I SA/Wa 2957/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-10-28
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomości warszawskieprawo własności czasowejdekret warszawskiplan zagospodarowania przestrzennegostwierdzenie nieważności decyzjiużyteczność publicznadroga publicznaprzemysł budowlanypostępowanie administracyjne

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1961 r. dotyczącego przyznania prawa własności czasowej do gruntów warszawskich, uznając, że przeznaczenie nieruchomości na cele użyteczności publicznej (przemysł budowlany, magazyny, droga publiczna) wykluczało takie przyznanie.

Skarżąca domagała się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1961 r., które odmówiło przyznania prawa własności czasowej do gruntów warszawskich. Argumentowała, że plan zagospodarowania przestrzennego z 1961 r. nie został prawidłowo ogłoszony i nie mógł stanowić podstawy do odmowy. Sąd uznał, że nawet jeśli były wątpliwości co do ogłoszenia planu, przeznaczenie nieruchomości na cele użyteczności publicznej (przemysł budowlany, magazyny, droga publiczna) wykluczało możliwość przyznania prawa własności czasowej, co było zgodne z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę K. D. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z 1961 r. Orzeczenie z 1961 r. odmówiło M. M. z S. D. przyznania prawa własności czasowej do gruntów warszawskich, wskazując na ich przeznaczenie na cele użyteczności publicznej zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego. Skarżąca podnosiła zarzuty naruszenia przepisów k.p.a., w tym dotyczące prawidłowości ogłoszenia planu zagospodarowania przestrzennego z 1961 r. Sąd, powołując się na orzecznictwo NSA, stwierdził, że instytucja stwierdzenia nieważności decyzji wymaga ścisłej interpretacji przesłanek. Analizując stan faktyczny, sąd uznał, że część nieruchomości została przeznaczona pod przemysł budowlany i magazyny, a część pod drogę publiczną. Wskazał, że przeznaczenie na cele użyteczności publicznej, w tym budowę drogi publicznej, wykluczało możliwość przyznania prawa własności czasowej byłemu właścicielowi. Sąd podkreślił, że nawet jeśli istniały wątpliwości co do formalnego ogłoszenia planu z 1961 r., to przeznaczenie nieruchomości na cele publiczne było oczywiste i uniemożliwiało przyznanie prawa własności czasowej. W konsekwencji, sąd oddalił skargę, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, przeznaczenie nieruchomości na cele użyteczności publicznej, takie jak przemysł budowlany, magazyny czy droga publiczna, wyklucza możliwość przyznania prawa własności czasowej byłemu właścicielowi, gdyż takie przeznaczenie jest sprzeczne z interesem społecznym i uniemożliwia korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela w sposób zgodny z planem.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przeznaczenie części nieruchomości na cele przemysłowe i magazynowe oraz części na drogę publiczną, zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego z 1961 r., było podstawą do odmowy przyznania prawa własności czasowej. Droga publiczna ma charakter ogólnodostępny i służy społeczeństwu, co wyklucza możliwość jej przypisania osobie prywatnej. Podobnie, przeznaczenie na cele związane z działalnością państwową (obiekt wojskowy) uniemożliwiało przyznanie prawa własności czasowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy art. 7

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 3

Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym art. 40

Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym art. 25 § ust. 1

Dekret z dnia 2 kwietnia 1946 r. o planowym zagospodarowaniu przestrzennym kraju art. 25 § ust. 1

Dekret z dnia 2 kwietnia 1946 r. o planowym zagospodarowaniu przestrzennym kraju art. 30

Ustawa z dnia 3 lipca 1947 r. o odbudowie m.st. Warszawy art. 14

Ustawa z dnia 30 grudnia 1950 r. o organizacji władz i instytucji w dziedzinie budownictwa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przeznaczenie nieruchomości na cele użyteczności publicznej (przemysł budowlany, magazyny, droga publiczna) wyklucza możliwość przyznania prawa własności czasowej. Organ dekretowy prawidłowo ocenił, że korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela nie da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowy.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 156 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji, gdyż plan ogólny miasta Warszawy - Dzielnicy Wola (Plan Etapowy i Kierunkowy) zatwierdzony uchwałą nr 4/13 Prezydium Rady m.st. Warszawy z dnia 31 stycznia 1961 r. nie został prawidłowo ogłoszony. Zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 40 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym.

Godne uwagi sformułowania

instytucja stwierdzenia nieważności z art. 156 k.p.a., stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych, dlatego też przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji muszą być interpretowane w sposób ścisły czy wręcz ścieśniająco, ich zaistnienie powinno być bezsporne i mieć oczywisty charakter Sprzeczność, o której mowa powinna być oczywista. Wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa jest zatem stwierdzenie, że w zakresie objętym konkretnym orzeczeniem, obowiązywał niewątpliwy stan prawny. Drogi ze swej istoty winne być dostępne dla wszystkich uczestników ruchu, mieć charakter publiczny, a to musi się łączyć z powszechnością i ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa. Sama zaś kwestia ogłoszenia planu miejscowego z 1961 r. była przedmiotem bardzo szczegółowej i pogłębionej analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego

Skład orzekający

Łukasz Trochym

przewodniczący sprawozdawca

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

sędzia

Joanna Skiba

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dekretu warszawskiego w kontekście przeznaczenia nieruchomości na cele użyteczności publicznej oraz kwestia rażącego naruszenia prawa przy stwierdzaniu nieważności decyzji administracyjnych, zwłaszcza w sprawach dotyczących gruntów warszawskich."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z gruntami warszawskimi i przepisami obowiązującymi w okresie PRL. Interpretacja kwestii ogłoszenia planów zagospodarowania przestrzennego może być specyficzna dla analizowanego okresu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznych decyzji administracyjnych i ich wpływu na współczesne prawa własności, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym, a także dla osób zainteresowanych historią Warszawy i transformacją ustrojową.

Czy decyzja sprzed ponad 60 lat nadal może pozbawić prawa do ziemi? Sąd rozstrzyga spór o grunty warszawskie.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2957/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-10-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-12-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Joanna Skiba
Łukasz Trochym /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 15 września 2021 r. nr DO3.7611.385.2019.OC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 15 września 2021 r., nr D03.7611.385.2019.OC, Minister Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej jako "Minister/organ") utrzymał w mocy decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z 30 maja 2019 r., nr D03.6611.913.2016.RR, odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] Warszawie z 14 grudnia 1961 r., nr GT.III-II-6/T/131/61, w którym odmówiono M. M. z S. D. przyznania prawa własności czasowej do gruntów nieruchomości warszawskich położonych przy ul. [...], ozn. nr hip. [...].
Zaskarżona decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Zgodnie z zaświadczeniami hipotecznymi Sądu Okręgowego w [...] z [...] lipca 1947 r., nr [...] , nieruchomości położone przy ulicy [...], ozn. nr hip. [...], uregulowane były jawnym wpisami na imię M. M. z S. D..
Wskazane powyżej nieruchomości znajdują się na terenie objętym dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. nr 50 poz. 279, dalej jako "dekret").
W dniu 19 stycznia 1948 r. M. D. złożyła wniosek do Zarządu Miejskiego w m.st. Warszawie, w trybie art. 7 dekretu, o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości warszawskich położonych przy ulicy [...], ozn. nr hip. [...].
Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie orzeczeniem administracyjnym z 14 grudnia 1961 r., nr GT.III-II-6/T/131/61, odmówiło M. M. z S. D. przyznania prawa własności czasowej do gruntów nieruchomości warszawskich położonych przy [...], ozn. nr hip. [...], wskazując, że zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego teren przedmiotowych nieruchomości został przeznaczony na cele użyteczności publicznej.
Pismem z 5 maja 2016 r. następca prawny byłej właścicielki ww. nieruchomości – A. D., reprezentowany przez adwokata M. G., wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] Warszawie z 14 grudnia 1961 r. nr GT.III-II-6/T/131/61.
Decyzją z 30 maja 2019 r., nr D03.6611.913.2016.RR, Minister Inwestycji i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 14 grudnia 1961 r., nr GT.III-II-6/T/131/61.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dacie wydawania kwestionowanego orzeczenia z 1961 r. obowiązywał dla przedmiotowych nieruchomości Plan Ogólny Warszawy - Dzielnica Wola (plan Etapowy i Kierunkowy), zatwierdzonym uchwałą nr 4/13 Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z 31 stycznia 1961 r., z którego wynika, że część nieruchomości warszawskich ozn. nr hip. [...] (stanowiące części obecnych działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...] , a także część obecnej działki nr [...] o powierzchni
85 m2) została przeznaczona na przemysł budowlany i magazyny, natomiast pozostała część nieruchomości (stanowiące część obecnej działki nr [...] z obrębu [...]), przeznaczona została na komunikację drogową. W ocenie organu orzekającego, organ dekretowy prawidłowo ustalił, że cele, na jakie przeznaczono przejęte nieruchomości, uniemożliwiały dalsze korzystanie z niej przez dotychczasową właścicielkę (M. D.), co uzasadniało wydanie decyzji odmownej. Wobec tego Minister Inwestycji i Rozwoju uznał, że kontrolowane orzeczenie nie jest dotknięte żadną wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a., stanowiącą podstawę do stwierdzenia jego nieważności.
Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez K. D. – spadkobiercę A. D., Minister utrzymał następnie w mocy decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z 30 maja 2019 r., nr D03.6611.913.2016.RR.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wyjaśnił, że jak wynika z opinii sporządzonej przez uprawnionego geodetę w dniu 20 lipca 2017 r., według Planu Ogólnego Warszawy - Dzielnicy Wola (Plan Etapowy i Kierunkowy) zatwierdzonego uchwałą nr 4/13 Prezydium Rady Narodowej w [...] Warszawie w dniu 31 stycznia 1961 r., obowiązującego w dacie wydania kontrolowanego orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 14 grudnia 1961 r., nr GT.III-ll-T/131/61, nieruchomości warszawskie ozn. nr hip. [...] położone były na terenie przeznaczonym pod przemysł budowlany i magazyny oraz komunikację drogową.
W zakresie przeznaczenia części nieruchomości hipotecznych nr [...], stanowiących obecnie części działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...], pod przemysł budowlany i magazyny Minister stwierdził, że funkcja ta jest funkcją łączną, nie rozdzielną zatem magazyny mają służyć przemysłowi budowlanemu i są z nim ściśle powiązane. Minister wyjaśnił przy tym, że wprawdzie ówczesne ustawodawstwo dopuszczało wykonywanie prywatnej działalności w tej dziedzinie przez osoby fizyczne, jednakże w ograniczonym zakresie. Działalność gospodarczą w dziedzinie budownictwa o charakterze niefabrycznym traktowano jako rzemiosło, które podlegało ograniczeniom polegającym na obowiązku uzyskania zezwolenia, a to mogło być uzależnione od posiadania przez wnioskujących stosownych kwalifikacji fachowych i osobistych w dziedzinie budownictwa. Natomiast inwestorem w dziedzinie budownictwa mogła być osoba fizyczna, jednakże mogła realizować inwestycje tylko na własne potrzeby mieszkaniowe i gospodarczo-zawodowo-usługowe. Zgodnie z kopią zaświadczenia z 6 września 1949 r. wydanego przez Ministerstwo Obrony Narodowej, M. D. utraciła nieruchomości położone przy ul. [...] w związku z budową obiektu wojskowego "[...]". [...] powstały w 1947 r. jako drukarnia Wydawnictwa MON "[...]" i działały do 2006 r. W 2007 r. nowy właściciel zburzył Zakłady, a następnie na ich miejscu powstał wieżowiec [...]. Z akt sprawy nie wynika przy tym, aby M. D. była właścicielem zakładu poligraficznego oraz posiadała odpowiednią koncesję uprawniającą do prowadzenia takiej działalności, czy też złożyła wniosek o wydanie takiej koncesji. Na przedmiotowej nieruchomości w dacie wydania orzeczenia dekretowego znajdowały się jedynie pozostałości po zabudowaniach fabrycznych. Na tej podstawie Minister uznał, że organ dekretowy zbadał przeznaczenie nieruchomości w obowiązującym planie zagospodarowania przestrzennego i prawidłowo wskazał je w uzasadnieniu odmownego orzeczenia jako użyteczność publiczną jaką były niewątpliwie [...].
Odnośnie zaś, przeznaczenia gruntu przedmiotowej nieruchomości w planie zagospodarowania przestrzennego pod drogi publiczne, to Minister wyjaśnił, że uszczegółowione ono zostało w zaświadczeniu o lokalizacji szczegółowej nr 120/Wola z 21 września 1961 r. na budowę ulicy [...]. W ocenie Ministra, nie ulega zatem wątpliwości, że przeznaczenie planistyczne części nieruchomości na drogi wykluczało korzystanie z gruntu przez prywatnego właściciela. Oczywistym jest bowiem, że drogi miejskie mają charakter ogólnodostępny i służą całemu społeczeństwu. Budowa i utrzymanie dróg publicznych należy bowiem do kompetencji organów państwowych lub samorządowych i leży w interesie całego społeczeństwa. Drogi ze swej istoty winne być dostępne dla wszystkich uczestników ruchu, mieć charakter publiczny, a to musi się łączyć z powszechnością i ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa. Tym samym przyznanie byłej właścicielce własności czasowej gruntu przewidzianego w planie zabudowy pod drogi naruszyłoby bez wątpienia interes społeczeństwa uprawnionego do swobodnego korzystania z dróg.
Skargę na powyższą decyzję Ministra z 15 września 2021 r. wywiodła K. D. (dalej jako "Skarżąca"), reprezentowana przez radcę prawnego A. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra, oraz ewentualnie także decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z 30 maja 2019 r., nr D03.6611.913.2016.RR oraz o zwrot kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła natomiast naruszenie art. 156 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94) w zw. z art. 40 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 7 poz. 47) przez utrzymanie w mocy decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju z 30 maja 2019 r., nr D03.6611.913.2016.RR poprzez brak ustalenia czy Plan Ogólny Miasta Warszawy - Dzielnicy Wola (Plan Etapowy i Kierunkowy), zatwierdzony uchwałą nr 4/13 Prezydium Rady m.st. Warszawy z dnia 31 stycznia 1961 r. zostały w sposób prawidłowy ogłoszony w dzienniku wojewódzkim, co w konsekwencji skutkowało przyjęciu, że zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94) tj. wywłaszczenie dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, podczas gdy kluczowe w przedmiotowej sprawie czy zachodzi przesłanka określona w art. 156 § 1 k.p.a. jest odczytanie oceny prawnej czy zatwierdzony uchwałą Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy nr 4/13 Plan Ogólny Miasta Warszawy - Dzielnicy Wola posiada moc powszechnie obowiązującą, na podstawie art. 25 w zw. z art. 30 dekretu z dnia 2 kwietnia 1946 r. o planowym zagospodarowaniu przestrzennym kraju (Dz. U Nr 16 poz. 109), po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r., o planowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 7 poz. 47) obowiązującej od dnia 14 sierpnia 1961 r.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła szczegółową argumentacje na poparcie postawionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy
z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Rozpoznając niniejszą sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra z 15 września 2021 r. oraz poprzedzają ją decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z 30 maja 2019 r. nie naruszają obowiązującego prawa.
Na wstępnie należy poczynić kilka uwag dotyczących specyfiki postępowania nadzorczego jakim jest postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (orzeczenia), takie bowiem toczyło się w kontrolowanej obecnie przez Sąd sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że instytucja stwierdzenia nieważności z art. 156 k.p.a., stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych, dlatego też przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji muszą być interpretowane w sposób ścisły czy wręcz ścieśniająco, ich zaistnienie powinno być bezsporne i mieć oczywisty charakter (wyrok NSA z 22 września 1999 r., IV SA 1380/97, LEX nr 47894; wyrok NSA z 10 listopada 1998 r., IV SA 912/97, LEX nr 45693; zob. także wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., IV SA 1889/97, LEX nr 47887; wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., IV SA 1066/97, LEX nr 48675).
Wskazać należy przy tym, że aby można było mówić o rażącym naruszeniu prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności decyzji należy ustalić, że treść decyzji pozostaje w takiej sprzeczności z treścią przepisu obowiązującego w dniu jej wydania, która nie może być do zaakceptowana z punktu widzenia praworządności
i dlatego decyzja taka powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Sprzeczność, o której mowa powinna być oczywista. Wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa jest zatem stwierdzenie, że w zakresie objętym konkretnym orzeczeniem, obowiązywał niewątpliwy stan prawny. Co więcej, stan ten powinien być możliwy do ustalenia na podstawie treści przepisów prawnych bez rozbieżności wykładni. W sposób rażący może bowiem zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, a więc taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Jeżeli w przedmiocie oceny możliwości stosowania
i wykładni określonej regulacji prawnej mają miejsca kontrowersje, wątpliwości interpretacyjne, nie można w takim wypadku zasadnie mówić o rażącym naruszeniu prawa. Taki pogląd wyraził NSA m.in. w wyrokach z 8 listopada 2017 r., sygn. akt
I OSK 3435/15, z 27 października 2017 r., sygn. akt II OSK 336/16. Stanowisko to zaś Sąd w składzie orzekającym w pełni aprobuje.
W ocenie Sądu, orzekający w sprawie organ przeprowadził postępowania zgodnie z wymogami wynikającymi z brzmienia art. 156 k.p.a. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a. wymaga od organu innego podejścia do sprawy niż w zwykłym postępowaniu administracyjnym, gdy organ ten orzeka w I instancji lub jako organ odwoławczy. Organ staje tu wobec kwestii czysto prawnych. W doktrynie stwierdza się bowiem, iż art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. zawierający pozytywne przesłanki stwierdzenia nieważności dotyczy dwóch rodzajów wadliwości decyzji, a mianowicie wadliwości polegającej na rażącym naruszeniu prawa oraz wadliwości polegającej na wydaniu decyzji bez podstawy prawnej.
Z treści zaskarżonej decyzji wynika, iż w niniejszej sprawie organ uznał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że kontrolowane
w postępowaniu nieważnościowym orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 14 grudnia 1961 r., nr GT.III-II-6/T/131/61 nie narusza w sposób rażący przepisów prawa, brak zatem było podstaw do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Przepis art. 7 ust. 2 dekretu przewidywał, że właściciel gruntów, następcy prawni właściciela, będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa jego reprezentujące mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie prawa własności czasowej, a gmina obowiązana jest ten wniosek uwzględnić, jeśli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Analiza przepisu art. 7 dekretu prowadzi zatem do wniosku, że negatywną przesłanką przyznania własności czasowej do gruntu nie jest sam fakt określonego przeznaczenia gruntu w planie, a brak możliwości korzystania z gruntu w sposób zgodny z jego planistycznym przeznaczeniem.
Organ dekretowy winien przede wszystkim wziąć pod uwagę plan zagospodarowania przestrzennego obowiązujący w dacie wydania decyzji rozstrzygającej wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej. Plan obowiązujący w dacie wydania decyzji może stanowić podstawę do ustalenia czy korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowy.
Dla obszaru dzielnicy Wola w Warszawie, na którym znajdowały się nieruchomości położone przy [...], ozn. nr hip. [...], w chwili wydania kwestionowanego orzeczenia, obowiązywał "Ogólny Plan m.st. Warszawy - Kierunkowy i Etapowy Dzielnicy Wola", zatwierdzony przez Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy uchwałą z dnia 31 stycznia 1961 r. Plan ten był planem miejscowym w rozumieniu art. 5 dekretu z dnia 2 kwietnia 1946 r. - o planowanym zagospodarowaniu przestrzennym kraju (Dz. U. z 1946 r., Nr 16, poz. 109). Wszedł w życie przed ustawą z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1961, Nr 7, poz. 47), a zgodnie z treścią art. 40 powyższej ustawy, plany zagospodarowania przestrzennego miast, osiedli i wsi zatwierdzone przed wejściem w życie niniejszej ustawy są miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego w rozumieniu tej ustawy.
Odnosząc się do podnoszonej przez Skarżącą kwestii dotyczącej ogłoszenia planu to zważyć należy, że nawet przyjęcie stanowiska, że ogłoszenie miejscowego plan zagospodarowania przestrzennego uchwalonego uchwałą Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy nr 4/13 z dnia 31 stycznia 1961 r. nastąpiło w sposób zwyczajowo przyjęty, nie ma przesądzającego znaczenia w niniejszej sprawie, ponieważ nie zwalnia to z obowiązku szczegółowego ustalenia czy przeznaczenie nieruchomości na cele użyteczności publicznej wyłączało możliwość przyznania byłemu właścicielowi prawa własności czasowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 899/11, LEX nr 1216583).
Sama zaś kwestia ogłoszenia planu miejscowego z 1961 r. była przedmiotem bardzo szczegółowej i pogłębionej analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który swój pogląd – w pełni aprobowany przez Sąd orzekający – przedstawił w uzasadnieniu wyroku z 6 lutego 2013 r., sygn. akt I OSK 1643/11 (LEX nr 12849260). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił w nim, że na podstawie art. 14 ustawy z dnia 3 lipca 1947 r. o odbudowie m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 52, poz. 268), w odniesieniu do obszaru m.st. Warszawy i Warszawskiego Zespołu Miejskiego, zostały uchylone przepisy dekretu z dnia 2 kwietnia 1946 r. o planowym zagospodarowaniu przestrzennym kraju (Dz. U. Nr 16, poz. 109 ze zm.), który obowiązywał w całym kraju, aż do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 7, poz. 47). Zatem, od dnia 8 sierpnia 1947 r. (data wejścia w życie ustawy o odbudowie m.st. Warszawy) tryb publikacji planu zagospodarowania winien odbywać się na podstawie przepisów tej ustawy, to jest podlegać publikacji w M. P.. Powyższe nie oznaczało jednak – zdaniem NSA – że w taki właśnie sposób winien zostać opublikowany wspomniany wyżej plan ogólny zagospodarowania przestrzennego, zatwierdzony uchwałą Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 31 stycznia 1961 r. nr 4/13. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, że choć nie nastąpiło formalne uchylenie przepisów w/w ustawy z dnia 3 lipca 1947 r., to jednak – per desuetudinem – przepisy te przestały obowiązywać na skutek wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r. o organizacji władz i instytucji w dziedzinie budownictwa, co nastąpiło z dniem 1 stycznia 1951 r. Z tej przyczyny Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że zaistniała w analizowanym przypadku sytuacja, w której na skutek nieprzestrzegania lub niestosowania określonych przepisów, utraciły one moc na skutek negatywnego zwyczaju. W rezultacie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż w takiej sytuacji winny być brane pod uwagę przepisy ogólne, obowiązujące w całym kraju, to jest przepisy dekretu z dnia 2 kwietnia 1946 r. o planowym zagospodarowaniu przestrzennym kraju. Przepisy te w art. 25 ust. 1 w związku z art. 30 przewidywały, że plan miejscowy (a za taki należało uznać plan zatwierdzony uchwałą Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy), po uchwaleniu przez właściwą radę narodową uzyskiwał moc obowiązującą z dniem ogłoszenia w sposób przyjęty w danej miejscowości a ponadto przez wywieszenie w zarządach właściwych gmin w miejscu widocznym na okres co najmniej jednego tygodnia. Zdaniem NSA, brak precyzji w zapisie przepisu, oznacza sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości, co z kolei pozwala na sformułowanie tezy, iż mogło się to odbyć, np. w formie wówczas bardzo popularnej przez rozplakatowanie na słupach ogłoszeniowych. O tym zatem, iż plan z 1961 r. obowiązywał i wywoływał określone skutki prawne świadczą, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczności związane z dokonywaniem w sposób formalny zmian tego planu, wydawaniem na jego podstawie licznych decyzji lokalizacyjnych na podstawie, których wznoszono inwestycje oraz formalne pozbawienie tego planu mocy obowiązującej uchwałą Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 10 lipca 1969 r. nr 4/2.
Z powyższych względów Sąd orzekający nie uznał za usprawiedliwione zarzutów naruszenia prawa materialnego podniesionych w skardze.
Jak natomiast wynika z wyżej opisanego planu, część nieruchomości warszawskich ozn. nr hip. [...] (stanowiąca części obecnych działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...], a także część obecnej działki nr [...] o powierzchni
85 m2) została przeznaczona na przemysł budowlany i magazyny, natomiast pozostała część tychże nieruchomości (stanowiących część obecnej działki nr [...] z obrębu [...]), przeznaczona została na komunikację drogową. Potwierdził to uprawniony geodeta A. G. (uprawnienia zawodowe nr [...]) oznaczająca granice nieruchomości warszawskiej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] na załącznikach mapowych (vide: opinia geodezyjna z 20 lipca 2017 r., uzupełniona stanowiskami z 27 listopada 2017 r. oraz 12 stycznia 2018 r.).
Z kolei, zgodnie z zaświadczeniem z 6 września 1949 r. wydanym przez Ministerstwo Obrony Narodowej, M. D. utraciła nieruchomości położone przy ul. [...] w związku z budową obiektu wojskowego "[...]". Wynika z tego, zdaniem Sądu, że części obecnych działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...], a także część działki nr [...] o powierzchni
85 m2 nie mogły być wykorzystane przez dotychczasowego właściciela – zostały bowiem faktycznie przeznaczone na cele związane z działalnością [...] (utworzonych w 1947 r. oraz podległych Ministrowi Obrony Narodowej jako Drukarnia Wydawnictwa MON "[...]"), co wyłączało możliwość przyznania dawnemu właścicielowi prawa własności czasowej do tychże gruntów. Rację należy zatem przyznać organowi, który stwierdził, że w planie wyraźnie wskazano na zakłady sektora publicznego, co wykluczało możliwość podjęcia w tym miejscu jakiejkolwiek działalności prywatnej. Powyższe dokumenty potwierdzają zatem przeznaczenie części nieruchomości warszawskich na cele określone planem.
Podobną konstatację należy poczynić także wobec pozostałej części przedmiotowych nieruchomości – części obecnej działki nr [...], które na podstawie ww. planu, przeznaczone były pod drogę publiczną – zgodnie z treścią zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej nr 120/Wola z 21 września 1961 r. - na budowę ulicy [...], która w tym miejscu faktycznie powstała. Oczywistym jest przy tym, że droga publiczna, która służy wszystkim, bliżej nieokreślonym uczestnikom ruchu drogowego, nie może być traktowana jako obiekt przynależący osobie prywatnej, co wykluczało tym samym możliwość przyznania prawa własności czasowej na gruncie przepisu art. 7 ust. 2 dekretu. Okoliczność ta była wielokrotnie już sygnalizowana przez orzecznictwo sądowoadministarcyjne, które z tej przyczyny m. in. stało na stanowisku, iż właściciel nieruchomości warszawskiej nie może dochodzić swoich praw w sytuacji, gdy na nieruchomości tej urządzono drogę publiczną (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2391/11 oraz I OSK 2392/11).
Wynika z tego, zdaniem Sądu, że przedmiotowe nieruchomości ozn. nr hip. [...] nie mogły być wykorzystane przez dotychczasowego właściciela bez uszczerbku dla przeznaczenia tego terenu w planie miejscowym, co wyłączało możliwość przyznania dawnemu właścicielowi prawa własności czasowej do tychże gruntów. Nie sposób zatem uznać za zasadne stanowisko Skarżącej, że kwestionowane orzeczenie administracyjne zostało wydane w warunkach nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tzn. z rażącym naruszeniem prawa. Prawidłowo zatem uznał Minister, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie z 14 grudnia 1961 r., nr GT.III-II-6/T/131/61.
Sąd nie stwierdził także naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego. Organ przeprowadził bowiem wyczerpujące postępowanie dowodowe
i prawidłowo ustaliły i oceniły stan faktyczny sprawy, co znalazło swój wyraz
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI