I SA/Wa 3005/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-04-26
NSAAdministracyjneWysokawsa
reprywatyzacjanieruchomości warszawskiedekretprawo administracyjnepostępowanie administracyjneuchylenie decyzjiprawa nabyteKomisja do spraw reprywatyzacji

WSA w Warszawie uchylił decyzję Komisji ds. reprywatyzacji, uznając, że stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej z 2015 r. było błędne z uwagi na ugruntowane orzecznictwo dotyczące zbywalności praw dekretowych w dacie wydania pierwotnej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, która stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2015 r. Sąd uznał, że Komisja błędnie zinterpretowała przepisy, opierając się na późniejszym orzecznictwie NSA, które zmieniło dotychczasową, ugruntowaną linię orzeczniczą dotyczącą zbywalności praw dekretowych. W dacie wydania pierwotnej decyzji reprywatyzacyjnej, nabywcy praw dekretowych byli powszechnie uznawani za strony postępowania, a ich nabycie nie stanowiło rażącego naruszenia prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 26 października 2022 r., która stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 27 marca 2015 r. dotyczącej ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości przy ul. [...]. Komisja uznała, że decyzja Prezydenta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ prawa i roszczenia dekretowe spółki "[...]" S.A. nie mogły być przedmiotem umowy sprzedaży na rzecz spółki "[...]" Sp. z o.o., a tym samym nabywca nie miał interesu prawnego w postępowaniu reprywatyzacyjnym. Komisja oparła swoje stanowisko na nowszych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2022 r., które zmieniły dotychczasową linię orzeczniczą. Sąd administracyjny nie zgodził się z tą argumentacją. Podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji jest środkiem nadzwyczajnym i wymaga bezspornego ustalenia oczywistego naruszenia prawa. Wskazał, że w dacie wydania decyzji reprywatyzacyjnej (2015 r.) orzecznictwo sądowe i doktryna powszechnie uznawały prawa dekretowe za majątkowe, dziedziczne i zbywalne, a nabywców tych praw za strony postępowania. Sąd powołał się na liczne orzeczenia NSA i SN z lat poprzedzających zmianę linii orzeczniczej w 2022 r. oraz na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego dotyczące ochrony praw nabytych i bezpieczeństwa prawnego. Sąd uznał, że zmiana wykładni przepisów po wydaniu ostatecznej decyzji nie może stanowić podstawy do stwierdzenia jej nieważności jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji z 2015 r. na podstawie późniejszej, odmiennej wykładni, godziłoby w zasadę zaufania obywateli do państwa i ochronę praw nabytych. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Komisji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, stwierdzenie nieważności decyzji z 2015 r. na podstawie późniejszej zmiany linii orzeczniczej NSA nie jest dopuszczalne i nie stanowi rażącego naruszenia prawa, ponieważ w dacie wydania pierwotnej decyzji istniało ugruntowane orzecznictwo pozwalające na uznanie nabywców praw dekretowych za strony postępowania.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zmiana wykładni przepisów po wydaniu ostatecznej decyzji nie może być podstawą do stwierdzenia jej nieważności jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. W dacie wydania decyzji reprywatyzacyjnej, nabywcy praw dekretowych byli powszechnie uznawani za strony postępowania, a ich nabycie nie stanowiło rażącego naruszenia prawa, co potwierdzało wieloletnie orzecznictwo.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

ustawa art. 29 § 1 pkt 3a

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich

Pozwala na stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a. lub w przepisach szczególnych.

ustawa art. 30 § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich

Określa przesłankę wydania przez Komisję decyzji o stwierdzeniu nieważności, gdy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji, gdy została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości albo gdy decyzja dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo gdy została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

dekret art. 7 § 1 i 2

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy

Określa uprawnienie do przyznania prawa własności czasowej (później użytkowania wieczystego) do nieruchomości warszawskich.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzekania o kosztach postępowania.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § 1 pkt 1 lit. c

Określa wysokość opłat za czynności adwokackie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Komisja błędnie zastosowała późniejsze orzecznictwo NSA, ignorując ugruntowaną linię orzeczniczą z daty wydania pierwotnej decyzji. W dacie wydania decyzji reprywatyzacyjnej, nabywcy praw dekretowych byli uznawani za strony postępowania, a ich nabycie nie stanowiło rażącego naruszenia prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie późniejszej zmiany wykładni narusza zasadę ochrony praw nabytych i bezpieczeństwa prawnego.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Komisji oparta na wyrokach NSA z 2022 r. wskazująca na brak interesu prawnego nabywców praw dekretowych w postępowaniu reprywatyzacyjnym.

Godne uwagi sformułowania

nie można przyjąć [...] że wydając w 2015 r. decyzję reprywatyzacyjną Prezydent rażąco naruszył prawo. zmiana wykładni danego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, nie może skutkować przyjęciem, że organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa. uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 kwietnia 2024 r., sygn. I OPS 1/23, obowiązuję na przyszłość – do współcześnie rozpatrywanych wniosków... nie budziło to również wątpliwości Trybunału Konstytucyjnego...

Skład orzekający

Elżbieta Lenart

przewodniczący

Łukasz Trochym

sprawozdawca

Monika Sawa

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uchylenie decyzji administracyjnej o stwierdzeniu nieważności decyzji reprywatyzacyjnej, gdy organ opiera się na późniejszej zmianie orzecznictwa, ignorując stan prawny z daty wydania pierwotnej decyzji. Ochrona praw nabytych i zasada bezpieczeństwa prawnego w kontekście reprywatyzacji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z reprywatyzacją nieruchomości warszawskich i interpretacją dekretu z 1945 r. oraz przepisów ustawy o Komisji. Wartość precedensowa może być ograniczona do spraw o podobnym charakterze.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kontrowersyjnej kwestii reprywatyzacji w Warszawie i interpretacji przepisów sprzed lat. Pokazuje, jak zmiany w orzecznictwie mogą wpływać na ocenę przeszłych decyzji administracyjnych i podkreśla znaczenie ochrony praw nabytych.

Czy późniejsza zmiana prawa może unieważnić decyzję sprzed lat? Sąd administracyjny odpowiada.

Dane finansowe

WPS: 2241 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 3005/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-12-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Monika Sawa
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OZ 431/23 - Postanowienie NSA z 2023-10-13
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art 145 par 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art 156 par 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) sędzia WSA Monika Sawa Protokolant specjalista Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2024 r. przy udziale Prokuratora delegowanego do Prokuratury Regionalnej we Wrocławiu sprawy ze skargi [...] Spółka z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz [...] Spółka z o.o. z siedzibą w [...] kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 26 października 2022 r., nr KR III R 28/22, Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej jako "Komisja"), działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r., poz. 795, ze zm., dalej również jako "ustawa"), oraz w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej jako "k.p.a."), stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 27 marca 2015 r., nr 163/GK/DW/15 w całości.
Komisja wydała zaskarżoną decyzję w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Nieruchomość warszawska położona przy ul. [...], stanowiąca dawną nieruchomość hipoteczną oznaczoną numerem [...], obecnie jako działka zabudowana nr [...], z obrębu [...], o pow. 2241 m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], znajdowała się na terenie działania dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej jako "dekret"). Zgodnie ze świadectwem Sądu Okręgowego w Warszawie z 6 listopada 1946 r., nr 14113/46 tytuł własności przedmiotowej nieruchomości uregulowany jest jawnym wpisem na rzecz "[...]" Spółka Akcyjna w siedzibą w W. Obecnie nieruchomość warszawska stanowi własność Miasta Stołecznego Warszawy, zaś jej użytkownikiem wieczystym jest [...] sp. z o.o. z siedzibą w W.
Wniosek dekretowy o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości warszawskiej został złożony 16 lutego 1949 r. przez adwokata L. W., działającego w imieniu "[...]" Spółki Akcyjnej. Orzeczeniem administracyjnym z 29 października 1952 r., nr GM.II-15M/84/52, Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie odmówiło dawnym przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] i jednocześnie stwierdziło, że wszystkie budynki znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Gminy m.st. Warszawy.
W dniu 18 czerwca 2002 r. adwokat J. S., działający w imieniu spadkobierców "[...]" Spółki Akcyjnej złożył wniosek o ustanowienie dla spółki - w trybie art. 603 k.p.c. - kuratora w osobie adwokata R. N. Postanowieniem z 19 lipca 2002 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy uwzględnił ww. wniosek. Następnie, adwokat R. N., działając jako kurator spółki "[...]" złożył w dniu 26 lipca 2002 r. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawa z 29 października 1952 r., nr GM.II.15m/84/52. Decyzją z 23 maja 2003 r., nr KOC/1683/Go/02, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej również jako "SKO") stwierdziło nieważność decyzji Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawa z 29 października 1952 r., nr GM.II.15M/84/52. Postanowieniem z 28 czerwca 2013 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy rozwiązał "[...]" Spółkę Akcyjną i ustanowił likwidatora w osobie Z. B. W dniu 19 grudnia 2014 r. przed notariuszem P. S. doszło do zawarcia umowy sprzedaży praw i roszczeń do nieruchomości przy ulicy [...] wynikających z dekretu (akt notarialny rep. A 12710/2014). Zbywcę reprezentował likwidator Z. B., natomiast nabywcą była spółka [...] sp. z o.o. z siedzibą w W.
Decyzją z 27 marca 2015 r., nr 163/GK/DW/15 (dalej również jako "decyzja reprywatyzacyjna"), Prezydent m.st. Warszawy po rozpatrzeniu wniosku z 16 lutego 1949 r., złożonego przez adwokata L. W. w imieniu "[...]" Spółki Akcyjnej, orzekł o ustanowieniu na rzecz spółki pod firmą [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na lat 99 prawa użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu położonego w Warszawie przy ul. [...], stanowiącego dawną nieruchomość oznaczoną hip. [...], oznaczonego obecnie jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...], o pow. 2241 m2, i ustanowił czynsz symboliczny z tytułu ustanowenia prawa użytkowania wieczystego na kwotę 2241 zł rocznie.
W wyniku wniesionego przez prokuratora sprzeciwu, postanowieniem z 20 sierpnia 2020 r., nr KOC/3052/Go/20, SKO wznowiło z urzędu postępowanie zakończone wydaniem decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta nr 163/GK/DW/15 z 27 marca 2015 r. oraz wyznaczyło Prezydenta Miasta Otwocka jako organ właściwy do przeprowadzenia postępowania. Postanowieniem z 19 lipca 2022 r. Prezydent Miasta Otwocka zawiesił wznowione postępowanie.
Postanowieniem z 8 czerwca 2022 r. Komisja wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze o sygn. akt KR III R 28/22 w sprawie decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta m.st. Warszawy dotyczącej nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...]. Pismem z tego samego dnia Komisja zawiadomiła zainteresowane strony o wszczęciu postępowania rozpoznawczego. Zawiadomienie o wszczęciu ww. postępowania zostało ogłoszone w Biuletynie Informacji Publicznej w dniu 15 czerwca 2022 r.
W dniu 21 października 2022 r. Społeczna Rada przy Komisji wydała opinię w przedmiocie decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta m.st. Warszawy.
Zaskarżoną decyzją z 26 października 2022 r., nr KR III R 28/22, Komisja uznała, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka determinująca konieczność stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzującej Prezydenta m.st. Warszawy, wskazana w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W ocenie Komisji, ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości warszawskiej na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. rażąco narusza prawo, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W ocenie Komisji, stanowi to rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu w związku z art. 28 k.p.a. To wyczerpuje z kolei przesłankę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy. Komisja wyjaśniła, że prawa i roszczenia dekretowe przysługujące dawnej właścicielce nieruchomości warszawskiej, czyli spółce "[...]", determinują ustalenie, że to prawa i roszczenia z dekretu do gruntu nieruchomości warszawskiej, a tym samym uprawnienie do bycia stroną w postępowaniu dekretowym, przysługiwało wyłącznie następcom prawnym spółki "[...]", a nie [...] sp. z o.o., która aktem notarialnym z 2014 r. w drodze umowy cywilnoprawnej nabyła prawa do tej nieruchomości. Jak wskazała następnie Komisja, na tej podstawie Prezydent m.st. Warszawy niesłusznie uznał nabywcę praw i roszczeń dekretowych, czyli [...] sp. z o.o., za następcę prawnego właścicielki hipotecznej nieruchomości warszawskiej, a więc za stronę postępowania dekretowego, pomimo że nie posiadał on w tym zakresie interesu prawnego. W wyniku przeprowadzonego postępowania, Komisja uznała decyzję reprywatyzacyjną Prezydenta za wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Komisji, nabywca praw i roszczeń dekretowych nie ma interesu prawnego w postępowaniu reprywatyzacyjnym i nie powinien być stroną takiego postępowania. Komisja powołała się w tym zakresie na stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach wydanych 29 sierpnia 2022 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2875/20,1 OSK 707/20 i I OSK 1717/20. Komisja wskazała na stanowisko NSA zawarte w powyższych wyrokach, zgodnie z którym przepisy dekretu nie normują skutków prawnych nabycia praw określonych w tym dekrecie przez osoby, które zawarły takie umowy (umowy nabycia udziałów w prawach i roszczeniach wynikających z art. 7 ust. 1 dekretu). Przedmiotem tych umów nie jest bowiem prawo własności gruntu nieruchomości warszawskiej, skoro według art. 1 powołanego dekretu, wszelkie grunty na obszarze m.st. Warszawy przeszły na własność gminy m.st. Warszawy. Skutki prawne wspomnianych wyżej umów w sferze podmiotowej dla wydania decyzji na podstawie dekretu o przyznaniu praw określonych w tym dekrecie należy zatem ocenić przez pryzmat przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, tj. przez pryzmat art. 28 k.p.a., w którym przymiot strony postępowania administracyjnego został oparty przez ustawodawcę na przysługiwaniu interesu prawnego lub obowiązku, którego dotyczy to postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przepisy dekretu nie kreują normy materialnoprawnej przypisującej stronom umowy nabycia praw i roszczeń interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie tego dekretu w celu przyznania praw określonych w tym dekrecie. Takiej normy materialnoprawnej, mającej zastosowanie do dekretu, nie kreują także inne akty prawne. Norma taka nie wynika również z przepisów prawa cywilnego. Sama bowiem podstawa cywilnoprawna zawarcia takiej umowy - w kontekście przedstawionej powyżej analizy - nie tworzy interesu prawnego w procedurze administracyjnej prowadzonej na podstawie dekretu. Umowa taka nie może bowiem modyfikować ustawowo określonego podmiotowego zakresu uprawnień unormowanych w dekrecie, skoro zakres tych uprawnień nie może być wynikiem zgodnych oświadczeń woli stron tej umowy. Przedmiot omawianej umowy nie mieści się również w wartościach chronionych dekretem i w celu, któremu ten dekret służył. Skoro bowiem ustawodawca zadeklarował w dekrecie zrekompensowanie właścicielom gruntów warszawskich pozbawienie ich prawa własności przyznaniem praw określonych w powołanym dekrecie, to podmioty tego uprawnienia nie mogą w wyniku własnej woli zmienić woli prawodawcy i wskazać innego adresata tego uprawnienia. Jak podkreśliła Komisja, NSA stwierdził w powyższych orzeczeniach, że uznanie umów przenoszących roszczenia dekretowe za skuteczną podstawę, w rozumieniu prawa administracyjnego, do przyznania praw powołaną decyzją osobom wskazanym w tych umowach, jako nabywcom praw i roszczeń, stanowiło zatem rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu, określającego podmiotowy zakres przyznania prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej, co wyczerpuje przesłankę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. także w powiązaniu z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy. Analizując wyżej opisane wyroki, Komisja doszła do przekonania, iż przedstawione w nich wywody są stanowcze, logiczne i wewnętrznie niesprzeczne.
Jednocześnie Komisja uznała, że nie mamy do czynienia z tzw. nieodwracalnymi skutkami prawnymi decyzji reprywatyzacyjnej w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy, ponieważ prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...] nie zostało zbyte na rzecz osób trzecich.
W zakresie innych naruszeń Komisja wskazała, że przeniesienie roszczeń do nieruchomości warszawskiej było rażąco sprzeczne z interesem społecznym - nastąpiło w zamian za świadczenie rażąco niewspółmierne do wartości nieruchomości warszawskiej, zaś powyższe naruszenie, mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Komisji wywiodła [...] sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej również jako "Skarżąca"), podnosząc w niej następujące zarzuty:
1) naruszenia art. 6 i 7, art. 7a, art. 8 § 1 i § 2, art. 107 § 3 oraz art. 156 § 1 k.p.a.;
2) naruszenia art. 29 ust. 1 pkt 3a, art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy;
3) naruszenia art. 7 ust. 1 i 2 dekretu.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wyjaśniła, że ustawa wprowadza wielokrotne odmienności od podstawowych uregulowań kodeksu postępowania administracyjnego. W świetle orzecznictwa nie ma wątpliwości, że takie różnice i odstępstwa należy traktować jako przepisy szczególne, których interpretacja rozszerzająca jest wykluczona. Stąd podstawowym zarzutem niniejszej skargi w tym zakresie jest przeprowadzenie przez Komisję postępowania i następnie wydanie decyzji, w sposób swobodnie interpretujący przepisy ustawy oraz inne obowiązujące przepisy. Bezprawność działania Komisji jest ewidentna w zakresie wykładni językowej oraz logicznej a także wybiórczego stosowania obowiązujących przepisów dekretu warszawskiego. Skarżąca podnosi, że Komisja ograniczyła się do wskazania wyjątkowych i odosobnionych w wieloletniej praktyce orzeczniczej, wyroków NSA, wydanych w odniesieniu do innych niż objęty skargą, stanów faktycznych i prawnych. Jednocześnie wyroki te są zdecydowanie odmienne w odniesieniu do wieloletniego ukształtowanego orzecznictwa w sprawach dotyczących dekretu - jako podstawy prawnej do wydania decyzji. W rezultacie Komisja ograniczyła się do podania w uzasadnianiu decyzji, kilku bardzo ogólnych stwierdzeń dotyczących wszczęcia postępowania administracyjnego, w tym swoistej interpretacji art. 7 dekretu, nie odnosząc ich w żadnym stopniu do rozstrzyganej sprawy.
Następnie Skarżąca wskazała, że Komisja, wbrew przepisowi art. 8 k.p.a., nie zinterpretowała wątpliwości na korzyść strony, ale wręcz w sposób bezpośredni wskazała, że wybiera jeden spośród sposobów interpretacji normy i to ewidentnie działający na niekorzyść strony postępowania. Zdaniem Skarżącej, organ wprost (na str. 13 decyzji) wskazuje że: "argumentację zawartą w ww. wyrokach Komisja w całej rozciągłości podziela i uznaje za własną w tej sprawie". Jednakowoż Komisja pomija nie tylko wskazaną normę art 8 k.p.a. ale wprost przyznaje, że nie dokonała szczegółowego rozpatrzenia materiału dowodowego. Zamiast wykonać ten obowiązek ustawowy, oparła się na bardzo wyjątkowym i odrębnym od kilkudziesięcioletniego orzecznictwa, wyroku NSA w zupełnie innej sprawie i rozstrzygniętej w innych okolicznościach faktycznych i prawnych. Skarżąca podniosła również, że Komisja nie zastosowała się do zasad obowiązujących ją w myśl przytoczonego przepisu. Wskazała, że ustanowiony pełnomocnik Skarżącej nie uzyskał bezpośredniego wglądu w dokumentację prowadzonego postępowania w oczekiwanym, rozsądnym terminie.
Skarżąca zarzuciła Komisji, że ta uznała decyzję Prezydenta m.st. Warszawy została wydana z rażącym naruszeniem prawa ponieważ w sprawie doszło do zbycia praw i roszczeń, a w konsekwencji do przyznania statusu strony postępowania dekretowego nabywcom tych praw i roszczeń. Zdaniem Skarżącej, ten pogląd organu nie znajduje żadnego uzasadnienia w przepisach obowiązującego prawa. W ocenie Skarżącej, zbycie praw i roszczeń do gruntu objętego dekretem, jest czynnością jednoznacznie ważną i skuteczną. Natomiast przyznanie statusu strony postępowania dekretowego nabywcy praw i roszczeń jednoznacznie wynika z art. 30 § 4 k.p.a. i jest w okolicznościach brzmienia art. 7 dekretu - oczywistością, która nie poddaje się odmiennej interpretacji. Jak podniosła dalej Skarżąca, art. 30 § 4 k.p.a. jest wyraźną podstawą prawną, a więc normą wprowadzoną przez ustawodawcę, zgodnie z którą - skutek czynności cywilnoprawnej powoduje powstanie praw podmiotowych w sferze prawa administracyjnego (nabywca praw zbywalnych w razie zbycia praw w toku postępowania wstępuje z mocy prawa na miejsce dotychczasowej strony).
Mając na uwadze powyższe Skarżąca stanęła na stanowisku, że Komisja nie dokonała analizy i wykładni przepisów art. 7 dekretu w świetle art. 30 § 4 k.p.a., a już pobieżne odniesienie do obowiązujących przepisów jasno wskazuje, że istnieją zapisy ustawowe, których brzmienie jest znacząco inne od dekretu, ze względu na zamysł ustawodawcy co do faktycznego uniemożliwienia przenoszenia uprawnień z zakresu administracji publicznej na następców prawnych, nawet nie tylko generalnych, ale w żadnych okolicznościach.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Komisji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Komisja wniosła o oddalenie skargi.
Po rozpatrzeniu wniosku [...], postanowieniem z 23 kwietnia 2024 r., Sąd dopuścił do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania [...].
W trakcie rozprawy w dniu 26 kwietnia 2024 r. pełnomocnik uczestnika postępowania Miasta st. Warszawy, podobnie jak przedstawiciel uczestnika [...] oraz prokurator – wnieśli o oddalenie skargi. Dodatkowo pełnomocnik Skarżącej wniósł o odroczenie terminu rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
W pierwszej kolejności odnieść się należy do nieuwzględnionego wniosku pełnomocnika Skarżącej o odroczenie rozprawy. Wskazać należy przede wszystkim, że przedmiotowy wniosek został zgłoszony dopiero na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2024 r. Żądanie odroczenia terminu rozprawy zostało umotywowany tym, że adwokat R. D. został ustanowiony pełnomocnikiem Skarżącej 23 kwietnia 2024 r. i nie mógł zapoznać się z aktami sprawy. Adwokat oświadczył jednocześnie, że chciałby wystąpić z pismem, aby Sąd orzekający w niniejszej sprawie wystąpił do całej izby Naczelnego Sądy Administracyjnego w trybie art. 269 p.p.s.a. o podjęcie uchwały, czy nabywca roszczeń ma interes prawny do udziału w postępowaniu dekretowym.
Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 109 p.p.s.a., rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecność. Obecność stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest obowiązkowa, aczkolwiek jest ich uprawnieniem. Zgodnie z art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy.
W ocenie Sądu, pełnomocnik Skarżącej wnosząc o odroczenie terminu rozprawy w sprawie, nie wykazał, ażeby fakt ustanowienia go pełnomocnikiem w tej sprawie w dniu 23 kwietnia 2024 r., stanowił niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę uniemożliwiającą pełnomocnikowi obronę praw Skarżącej chociażby poprzez przedstawienie stanowiska w sprawie w formie pisma procesowego, co zresztą miało miejsce (pismo przygotowawcze z 25 kwietnia 2024 r. złożone na rozprawie). Tym bardziej, że o terminie rozprawy Skarżąca została zawiadomiona 21 marca 2024 r., a więc na ponad miesiąc przed planowanym terminem rozprawy, co w ocenie Sądu, dawało Skarżącej wystarczającą ilość czasu aby właściwie przygotować i zaprezentować swoje stanowisko w sprawie, także przy udziale ustanowionego pełnomocnika.
Uwzględniając zatem powyższe, Sąd orzekający uznał, że odroczenie terminu rozpoznania niniejszej sprawy będzie nie do pogodzenia z wyrażonym w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nakazem rozpatrywania spraw bez zbędnej zwłoki oraz sformułowaną w art. 7 p.p.s.a. zasadą szybkości postępowania, zgodnie z którą sprawy powinny być rozstrzygane na pierwszym posiedzeniu. Z powyższych względów Sąd nie uwzględnił wniosku o odroczenie rozprawy.
Przechodząc natomiast do meritum sprawy Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja Komisji narusza obowiązujące przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Wskazać przede wszystkim należy, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji Komisji stanowiły przepisy ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich. Ustawa ta ma na celu usuwanie skutków prawnych decyzji dotyczących nieruchomości dekretowych wydanych z naruszeniem prawa. Zadaniem Komisji jest wyjaśnianie nieprawidłowości i uchybień w działalności organów i osób prowadzących postępowania w przedmiocie wydawania decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich oraz występowanie do właściwych organów w razie stwierdzenia w toku postępowania przed Komisją istnienia okoliczności sprzyjających wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnych z naruszeniem prawa lub popełnianiu przestępstw bądź utrudniających ich ujawnianie (art. 3 ust. 2 ustawy). Oznacza to, że Komisja powinna ocenić decyzję reprywatyzacyjną pod kątem ewentualnych naruszeń prawa przy jej wydawaniu. Ustawodawca przyznał Komisji m.in. prawo do orzekania o niezgodności z prawem decyzji reprywatyzacyjnych czy stwierdzania ich nieważności. Komisja jest bowiem organem administracji publicznej stojącym na straży interesu publicznego, w zakresie postępowań w przedmiocie wydania decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich (art. 3 pkt 3 ustawy). Przy czym pamiętać należy, że postępowanie przed Komisją jest nadzwyczajnym postępowaniem kontrolnym (nadzorczym), a przepisy tej ustawy stanowią lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawodawca mocą ustawy szczególnej ustanowił więc Komisję jako organ specjalny do kontroli legalności decyzji reprywatyzacyjnych wydawanych w oparciu o przepisy dekretu, a w art. 30 zawarł przepisy określające przesłanki wadliwości decyzji dekretowych. Część z tych przesłanek, jako że zostały recypowane wprost z k.p.a., stanowi zespół norm stosowanych dotychczas przez organy nadzoru na zasadach ogólnych w stosunku do każdej decyzji administracyjnej wydawanej pod rządami przepisów k.p.a. (art. 30 ust. 1 pkt. 1 ustawy odpowiada art. 145 § 1 pkt. 1 k.p.a., art. 30 ust. 1 pkt. 2 ustawy odpowiada art. 145 § 1 pkt. 2 k.p.a., art. 30 ust. 1 pkt. 3 ustawy odpowiada art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a., a art. 30 ust. 1 pkt. 4 ustawy odpowiada art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.).
Przepis art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy pozwala na stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego lub w przepisach szczególnych. Z kolei w art. 30 ust. 1 pkt 1-8 ustawy wskazano przesłanki pozwalające na wydanie przez Komisję decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2-4, w tym przesłankę gdy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (pkt 4).
W niniejszej sprawie Komisja, jako podstawę rozstrzygnięcia, wskazała m.in. art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 38 ust. 1 (zakres stosowania przepisów k.p.a.) ustawy. Na tej podstawie Komisja stwierdziła nieważność decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta.
Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia było uznanie przez Komisję, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana w sytuacji, gdy prawa i roszczenia dekretowe dawnej właścicielki nieruchomości warszawskiej [...] Spółki Akcyjnej w siedzibą w W. nie mogły stanowić przedmiotu umowy zbycia. W konsekwencji tego stanowiska Komisja uznała, że Skarżąca jako nabywca wierzytelności dekretowych po [...] Spółce Akcyjnej w siedzibą w W. nie ma interesu prawnego w postępowaniu reprywatyzacyjnym i nie powinna być stroną takiego postępowania, w czym Komisja upatruje rażącego naruszenia prawa, tj. przepisu art. 7 ust. 1 i 2 dekretu.
Zdaniem Sądu, Komisja błędnie jednak wywiodła, że decyzja reprywatyzacyjna Prezydenta m.st. Warszawy obarczona jest wadą kwalifikowaną, skutkującą koniecznością jej eliminacji z obrotu prawnego ze skutkiem z mocą wsteczną (ex tunc) poprzez stwierdzenie jej nieważności. Wskazana bowiem przez Komisję przyczyna nieważności decyzji reprywatyzacyjnej nie potwierdziła się.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Komisji, Sąd stwierdza przede wszystkim, że została ona wydana w trybie nadzwyczajnym (w ramach ekstraordynaryjnego trybu procedowania samej Komisji) dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba, że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Z uwagi jednak na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.), może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający. Oznacza to, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 402/10, LEX nr 952029). Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że brak jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybach nadzwyczajnych zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. przyznaje cechy trwałości, stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia, zaś wątpliwości co do ustaleń, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 stycznia 1999 r., sygn. akt IV SA 1342/98, LEX nr 45699; z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1415/09). A zatem, wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia administracyjnego w trybie art. 156 § 1 k.p.a. wymaga bezspornego ustalenia, że decyzja ta w sposób oczywisty naruszała w chwili jej wydania przepis prawa. Postępowanie prowadzone w trybie art. 156 k.p.a. nie jest "trzecią" instancją administracyjną i nie może służyć weryfikacji prawidłowości ustaleń faktycznych czy też wykładni i subsumcji przepisów zastosowanych przy wydaniu decyzji ostatecznej.
Wskazać należy przy tym, że aby można było mówić o rażącym naruszeniu prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności decyzji należy ustalić, że treść decyzji pozostaje w takiej sprzeczności z treścią przepisu obowiązującego w dniu jej wydania, która nie może być do zaakceptowana z punktu widzenia praworządności i dlatego decyzja taka powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Sprzeczność, o której mowa powinna być oczywista. Wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa jest zatem stwierdzenie, że w zakresie objętym konkretnym orzeczeniem, obowiązywał niewątpliwy stan prawny. Co więcej, stan ten powinien być możliwy do ustalenia na podstawie treści przepisów prawnych bez rozbieżności wykładni. W sposób rażący może bowiem zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, a więc taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Jeżeli w przedmiocie oceny możliwości stosowania i wykładni określonej regulacji prawnej mają miejsca kontrowersje, wątpliwości interpretacyjne, nie można w takim wypadku zasadnie mówić o rażącym naruszeniu prawa. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny m.in.: w wyrokach z 8 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 3435/15, oraz z 27 października 2017 r., sygn. akt II OSK 336/16.
Z kolei, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1114/21, wskazał, że: "Ugruntowane jest natomiast zapatrywanie, iż nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa w przypadku zastosowania jednego z możliwych wariantów wykładni danego przepisu. Tym samym podstawą stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa nie może być przyjęta w tej decyzji wykładnia przepisów prawa, co do której występuje wyraźny spór w judykaturze. W konsekwencji, podstawą stwierdzenia nieważności nie może być także, w przypadku możliwych wariantów wykładni danego przepisu, odmienna wykładnia prawa dokonana w uchwale Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego, różna od wariantu wykładni przyjętej w kontrolowanej decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1994 r., III SA 640/94, POP 1996/3, s. 109, wyrok NSA z dnia 6 lutego 2006 r., I FSK 439/05; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2018 r., I OSK 1024/18; wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., III OSK 423/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl)."
Ustosunkowując się zatem do podniesionej przez Komisję kwestii braku legitymacji nabywców wierzytelności dekretowych (ich statusu jako strony) w postępowaniach o ustanowienie, na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu, prawa użytkowania wieczystego, Sąd w składzie orzekającym wskazuję – nie kwestionując stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanego w wyrokach z 29 sierpnia 2022 r. (sygn. I OSK 707/20, I OSK 1717/20, I OSK 2034/20, I OSK 2875/20) – że w sytuacji prawnej istniejącej w dacie wydania kontrolowanej decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta m.st. Warszawy z 1 grudnia 2015 r., nr 661/GK/DW/2015, nie było rozbieżności orzeczniczych, jak i doktrynalnych, co do statusu nabywców praw i roszczeń dekretowych w tego rodzaju postępowaniach.
Należy zauważyć, że już w latach 50. XX wieku Sąd Najwyższy zaakceptował praktykę obrotu przewidzianymi w dekrecie prawami i roszczeniami, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 1 marca 2003 r. (sygn. III CZP 6/03), w której poddano analizie charakter uprawnienia przewidzianego w art. 7 dekretu, przywołując w tym kontekście wyrok Sądu Najwyższego z 16 stycznia 1952 r. (sygn. C 650/50). Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż jest to prawo majątkowe, dziedziczne i zbywalne.
Ukształtowane następnie przez wiele lat orzecznictwo sądowe akceptowało singularnych nabywców praw i roszczeń dekretowych jako strony w postępowaniach administracyjnych toczących się w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu (por. chociażby wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 344/9922; 22 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1788/02; 25 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 220/09; 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1893/11; 8 kwietnia 2015 r., sygn. I OSK 1322/13; 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2214/16 oraz 7 marca 2019 r., sygn. I OSK 1772/18, a ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyrokach z: 23 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1811/11; z 13 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 489/11 oraz z 16 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 959/19).
To, że przewidziane w dekrecie uprawnienie do uzyskania przez byłego właściciela, prawa użytkowania wieczystego (pierwotnie wieczystej dzierżawy, zastąpionej następnie prawem własności czasowej) ma charakter prawa majątkowego, dziedzicznego i zbywalnego było także powszechnie akceptowane w doktrynie (np. M. Gdesz, 1.5. Przyznanie prawa wieczystej dzierżawy (prawo zabudowy) [w:] Rewindykacja gruntów warszawskich. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa 2012; H. Ciepła, R. M. Sarbiński, K. Sobczyk-Sarbińska, 5.2.2. Legitymacja czynna [w:] H. Ciepła, R. M. Sarbiński, K. Sobczyk-Sarbińska, Roszczenia przysługujące byłym właścicielom tzw. gruntów warszawskich. Sposób ich dochodzenia w postępowaniu administracyjnym i sądowym, Warszawa 2013; Ł. Bernatowicz, IV. Ogólne problemy reprywatyzacji w świetle polskiego ustawodawstwa i praktyki 2. Tryb dochodzenia roszczeń [w:] Reprywatyzacja na przykładzie gruntów warszawskich, Warszawa 2015).
Nie budziło to również wątpliwości Trybunału Konstytucyjnego, czemu dał on wyraz m.in. w uzasadnieniu wyroku z 19 lipca 2016 r. (sygn. KP 3/15), gdzie odwołując się do poglądów prezentowanych w orzecznictwie jak też doktrynie zauważał: "Nie ulega wątpliwości, że prawo przyznane w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu ma charakter majątkowy. O tym, że ustawodawca nie traktuje tego prawa jako ściśle związanego z osobą "dotychczasowego właściciela", bezpośrednio dotkniętego wywłaszczeniem, świadczy przyznanie uprawnienia jego "następcom prawnym", co znaczy, że prawo to jest zarówno dziedziczne, jak i zbywalne".
Powyższe wskazuje na to, że skoro przed 2022 r. nie było rozbieżności w wykładni treści art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 28 k.p.a., to nie można przyjąć, jak uczyniła to Komisja – opierając się jedynie na wskazanych orzeczeniach NSA z 2022 r. – że wydając w 2015 r. decyzję reprywatyzacyjną Prezydent rażąco naruszył prawo. Istotne w realiach niniejszej sprawy jest bowiem to, że nawet ewentualnie zarysowana rozbieżność wykładni danego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, nie może skutkować przyjęciem, że organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Wobec tego, że stwierdzenie nieważności decyzji mogą powodować jedynie najcięższego kalibru jej wady w orzecznictwie sądowym wskazuje się na konieczność szczególnie ostrożnego korzystania z tej instytucji i ograniczenie jej stosowania tylko do sytuacji wyjątkowych i w szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. wyrok NSA z 12 października 2010 r., sygn. akt II GSK 902/09, wyrok NSA z 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 372/10).
Wobec tego, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, zagadnienie odmiennej wykładni art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, w szczególności pojęcia "prawnego następcy właściciela", ukształtowanej kilka lat po wydaniu kontrolowanej decyzji nie może być postrzegana w kategoriach oczywistego, "widocznego na pierwszy rzut oka" naruszenia prawa, czy działania wbrew nakazowi bądź zakazowi ustanowionemu w przepisie prawa. Trudno bowiem skutecznie zarzucić Prezydentowi, że w 2015 r. wydając decyzję reprywatyzacją rażąco zignorował zarówno treść art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 28 k.p.a., jak i powszechnie wówczas przyjęty sposób rozumienia tychże przepisów prawa. W sprawach z zakresu gruntów warszawskich Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie bowiem podnosił, że takie, a nie inne rozumienie przepisu prawa nie może być kwalifikowane w kategoriach rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyroki NSA z: 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 661/19, 23 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 3186/19).
I choć w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2024 r., sygn. I OPS 1/23, stwierdzono, że: "Stronie umowy przelewu wierzytelności określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279, ze zm.), nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.) do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 powołanego dekretu.", a Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest uchwałą tą związany, to jednak należy pamiętać, że przedmiotowa uchwała nie skutkuje automatycznym przyjęciem poglądu, że dotychczas wydane decyzje na rzecz nabywców praw i roszczeń z dekretu rażąco naruszają przepisy art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Wszak uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 kwietnia 2024 r., sygn. I OPS 1/23, obowiązuję na przyszłość – do współcześnie rozpatrywanych wniosków o przyznanie prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej w drodze decyzji wydawanej na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Uwagę trzeba zwrócić również i na to, że w uzasadnieniu uchwały I OPS 1/23 – w przeciwieństwie do sierpniowych orzeczeń NSA z 2022 r. – nie zawarto poglądu o tym, że przyznanie praw strony osobie wskazanej w umowie nabycia wierzytelności dekretowych, jako nabywcy tychże praw i roszczeń, stanowiło rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu. Naczelny Sąd Administracyjny doszedł jedynie do przekonania, że w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu umowa nabycia wierzytelności dekretowej nie stanowi normatywnego źródła interesu prawnego w byciu stroną uprawnioną do uzyskania prawa do gruntu warszawskiego w postępowaniu administracyjnym. Umowa ta kształtuje bowiem stosunki prawne pomiędzy jej stronami poza postępowaniem administracyjnym, a w szczególności po zakończeniu postępowania prowadzonego na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, wydaniem stosownej decyzji. Majątkowy charakter wierzytelności dekretowej określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu nie został jednak przez NSA zakwestionowany. Wierzytelność ta, w powołanym art. 7 ust. 1 i 2, doznaje jednak podmiotowego ograniczenia w postępowaniu administracyjnym służącym wydaniu decyzji o przyznaniu prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej tylko byłemu właścicielowi, jako dotkniętemu skutkami dekretu warszawskiego. Jest to zatem kolejna – zdaniem Sądu – istotna okoliczność, którą należy uwzględnić przy ocenie zasadności kwalifikacji przez Komisje decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta jako dotkniętej wadą nieważności.
Trzeba przy tym wskazać, że od pewnego czasu w orzecznictwie sądowym pojawiła się tendencja do stabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzją ostateczną i utrwalenia praw nabytych z decyzji ostatecznej. Ta tendencja została uwidoczniona w poglądach Trybunału Konstytucyjnego zaprezentowanych w uzasadnieniu wyroku z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13. Trybunał podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od reguły trwałości ostatecznych decyzji (art. 16 § 1 k.p.a.). Trybunał przewidział możliwość następczej akceptacji niektórych skutków wadliwej decyzji. Trybunał wskazał, że tylko w szczególnych okolicznościach, gdy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna, jest dopuszczalne odstąpienie od zasady bezpieczeństwa prawnego. Precyzując pojęcie "szczególnych okoliczności", Trybunał stwierdził, że obejmują one sytuacje nadzwyczaj wyjątkowe, gdy ze względów obiektywnych zachodzi potrzeba dania pierwszeństwa określonej wartości chronionej bądź znajdującej oparcie w przepisach Konstytucji. Wyjątkowość sytuacji nakazuje dokonanie oceny pod tym względem w każdej z osobna sytuacji, jako że trudno jest tu o wypracowanie ogólniejszej, uniwersalnej reguły. Trybunał podkreślił też, że prawomocne rozstrzygnięcia organów mają za sobą konstytucyjne domniemanie wynikające z zasady praworządności. Podważenie prawomocności musi każdorazowo być przedmiotem skrupulatnego ważenia wartości.
Zdaniem Sądu, przyjęta przez Komisję optyka postrzegania kwestii zmiany sposobu wykładni art. 7 dekretu przy ocenie decyzji reprywatyzacyjnych wydanych w przeszłości (przed ową zmianą), w efekcie prowadziłaby do destabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzją ostateczną i naruszenia praw nabytych z decyzji ostatecznej, co z pewnością nie leży w interesie publicznym. Godziłoby to również w konstytucyjny standard wyrażający się w zasadach zaufania obywateli do państwa oraz ochrony praw nabytych.
Reasumując Sąd uznał, że Komisja, wydając zaskarżoną decyzję, naruszyła przepisy art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
Z powyższych względów Sąd uznał zarzuty skargi w tym zakresie za uzasadnione, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji w całości.
W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy Komisja będzie zobligowana wziąć pod uwagę ocenę prawną niniejszej sprawy wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. Sąd wyjaśnia przy tym, że kwestia przeniesienia roszczeń do nieruchomości warszawskiej jako rażąco sprzeczna z interesem społecznym, wobec jednoznacznego stwierdzenia w uzasadnieniu decyzji Komisji, że Komisja jako podstawę rozstrzygnięcia swojej decyzji uczyniła wyłącznie przepisy art. 29 ust. 1 pkt 3a w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art., 7 ust. 1 dekretu, w związku z art. 38 ust. 1 ustawy – nie stanowiła podstawy wydania zaskarżonej decyzji Komisji. Powyższe stwierdzenie co nie oznacza jednak, że przy ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy Komisja nie może powołać się na ww. okoliczność uzasadniając wydanie nowej decyzji w sprawie.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił w całości zaskarżoną decyzję Komisji, o czym orzekł w punkcie pierwszym wyroku.
O kosztach Sąd orzekł w punkcie drugim wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2018 r., poz. 1800) – obciążając Komisję obowiązkiem zwrotu Skarżącej kosztów postępowania sądowego w kwocie 697 zł (200 zł – wpis od skargi, 480 zł – wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, 17 zł – opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI