I SA/Wa 298/20

I SA/Wa 298/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-08-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Skiba
Łukasz Trochym
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1378/21 - Wyrok NSA z 2022-04-27
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art 145 par 1, art 151 par 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie WSA Łukasz Trochym WSA Joanna Skiba Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi M. B. i T. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r. nr [...] odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2010 r. nr [...] potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez T. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.
Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2010 r. orzekł o potwierdzeniu T. S. i M. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez T. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości C., pow. Z., woj. W., o pow. [...] ha, zabudowanej domem mieszkalnym, stajnią i oborą.
Wnioskiem z [...] lutego 2012 r. M. B. oraz T. S., wystąpili do Wojewody [...] o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z [...] czerwca 2010 r. i wydanie nowej decyzji w przedmiocie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP stwierdzającej, że wnioskodawcom przysługuje prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez T. B. w miejscowości C. o pow. [...] ha, z uwzględnieniem wysokości uprzednio wypłaconej rekompensaty za nieruchomość o pow. [...] ha.
Jak podstawę wniosku strony wskazały art. 145 § 1 pkt 5 kpa podając jako nowe i istotne dla sprawy okoliczności wynikające z: oświadczeń świadków S. M. z [...] stycznia 2012 r. oraz F. Z. z [...] stycznia 2012 r., oświadczenia złożonego przez S. K. z [...] lutego 2012 r., zdjęcia terenu przy oświadczeniu F. Z. oraz kserokopii wyciągu z opracowania pod red. T. E. i S. G., pt. "[...]", wyd. w [...] w 1996 r.
Wojewoda [...] postanowieniem z [...] marca 2012 r. nr [...] wznowił postępowanie, a następnie decyzją z [...] marca 2013 r. nr [...] odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez T. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w żądanym przez strony zakresie.
Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] czerwca 2013 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2013 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że ww. decyzja Wojewody [...] zawiera rozstrzygnięcie inne, niż przewidziane w art. 151 § 1 kpa i tym samym jest dotknięta wadą określoną w art. 156 §1 pkt 2 kpa.
W toku przeprowadzonego postępowania wnioskodawcy uzupełnili materiał dowodowy o kolejne dokumenty m.in. o: oświadczenie S. M. z [...] kwietnia 2013 r., F. Z. z [...] kwietnia 2013 r., M. J. z [...] lutego 2014 r. oraz E. R. z [...] lutego 2014 r., J. C. z [...] kwietnia 2014 r. oraz M. J. z [...] maja 2014 r., S. K. z [...] sierpnia 2014 r., uwierzytelnione zaświadczenie archiwalne wraz z tłumaczeniem przysięgłym z języka ukraińskiego Archiwum Państwowego Obwodu [...] z [...] marca 2014 r. nr [...], dokument nadesłany przez Archiwum Państwowe Obwodu [...] przy piśmie z [...] października 2013 r. nr [...], oświadczenie T. P. z [...] stycznia 1936 r. poświadczone przed Zarząd Gminy M. [...] lutego 1936 r., dokument, pt. "Wykaz wsi znajdujących się na terenie gminy M. powiatu z.", sporządzony przez Wójta Gminy [...] według stanu na 1936 r., uwierzytelnione tłumaczenie przysięgłe "informacji o ilości ziem mieszkańców gminy M. podlegających likwidacji miedzy 1936 r." wydanej przez [...] Starostwo Powiatowe, kserokopię karty studenckiej W. P. z 1928 r., uwierzytelnioną kserokopię dyplomu lekarza weterynarii L. B., wydanego [...] grudnia 1929 r., uwierzytelnioną kserokopię odpisu skróconego aktu małżeństwa L. B. i T. P., zdjęcia i artykuły prasowe z okresu przed wybuchem II Wojny Światowej, wypis aktu notarialnego sporządzonego w 1931 r. przed Z. P. - notariuszem w Z., Rep. nr [...], zaświadczenie kontrolne nr [...], wydane przez [...] Komisję Kontroli i Przepustek ds. wymiany uchodźców z [...] maja 1940 r. oraz wyciąg z opracowania T. E. i S. G. "[...]".
Wojewoda [...] decyzją z [...] lipca 2014 r. nr [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z [...] czerwca 2010 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że dowody z zeznań świadków na które strony powołują się we wniosku o wznowienie postępowania sporządzone zostały [...] stycznia 2012 r. oraz [...] stycznia 2012 r. i jako takie nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania w trybie określonym w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Powstały bowiem już po wydaniu decyzji z [...] czerwca 2010 r. i nie mogą być uznane za nowe dowody w myśl wskazanego przepisu.
Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] listopada 2014 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2014 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że zachodzi konieczność zbadania, czy dowód w postaci wykazu wsi znajdujących się na terenie gminy M. istniał w dniu wydania decyzji Wojewody z [...] czerwca 2010 r. oraz czy informacje w nim zawarte mają istotne znaczenie dla sprawy, tzn. czy wpływają na zmianę ustaleń faktycznych będących podstawą wydania decyzji z 2010 r.
Decyzją z [...] lipca 2015 r. nr [...], Wojewoda [...] po raz kolejny odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2010 r. W uzasadnieniu organ ponownie wskazał, iż dowody z zeznań świadków wskazane we wniosku o wznowienie postępowania nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania w trybie określonym w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Powstały bowiem już po wydaniu decyzji z 2010 r. i nie mogą być uznane za nowe dowody w myśl wskazanego przepisu. Ponadto organ I instancji wskazał, że dokumenty istniejące w dacie wydania decyzji, której uchylenia domagają się skarżący, tj. wykaz wsi znajdujących się na terenie gminy M. nie wpływają na zmianę ustaleń faktycznych będących podstawą wydania decyzji z 2010r. Opisują bowiem nieruchomości, które należały nie do T. B., a do jej matki oraz ciotki i nie wynika z nich, że T. B. nieruchomości te odziedziczyła i posiadała je na własność do 1 września 1939 r.
Decyzją z [...] września 2015 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi wojewódzkiemu. W ocenie Ministra organ I instancji nie podjął wystarczających działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nie dokonał oceny całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności w zakresie dotyczącym ustalenia rodzaju, stanu i powierzchni nieruchomości pozostawionych przez poprzedników prawnych strony poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości C. oraz w zakresie ustalenia następstwa prawnego po zmarłych właścicielach ww. nieruchomości.
Decyzją z [...] maja 2016 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2010 r. Zdaniem organu dokumenty, które istniały w dacie wydania przedmiotowej decyzji, tj.: oświadczenie T. P. z [...] stycznia 1936 r. i wykaz wsi znajdujących się na terenie gminy M. nie wpływają na zmianę ustaleń faktycznych będących podstawą wydania decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2010 r. Ustalenia Wojewody dotyczyły bowiem stanu pozostawionych nieruchomości w latach 1939-1940, a wspomniane dokumenty są wiarygodne jedynie na dzień ich sporządzenia, a więc na 1936 r. i nie mogą stanowić dowodu na stan nieruchomości należących do T. B. w latach 1939-1940. Z przedmiotowych dokumentów nie wynika również, że T. B. nieruchomości te posiadała na własność 1 września 1939 r. Zatem w ocenie organu wojewódzkiego dokumenty te również nie mogą stanowić podstawy do wznowienia w trybie określonym w art. 145 ust. 1 pkt 5 kpa.
Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] lipca 2016 r. nr [...] ponownie uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2016 r. w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi wojewódzkiemu. Zdaniem Ministra organ I instancji nie podjął wystarczających działań zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nie zgromadził niezbędnych dowodów odnoszących się do ustalenia następstwa prawnego po zmarłych właścicielach pozostawionych nieruchomości oraz nie ustalił w sposób niebudzący wątpliwości jaki był stan, rodzaj i powierzchnia nieruchomości objętych wnioskiem strony, a pozostawionych przez jej poprzedników prawnych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości C.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2019 r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2010 r. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że bezspornym jest fakt posiadania przez T. B. córkę T. P. [...] ha ziemi w miejscowości C., natomiast materiał dowodowy zebrany w niniejszym postępowaniu nie wykazał, że osoba ta przed opuszczeniem w 1940 r. majątku C. odziedziczyła bądź weszła w posiadanie w inny sposób mienia, które stanowiło własność pozostałych członków rodziny P.
[...] listopada 2019 r. do Wojewody [...] wpłynęło odwołanie T. S. i M. B. W uzasadnieniu strony zarzucili decyzji naruszenie art. 145 § 1 ust. 5 kpa w zw. z art. 20 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097) – dalej zwaną "ustawą" poprzez błędną ich wykładnię podczas, gdy są one potwierdzeniem ujawnienia się nowych okoliczności faktycznych, będących podstawą wznowienia postępowania. Zarzucili także naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 kpa m.in. poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, wybiórczą ocenę materiału dowodowego, naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] grudnia 2019 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] października 2019 r. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 5 kpa, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Minister podkreśli, że badając przesłanki określone w art. 145 § 1 pkt 5 kpa w pierwszej kolejności organ administracji publicznej winien ustalić, czy wada stanowiąca przesłankę wznowienia w istocie miała miejsce. Jeżeli stwierdzi brak takiej wady - przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa i ustali, że wskazane przez podmiot żądający wznowienia dowody i okoliczności nie mają wpływu na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co do jej istoty, to zobligowany jest do wydania decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 pkt 1 kpa, tj. do odmowy uchylenia decyzji dotychczasowej.
Organ podkreślił, że art. 145 § 1 pkt 5 kpa wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek. Po pierwsze ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy muszą być nowe. Obejmuje to okoliczności lub dowody zarówno nowoodkryte, jak i po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Ujawnienie nowych okoliczności faktycznych nie stanowi samoistnej podstawy wznowienia postępowania. Nowe okoliczności faktyczne, czy nowe dowody mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są dla sprawy istotne. Muszą zatem dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne. Kolejną przesłanką jest istnienie nowych okoliczności faktycznych, czy nowych dowodów w dniu wydania decyzji ostatecznej. Trzecią przesłanką jest to, że nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję.
Ujawnienie nowych okoliczności bądź nowych dowodów powinno uzasadniać przypuszczenie, że gdyby były znane organowi wydającemu decyzję w postępowaniu głównym, to treść decyzji przedstawiałaby się inaczej, niż to przyjęto ostatecznie w toku dotychczasowego postępowania.
Jak wynika z orzecznictwa sądowego istotne dla sprawy są bowiem tylko te okoliczności faktyczne, których istnienie lub brak będzie bezpośrednio wpływać na treść rozstrzygnięcia w sprawie, tj. w sprawie zapadłaby decyzja, co do swej istoty, odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego.
Dopiero stwierdzenie, że przesłanka wznowienia rzeczywiście zaistniała, otwiera następny etap postępowania wznowionego. Co do zasady, w takim przypadku organ zobligowany jest do uchylenia decyzji dotychczasowej oraz rozpatrzenia sprawy ,co do jej istoty, na nowo (art. 151 § 1 pkt 2 kpa). Wyjątek od tej zasady stanowi art. 146 kpa.
Przechodząc do oceny zaistnienia w sprawie podniesionej przez skarżących przesłanki wznowienia postępowania wynikającej z art. 145 § 1 pkt 5 kpa Minister stwierdził, że organ I instancji trafnie przyjął, że przedłożone przez strony dowody w postaci zeznań świadków złożonych [...] stycznia 2012 r. oraz [...] stycznia 2012 r., jak również w okresie późniejszym, nie istniały w dniu wydania przez organ wojewódzki decyzji z [...] czerwca 2010 r. i jako takie nie mogą stanowić podstawy wznowienia postępowania w trybie określonym w art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Natomiast fakty z nich wynikające należy wziąć pod uwagę po wznowieniu postępowania.
Odnosząc się do zgromadzonych w niniejszym postępowaniu dowodów Minister wskazał, że są to dowody istniejące w dniu podejmowania przez Wojewodę [...] decyzji z [...] czerwca 2010 r.
Niezależnie od powyższego w ocenie organu odwoławczego przedłożone w toku postępowania wznowieniowego dowody i wynikające z nich okoliczności nie uzasadniają przypuszczenia, że gdyby były znane organowi wydającemu decyzję w postępowaniu głównym, to treść decyzji przedstawiałaby się inaczej, niż to przyjęto ostatecznie w toku dotychczasowego postępowania.
Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2019 r. M. B. i T. S. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucili organowi naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 146 § 1 kpa poprzez błędną jego wykładnię i uznanie, że termin 5-letni jest terminem bezwzględnym w każdych okolicznościach sprawy, zwłaszcza takich jak bierność organu, zawieszenie postępowania, co w konsekwencji czyni możliwość skorzystania ze wznowienia postępowania uprawnieniem pozornym dla obywatela i niemożliwością obrony i realizacji swoich praw do prawidłowego i rzetelnego rozpoznania jego sprawy, 2) art. 151 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 20 ustawy poprzez błędne jego zastosowanie i przyjęcie, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy oraz z przedstawionych faktów wynikających z dowodów będących podstawą wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 ust. 5 Kpa nie wynikają podstawy do uchylenia decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2010 r. pomimo, że z treści oświadczeń świadków S. M. oraz F. Z. i faktów z nich wynikających, które pozostają w zgodności z pozostałymi faktami wynikającymi z dowodów w postaci dokumentów jednoznacznie można stwierdzić, że majątek pozostawiony przez T. P., po mężu B., był większy, niż wskazany w decyzji z [...] czerwca 2010 r., 3) art. 145 § 1 ust. 5 kpa w zw. z art. 20 ustawy poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji uznanie, że fakty wypływające z oświadczeń świadków S. M. i F. Z. oraz z oświadczenia T. P., a także dokumentów takich jak wykaz wsi znajdujących się na terytorium gminy M. w powiecie Z. oraz spis ziemian nie stanowią nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy podczas, gdy te okoliczności faktyczne są nie tylko nowe i istotne dla sprawy, ale także powinny mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie dotychczasowe, 4) art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego wyjaśnienia sprawy oraz całkowite i niczym nieuzasadnione pominięcie dowodów z oświadczenia świadków S. M. i F. Z., oświadczenia T. P., 5) art. 7, art. 9, art. 77 § 1 art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 145 § 1 ust. 5 kpa oraz art. 3 ust. 2 i art. 6 ustawy polegające na wybiórczej, nieobiektywnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, którego rezultatem jest ujawnienie nowych istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, a także na naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów, które wykazują istnienie nowych okoliczności faktycznych mających charakter dowolności, w tym bierność w ustaleniu prawdy materialnej, które to uchybienia mają istotne znaczenie dla meritum sprawy, a ponadto nieprzytoczenie zasadnych motywów dla których organy administracji pominęły i odmówiły wiary twierdzeniom S. M. i F. Z. oraz na niedostatecznym uwzględnieniu wagi dokumentów zwłaszcza w postaci oświadczenia T. P. i wykazu wsi znajdujących się na terenie gminy M. przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, a także braku rzetelnej analizy przedstawionych nowych okoliczności, które są dla sprawy istotne, a nie były znane organowi w momencie podejmowania decyzji [...] czerwca 2010 r. Wobec powyższego strony wniosły o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji; 2) zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest uzasadniona.
Sąd podziela stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, co do tego, że zgromadzone w postępowaniu wznowieniowym okoliczności i dowody nie miały charakteru istotnych dla sprawy w rozumieniu z art. 145 § 1 pkt 5 kpa i przez to nie mogły podważyć ustaleń będących podstawą wydania ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2010 r. orzekającej o potwierdzeniu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez T. B. (zd. P.), córkę T. P. zd. G. i D. P. nieruchomości w miejscowości C. na terenie obecnej [...]. To zaś skutkowało wydaniem decyzji odmawiającej uchylenia kwestionowanej decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 kpa.
Sąd zauważa, że wniosek z [...] maja 2005 r. zawierał żądanie potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek pozostawiony przez T. B. zd. P. w miejscowości C.
Do akt sprawy zostały przedłożone następujące dowody: 1) akt kaucji z [...] kwietnia 1931 r. wskazujący, że właścicielem całej nieruchomości nr hip. [...] była T. P. córka W.; 2) wykaz nabywców i podanie Okręgowego Urzędu Ziemskiego z [...] maja 1933 r., z których wynikało, że na początku lat 30-tych XX. część o łącznej pow. [...] ha (z majątku C. o pow. [...] ha zapisanego w ks. hip. [...] i [...]) była poddana procedurze parcelacyjnej na rzecz nabywców w ramach reformy rolnej; 3) zeznania świadków E. G. i F. M. z 1988 r. (osób pełnoletnich już w okresie przedwojennym) wskazujące, że majątek C. (grunty rolne z zabudowaniami) miał powierzchnię [...] ha; 4) oświadczenie świadka E. R. z 2005 r. (z notarialnie poświadczonym podpisem) wskazujące, że majątek w C. obejmował dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze i obszar [...] ha; 5) oświadczenie świadka M. J. z 2009 r. (z notarialnie poświadczonym podpisem) wskazujące, że do 1940 r. właścicielką majątku w C. była T. B. zd. P. oraz że majątek wraz z zabudowaniami miał obszar [...] ha.
Z postanowienia Wojewody [...] z [...] marca 2010 r., wydanego w trybie art. 7 ust. 1 ustawy, wynika, że dowodami świadczącymi o pozostawieniu przez T. B. nieruchomości w miejscowości C. były oświadczenia E. R. i M. J. wskazujące, że majątek C. posiadał dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze, a jego powierzchnia wynosiła [...] ha.
W oparciu o powołane wyżej dowody (oświadczenia świadków) została wydana przez Wojewodę [...] decyzja z [...] czerwca 2010 r. Decyzja ta załatwiała sprawę dotyczącą mienia pozostawionego w miejscowości C. przez T. B. zd. P. c. D.
Wnioskiem z [...] lutego 2012 r. M. B. i T. S. złożyli wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z [...] czerwca 2010 r. powołując się na podstawę wznowienia z art. 145 § 1 pkt 5 kpa.
Jako nowe, istotne dla sprawy, nieznane organowi w dniu wydania decyzji, istniejące w dniu jej wydania, przywołali okoliczności wynikające z: 1) oświadczeń świadków F. Z. i S. M. (osób nieletnich w okresie przedwojennym) z 2012 r. (z konsularnie poświadczonymi podpisami). Z oświadczeń tych wynika, że majątek C. zawierał [...] ha gruntów rolnych. Świadkowie oświadczyli, że majątek T. P. córka D. otrzymała od ojca, odziedziczyła od ciotki K. I. oraz powiększyła go po zawarciu małżeństwa w 1935 r. z L. B.; 2) oświadczenia S. K. z 2012 r. (z notarialnie poświadczonym podpisem) który podał, że T. B. podała obszar majątku C. tylko [...] ha po konsultacjach z pracownikiem Urzędu Miasta w [...]. T. B. uzyskała informację, że wielkość ta była wystarczająca do wykupu mieszkania. Składający oświadczenie podał też, że na podstawie rozmów z T. B. i fotografii dowiedział się, że posiadała ona przed wojną na W. duży majątek ziemski obejmujący kilkaset hektarów.
Jako podstawę wznowienia powołali także jako nowy, istotny dla sprawy, nieznany organowi w dniu wydania decyzji, istniejący w dniu jej wydania, dowód w postaci fragmentu Spisu Ziemian w Rzeczypospolitej Polskiej z 1930 r., z którego wynika, że D. P. (ojciec T.) był właścicielem gruntu o pow. [...] ha w C., natomiast ciotka K. I. była właścicielką gruntu o pow. [...] ha w C.
Te okoliczności i dowody były podstawą wznowienia przez Wojewodę [...] postanowieniem z [...] marca 2012 r. postępowania zakończonego ostateczną decyzją z [...] czerwca 2010 r.
W dalszym toku postępowania wznowieniowego zostały przedłożone dodatkowe oświadczenia M. J. i E. R. z 2012 r. i 2014 (z notarialnie poświadczonymi podpisami). Z oświadczeń tych wynika, że te [...] ha gruntu podawane w oświadczeniach z 2005 r. dotyczyło łąk i pastwisk do hodowli koni. Świadkowie oświadczyli, że nie wiedzą ile gruntów uprawnych (ornych) wchodziło w skład majątku w C.
Przedłożono też dodatkowe oświadczenia S. M. i F. Z. z 2013 r. (z notarialnie poświadczonym podpisem) wskazujące, że w 1940 r. T. B. była właścicielką majątku C., który przed wojną miał obszar [...] ha obejmujący grunty związane z hodowlą koni i grunty wykorzystywane rolniczo. Składający oświadczenia podali, że nie podawali szczegółowych informacji w poprzednich oświadczeniach z tego powodu, że w formularzu udostępnionym przez konsula RP nie było na to miejsca.
Do pisma Konsulatu Generalnego RP z [...] listopada 2013 r. dołączono dokument podpisany przez T. P. [...] stycznia 1936 r., poświadczony przez Zarząd Gminy M. [...] lutego 1936 r. z którego wynika, że właścicielem majątku w C. była T. P. Majątek C. miał pow. ogólną [...] ha. Z dokumentu tego wynika, że T. P. nie posiada innego majątku ziemskiego.
W aktach sprawy znajduje się fragment z Gazety [...] z [...] grudnia 1924 r. W artykule pt. [...]. mowa jest o spaleniu i rozgrabieniu m.in. wielkiego majątku w C.
W aktach sprawy znajduje się fragment z gazety S. z [...] listopada 1924 r. z którego wynika, że [...] października 1924 r. otoczony został folwark C. własność P. i I. Dwór i zabudowania spalono doszczętnie.
W aktach sprawy znajduje się oświadczenie J. C. z 2014 r. (z notarialnie poświadczonym podpisem i bez rygoru pouczenia o odpowiedzialności karnej) wskazujące, że majątek w C. był wielkim majątkiem, skoro P. było stać na opłacenie studiów T. P. i jej brata W. P. za granicą. T. P. na początku lat 30-tych XX w. wróciła do C., aby pomagać chorej matce w zarządzaniu majątkiem. Po wyjściu za mąż dostała prawdopodobnie część majątku C. w posagu. T. P. stała się właścicielką całego majątku w latach późniejszych i była nią do wybuchu wojny.
Zaświadczenie archiwalne z [...] marca 2014 r. wskazuje, że P. D. i K. córka I. posiadali działkę o pow. [...] ha ([...] ha ziemi ornej i [...] ha lasu) we wsi C.
Oświadczenie S. K. z 2014 r. (z notarialnie poświadczonym podpisem i bez rygoru pouczenia o odpowiedzialności karnej) wskazuje, że świadkowie celowo zaniżali wielkość majątku C., aby T. P. wykupiła mieszkanie.
Wykaz wsi znajdujących się na terenie gminy M. z 1936 r. wskazuje majątek C. o ogólnej pow. [...] ha w tym [...] ha ziemi ornej i [...] ha lasu, z dopiskiem P. i I.
Z informacji z [...] marca 2017 r. [...] Obwodowej Administracji Państwowej Archiwum Państwowego Obwodu [...] wynika, że w dokumentach Archiwum nie odnaleziono danych na temat własności i składu nieruchomości należących do T. B. zd. P., D. i T. P. i K. I.
Dokonując oceny dowodów zgromadzonych w niniejszym postępowaniu wznowieniowym trzeba na wstępie wskazać, że oświadczenia świadków nie mogły być dowodem w sprawie.
Zgodnie z art. 75 § 1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Według art. 6 ust. 5 ustawy oświadczenia dwóch świadków muszą być złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka.
Sąd zwraca uwagę, że złożenie oświadczenia przez świadka przed notariuszem, sporządzone w formie kwalifikowanej czynności notarialnej - protokołu sporządzonego w formie aktu notarialnego [art. 79 pkt 4 w zw. z art. 104 § 3 i 4 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U z 2019 r. poz. 540 ze zm.) – zwanej dalej "Prnot"], a złożenie oświadczenia przez świadka (samodzielnie sporządzonego) z potwierdzonym notarialnie podpisem w formie czynności notarialnej - poświadczenia notarialnego (art. 79 pkt 2 w zw. art. 96 pkt 1 Prnot), to nie to samo. Zwrócono na to uwagę w orzecznictwie sądowym (por. wyrok NSA z 15 października 2014 r. sygn. akt I OSK 486/13 i z 10 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1170/18).
Trzeba wskazać, że ustawa wyraźnie rozróżnia dowód w postaci oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie (art. 3), od dowodu w postaci oświadczenia złożonego przed notariuszem (art. 6 ust. 5).
Z art. 6 ust. 5 ustawy w zw. z art. 104 § 3 i 4 Prnot wynika, że czynności notarialnej sporządzonej w formie protokołu z przyjęcia oświadczenia świadka notariusz winien nadać formę aktu notarialnego. Oświadczenia tego typu winny być składane w obecności notariusza, zasadniczo w kancelarii notarialnej (art. 1 § 2, art. 3 Prnot). Notariusz musi zadbać, aby oświadczenie to było złożone zgodnie z prawem. Wówczas ma walor dokumentu urzędowego (art. 2 § 2 Prnot).
Taki sam stan prawny obowiązywał także w momencie składania oświadczeń przez M. J., E. R., J. C., S. K.
Nie można pominąć tego, że notariusz odbierający oświadczenie w formie czynności notarialnej protokołowanej ocenia, czy świadek zrozumiał pouczenie o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia oraz czy świadek jest zdolny do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń (art. 82 pkt 1 kpa). Tych okoliczności notariusz nie bada poświadczając jedynie własnoręczność podpisu osoby samodzielnie składającej oświadczenie określonej treści.
Oświadczenie świadka składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka także winno przybrać postać czynności notarialnej konsula, polegającej na sporządzeniu protokołu przyjęcia oświadczenia świadka w formie aktu notarialnego (art. 28 ust. 3 w zw. z art. 29 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. – Prawo konsularne – Dz. U. z 2018 r. poz. 2141 ze zm.). Ten sam reżim prawny dotyczył stanu prawnego obowiązującego w dacie składania oświadczeń przez F. Z. i S. M. (art. 19 ust. 1 pkt 4, ust. 4 i 5 ustawy z dnia 13 lutego 1984 r. o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej Polskiej – Dz. U. z 2002 r. Nr 215, poz. 1823 ze zm.).
Wobec tego niniejsze oświadczenia, zaopatrzone jedynie w notarialne i konsularne poświadczenie własnoręczności podpisów, nie spełniają wymogu, co do formy ich sporządzenia, wynikającego z art. 6 ust. 5 ustawy.
Poza tym złożone oświadczenia M. J. i E. R. na etapie postępowania wznowieniowego są zupełnie niewiarygodne. W pierwszych oświadczeniach, które zostały przedłożone w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] czerwca 2010 r. świadkowie wskazywali pow. majątku C. jako obszar [...] ha. Sąd nie dał wiary wyjaśnieniom świadków, że ze względu na brak dokładnej wiedzy o obszarze majątku C. nie podali żadnych, nawet orientacyjnych, danych dotyczących istnienia części rolniczej majątku pozostawionego przez T. B. zd. P., w sytuacji gdy wnioskodawcy chcieli dowieść, że majątek ten miał kilkaset hektarów, wchodził w skład majątku C. i że jego właścicielem przed 1940 r. była T. B.
Z kolei S. M. oświadczyła, że majątek C. obejmował grunty otrzymane od ojca D., w tym posag ślubny (na temat posagu oświadczyła także J. C.) oraz odziedziczone po ciotce K. I. w połowie lat 30– tych XX. w.
Brak jest natomiast dowodu na to, że D. P. darował córce jakieś nieruchomości. O dziedziczeniu spadku po K. I. nie mogło być mowy, skoro T. B. opuściła byłe terytorium RP w 1940 r., a K. I. zmarła [...] lutego 1950 r. we [...].
Podawane przez świadków S. K., M. J. celowe zaniżanie przez świadków zeznających w postępowaniu zwyczajnym danych dotyczących powierzchni majątku C. jest niewiarygodne. Trudno przyjąć, aby dorośli ludzie podawali nieprawdę składając pod odpowiedzialnością karną fałszywe oświadczenia.
Zdaniem Sądu oświadczenia świadków złożone w postępowaniu wznowieniowym są oparte na zasłyszanych, nieprecyzyjnych danych. Świadczy o tym choćby brak wiedzy o dacie śmierci K. I. i dziedziczeniu po niej T. B.
Trafnie wskazał Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, że w miejscowości C. znajdowało się niewątpliwie mienie nieruchome członków rodziny P. i I. Jednak stan prawny tego mienia był skomplikowany i zmieniał się na przestrzeni czasu.
Trudno przyjąć, że świadkowie, osoby wówczas małoletnie i obce w stosunku do poprzedników prawnych wnioskodawców, mieli precyzyjną wiedzę odnośnie stanu własnościowego rodziny P. i I., a w szczególności majątku samej T. B. (jej dotyczyła sprawa zakończona decyzją z [...] czerwca 2010 r.).
Poza tym doświadczenie życiowe wskazuje, że skoro na początku lat–30 XX w. D. P. i K. I. wyemigrowali za granicę, a po studiach z [...] do C. powróciła T. P. c. D., to dla osób spoza rodziny P. widocznym atrybutem własności było to, kto faktycznie na bieżąco zarządzał majątkiem rodzinnym. Jednak samo władanie tym majątkiem przez T. P. po wyjeździe jej ojca i ciotki nie musiało przełożyć się na zmiany własnościowe w tymże majątku i uzyskanie przez T. B. prawa wyłącznej własności do majątku w C. Oświadczenia świadków w tym zakresie są sprzeczne z innymi dowodami potwierdzającymi stan własnościowy majątku C. na 1936 r. Na podstawie dokumentów z tego okresu nie można dowieść, że to T. B. w 1940 r. (w momencie opuszczenia byłego terytorium RP) była i to wyłącznym właścicielem tego mienia.
Sąd zauważa, że zgromadzone w sprawie inne dowody, niż oświadczenia świadków, świadczą, że na przestrzeni lat majątek rodziny P. i I. położony w miejscowości C. zmniejszał się.
Z fragmentów prasowych z 1924 r. wynika, że majątek w C. określany jest jako "wielki" i należy do rodziny P. i I.
Ze Spisu Ziemian z 1930 r. wynika, że D. P. jest właścicielem [...] ha, a K. I. [...] ha.
Wedle aktu kaucji z 1931 r. T. P. c. W. nabyła z aktu działu z 1930 r. nieruchomość ziemską nr hip. [...].
Podanie Okręgowego Urzędu Ziemskiego w L. z 1933 r. wskazuje, że T. P. (nie wiadomo, czy c. D., czy c. W.) i K. I. są właścicielami nieruchomości o pow. [...] ha. Z podania tego i wykazu nabywców wynika, że na początku lat 30-tych XX. część o łącznej pow. [...] ha (z majątku C. o pow. [...] ha zapisanego w ks. hip. [...] i [...]) była poddana procedurze parcelacyjnej na rzecz nabywców w ramach reformy rolnej.
Z zestawienia treści aktu kaucji i powyższego podania wynika, że chodzi o T. P. c. W., jeżeli chodzi o nieruchomość ozn. nr hip. [...].
Zaświadczenie archiwalne z [...] marca 2014 r. wskazuje, że D. P. i K. córka I. posiadali w 1936 r. działkę o pow. [...] ha ([...] ha ziemi ornej i [...] ha lasu) we wsi C.
Wykaz wsi znajdujących się na terenie gminy M. z 1936 r. wskazuje majątek C. o ogólnej pow. [...] ha, w tym [...] ha ziemi ornej i [...] ha lasu. Z dopiskiem P. (nie wiadomo, czy c. D., czy c. W.) i I.
Dokument podpisany przez T. P. [...] stycznia 1936 r., poświadczony przez Zarząd Gminy M. [...] lutego 1936 r. wskazuje, że właścicielem majątku w C. była T. P. c. W., skoro od 1935 r. T. P. (jej córka) nosiła nazwisko męża i nazywała się B. Majątek ten miał wówczas pow. ogólną [...] ha. Z dokumentu tego wynika, że T. P. c. W. nie posiada innego majątku ziemskiego.
Z powyżej opisanych dokumentów wynika, że struktura własnościowa i stan majątku rodziny P. i I. był skomplikowany i na przestrzeni lat ulegał zmianie.
W latach 20-tych XX. w. majątek ten stał się celem ataków band [...], był palony, rozgrabiany i wymagał znacznych nakładów finansowych na naprawy. Z aktu kaucji z 1931 r. wynika, że w 1930 r. majątek C. podlegał działom. F. Z. w swoim oświadczeniu z 2013 r. wskazał, że majątek P. zmniejszał się także poprzez przydział osobie ze służby dworskiej zawierającej małżeństwo [...] ha ziemi na postawienie domu.
Poza tym z pism stron wynika, że dzieci D. i T. – W. i T. studiowały na początku lat 30-tych XX w. za granicą ([...],[...]). Utrzymanie ich wymagało znacznych nakładów finansowych. Doświadczenie życiowe wskazuje na to, że powtarzające się napady [...] na majątek, koszty przywracania majątku do stanu poprzedniego i koszty utrzymania dzieci D. i T. na studiach zagranicznych były poważnym argumentem skłaniającym D. P. i K. I. do emigracji za granicę (do [...]), czy też do sprzedaży przez T. P. c. W. i K. I. części majątku w ramach reformy rolnej. Sam wyjazd na emigrację do [...] wiązał się z poważnymi wydatkami finansowymi. D. P. był ziemianinem (pismo wnioskodawców z [...] października 2013 r.), czy też rolnikiem (postanowienie sądowe sygn. akt [...]). Wyjeżdżając na początku lat 30-tych do [...] był już w wieku ok. 60 lat (ur. 1873 r.). K. I. (ur. 1881 r.) miała wówczas ok. 50 lat. Trudno przyjąć, aby osoby w tym wieku wyjeżdżały tak daleko z zamiarem najęcia się do pracy fizycznej. Trudno przyjąć, że D. P. przebywając we [...] był na stałym utrzymaniu córki T. P., skoro – jak podał M. B. do protokołu z [...] marca 2016 r. – jego matka w połowie lat 30-tych XX. w. przerwała studia i wróciła do majątku C. Było to podyktowane koniecznością pomocy chorej matce w zarządzaniu majątkiem C. (oświadczenie J. C. z 2014 r.). Doświadczenie życiowe i zasady logicznego rozumowania prowadzą do wniosku, że osoby te sprzedały część swego majątku, aby urządzić się w [...] i mieć środki na swoje utrzymanie.
Poza tym same dokumenty z 1936 r. są nieprecyzyjne. Raz podają, że majątek ma pow. [...] ha i należy do D. P. i K. I. Innym razem, że areał o pow. [...] ha należy do P. a nie B.) i I., albo że ma tylko [...] ha i należy do T. P. (a nie [...]).
Z kolei w pismach z [...] czerwca 2012 r. i [...] marca 2017 r. Archiwum Państwowe Obwodu [...] wskazało, że nie odnaleziono dokumentów potwierdzających, że sama T. B. była właścicielką nieruchomości w miejscowości C.
Sąd zwraca uwagę, że niniejsza sprawa dotyczy majątku o znacznej wartości ekonomicznej. Ustalenie stanu własnościowego musi więc być pewne, a nie oparte na domniemaniach i domysłach.
W ocenie Sądu brak dowodu jednoznacznie wskazującego, że stan własnościowy majątku C., wedle stanu na datę jego pozostawienia (art. 11 ust. 5 ustawy), tj. 1940 r. jest taki, jak twierdzą M. B. i T. S.
Oświadczenia świadków nie spełniają wymogów formalnych, są niewiarygodne i sprzeczne z dowodami z dokumentów. Z kolei inne dowody, niż oświadczenia świadków, wskazują na stopniowe zmniejszanie się obszaru majątku C. należącego do poprzedników prawnych wnioskodawców i nie pozwalają na udowodnienie, że T. B. c. D. w 1940 r. była wyłączną właścicielką majątku rodziny P. i I., który miał wówczas tak dużą powierzchnię, tj. [...] ha.
Sąd zwraca uwagę, że sami skarżący nie mają pewnej wiedzy, co do okoliczności dotyczących rodziny P. i I. Tytułem przykładu można wskazać, że w piśmie z [...] stycznia 2015 r. wskazali, że K. I. zmarła w 1936 r. w C. (w rzeczywistości zmarła w 1950 r. w miejscowości T. w [...]– postanowienie spadkowe) oraz że D. P. zmarł w 1943 r. (w rzeczywistości zmarł w 1941 r. – postanowienie spadkowe). W załączonym do tego pisma rysunku przedstawiającym drzewo genealogiczne rodziny P. wskazano, że D. P. urodził się w 1875 r. w L. (w rzeczywistości urodził się w 1873 r. w K.– postanowienie z [...] sierpnia 1951 r. sygn. akt [...]).
M. B. (syn T. B.) podał do protokołu z [...] marca 2016 r., że D. P. zmarł w 1941 r. i że K. I. zmarła w połowie lat 30-tych XX w., a po jej śmierci majątek ([...] ha) odziedziczyła T. P. c. D., później B., co nie mogło mieć miejsca z tego powodu, że brak dowodu na to, że K. I. była w 1940 r. wyłącznym właścicielem nieruchomości o pow. [...] ha i dlatego, że ciotka matki skarżącego zmarła w 1950 r. (po dacie pozostawienia mienia przez T. B.).
Z treści artykułu w Gazecie [...] pt. [...] wynika, że T. S. podała, że wyjechała do Polski w 1946 r. Tymczasem z pisma M. B. z [...] stycznia 2006 r. wynika, że T. B. opuściła [...]wraz z dwojgiem dzieci w 1940 r. i została osadzona przez Niemców w obozie dla uchodźców w [...].
Z tego względu Sąd przyznał rację Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji, że przedłożone w sprawie okoliczności i dowody nie pozwalały na wykazanie okoliczności dotyczących pozostawienia przez samą T. B. mienia o obszarze innym, niż [...] ha, a tej osoby dotyczyła sprawa zakończona w 2010 r. Wobec tego przedstawione przez skarżących w postępowaniu wznowieniowym okoliczności i dowody nie były dla sprawy istotne w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 kpa.
Skoro zaś przeprowadzone postępowanie, co do przyczyn wznowienia (art. 149 § 2 kpa) nie potwierdziło wystąpienia podstawy do wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, to Wojewoda [...] zasadnie odmówił uchylenia dotychczasowej decyzji w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 kpa.
Z tego względu podnoszone w skardze zarzuty wadliwego przeprowadzenia postępowania wznowieniowego i błędnego zastosowania art. 151 § 1 pkt 1 kpa nie mogły być skuteczne.
Zarzut dotyczący błędnej wykładni art. 146 § 1 kpa był nieuzasadniony z tego powodu, że brak potwierdzenia się przesłanki do wznowienia postępowania obligował organ do odmowy uchylenia kwestionowanej decyzji (art. 151 § 1 pkt 1 kpa). W takiej sytuacji organ wznowieniowy nie może oceniać, czy w sprawie wystąpiły przeszkody do uchylenia decyzji z art. 146 kpa.
Zastosowanie art. 146 kpa wchodzi w grę wówczas, gdy organ wznowieniowy prowadząc postępowanie, co do przyczyn wznowienia uzna, że wystąpiła przesłanka do wznowienia postępowania. Wówczas organ wznowieniowy musi rozważyć, czy wystąpiły przeszkody do uchylenia decyzji z art. 146 kpa. Jeżeli tak, to organ orzeka na podstawie art. 151 § 2 kpa. Jeżeli nie, to organ orzeka na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 kpa.
Skoro w niniejszej sprawie nie zaistniały podstawy do uchylenia decyzji z [...] czerwca 2010 r., to przedwczesne było powoływanie się na art. 146 § 1 kpa.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.