I SA/Wa 301/19

I SA/Wa 301/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-05-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-02-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Sawa
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 345/20 - Wyrok NSA z 2023-02-22
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
par. 5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędziowie: WSA Monika Sawa WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2019 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w J. i W. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2018r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2018r. Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Powołaną wyżej decyzją Wojewoda [...] umorzył wszczęte na wniosek E. L., W. J. i M. G. postępowanie o stwierdzenie, że nieruchomość położona w P., obręb [...] obejmująca dawne parcele katastralne nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] z majętności [...] stanowiąca byłą własność S. M. w zakresie objętym planem parcelacyjnym sporządzonym w dniu [...] maja 1935r. za wyjątkiem działek oznaczonych w planie nr [...] i [...] przez mierniczego przysięgłego M. K., zatwierdzonym orzeczeniem Starosty Powiatowego w P. z dnia [...] listopada 1935r. Nr [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) powołując się na brak interesu prawnego wnioskodawców do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie takiego postępowania.
W. S. I [...] Sp. z o.o. oraz M. T. wnieśli odwołanie od tej decyzji, zarzucając Wojewodzie błędną ich zdaniem ocenę interesu prawnego wnioskodawców.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wszystkie nieruchomości ziemskie nim objęte przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Państwa. Z kolei rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10. poz. 51) w § 5 ustanawiało tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Strona kwestionująca przejęcie majątku mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Organem właściwym do orzekania w tym zakresie w pierwszej instancji były wojewódzkie urzędy ziemskie (obecnie wojewodowie).
Wnioskodawcą w postępowaniu dotyczącym oceny podpadania nieruchomości pod przepisy dekretu może być tylko osoba, której dekret nadaje uprawnienia do złożenia takiego wniosku. W toku postępowania wnioskodawcy wywodzili swój interes prawny z faktu zawarcia ze spadkobiercami S. M. umów sprzedaży praw spadkowych, sporządzonych w formie aktów notarialnych z dnia [...] lipca 2006 r. Rep. [...], z dnia [...] listopada 2004 r. Rep. [...] oraz z dnia [...] lipca 2006r. Rep. [...] i [...].
Zdaniem organu nie można zgodzić się z wnioskodawcą, który stoi na stanowisku, że we wszystkich sytuacjach należy zrównać zakres uprawnień nabywcy spadku z prawami spadkobiercy.
Przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie spełniające kryteria określone w art. 2 ust. 1 dekretu, w tym nieruchomości stanowiące w dniu wejścia u życie dekretu własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych (art. 2 ust. 1 lit. e dekretu). Na podstawie § 5 rozporządzenia uprawnione osoby mogły złożyć wniosek o stwierdzenie, że nieruchomość nie podlegała pod działanie przepisów dekretu. Jak wynika z przepisów dekretu i rozporządzenia, uprawnienie takie przysługiwało byłym właścicielom przejętych majątków. Zatem tylko oni mogli złożyć wnioski w sprawie zbadania czy przejęta na rzecz Państwa nieruchomość ziemska podlegała pod przepisy dekretu. Ograniczenie podmiotów uprawnionych potwierdza art. 17 dekretu, który przewidywał dla wywłaszczonych właścicieli lub współwłaścicieli nieruchomości ziemskich (i tylko dla nich), możliwość otrzymania samodzielnego gospodarstwa rolnego poza obrębem powiatu, w którym znajdował się wywłaszczony majątek. W przypadku nieskorzystania z tego prawa, przysługiwało im zaopatrzenie miesięczne w wysokości uposażenia urzędnika państwowego VI grupy, a więc świadczenie o charakterze osobistym, ściśle związanym z osobą uprawnioną, które nie dotyczy praw zbywalnych w rozumieniu art. 30 § 4 k.p.a. Wynika z tego, że dekret - akt o charakterze szczególnym, który musi być interpretowany ściśle, w kontekście wniosku z § 5 rozporządzenia, możliwości otrzymania gospodarstwa zastępczego lub zaopatrzenia miesięcznego, odnosi się wyłącznie do uprawnień właścicieli lub współwłaścicieli przejętych majątków. Wydanie rozstrzygnięcia w sprawie podpadania danej nieruchomości pod przepisy dekretu kończy postępowanie o charakterze rewindykacyjnym. Możliwość byłych właścicieli i współwłaścicieli do złożenia wniosków na podstawie § 5 rozporządzenia wyraża uprawnienie reprywatyzacyjne, o którym nie może być mowy w odniesieniu do nabywcy spadku. Chodzi bowiem o osoby, które zostały pozbawione prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Przyjęcie odmiennej interpretacji przeczyłoby idei powrotu nieruchomości do byłych właścicieli (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt 1 ACa 2/14. LEX nr 1458955).
Zdaniem organu wolą ustawodawcy było, aby z możliwości jaką daje § 5 rozporządzenia korzystał ściśle określony krąg podmiotów - byli właściciele lub współwłaściciele majątków przejętych na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Przepisy dekretu i rozporządzenia nie posługują się w swojej treści pojęciami następcy prawni, czy nabywcy spadku, których z przejętą nieruchomością nic nie wiąże - ani finansowo ani emocjonalnie. Nie można uznać, że skoro prawo do złożenia wniosku na podstawie § 5 rozporządzenia nie mieści się w żadnej kategorii praw określonych w przepisie art. 922 Kc. to wchodzi w skład spadku. Uprawnienia przysługujące uprawnionemu i niezrealizowane do jego śmierci są z mocy art. 922 § 2 Kc wyłączone ze spadku. Dlatego umowy sprzedaży praw spadkowych nie uprawniają wnioskodawców do wszczęcia postępowania w zakresie objętym złożonym wnioskiem. Przedstawione stanowisko zgodne jest z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 87/17. z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 597/17. z dnia I I maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1713/17. z dnia 19 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1391/17. oraz z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 513/18).
Minister podniósł, że postępowanie administracyjne, zgodnie z zasadą skargowości, może być wszczęte jedynie na wniosek strony, czyli osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. Zatem w przypadku, gdy postępowanie zostało wszczęte na wniosek podmiotu nieuprawnionego, zachodzi bezprzedmiotowość postępowania uzasadniająca jego umorzenie na podstawie art 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1833/11. oraz z dnia 16 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 2980/12).
Biorąc pod uwagę poczynione rozważania organ odwoławczy uznał, że ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji były prawidłowe, a podjęte rozstrzygnięcie zasadne.
Odnosząc się do podniesionych w odwołaniu zarzutów Minister zauważył, że sprowadzają się one do zakwestionowania dokonanej przez organ pierwszej instancji interpretacji powołanych przepisów, którą to interpretację organ drugiej instancji w pełni podziela.
Natomiast odnośnie twierdzenia odwołujących się jakoby rozstrzygnięcie Wojewody naruszało zasadę zaufania do władzy publicznej Minister zauważył, że zasada ta określa sposób prowadzenia postępowania przez organ administracji w jego toku, nie pozwala zaś na zakwestionowanie kierunku rozstrzygnięcia, którego motywy bazować muszą na obowiązujących przepisach prawa. Sama konstrukcja instytucji umorzenia postępowania wymaga uprzedniego wszczęcia postępowania, a zatem i jego prowadzenia, przy czym obowiązujące przepisy nie wskazują żadnego przedziału czasu, w który miałoby ono zostać dokonane - organ zobowiązany jest umorzyć postępowanie, w chwili, gdy wyjdzie na jaw jego bezprzedmiotowość. Organ podkreślił, że decyzja wydana w postępowaniu wszczętym bez stosownego wniosku osoby uprawnionej obarczona byłaby wadą uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Minister nie podzielił również zdania odwołujących się, jakoby niedopuszczalna była jakakolwiek zmiana interpretacji obowiązujących przepisów, zwłaszcza gdy są one niejasne, jak ma to miejsce na gruncie dekretu, którego wykładnia - zarówno dokonywana przez organy administracji, jak i sądownictwo administracyjne - zmieniała się wielokrotnie. Nie można podzielić zdaniem organu stanowiska skarżących, jakoby sam fakt udziału w postępowaniu osób, którym przysługuje status strony, wykluczał możliwość umorzenia postępowania wszczętego bez wniosku osoby uprawnionej. Przyjęcie takiego wniosku stałoby w sprzeczności z zasadą skargowości, zgodnie z którą postępowanie administracyjne może być wszczęte jedynie na wniosek strony, czyli osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. zaś okoliczność wszczęcia postępowania bez takiego wniosku powoduje bezprzedmiotowość postępowania uzasadniającą jego umorzenie na podstawie art 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1833/11. oraz z dnia 16 maja 2014 r. sygn. akt II OSK 2980/12).
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli [...] Sp. z o.o. z siedzibą w J. i W. S. zarzucając jej:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 28 k.p.a., art. 30 ust. 4 k.p.a., art. 922 § 1 i § 2 k.c., art. 1051 i art. 1053 k.c., w zw. z art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i zainicjowania w ten sposób procedury z § 5 rozporządzenia, jest uprawnieniem przypisanym do określonej osoby (właściciela nieruchomości z chwili przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa) i jako takie jest wyłączone ze spadku i nie może również być skutecznie zbyte (jako część spadku) na podstawie umowy zbycia spadku, a w konsekwencji niezasadne utrzymanie w mocy decyzji Wojewody;
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 4 k.p.a. i art. 28 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji Wojewody zamiast uchylenia tej decyzji, i powielenie tym samym błędu organu I instancji, polegającego na umorzeniu postępowania z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość wynikającą z wszczęcia postępowania na wniosek nieuprawnionego - zdaniem organu - podmiotu, w sytuacji, gdy wnioski inicjujące postępowanie w niniejszej sprawie złożone zostały przez uprawnione podmioty (nabywców spadku po byłym właścicielu), a ponadto w gronie uczestników postępowania znajdowały się inne podmioty uprawnione (spadkobiercy byłego właściciela), których stanowisko było tożsame ze stanowiskiem pierwotnych wnioskodawców i którzy żądanie wniosku popierali;
2. naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji Wojewody, mimo iż Wojewoda niesłusznie umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uzasadnieniem rzekomego braku statusu stronu po stronie wnioskodawców, mimo jego wszczęcia i prowadzenia przez okres ponad 10 lat, a tym samym prowadził postępowanie w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, i to w sposób rażący;
3. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób uniemożliwiający ustalenie, który z zawartych przez Ministra w uzasadnieniu decyzji poglądów prawnych ostatecznie zdecydował o przyjęciu przez Ministra, iż nabywcy spadku po dawnym właścicielu ziemskim nie mogą skutecznie zainicjować postępowania z § 5 rozporządzenia w celu stwierdzenia, że nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej: czy to, że uprawnienie do złożenia takiego wniosku przysługiwało, jako uprawnienie osobiste i niedziedziczne, jedynie właścicielowi/współwłaścicielowi nieruchomości w chwili wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, czy też to, że uprawnienie to, mimo że wchodzące w skład spadku - nie może być skutecznie przeniesione na inny podmiot umową zbycia spadku.
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i jednocześnie - na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. o zobowiązanie organu I instancji do merytorycznego rozpoznania złożonych w sprawie wniosków o stwierdzenie niepodpadania gruntów pod działanie dekretu o reformie rolnej, w terminie 21 dni od dnia zwrotu akt organowi, i zaniechania dalszego umarzania postępowania pierwszej instancji na podstawie twierdzenia, iż postępowanie wszczęte zostało na podstawie wniosku podmiotu nieuprawnionego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i jednocześnie - na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. o zobowiązanie organu II instancji do merytorycznego rozpoznania złożonego odwołania, poprzez uchylenie decyzji organu I instancji, w terminie 21 dni od dnia zwrotu akt organowi. Ponadto wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2018 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] o umorzeniu postępowania w przedmiocie wydania decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945, Nr 10, poz. 51, ze zm., dalej również jako rozporządzenie) w całości jako bezprzedmiotowe.
Powodem umorzenia postępowania było uznanie przez organy, że wnioskodawcy W. J., E. L. i M. G., a następnie W. S., [...] Sp. z o.o. - jako nabywcy udziału w spadku po właścicielu przejętej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości - nie mają interesu prawnego, który pozwoliłby na przypisanie im przymiotu strony postępowania o wydanie decyzji na podstawie § 5 ww. rozporządzenia z 1 marca 1945 r.
W ocenie Sądu stanowisko organów, co do zaistnienia w rozpatrywanej sprawie przesłanki umorzenia postępowania, jest prawidłowe.
Skarżący swojej legitymacji upatrywali w skutku aktów notarialnych dotyczących kupna udziałów w spadku po S. M. od jego spadkobierców. Z akt sprawy wynika, że W. J., E. L. i M. G., a następnie W. S. i [...] Sp. z o.o. domagali się wszczęcia postępowania administracyjnego o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia wydanego w wykonaniu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W myśl art. 2 ww. dekretu, z dniem jego wejścia w życie, wszystkie nieruchomości ziemskie nim objęte przeszły z mocy prawa, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa. W konsekwencji z dniem 13 września 1944 roku dekret wywołał skutki rzeczowe, w postaci przejścia wymienionych w nim nieruchomości z mocy prawa, na własność państwa.
Jednocześnie w § 5 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. przewidziano możliwość wystąpienia z wnioskiem o ustalenie, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych (wyroki WSA w Warszawie przywołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) utrwalił się pogląd, że tryb przewidziany w § 5 ww. rozporządzenia był i jest uruchamiany w przypadkach spornych, gdy właściciel nieruchomości (bądź jego spadkobierca) uważał, że jego nieruchomość, z takich czy innych względów, nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i powinna zostać wyłączona spod działania tego przepisu - czyli nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej w części, bądź w całości. Przepis ten stanowi podstawę żądania przez właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców ustalenia w formie decyzji administracyjnej, czy dana nieruchomość objęta była działaniem przepisów tego dekretu. Dopuszczalność orzekania przez właściwe organy administracji publicznej w drodze decyzji administracyjnej, w opisanym wyżej zakresie, służy zatem ochronie prawa własności właścicieli nieruchomości (ich spadkobierców), które przejęte zostały przez państwo, na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 302/10). Powołany pogląd, Sąd w składzie orzekającym w całości podziela.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy wszczęcia postępowania i wydania decyzji w trybie § 5 rozporządzenia, nie domaga się dawny właściciel znacjonalizowanej nieruchomości lub jego spadkobierca, lecz osoby, które na podstawie umów sprzedaży nabyły od spadkobierców dawnego właściciela nieruchomości prawa spadkowe. Sąd podziela stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, że umowy cywilne, mocą której spadkobiercy dawnego właściciela nieruchomości sprzedali skarżącym przysługujące im prawa - udziały spadkowe, nie uprawniają ich do występowania w postępowaniu o wydanie decyzji w trybie § 5 rozporządzenia. Podkreślenia wymaga fakt, że zbycie statusu strony dla potrzeb postępowania administracyjnego nie jest możliwe, gdyż przysługujące stronie uprawnienie do występowania z wnioskiem o ocenę legalności orzeczenia administracyjnego należy do grupy praw i obowiązków o charakterze publicznoprawnym, które z uwagi na swój podmiotowy charakter nie mogą być przeniesione w drodze czynności cywilnoprawnej na inne podmioty. Ponadto interes prawny w postępowaniu administracyjnym musi wynikać z konkretnych przepisów prawa materialnego. Żądanie zgłoszone w trybie § 5 ww rozporządzenia nie jest uprawnieniem materialnoprawnym ze sfery prawa cywilnego, jak również nie ma normy prawa materialnego dającej podstawę do przenoszenia tego uprawnienia.
Podnieść trzeba, że w dacie zawarcia kolejnych umów sprzedaży z dnia [...] listopada 2004r., z dnia [...] lipca 2006r., z dnia [...] lipca 2006r., z dnia [...] listopada 2014r., z dnia [...] grudnia 2014r., z dnia [...] kwietnia 2015r., z dnia [...] sierpnia 2015r. spadkobiercom dawnego właściciela znacjonalizowanej nieruchomości – S. M., nie przysługiwało prawo własności, ponieważ prawo to zostało dawnemu właścicielowi odjęte w wyniku nacjonalizacji. W tej dacie spadkobiercom dawnego właściciela przysługiwało jedynie - wynikające ze spadkobrania - uprawnienie do złożenia wniosku o kontrolę legalności nacjonalizacji nieruchomości, przejętej od jego poprzednika prawnego. Sukcesja ta wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa materialnego (art. 922 i nast. kodeksu cywilnego) i z mocy wyraźnego brzmienia art. 30 § 4 k.p.a. jest skuteczna na gruncie prawa administracyjnego.
Takiej skuteczności nie ma natomiast umowa cywilnoprawna, co wynika z tego, że strony stosunku administracyjnego nie są równorzędnymi podmiotami.
W konsekwencji, powołane umowy sprzedaży w dacie ich zawarcia mogłyby wywołać skutek jedynie w postaci przeniesienia uprawnień do udziału w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie, że dana nieruchomość podpada bądź nie podpada pod przepisy dekretu o reformie rolnej. Analizowane umowy sprzedaży, sporządzone w formie aktów notarialnych nie przeniosły na nabywców tytułu "osoby pozbawionej własności" lub jej spadkobiercy. Dekret odnosił się jedynie do właścicieli majątków – nieruchomości ziemskich, którego nabycie na podstawie umowy sprzedaży nie nastąpiło, bowiem w skład spadku taki majątek po S. M. nie wchodził. Przedmiotem umów były zaś jedynie roszczenia rewindykacyjne. Nie wynika z nich bowiem by w skład spadku wchodziły nieruchomości, prawo użytkowania wieczystego czy też inne składniki.
Skoro przeniesienie roszczeń o stwierdzenie, że nieruchomość nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie jest dopuszczalne, to zasadnym było umorzenie postępowania - w związku z brakiem istnienia przymiotu strony u skarżących.
Podsumowując, Sąd uznał, że organy orzekające w niniejszej sprawie wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy jej rozstrzyganiu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uzasadnił przekonująco swoje stanowisko zyskując całkowitą aprobatę Sądu. Wprawdzie zbędne stały się wywody dotyczące art. 17 dekretu wskazującego na możliwość uzyskania przez właściciela znacjonalizowanego majątku świadczenia osobistego, jednakże z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jasno wynika, że organ II instancji uznał, że uprawnienie do złożenia wniosku w trybie § 5 rozporządzenia przysługuje wyłącznie właścicielowi bądź współwłaścicielowi, nie zaś nabywcy praw do spadku w drodze czynności cywilnoprawnej. Powołanie się na art. 17 prawdopodobnie służyło wzmocnieniu stanowiska organu co do zasadności umorzenia postępowania.
Jedynie na marginesie dodać należy, że Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 marca 2010 r., sygn. P 107/08 wskazał, że konieczność uzyskania decyzji administracyjnej na podstawie § 5 rozporządzenia z 1945 r., uznawana jest w większości wypadków za wymóg prejudycjalny dla dochodzenia przed sądami powszechnymi ochrony praw rzeczowych osób, których nieruchomości przejęto w sposób wadliwy. Trybunał stwierdził nadto, że nieuprawnione jest przyznawanie § 5 rozporządzenia z 1945 r. szerszego zakresu zastosowania niż przeprowadzenie reformy rolnej, przepis ten regulował wyłącznie postępowanie w ramach działań nacjonalizacyjnych, jakimi było przeprowadzenie reformy rolnej. Zatem nawiązując do dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. podkreślić należy, że posługuje się on jedynie instytucją własności i współwłasności osób fizycznych lub prawnych, stwierdzając, że wszystkie nieruchomości ziemskie przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa. Innymi słowy nie jest uprawnione przyznanie § 5 rozporządzenia z 1945 r. szerszego zakresu zastosowania, niż wskazane w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej – tj. w przepisie art. 2 ust.1 lit. e dekretu, dotyczącego jedynie własności.
W przypadku wadliwego przejęcia nieruchomości mogą powstać roszczenia, które winny służyć naprawieniu dziejowych krzywd poniesionych przez przed dekretowych właścicieli. Rzecz jasna w sprawach rozpoznawanych przed sądami powszechnymi są one uprawnione do badania ważności umów, którego to uprawnienia nie mają ani organy administracji publicznej ani sądy administracyjne.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi uznać należy za prawidłowe stanowisko Ministra, że fakt udziału w niniejszym postępowaniu osób, którym przysługuje przymiot strony nie wyklucza umorzenia postępowania zainicjowanego przez osobę nieuprawnioną. Postępowanie administracyjne może być bowiem zgodnie z zasadą skargowości wszczęte na wniosek strony tj. osoby mającej legitymację procesową w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wszczęcie postępowania bez wniosku takiej osoby powoduje, że musi ono zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Okoliczność prowadzenia niniejszego postępowania przez okres ponad 10 lat jest oczywiście naganna w świetle przepisów kodeksu postępowania administracyjnego określających terminy załatwienia sprawy, jednakże przekroczenie tych terminów nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że tego rodzaju uchybienie nie może mieć wpływu na wynik sprawy, a ponadto wnioskodawcy przysługują w takiej sytuacji uprawnienia do złożenia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.