I SA/Wa 2901/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-04-05
NSAnieruchomościŚredniawsa
dekret warszawskinieruchomości warszawskieprawo własności czasowejZUSFundusz Ubezpieczenia Emerytalnego RobotnikówSKOWSAbezprzedmiotowość postępowaniaskarpanastępstwo prawne

WSA w Warszawie oddalił skargę ZUS na decyzję SKO, utrzymującą w mocy decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa własności czasowej do gruntu warszawskiego, uznając wniosek za bezprzedmiotowy z powodu likwidacji Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników i przejścia własności na Skarb Państwa.

Sprawa dotyczyła skargi ZUS na decyzję SKO o umorzeniu postępowania w przedmiocie przyznania prawa własności czasowej do gruntu warszawskiego, wszczętego wnioskiem z 1948 r. przez Fundusz Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników. Sąd uznał, że wniosek stał się bezprzedmiotowy, ponieważ Fundusz i późniejszy ZUS zostały zlikwidowane, a własność gruntu przeszła na Skarb Państwa. Sąd podkreślił, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczące zwrotu nieruchomości nie miały zastosowania w tym postępowaniu dekretowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO), która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy o umorzeniu postępowania. Postępowanie to zostało wszczęte wnioskiem z 1948 r. przez Fundusz Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników (FUER) o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu warszawskiego, na podstawie dekretu z 1945 r. o własności gruntów warszawskich. Organy administracji uznały wniosek za bezprzedmiotowy, argumentując, że FUER został zniesiony, a ZUS, mimo że był jego następcą prawnym, nie wykazał w odpowiednim terminie swojego następstwa prawnego w kontekście przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd administracyjny podzielił stanowisko organów, stwierdzając, że wniosek stał się bezprzedmiotowy z powodu likwidacji FUER i późniejszego ZUS, a własność nieruchomości przeszła na Skarb Państwa na mocy przepisów dekretu z 1955 r. Sąd podkreślił, że postępowanie dekretowe dotyczyło uprawnień byłego właściciela do ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego, a nie przywrócenia własności utraconej w wyniku likwidacji podmiotów. W związku z tym, przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczące zwrotu nieruchomości nie miały zastosowania, a decyzje komunalizacyjne dotyczące działek pozostały w obrocie prawnym. Sąd oddalił skargę jako niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wniosek stał się bezprzedmiotowy z powodu likwidacji Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników i późniejszego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a własność nieruchomości przeszła na Skarb Państwa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że likwidacja FUER i ZUS oraz przejście własności na Skarb Państwa na mocy dekretu z 1955 r. spowodowały bezprzedmiotowość postępowania dekretowego, niezależnie od przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dotyczących zwrotu nieruchomości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

dekret warszawski art. 7 § ust. 1

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 115

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych art. 11

Dekret z dnia 2 lutego 1955 r. o przekazaniu wykonywania ubezpieczeń społecznych związkom zawodowym art. 4

Dekret z dnia 2 lutego 1955 r. o przekazaniu wykonywania ubezpieczeń społecznych związkom zawodowym art. 5 § ust. 2

Ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i § 2

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznem art. 17a § ust. 2 i 3

Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej art. 32

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej stał się bezprzedmiotowy z powodu likwidacji Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz przejścia własności nieruchomości na Skarb Państwa.

Odrzucone argumenty

ZUS jako następca prawny był uprawniony do uzyskania decyzji stwierdzającej następstwo prawne i dochodzenia zwrotu nieruchomości na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Postępowanie nie było bezprzedmiotowe, a organy naruszyły przepisy k.p.a. poprzez niedostateczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego.

Godne uwagi sformułowania

podmiot będący dotychczasowym właścicielem nieruchomości utracił bowiem byt prawny, a jego następcą prawnym stało się Państwo. zasadniczą przyczyną bezprzedmiotowości postępowania w tej sprawie było więc ustanie bytu prawnego Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników. tryb zwrotu nieruchomości uregulowany w przywołanym przepisie, pozostaje bez związku funkcjonalnego z postępowaniem o przyznanie użytkowania wieczystego, toczącym się na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego.

Skład orzekający

Monika Sawa

przewodniczący

Jolanta Dargas

członek

Łukasz Trochym

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dekretu warszawskiego w kontekście likwidacji podmiotów i przejścia własności na Skarb Państwa; brak zastosowania przepisów o zwrocie nieruchomości z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do postępowań dekretowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej gruntów warszawskich i historycznych podmiotów ubezpieczeniowych. Wynik oparty na ustaniu bytu prawnego wnioskodawcy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznych przepisów dekretowych i złożonej sukcesji prawnej podmiotów ubezpieczeniowych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i historii prawa.

Czy ZUS może odzyskać grunt warszawski sprzed dekad? Sąd wyjaśnia, dlaczego wniosek stał się bezprzedmiotowy.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2901/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-04-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-12-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 2465/23 - Wyrok NSA z 2025-05-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 18 października 2022 r. nr KOC/3756/Go/18 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 22 października 2022 r., nr KOC/3756/Go/18, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "Skarżący/ZUS"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "Prezydent/organ I instancji") z 9 maja 2018 r., nr 110/SD/2018, umarzającą postępowanie wszczęte wnioskiem z 21 stycznia 1948 r., złożonym 29 stycznia 1948 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, działający w charakterze ustawowego zarządcy Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników, o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], w części dotyczącej stanowiących własność [...] aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...] nr: [...] (położonej aktualnie przy ul. [...]) i [...] (położonej aktualnie przy ul. [...]).
Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Nieruchomość [...] ozn. hip. nr [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej jako "dekret warszawski").
W piśmie z 13 czerwca 2001 r. Skarżący wniósł o rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej dawniej przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, który 29 stycznia 1948 r. złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...], podnosząc, że stanowiła ona własność Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników. Fundusz ten natomiast został powołany do życia rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. o zmianie ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 95, poz. 855), wprowadzającym jeden Zakład Ubezpieczeń Społecznych i równocześnie powołującym do życia pięć funduszy ubezpieczeniowych, w tym Fundusz Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników. Skarżący podniósł, że na podstawie art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest następcą prawnym działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych i jest uprawniony, jeżeli nie narusza to ujawnionego w księdze wieczystej prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego osób trzecich, do występowania o zwrot nieruchomości stanowiących w podanym okresie własność tych osób prawnych.
Decyzją z 9 maja 2018 r., nr 110/SD/2018, Prezydent umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] z [...] stycznia 1948 r., działającym w charakterze ustawowego zarządcy Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników, o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. hip. nr [...], w części dotyczącej stanowiących własność [...] aktualnych działek ewidencyjnych z obrębu [...] nr: [...] (położonej aktualnie przy ul. [...]) i [...] (położonej aktualnie przy ul. [...]).
W uzasadnieniu swojej decyzji Prezydent wyjaśnił, że Fundusz Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników został zniesiony na mocy art. 11 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 36, poz. 333), zaś dekretem z dnia 2 lutego 1955 r. o przekazaniu wykonywania ubezpieczeń społecznych związkom zawodowych (Dz. U. Nr 6, poz. 31) ubezpieczenia społeczne zostały przejęte przez związki zawodowe, a ubezpieczenia społeczne w zakresie rent i zaopatrzeń przez Ministra Pracy i Opieki Społecznej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych został na mocy art. 4 dekretu zniesiony. Zdaniem organu I instancji, w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ Skarżący nie wykazał, pomimo wezwania ze strony organu, aby ZUS we wskazanym w powołanej ustawie terminie wystąpił o stwierdzenie, że jest następcą prawnym Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że Skarżący nie jest następcą prawnym przeddekretowego właściciela nieruchomości warszawskiej, co uzasadniało umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie.
Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta wniósł Skarżący.
Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania ZUS, Kolegium decyzją z 22 października 2022 r., nr KOC/3756/Go/18, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z 9 maja 2018 r., nr 110/SD/2018.
W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wyjaśniło, że Fundusz Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników został powołany rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. o zmianie ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 95, poz. 855), zniesiony natomiast na mocy art. 11 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 36, poz. 333). Art. 11 ust. 2 ww. ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. stanowił, iż prawa i obowiązki wymienionych w ust. 1 funduszów i instytucji przechodzą na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Pracownicy instytucji, wymienionych w ust. 1 pkt 2) i 3), stają się pracownikami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ww. ustawa z dnia 20 lipca 1950 r. o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych została uchylona przez przepisy dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o przekazaniu wykonywania ubezpieczeń społecznych związkom zawodowym (Dz. U. Nr 6, poz. 31), obowiązujące od 1 marca 1955 r. Dekret zniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 4 ust. 1), a wykonywanie państwowych ubezpieczeń społecznych przekazał związkom zawodowym (art. 1), z wyjątkiem spraw dotyczących zaopatrzeń i rent (w tym zakresie organem właściwym stał się Minister Pracy i Opieki Społecznej - art. 4 ust. 2). W dalszej części dekret uregulował kwestie związane ze stosunkiem pracy pracowników Ministerstwa Pracy i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 5 ust. 1).
Kolegium podniosło, że ww. dekret z 1955 r. nie precyzował jednak co stanie się z majątkiem nieruchomym zniesionego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i ubezpieczalni społecznych. Stanowił jedynie, że majątek ten ma być podzielony pomiędzy Centralną Radę Związków Zawodowych oraz Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej i jego organy terenowe, a podział ten zatwierdzi Prezes Rady Ministrów. Zgodnie z art. 5 ust. 2 dekretu Prezes Rady Ministrów miał zatwierdzić podział majątku ruchomego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz nieruchomości użytkowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych pomiędzy Centralną Radę Związków Zawodowych oraz Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej i jego organy terenowe, odpowiednio do zakresu działania ustalonego w dekrecie. Prezes Rady Ministrów nie wydał żadnego aktu wykonawczego do art. 5 ust. 2 dekretu.
Natomiast z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 42, poz. 202), tj. z dniem 1 stycznia 1987 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych zyskał status centralnego organu administracyjnego państwa. Ponownie osobowość prawną przyznano Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w 1998 r.
Kolegium wskazało następnie, że przepis art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi podstawę do wystąpienia przez ZUS ze stosownym roszczeniem o odzyskanie własności nieruchomości podmiotowi legitymującemu się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości w postaci własności lub prawa użytkowania wieczystego, ujawnionego w księdze wieczystej. Kolegium podniosło zatem, że ZUS nie wystąpił w trybie w określonym ww. art. 115 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o stwierdzenie, że jest następcą prawnym Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników, co wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2018 r., jak również z odwołania, oraz nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby, że jest następcą prawnym poprzedniego właściciela nieruchomości, to oznacza że postępowanie w sprawie winno być umorzone.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarżący, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organy obu instancji oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w szczególności polegające na niedostatecznym ustaleniu stanu faktycznego i prawnego, które to ustalenia stanowiłyby podstawę do wydania prawidłowej decyzji;
2) naruszenie art. 115 ust. 3 w zw. z ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako następca prawny działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych był obowiązany do uzyskania decyzji właściwego wojewody stwierdzającej, że Zakład jest następcą prawnym właściciela nieruchomości [...] stanowiących aktualne działki z obrębu [...] nr: [...] (położona przy ul. [...]) i [...] (położona przy ul. [...]), podczas gdy Zakład był jedynym właścicielem nieruchomości i uzyskanie decyzji nie było wymagane;
3) naruszenie art. 115 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niewłaściwą wykładnię i uznanie, że wykazanie następstwa prawnego działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych może nastąpić tylko na mocy decyzji właściwego wojewody, podczas gdy przedmiotowa decyzja nie wpływa na sukcesję praw i obowiązków działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych;
4) błędną wykładnię art. 28 k.p.a., a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że postępowanie zainicjowane wnioskiem z 16 lutego 1949 r. stało się bezprzedmiotowe;
5) a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. wadliwe utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, zamiast uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem spowodowało utrzymanie w mocy błędnej decyzji.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że powinien być uznany za stronę w postępowaniu prowadzonym przez Prezydenta m.st. Warszawy, ponieważ ma interes prawny w uzyskaniu orzeczenia w tej sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wyrażając zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W piśmie z 7 lutego 2023 r. Skarżący również wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie.
Z kolei, w myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonej decyzji, jak też decyzji organu I instancji Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżone decyzje nie naruszają obowiązujących przepisów prawa w stopniu uzasadniających ich uchylenie.
Tytułem wstępu należy zauważyć, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja Kolegium została wydana w postępowaniu z wniosku złożonego 29 stycznia 1948 r. przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...], na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, działający w charakterze ustawowego zarządcy Funduszu Ubezpieczenia Społecznego Robotników o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], ozn. hip. nr [...].
Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawne jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Z powyższego wynika, że przymiot strony w postępowaniu dekretowym przysługuje właścicielom nieruchomości, lub ich następcom prawnym.
Z akt sprawy wynika, że przedmiotowa nieruchomość warszawska oznaczona numerem hip. [...] położona przy ulicach [...] oraz [...] uregulowana była wpisem jawnym na rzecz Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników, co potwierdza świadectwo [...] Sądu Okręgowego w [...] z [...] maja 1946 r. nr [...]. Przedmiotem rozstrzygnięcia Prezydenta o umorzeniu postępowania zostały natomiast objęte dwie działki ewidencyjnej wchodzące w skład dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...], tj. działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...], które są obecnie własnością komunalną.
Nie budzi więc wątpliwości, że sporny grunt przed wejściem w życie dekretu warszawskiego stanowił własność Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników, który zgodnie z art. 17a ust. 2 ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznem (Dz. U. z 1933 r. Nr 51, poz. 396 ze zm.) był osobą prawa publicznego. W myśl zaś art. 17a ust. 3 tej ustawy, zarząd Funduszem należał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na podstawie przytoczonych przepisów Zakład Ubezpieczeń Społecznych był więc uprawniony do wystąpienia w 1949 r. z wnioskiem w trybie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego.
Zgodzić się należy z organami obu instancji, że Skarżący nie jest następcą prawnym Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników. Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych zniesiono Fundusz Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników, zaś prawa i obowiązki tego funduszu przeszły na Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 11 ust. 2). Następnie art. 4 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. o przekazaniu wykonywania ubezpieczeń społecznych związkom zawodowym zniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2 dekretu z dnia 2 lutego 1955 r., Prezes Rady Ministrów zatwierdzi podział majątku ruchomego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz nieruchomości użytkowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych pomiędzy Centralną Radę Związków Zawodowych oraz Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej i jego organy terenowe, odpowiednio do zakresu działania ustalonego w niniejszym dekrecie.
Powyższe oznacza, zdaniem Sądu, że z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 2 lutego 1955 r. (tj. 1 marca 1955 r.), wobec likwidacji zarówno Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji przejścia własności nieruchomości tych podmiotów na rzecz Państwa, złożony w dniu 29 stycznia 1948 r. wniosek o przyznanie własności czasowej stał się bezprzedmiotowy. Podmiot będący dotychczasowym właścicielem nieruchomości utracił bowiem byt prawny, a jego następcą prawnym stało się Państwo. Zasadniczą przyczyną bezprzedmiotowości postępowania w tej sprawie było więc ustanie bytu prawnego Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników.
Wobec powyższego, jak słusznie uznały organy, brak było podstaw do dalszego prowadzenia postępowania w trybie art. 7 dekretu warszawskiego, skoro następcą prawnym wnioskodawcy, który złożył wniosek dekretowy w 1948 r. był Skarb Państwa, który ostatecznie uzyskał własność spornej nieruchomości. Należy bowiem zauważyć, że na podstawie art. 32 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130 ze zm.) nastąpiła likwidacja gmin, a majątek dotychczasowych związków, w tym gminy [...], stał się własnością państwa.
Z tej przyczyny bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy pozostają powoływane w skardze przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 115 ust. 1 tej ustawy, Zakład jest następcą prawnym działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych i jest uprawniony, jeżeli nie narusza to ujawnionego w księdze wieczystej prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego osób trzecich, do występowania o zwrot nieruchomości stanowiących w podanym okresie własność tych podmiotów.
Zdaniem Sądu, tryb zwrotu nieruchomości uregulowany w przywołanym przepisie, pozostaje bez związku funkcjonalnego z postępowaniem o przyznanie użytkowania wieczystego, toczącym się na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego. Niniejsze postępowanie dotyczy bowiem uprawnień byłego właściciela nieruchomości do domagania się ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego na gruncie, nie zaś przywrócenia własności utraconej wskutek likwidacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wykazanie przez wnioskodawcę, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wystąpił o stwierdzenie, że jest następcą prawnym Funduszu Ubezpieczenia Emerytalnego Robotników, nie miało zatem wpływu na bezprzedmiotowość postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, skoro – jak już wspomniano – własność nieruchomości przeszła uprzednio z mocy prawa na własność Państwa.
Niezależnie jednak od powyższej konstatacji Sąd podziela stanowisko wyrażone w powołanym przez organy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 września 2006 r. (sygn. akt I OSK 1193/05), w którym wskazano, że Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przysługuje roszczenie o odzyskanie własności nieruchomości, które może być skutecznie dochodzone, tylko wówczas, gdy nieruchomość będąca jego przedmiotem nie zostanie skomunalizowana. W przeciwnym wypadku, dochodzenie słusznego roszczenia przez ZUS wymagałoby uprzedniego wzruszenia ostatecznej decyzji komunalizacyjnej. Jak wynika natomiast z akt sprawy obie decyzje komunalizacyjne dotyczące przedmiotowych działek [...] nadal pozostają w obrocie prawnym.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI