I SA/Wa 2949/22

I SA/Wa 2949/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Jolanta Dargas /sprawozdawca/
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, , Protokolant referent Radosław Fijałkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 12 października 2022 r. nr KO-951/4103/464/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Płocka z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr DŚR.414.000900.2022.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], odmówił przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku
z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. S..
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podał, że na podstawie złożonego w dniu 29 lipca 2022 r. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz w oparciu o obowiązujące przepisy ustalił, że J. S. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem A. S.. Zgodnie bowiem z dołączonym do akt sprawy orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr [...] z dnia [...] maja 2011 r. A. S. (ur. [...] r.) posiada znaczny stopień niepełnosprawności od dnia [...] stycznia 2005 r., zaś niepełnosprawność powstała od [...] maja 2003 r. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji wskazał, że A.S. zgodnie z oświadczeniem z dnia 29 lipca 2022 r., jest osobą przewlekle chorą z powodu udaru mózgu, ma sparaliżowaną prawą część ciała, afazję, wymaga całodobowej opieki. Ze znajdującego się w aktach sprawy świadectwa pracy z dnia [...] lipca 2022 r. wynika, że J. S. była zatrudniona
w Muzeum [...] w [...] w okresie od 19.11.2010 r. do 22.2.22 r., a stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron. Obecnie J. S. jest osobą nieaktywną zawodowo, zarejestrowaną w PUP w [...] jako osoba bezrobotna. Reasumując organ I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie negatywną przesłanką przyznania J. S. wnioskowanego świadczenia stanowi data powstania niepełnosprawności u jej męża oraz fakt, że A. S. pozostaje w związku małżeńskim.
Od tej decyzji odwołała się J. S..
Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, że instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć
w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia prac w związku
z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Powyższy przepis jednocześnie bezpośrednio formułuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W ust. 1 powołanego artykułu wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia
9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji
i edukacji.
Z kolei art. 17 ust. 1b ustawy stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nic później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Natomiast w art. 17 ust. 5 ustawodawca wymienił przesłanki negatywne otrzymania tego świadczenia, zachodzące zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki. Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ I instancji jako podstawę odmowy przyznania odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem wskazał: po pierwsze, na regulację zawartą w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, po drugie fakt pozostawania osoby wymagającej w związku małżeńskim. Kolegium zwróciło jednak uwagę, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia
21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy
o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny we wskazanym wyroku.
Niezasadna jest też przesłanka odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego oparta na treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego,
z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Jednak w rozpoznawanej sprawie przesłanką odmownej decyzji w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt nie spełnienia przez odwołującą innych ustawowych przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Z treści cytowanego art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny
i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że odwołująca dla A. S. jest osobą, na której - w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy i zgodnie
z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - ciąży obowiązek alimentacyjny względem małżonka.
Okolicznością niesporną w sprawie jest także to, że mąż odwołującej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ustalonym w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] maja 2011 r. znak: [...], wydanym na stałe. W orzeczeniu tym wskazano,
że niepełnosprawność istnieje od [...] maja 2003 r., natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2005 r.
Wątpliwości Kolegium budzi natomiast ocena charakteru opieki sprawowanej faktycznie przez odwołującą nad mężem i powód rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, natomiast w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że z art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długotrwała i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby (por. wyroki NSA:
z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt 1 OSK 2201/15, LEX nr 2240790; z dnia
23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, LEX nr 3088207). Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Podkreślenia także wymaga, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20 (LEX nr 3219035) stwierdził, że o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Zwrócić bowiem należy uwagę na aspekt, że sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązkiem organu administracji
w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem prac; rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy
W niniejszej sprawie odwołująca w toku postępowania przed organem I instancji w dniu 29 lipca 2022 r., uprzedzona o odpowiedzialności karnej z art. 233 Kodeksu karnego za fałszywe zeznania oświadczyła, że jej mąż od 17 maja 2003 r. jest niepełnosprawny bowiem przeszedł rozległy udar mózgu, nie mówi, jest upośledzony ruchowo, wymaga całodobowej opieki, ma sparaliżowaną prawą część ciała. Odwołująca podała, że zrezygnowała z pracy, żeby móc się nim opiekować. Wskazała, że ostatnio pracowała w Muzeum [...] od 2010 r., mężem zajmowała się
jej mama, ale obecnie ma 90 lat i nie daje rady. Pomagała też sąsiadka, która wyjechała. Odwołująca stwierdziła, że sprawuje nad mężem stałą całodobową opiekę, robi mu posiłki, pomaga w czynnościach higienicznych, karmi, pomaga w ubieraniu, wyprowadza na spacer. Mąż z trudem porusza się, ma problemy z pamięcią
i koncentracją. Odwołująca wskazała, że wyłącznie z powodu zapewnienia opieki mężowi zwolniła się z pracy. Od chwili udaru mąż do dziś ma afazję.
Z kolei w oświadczeniu złożonym w dniu 17 sierpnia 2022 r. odwołującą świadoma odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego oświadczyła,
że sprawuje stałą i długoterminową opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Podała, że mąż jest osobą przewlekle chorą z powodu udaru mózgu. Z uwagi na stan zdrowia wymaga pomocy innych osób w zakresie podawania leków, kąpieli
w wannie, codzienne; toalecie, goleniu, ubieraniu, przygotowaniu posiłków, praniu bielizny, spacerów na świeżym powietrzu, załatwianiu spraw urzędowych, robieniu zakupów, zapewnieniu kontaktów z lekarzem, stomatologiem, dowożeniu na rehabilitację. Odwołująca podała, że w mieszkaniu zamieszkuje jej 90 letnia matka, która też wymaga stałej opieki innej osoby. Również jest osobą prawie leżącą, przemieszcza się tylko do łazienki z jej pomocą. Odwołująca stwierdziła, że jest osobą zdrową, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, ale opiekowanie mężem jest trudne z uwagi na fakt, że musi wielokrotnie dźwigać. Odwołująca wskazała, że mąż jest osobą niepełnosprawną od 2003 r., odwołująca wcześniej pracowała, opiekowała się mężem po godzinach pracy i w wolne dni od pracy i w nocy. Pod jej nieobecność opiekę sprawowała sąsiadka, dalsza rodzina. Obecnie nie ma innych osób, które mogłyby stale i systematycznie opiekować się mężem. W ostatnim czasie stan zdrowia męża uległ pogorszeniu, bardzo słabo się porusza, nadal nie mówi, więc kontakt jest bardzo utrudniony.
Według ustaleń pracownika socjalnego dokonanych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] sierpnia 2022 r. odwołująca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. W mieszkaniu przebywa również matka odwołującej – Z. K., lat [...]. Mąż odwołującej jest osobą przewlekle chorą
i niepełnosprawną w stopniu znacznym od 2003 r. Przebył udar niedokrwienny mózgu
z niedowładem prawostronnym, nie mówi i słabo się porusza, tylko w obrębie mieszkania. Jest pod kontrolą poradni neurologicznej i kardiologicznej. Z uwagi na stan zdrowia systematycznie przyjmuje leki i korzysta z rehabilitacji oraz pomocy logopedy. Wymaga pomocy innych osób w codziennej egzystencji. W ocenie pracownika socjalnego odwołująca sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który wymaga pomocy we wszystkich czynnościach życiowych, załatwianiu spraw urzędowych, zapewnieniu kontaktu z lekarzami, towarzyszeniu w zabiegach rehabilitacyjnych, przygotowaniu posiłków, kontrolowaniu i podawaniu leków, kąpieli
i toalecie, praniu bielizny, spacerach. Główną przeszkodą w samodzielnym funkcjonowaniu męża odwołującej jest fakt, że nie mówi, więc kontakt jest z nim utrudniony, nie pamięta bieżących wydarzeń. Odwołująca sprawuje opiekę stale, co uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Ponadto w mieszkaniu z odwołującą i jej mężem przebywa 90-letnia, prawie leżąca, matka odwołującej, która również wymaga pomocy córki. Odwołująca wcześniej pracowała zawodowo, sprawowała opiekę nad mężem po godzinach pracy i w dni wolne od pracy. Podczas jej nieobecności pomagała jej sąsiadka i dalsza rodzina męża. Obecnie sąsiadka jest osobą przewlekle chorą i nie ma możliwości pomagania w opiece nad mężem odwołującej. Aktualnie sytuacja osobista i rodzinna jedynie odwołującej umożliwia sprawowanie stałej opieki nad mężem, nie ma innych osób, które mogłyby przejąć opiekę nad niepełnosprawnym mężem odwołującej.
Kolegium, stosownie do art. 136 § 1 k.p.a., przeprowadziło dodatkowe postępowanie uzupełniające, w ramach którego przesłuchało odwołującą w charakterze strony. Odwołująca - pouczona o treści art. 233 § 1 k.k. i o prawie odmowy udzielenia odpowiedzi na pytania (art. 86 w zw. z art. 83 § 2 k.p.a.) - zeznała (protokół z dnia
28 września 2022 r.), że obecnie mieszka z mężem oraz mamą w [...] przy ul. [...], zaś do maja 2021 r. mieszkali w miejscowości [...], gm. [...]. Odwołująca podała, że około 20 lat temu rodzice przepisali na nią dom i gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, a po trzech latach tę ziemię sprzedała. Odwołująca stwierdziła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, a mama prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma własne źródło dochodu, tj. emeryturę z KRUS. Źródłem utrzymania rodziny odwołującej jest renta męża w wys. ok. [...] zł. Odwołująca podała, że mają z mężem córkę (lat [...]), mieszka w [...] - ma dwoje dzieci i pracuje, odwiedza ich, pomaga im w miarę swoich możliwości. Odwołująca zeznała, że mąż w 2003 r. przeszedł udar mózgu niedokrwienny w wyniku czego ma niedowład prawej nogi i ręki, natomiast lewą rękę i nogę ma sprawną. Odwołująca podała, że mąż nie mówi, po mieszkaniu porusza się przy pomocy kuli, samodzielnie spożywa posiłki, które przygotowuje odwołująca. Samodzielnie także przyjmuje leki trzy razy dziennie, wcześniej przygotowane przez odwołującą. Odwołująca zeznała, że mąż nie jest pampersowany, wymaga pomocy w kąpieli, pomaga mężowi w ubieraniu, towarzyszy mu podczas spacerów. Odwołująca podała, że posiada pełnomocnictwo od męża do załatwiania spraw urzędowych - załatwia sprawy urzędowe męża przeciętnie raz na kwartał. Odwołująca stwierdziła, że mąż pozostaje pod opieką lekarza neurologa w [...] - wizyty odbywają się przeciętnie raz w miesiącu, lekarza rodzinnego - wizyty są co miesiąc w celu przedłużenia recept: głównie leki od cholesterolu, od krążenia. Odwołująca podała, że do lekarza męża zawozi autem, pomaga jej czasami córka. Ponadto odwołująca wykonuje czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego: pierze, gotuje, sprząta, robi zakupy. Odwołująca stwierdziła, że kiedy wychodzi z domu w celu załatwienia rożnych spraw, wtedy mąż zostaje w domu sam z mamą. Wcześniej, gdy pracowała, mężem zajmowała się jej mama. Odwołująca zeznała, że rano robi zakupy, mąż wstaje około godz. 9. Następnie przygotowuje śniadanie, pomaga mężowi w porannej toalecie, podaje leki. Wychodzi z mężem na spacer, prawie codziennie. Spacerują ok. 1,5 godziny, w międzyczasie przysiadają na ławce. Po powrocie do domu odwołująca przygotowuje obiad albo odgrzewa wcześniej przygotowany. Obiad podaje o 13 lub po 13. Po obiedzie mąż odpoczywa — leży, a odwołująca w tym czasie sprząta, prasuje (codziennie), pierze (co drugi dzień) — czynności te wykonuje do ok. 16. Potem znów wychodzą z mężem na spacer, do apteki, posiedzą na ławeczce i wracają do domu około godz. 18. Następnie, około 18.30 - 19.00 podaje kolację, potem pomaga w toalecie wieczornej i mąż potem odpoczywa, trochę ogląda telewizje. Około godz. 21 mąż idzie spać. Poza tym odwołująca zeznała, że pierwsze zatrudnienie podjęła w roku 1986 - pracowała w Wojewódzkim [...] przez 7 lat. Następnie przez 7 lat nie pracowała nigdzie. Potem pracowała w różnych sklepach, a następnie prowadziła własną działalność. W 2004 r. podjęła pracę w Le’ is w [...] i pracowała tam około 6 lat. Ostatnie zatrudnienie miało miejsce w okresie od 19.11.2010 r. do 22.07.2022 r. w Muzeum [...] w [...]. Ten stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron. Odwołująca podała, że umowa nie została rozwiązana z uwagi na jej przebywanie na zasiłku chorobowym od 1 grudnia 2021 r., lecz z uwagi na opiekę nad mężem. Stwierdziła, że od 1 grudnia 2021 r.
do 10 czerwca 2022 r. przebywała na zasiłku chorobowym z uwagi na nerwicę lękową. Odwołująca zeznała, że jej mama nie jest w stanie zająć się jej mężem, gdyż jest to dla niej trudność. Nadto odwołująca zeznała, że jest osobą zdrową, nie ma przeciwwskazań do podjęcia pracy z uwagi na swój stan zdrowia. Nie legitymuje się orzeczeniem
o stopniu niepełnosprawności.
W ocenie Kolegium Odwoławczego powyższe ustalenia wskazują, że odwołującą wspiera swojego męża w codziennym funkcjonowaniu i otacza swoją opieką, jednak zakres i częstotliwość wykonywanych względem niego czynności opiekuńczych, nie wiąże się z koniecznością rezygnacji przez nią z pracy zarobkowej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy nie wynika, aby opieka nad niepełnosprawnym mężem, sprawowana przez odwołującą, wykluczała całkowicie wykonywanie przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia lub pracy zarobkowej. Dokonane w sprawie ustalenia wskazują, że opieka nad mężem nie zajmuje odwołującej takiej ilości czasu, która uniemożliwiałaby jej podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Pomoc odwołującej, pomimo, że wykonywana w sposób prawidłowy, w znacznej mierze ogranicza się do tzw. czynności dnia codziennego, które nie mogą być postrzegane
i uznawane za czynności wymagające stałej, całodobowej dyspozycyjności odwołującej, warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie czynności jak: pomoc
w ubraniu i porannej toalecie, przygotowanie leków oraz posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonane w godzinach porannych, przed pójściem
do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku
do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Również sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności odwołującej. Powszechnie bowiem wiadomo, że prania, prasowania, zakupów nie robi się codziennie i czynności te nie mają ściśle określonych ram czasowych. Osoby pracujące na pełnym etacie wykonują takie czynności (łącznie
z przygotowaniem posiłków) po powrocie z pracy. Powyższe czynności odwołująca prawdopodobnie wykonywała również jako osoba czynna zawodowo. Natomiast załatwianie spraw urzędowych czy ustalanie wizyt lekarskich to czynności sporadyczne. Wizyty lekarskie odbywają się przeciętnie raz w miesiącu, zarówno u neurologa, jak
i u lekarza rodzinnego, a sprawy urzędowe męża odwołująca załatwia przeciętnie raz na kwartał. Co także istotne w niniejszej sprawie, mąż odwołującej nie jest osobą leżącą. Wprawdzie z ustaleń wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia odwołującej z dnia 17 sierpnia 2022 r. wynika, że mąż odwołującej porusza się słabo, tylko
w obrębie mieszkania, jednak odwołująca w toku postępowania odwoławczego zeznała, że mąż odbywa prawie codziennie dwa spacery w ciągu dnia, a każdy z nich trwa po około 1,5 godziny. Podkreślenia także wymaga, że odwołująca w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż mąż odwołującej nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia, leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomii, nie jest pampersowany. Jak zeznała odwołująca mąż samodzielnie spożywa posiłki i leki przygotowane przez nią.
Zdaniem Kolegium, mając na uwadze rozmiar sprawowanej przez odwołującą opieki nad mężem, uznać należy, że zakres tej opieki jest do pogodzenia
z równoczesnym podjęciem aktywności zawodowej przez odwołującą. Nie zachodzi zatem związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez odwołującą
z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, który przemawiałby za przyznaniem odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego.
W świetle powyższych okoliczności odwołującej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem małżonka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia czy też rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze. Taka zaś sytuacja w rozpatrywane sprawie nie występuje. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez żonę swojemu mężowi, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia wniosku odwołującej. Odwołująca z uwagi na ciążący na niej obowiązek alimentacyjny wobec małżonka, ma obowiązek udzielenia mężowi pomocy i wsparcia.
Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie wniosła J. S. zarzucając jej:
1. naruszenie przepisów postępowania m.in.
- art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz załatwienie sprawy z zupełnym pominięciem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela (zarówno skarżącej jak i jej męża);
- art. 9 k.p.a. poprzez brak należytego i wyczerpującego informowania strony
o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz zupełny brak czuwania organu nad tym aby strona i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa poprzez brak zażądania dokumentów dotyczących rozwiązania umowy o pracę, nie wskazano mi że kwestionuje się okoliczność która dla MOPS była jasna - tj. że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad mężem w sposób, który uniemożliwia jakiekolwiek zarobkowanie, że podważa się jej oświadczenia i wywiad kuratora oraz to że mąż takiej opieki jaką dostaje potrzebuje;
- art. 77 k.p.a. przejawiający się w niedopełnieniu obowiązku zebrania i rozpatrzenia
w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i wyciągnięciu nieuprawnionych wniosków z materiałów znajdujących się w aktach sprawy poprzez przyjęcie do wydania decyzji, iż:
- jest możliwe podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej, którą mogłaby połączyć z opieką nad mężem podczas gdy z uwagi na stan męża jest to niemożliwe - świadczy mu całodobową opiekę, a oparcie decyzji na opisie przeciętnego dnia jest niemiarodajne, powinno się uwzględnić większą ilość szczegółów, problemy jakie występują na co dzień w opiece, ponadto większą wagę winno się dać kuratorowi który przeprowadzał wywiad, był na miejscu i widział stan męża oraz to jak się nim skarżąca zajmuje.
- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji wyrażające się w niepełnym i niejasnym określeniu podstaw prawnych
i faktycznych decyzji, braku omówienia, które fakty i dlaczego organ uznał za udowodnione, określenia dowodów, którym dał wiarę, oraz brak należytego wskazania przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności - chodzi tu
w szczególności o wyjaśnienia składane ustnie i pisemnie w toku postępowania przed MOPS i SKO i wywiad kuratora - w ocenie skarżącej po zapoznaniu się z decyzją MOPS było oczywiste, że mąż wymaga całodobowej opieki a skarżąca mu ją we wszystkich aspektach zapewnia,
- art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie uczestników do władzy publicznej - poprzez pominięcie istotnych interesów strony poprzez ukierunkowanie postępowania w niewłaściwy sposób, a nie tak by dokładnie
i precyzyjnie wyjaśnić sytuację skarżącej i jej męża.
Skarżąca szczegółowo opisała zakres opieki jaką sprawuje nad mężem.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
Wniosła także o dopuszczenie dowodu z pisma z dnia 10 czerwca 2022 r.
do dyrektora Muzeum (pracodawcy) wraz z adnotacją pracodawcy wyrażającą zgodę na rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem ( zwolnienie się z pracy by opiekować się mężem), pisma z dnia 31 października 2022 r. wskazujące, że inicjatywa rozwiązania umowy o pracę leżała po stronie pracownika - zgodnie z wnioskiem z 10 czerwca
2022 r.).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,
z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia
9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W niniejszej sprawie bezsporna pozostaje okoliczność, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który posiada orzeczenie
o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym jest również, że z uwagi na stan zdrowia mąż skarżącej wymaga stałej opieki osoby trzeciej oraz pomocy w codziennym funkcjonowaniu.
Kolegium uznało jednak , że nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. W treści zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia
i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, w związku z niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia od lipca 2022 r.
Podnieść należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia
lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć
lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. Nie tylko rezygnacja
z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w zawiązku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo przez kilka miesięcy przed złożeniem wniosku, nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia
w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki
(zob. wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., III SA/Gd 35/22, CBOSA).
Wystąpienie drugiej z przesłanek - niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, jest okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia, wymaganej przez normę art. 17 ust. 1 ustawy. Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w lipcu 2022 r., w okresie, w którym jej mąż legitymował się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym
ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca sprawuje obecnie nad mężem opiekę, której zakres wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. W sprawie została zatem spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku
z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.
Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Oznacza to, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia oraz czy istnieje opisany wyżej związek przyczynowo - skutkowego.
Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organy obu instancji dotycząca sprawowanej przez skarżącą opieki i braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce jest nieprawidłowa.
Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącą z uwagi na niepełnosprawność męża potwierdzoną stosownym orzeczeniem, w którym wskazano na jej znaczny stopnień, a okoliczność ta została uznana za niepodważalną. Ocena stanu zdrowia i sprawności męża skarżącej nastąpiła przed złożeniem wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, co nie wyklucza ziszczenia się przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w dacie złożenia wniosku przez skarżącą.
Stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:
a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy
w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,
d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,
e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów
o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia
27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U z 2021 r., poz. 573), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji.
W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą,
w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób
w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania
o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 2027)
w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:
1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;
2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub
w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;
3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych -
co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia
w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.
W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych.
Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki
w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt
III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności.
Treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. zob. wyroki NSA z dnia
27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt
I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości
lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA
z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że mąż skarżącej przebył rozległy udar, nie mówi, jest upośledzony ruchowo, ma sparaliżowaną prawą część ciała,
a skarżąca zajmuje się niepełnosprawnym mężem, pomaga mu w codziennych czynnościach życiowych.
W ocenie Sądu, w świetle tych okoliczności nie sposób w sposób jednoznaczny stwierdzić, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia,
jak i niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad mężem.
Wskazać przy tym należy, że organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad mężem z określonym zajęciem zarobkowym. Już tylko fakt znacznie ograniczonej, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości męża skarżącej do samodzielnej egzystencji, spowodowany obciążającym go poważnym schorzeniem, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącą, których niezbędności nie zdołały poważyć organy. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.
Zauważyć także należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę
(por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka,
o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej
do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji
z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Okoliczności powyższe muszą niewątpliwie być uwzględniane również w sytuacji przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21 czerwca 2022 r., II SA/Po 20/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy przy tym uwzględnić, że czynności opiekuńcze świadczone osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, ze znacznie ograniczonymi możliwościami samodzielnej egzystencji, wymagają większej niż przeciętnie intensyfikacji
i systematyczności, gdyż ich podmiotem jest osoba niepełnosprawna, cierpiąca na przewlekłe, pogłębiające się schorzenia i wymagająca specjalistycznego leczenia. Nie można bagatelizować również faktu, że oprócz czynności stricte pielęgnacyjnych skarżąca pozostaje w ciągłej gotowości do świadczenia pomocy i opieki, w tym wsparcia emocjonalnego. Ponadto, nie można wykluczyć z czynności opiekuńczych, wyręczania osoby bliskiej od jej normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych
i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, co stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (zob. wyrok WSA
w Gliwicach z 21 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 504/21, LEX nr 3209641, WSA
w Rzeszowie z 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Rz 1781/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy zobligowane były wyłącznie do zbadania okoliczności odnoszących się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca.
W konsekwencji uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana
z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to dotyczy błędnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych określających przesłanki przyznania osobom bliskim dla osoby legitymującej się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. art. 17 ust. 1. Organy obu instancji niewłaściwie oceniły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, związku
tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca dopuszczając się tym samym naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Dodać należy, że Sąd na rozprawie w dniu 8 lutego 2023 r. dopuścił
i przeprowadził dowody zgłoszone w skardze, tj. z pisma pracodawcy skarżącej -Muzeum [...] w [...] z 31 października 2022 r., z którego wynika, że umowa o pracę została rozwiązana na mocy porozumienia stron na wniosek skarżącej z dnia 10 czerwca 2022 r., z którego z kolei wynika, że skarżąca wnioskowała
o rozwiązanie umowy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. W świetle powyższego tym bardziej uznać należy,
że decyzje organów wydane zostały z naruszeniem prawa.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.).