechny. Nie występowało w tej sprawie tego rodzaju zagadnienie wstępne.
Obowiązkiem organu była natomiast ocena czy zachodzą przesłanki do uznania z mocy prawa orzeczenia sądu państwa obcego.
Art. 1145 kpc stanowi, że orzeczenia sądów państw obcych wydane w sprawach cywilnych podlegają uznaniu z mocy prawa, chyba że istnieją przeszkody określone w art. 1146. Zgodnie z nim orzeczenie nie podlega uznaniu, gdy:
1) nie jest prawomocne w państwie, w którym zostało wydane;
2) zapadło w sprawie należącej do wyłącznej jurysdykcji sądów polskich;
3) pozwanemu, który nie wdał się w spór co do istoty sprawy, nie doręczono należycie i w czasie umożliwiającym podjęcie obrony pisma wszczynającego postępowanie;
4) strona w toku postępowania była pozbawiona możności obrony;
5) sprawa o to samo roszczenie między tymi samymi stronami zawisła w Rzeczypospolitej Polskiej wcześniej niż przed sądem państwa obcego;
6) jest sprzeczne z wcześniej wydanym prawomocnym orzeczeniem sądu polskiego albo wcześniej wydanym prawomocnym orzeczeniem sądu państwa obcego, spełniającym przesłanki jego uznania w Rzeczypospolitej Polskiej, zapadłymi w sprawie o to samo roszczenie między tymi samymi stronami;
7) uznanie byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (klauzula porządku publicznego).
Przeszkody wymienione w § 2 i 3 tego przepisu nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Z kolei art. 1147 § 1 kpc stanowi, że osoba powołująca się na uznanie orzeczenia sądu państwa obcego ma obowiązek przedstawienia: urzędowego odpisu orzeczenia; dokumentu stwierdzającego, że orzeczenie jest prawomocne, chyba że prawomocność orzeczenia wynika z jego treści; uwierzytelnionego przekładu na język polski dokumentów wymienionych w pkt 1 i 2 oraz w § 2.
Przy czym w razie wątpliwości czy dany akt podlega uznaniu czy też nie, zgodnie z art. 1148 kpc każdy kto ma w tym interes prawny może wystąpić do sądu z wnioskiem o ustalenie, że orzeczenie sądu państwa obcego podlega albo nie podlega uznaniu. Do wniosku należy dołączyć dokumenty wymienione w art. 1147 (w przypadku żądania uznania) a do wniosku że orzeczenie nie podlega uznaniu urzędowy odpis orzeczenia wraz z jego uwierzytelnionym przekładem na język polski.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej przedstawił dwa dokumenty z czego jeden jest potwierdzoną za zgodność przez adwokata kopią dokumentu wydanego przez Sąd Wyższej Instancji dla Anglii i Walii Grand od Probate (opisany wyżej) oraz poświadczona za zgodność kopią testamentu.
Sąd w pełni akceptuje wywody organu, że dokument wydany przez sąd a przedstawiony jako stanowiący podstawę ustalenia praw do spadku nie jest jednoznaczny gdyż określa wykonawcę testamentu a co do spadkobrania nie wiadomo czy doszło do powołania do spadku syna zmarłej z mocy zatwierdzonego przez sąd testamentu abstrahując od tego, że akt sądu państwa obcego nie wskazuje o jakim testamencie mowa. Poza tym nie ma na akcie tym mowy o jego prawomocności a jedynie odsyła się do kontaktu telefonicznego, co w świetle art. 1146 kpc budzi wątpliwości co do możliwości uznania przez organ dokumentu obcego.
W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, organ powinien wezwać pełnomocnika (profesjonalista) do złożenia dokumentu państwa obcego prawomocnego i w przypadku gdyby było prawomocne oceny czy na jego podstawie mamy do czynienia ze wskazaniem w sposób nie budzący wątpliwości kto jest spadkobiercą, zgodnie z ogólnymi zasadami oceny dowodów wyrażonymi w art. 80 kpa. W przypadku nie uzyskania na dokumencie państwa obcego klauzuli prawomocności, oczywiste jest w świetle art. 1146 § 1 pkt 1 kpc, że orzeczenie nie podlega uznaniu z mocy prawa. Inicjatywa przedstawienia dowodów uzasadniających uznanie orzeczenia sądu państwa obcego, zgodnie z art. 1147 kpc stosowanym odpowiednio w procedurze administracyjnej z powodu braku tego rodzaju uregulowań w tej procedurze spoczywa na podmiocie zainteresowanym. Zgodnie z tym przepisem osoba powołująca się na uznanie jest zobowiązana przedstawić urzędowy odpis orzeczenia, dokument stwierdzający, że orzeczenie jest prawomocne, chyba że prawomocność wynika wprost z jego treści oraz uwierzytelniony przekład dokumentów wymienionych wyżej. Ponieważ przepisy dotyczące uznania znajdują się w uregulowaniach ustawy kodeks postępowania cywilnego natomiast w niniejszej sprawie mamy do czynienia z postępowaniem o charakterze administracyjnym, zdaniem Sądu, obowiązkiem organu było pouczenie o konieczności złożenia konkretnych dowodów.
Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i 119 pkt 3 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ut. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (D.U 2015, poz. 1804 ze zm.) zasądzając od organu na rzecz skarżącej 100 zł tytułem uiszczonego wpisu i 480 zł tytułem zwrotu kosztów udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, mając na względzie ww wykładnię prawa przeprowadzi wskazane wyżej czynności i oceni czy strona zainteresowana wykazała stosownymi dokumentami następstwo prawne po zmarłej osobie a jeżeli to nie nastąpi zawieszenie tego postępowania do czasu ich wskazania.