I SA/Wa 2896/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-02-22
NSAnieruchomościŚredniawsa
wywłaszczenienieruchomościodszkodowaniedekretKodeks postępowania administracyjnegostwierdzenie nieważnościgospodarstwo rolnegospodarstwo ogrodniczenieruchomość zamienna

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczeń odszkodowawczych z 1956 r. wydanych na podstawie dekretu z 1949 r.

Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności orzeczeń odszkodowawczych z 1956 r., kwestionując sposób ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną część nieruchomości. Minister odmówił stwierdzenia nieważności, uznając, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko Ministra, że wywłaszczona część nieruchomości nie miała charakteru gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego, a interpretacja przepisów dekretu nie była rażąco wadliwa.

Sprawa dotyczyła skargi M. B., A. B., H. C. i B. J. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] września 2021 r., którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] marca 1956 r. Orzeczenia te przyznawały odszkodowanie za udziały we współwłasności nieruchomości wywłaszczonej w 1955 r. na podstawie dekretu z 1949 r. Skarżący zarzucali naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) poprzez nieustalenie charakteru wywłaszczonej nieruchomości jako gospodarstwa ogrodniczego oraz naruszenie prawa materialnego (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 dekretu) przez błędną wykładnię, która uznała brak zaoferowania nieruchomości zamiennej za niedające podstaw do stwierdzenia nieważności. Minister argumentował, że wywłaszczona część nieruchomości nie miała charakteru gospodarstwa rolnego ani ogrodniczego, a nawet jeśli, to interpretacja art. 30 ust. 1 dekretu w przypadku wywłaszczenia części nieruchomości jest niejednoznaczna w orzecznictwie. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że decyzja Ministra jest zgodna z prawem. Sąd podkreślił, że postępowanie o stwierdzenie nieważności ma wąski zakres i nie jest ponownym rozpatrzeniem sprawy. Stwierdził, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa, ponieważ wywłaszczona część nieruchomości była zabudowana barakami i komórkami, a nie stanowiła samodzielnego gospodarstwa. Ponadto, Sąd wskazał na rozbieżności w orzecznictwie dotyczące obowiązku zaoferowania nieruchomości zamiennej przy wywłaszczeniu części gospodarstwa, co wykluczało uznanie naruszenia za rażące. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania również uznano za niezasadne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, odmowa stwierdzenia nieważności była zasadna.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wywłaszczona część nieruchomości nie miała charakteru gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego, a nawet jeśli, to interpretacja art. 30 ust. 1 dekretu w przypadku wywłaszczenia części nieruchomości jest niejednoznaczna w orzecznictwie, co wyklucza uznanie naruszenia za rażące.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

dekret art. 30 § ust. 1

Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych

Obowiązek zaoferowania nieruchomości zamiennej dotyczy wywłaszczenia całości gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego, warsztatu rzemieślniczego, jedynej działki z domem lub przeznaczonej pod budowę takiego domu. W przypadku wywłaszczenia części nieruchomości, obowiązek ten nie jest jednoznaczny w orzecznictwie i nie zawsze stanowi rażące naruszenie prawa.

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Rażące naruszenie prawa wymaga oczywistej sprzeczności decyzji z przepisem prawa oraz charakteru naruszenia prowadzącego do niemożności zaakceptowania decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa.

Pomocnicze

dekret art. 27

Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych

dekret art. 31 § ust. 1

Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych

dekret art. 33

Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych

k.p.a. art. 157 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 158 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

P.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych art. 11 § ust. 1, 2, 3

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wywłaszczona część nieruchomości nie miała charakteru gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego. Interpretacja art. 30 ust. 1 dekretu w przypadku wywłaszczenia części nieruchomości jest niejednoznaczna w orzecznictwie, co wyklucza uznanie naruszenia za rażące. Postępowanie nadzorcze zostało przeprowadzone prawidłowo, a stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób odpowiadający regułom k.p.a.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) poprzez nieustalenie charakteru wywłaszczonej nieruchomości jako gospodarstwa ogrodniczego. Naruszenie prawa materialnego (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 dekretu) przez błędną wykładnię, która uznała brak zaoferowania nieruchomości zamiennej za niedające podstaw do stwierdzenia nieważności.

Godne uwagi sformułowania

O rażącym (a nie jakimkolwiek) naruszeniu prawa można mówić, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Nie można mówić o rażącym naruszeniu przepisu w sytuacji, gdy możliwe są alternatywne jego rozumienia, a badana w postępowaniu nadzwyczajnym decyzja mieści się w zakresie któregoś z rozumień.

Skład orzekający

Iwona Ścieszka

sprawozdawca

Joanna Skiba

członek

Przemysław Żmich

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' w kontekście stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, zwłaszcza w sprawach dotyczących wywłaszczeń z okresu PRL i stosowania przepisów dekretu z 1949 r."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wywłaszczenia części nieruchomości w okresie obowiązywania dekretu z 1949 r. i interpretacji przepisów dotyczących nieruchomości zamiennych. Orzecznictwo w zakresie wywłaszczeń z okresu PRL jest specyficzne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy wywłaszczeń z okresu PRL i ich konsekwencji prawnych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym. Pokazuje trudności w dochodzeniu praw po latach.

Wywłaszczenie z PRL: Czy po latach można domagać się odszkodowania i nieruchomości zamiennej?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2896/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Ścieszka /sprawozdawca/
Joanna Skiba
Przemysław Żmich /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1849/22 - Wyrok NSA z 2023-12-20
Skarżony organ
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
art. 30 i  art. 33
Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 156  par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Joanna Skiba, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B., A. B., H. C. i B. J. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rozwoju, Pracy i Technologii decyzją z [...] września 2021 r., na podstawie art. 157 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku M. B., A. B., H. C. i B. J. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1956 r. nr [...], o przyznaniu na rzecz B. J. i W. B. odszkodowania w wysokości [...] złotych dla każdej z tych osób, za udziały wynoszące po 1/3 części w prawie własności w wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] listopada 1955 r., nr [...], części nieruchomości położonej w K., zapisanej w KW [...], ozn. parcela nr [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność H. O., B. J. i W. B.
W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że szeregiem orzeczeń z [...] marca 1956 r. nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. przyznało odszkodowanie na rzecz poszczególnych współwłaścicieli nieruchomości położonej w K., zapisanej w KW [...], ozn. jako część parceli nr [...] o pow. [...] m2 (z ogólnej powierzchni [...] m2) wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z [...] listopada 1955 r. nr [...], przyznając kwotę [...] złotych każdemu ze współwłaścicieli, tj. H. O., B. J. i W. B.
Pismem z 31 lipca 2018 r. M. B., A. B., H. C. i B. J. wystąpili o stwierdzenie nieważności tych orzeczeń.
Dokonując badania wskazanych orzeczeń pod kątem przesłanek zamieszczonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Minister podkreślił, że zostały one wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31, dalej: dekret). Orzeczeniami tymi przyznano na rzecz B. J. i W. B., odszkodowania w wysokości [...] złotych dla każdej z tych osób.
W myśl art. 27 dekretu, obowiązek odszkodowania ciążył na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie. Wniosek o wywłaszczenie nieruchomości złożony został pismem z [...] sierpnia 1955 r. przez Dyrekcję Budowy [...] w K., która następnie została zobowiązana do zapłaty odszkodowania na rzecz wskazanych osób. Nie doszło zatem do naruszenia art. 27 dekretu przy wydawaniu ww. orzeczenia.
Następnie Minister podkreślił, że stosownie do art. 30 ust. 1 dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też była przeznaczona pod budowę takiego domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. Z akt archiwalnych nie wynika, aby wywłaszczona nieruchomość miała charakter uprzywilejowany. Przedmiotem wywłaszczenia była bowiem jedynie część nieruchomości o łącznej powierzchni [...] m2 (z ogólnej powierzchni [...] m2). Organ wskazał przy tym, że nawet po odłączeniu od ogólnej powierzchni działki nr [...] (tj. od [...] m2) obszarów objętych innymi orzeczeniami wywłaszczeniowymi, współwłaścicielom pozostawała nieruchomość o pow. [...] m2. Ponadto, jak wynika z protokołu rozprawy odszkodowawczo-wywłaszczeniowej z [...] lipca 1955 r. poprzedzającej orzeczenie wywłaszczeniowe dot. działki o pow. [...] m2, na nieruchomości jaka pozostała wywłaszczonym (o pow. [...] m2) znajdował się jednopiętrowy dom mieszkalny. Jednocześnie z protokołu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej przeprowadzonej w dniach od [...] do [...] września 1955 r. oraz z zezwolenia na objęcie nieruchomości z [...] września 1955 r. nr [...] wynika, że przedmiotowa nieruchomość była częściowo zajęta na baraki i komórki [...] Przemysłowego [...] w K. Nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 30 ust. 1 dekretu.
Minister nadmienił, że z literalnego brzmienia art. 30 ust. 1 dekretu wynika jednoznacznie, że dotyczył on przypadków wywłaszczenia całości gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego. Ewentualne wywodzenie, w wyniku wykładni celowościowej, obowiązku przyznania nieruchomości również w przypadku wywłaszczenia części takiego gospodarstwa nie może doprowadzić do uznania, że doszło do rażącego naruszenia prawa, zwłaszcza mając na uwadze brak jednolitego stanowiska judykatury w podobnych sprawach (por. np. wyroki wydane w sprawach: IV SA 1770/98, I SA/Wa 1721/07, I SA/Wa 540/09 i przeciwstawne im wyroki wydane w sprawach: I SA/Wa 120/05 i I SA/Wa 294/05). Minister zauważył przy tym, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie wywłaszczono kluczowej części gospodarstwa, tj. zabudowy siedliskowej i gospodarczej.
Stosownie do art. 33 ust. 1 dekretu, wniosek o ustalenie odszkodowania każda ze stron mogła złożyć do prezydium wojewódzkiej rady narodowej po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł zgłosić wniosek o ustalenie odszkodowania równocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Zgodnie z art. 33 ust. 2 dekretu, orzeczenie o ustaleniu odszkodowania zapadało po przeprowadzeniu rozprawy.
Minister wskazał, że w aktach archiwalnych sprawy nie zachował się wniosek o przyznanie odszkodowania, jednak jak wynika z treści orzeczeń odszkodowawczych, wniosek taki został złożony przez inwestora – Dyrekcję Budowy [...] w K. Z okoliczności zarządzenia przez organ wywłaszczeniowy rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, o czym poinformowano strony zawiadomieniem z [...] sierpnia 1955 r. wynika, że najprawdopodobniej inwestor złożył wniosek o przyznanie odszkodowania za każdą z wywłaszczonych nieruchomości już na etapie postępowania wywłaszczeniowego. Rozprawę wywłaszczeniowo-odszkodowawczą przeprowadzono zaś w dniach [...]-[...] września 1955 r. Rozprawę poprzedzono obwieszczeniem z [...] sierpnia 1955 r., które było wywieszone na urzędowej tablicy ogłoszeń w dniach od [...] sierpnia 1955 r. do [...] września 1955 r. Ponadto, jak wynika z protokołu rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, na rozprawie stawili się niektórzy właściciele wywłaszczonych nieruchomości, a zatem ww. obwieszczenie musiało zostać opublikowane w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią. Nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 33 ust. 1 i ust. 2 dekretu.
Dalej Minister zaznaczył, że w oparciu o art. 28 dekretu, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 52, poz. 339). Stosownie do § 11 ust. 1 tego rozporządzenia, wartość szacunkową gruntów budowlanych, o ile rozporządzenie inaczej nie stanowi, oblicza się przyjmując za podstawę wartość (§ 3 pkt 1) 1 ha I klasy użytków rolnych w strefie miejskiej, a w osiedlach do 15.000 mieszkańców - w strefie podmiejskiej. Stosownie do § 11 ust. 3 ww. rozporządzenia, wartość 1m2 nieruchomości budowlanych, pozostających pod uprawą rolną lub ogrodniczo-warzywniczą ustalano przez zastosowanie mnożnika wskazanego w załączniku nr 4 do rozporządzenia do wartości gruntu, którego wartość obliczono przyjmując za podstawę wartość (§ 3 pkt 1) 1 ha I klasy użytków rolnych w strefie miejskiej, a w osiedlach do 15.000 mieszkańców - w strefie podmiejskiej (ust. 1). Wartość mnożnika wskazanego w ww. załączniku ustalano, w myśl § 11 ust. 2 rozporządzenia, w zależności od:
1) liczby mieszkańców osiedla w dniu 1 stycznia 1950 r. oraz
2) położenia nieruchomości w osiedlu.
Minister wskazał, że – jak wynika z treści operatu szacunkowego sporządzonego w dniu [...] października 1955 r. - nieruchomości przeznaczone do wywłaszczenia (w tym przedmiotowa nieruchomość o pow. [...] m2) znajdowały się w strefie pośredniej miasta K. liczącego do 500 tys. mieszkańców, a zatem wartość mnożnika wskazanego w § 11 wynosiła [...]. Zgodnie z treścią protokołu 1m2 gruntu I klasy wyceniono na [...] zł. Minister wskazał przy tym, że wskazana na str. 2 protokołu cena [...] zł za 1m2 gruntu I klasy musi być oczywistą omyłką, gdyż w dalszej części elaboratu biegły wszędzie wskazywał kwotę [...] zł. Jednocześnie z elaboratu szacunkowego sporządzonego przez B. K. (dla nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem z dnia [...] listopada 1955 r. nr [...] o pow. [...] m2) jednoznacznie wynika, że cenę 1m2 gruntu I klasy wyceniono na [...] zł. Tym samym po pomnożeniu ceny 1m2 gruntu przez powierzchnię wywłaszczonej nieruchomości, po uwzględnieniu mnożnika ([...]) biegły prawidłowo ustalił na [...] zł. Po podzieleniu ww. kwoty odszkodowania na trzy części każdemu ze współwłaścicieli przypadła kwota [...] zł. Nie doszło zatem – w ocenie Ministra - do rażącego naruszenia § 11 rozporządzenia.
Minister nie stwierdził również, aby poddane kontroli w trybie nieważności orzeczenia zawierały inne wady wymienione w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 k.p.a.
Skargę na opisaną wyżej decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii wnieśli M. B., A. B., H. C., B. J., reprezentowani przez adwokata. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji podnieśli następujące zarzuty:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia oraz rozpatrzenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przejawiających się w niezebraniu wystarczającej ilości materiału dowodowego, który przesądzałby o klasyfikacji części wywłaszczonej nieruchomości, tj. o tym czy nieruchomość ta miała charakter gospodarstwa ogrodniczego, a w szczególności przez nieustalenie zapisów w ewidencji gruntów oraz ustaleń w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, co skutkowało w konsekwencji błędnym przyjęciem, że wywłaszczona nieruchomość nie miała charakteru gospodarstwa ogrodniczego.
2. naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, a to art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 30 ust 1 dekretu, poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się przez uznanie, że w przypadku wywłaszczenia części nieruchomości ogrodniczej niezadysponowanie nieruchomości zamiennej nie stanowiło rażącego naruszenia prawa, co stoi w sprzeczności z ugruntowanym już orzecznictwem sądów administracyjnych (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2006 r. sygn. akt: I SA/Wa 294/05);
Ponadto skarżący wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie jako nieuzasadnionej, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznana w tych warunkach sprawa pozwoliła Sądowi uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaskarżona bowiem decyzja odpowiada prawu.
Z uwagi na tryb, w jakim wydana była objęta skargą decyzja, podkreślenia wymaga, że stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zostanie bezspornie ustalone występowanie przyczyny nieważności, które zostały wskazane w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie o stwierdzenie nieważności nie ma na celu ponownego całościowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej, zakończonej kontrolowaną decyzją, a jego charakter prawny nie jest tożsamy z charakterem innego rodzaju nadzwyczajnych postępowań administracyjnych, w tym w szczególności z instytucją wznowienia postępowania administracyjnego. Zakres postępowania wyjaśniającego i orzekania jest w tym przypadku węższy i ogranicza się wyłącznie do skontrolowania prawidłowości danej decyzji administracyjnej pod kątem wystąpienia ściśle określonych wad prawnych. W postępowaniu nieważnościowym, co do zasady, nie prowadzi się więc ponownego postępowania dowodowego, a jedynie postępowanie pod kątem przesłanek nieważności decyzji. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest wyłącznie sprawa procesowa (por. B. Adamiak, Przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, PiP 2001, z. 8, s. 31). Dla uznania naruszenia prawa za rażące (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Po pierwsze, treść decyzji musi pozostawać w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa. Po drugie, charakter tego naruszenia jest tego rodzaju, że prowadzi do niemożności zaakceptowania owej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Jest przy tym obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa wyraźne wykazanie, jaki konkretny przepis został naruszony i dlaczego naruszenie to organ uznał za rażące (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 1992 r., V SA 86/92 i V SA 436-466/92 - ONSA 1993 Nr 1 poz. 23). O rażącym (a nie jakimkolwiek) naruszeniu prawa można mówić, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek.
W przekonaniu Sądu, Minister trafnie uznał, że kwestionowane przez skarżących orzeczenia odszkodowawcze nie są obarczone ani rażącym naruszeniem prawa, ani też żadnymi innymi kwalifikowanymi wadami prawnymi, skatalogowanymi w art. 156 § 1 pkt 1 - 7 k.p.a.
Wyjaśnić trzeba, że poddane kontroli w trybie nieważnościowym orzeczenia odszkodowawcze były oparte na przepisach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Ustalały one wartość odszkodowania za udziały w części nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...], wywłaszczonej na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Podstawę prawną wydanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy art. 27-36 dekretu oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych. A zatem kwestionowane orzeczenie należy oceniać w świetle zgodności z przepisami tych aktów prawnych oraz stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania decyzji odszkodowawczych.
W myśl art. 27 dekretu obowiązek odszkodowania ciąży na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie. Odszkodowanie, ustalone w pieniądzach, wypłaca się w gotówce (art. 31 ust. 1 dekretu). Jak stanowi art. 30 ust. 1 dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowi gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiego domu, wywłaszczający obowiązany jest zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. W innych przypadkach dostarczenie nieruchomości zamiennej wymaga zezwolenia władzy naczelnej wykonawcy narodowych planów gospodarczych, udzielonego za zgodą Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Zgodnie z art. 30 ust. 3 dekretu, wypłata odszkodowania w pieniądzach (art. 31), w przypadkach przewidzianych w ust. 1, może nastąpić tylko na wniosek wywłaszczonego, złożony prezydium wojewódzkiej rady narodowej, lub gdy wywłaszczony odmówi przyjęcia nieruchomości zamiennej, uznanej przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej za odpowiadającą wymogom ust. 2.
Skarżący wywodzą, że orzeczenia odszkodowawcze - przy uwzględnieniu charakteru prowadzonej na nieruchomości gospodarki – mogły zostać wydane jedynie po uprzedniej propozycji nieruchomości zamiennej. Dopiero odmowa jej przyjęcia mogła doprowadzić do wydania decyzji odszkodowawczej wyrażonej w pieniądzach.
W warunkach rozpoznawanej sprawy istotnym jest zauważenie, że przedmiotowa część nieruchomości podlegająca wywłaszczeniu – jako jedna z trzech wyodrębnionych w tym celu części gruntu – służyła ogólnej przestrzeni, której sposób użytkowania określano wówczas jako ogrody warzywne. Na wywłaszczanej części o powierzchni [...] m2 – jak wynika z poczynionych ustaleń – urządzono baraki i komórki [...] Przemysłowego [...] w K. Nie był tam posadowiony dom jednorodzinny lub dwurodzinny, nie zaplanowano również budowy takiego domu. Nie sposób uznać, by wywłaszczana część nieruchomości – jako zabudowana w części budynkami służącymi pracownikom [...] Przemysłowego [...]- mogła jednocześnie pozostawać gospodarstwem rolnym lub ogrodniczym. Urządzone na gruncie tymczasowe obiekty służące przedsiębiorstwu energetycznemu, uniemożliwiały przyjęcie, że analizowany obowiązek odszkodowawczy wymagał w tym przypadku przedstawienia w pierwszej kolejności nieruchomości zamiennej. Przypomnieć bowiem należy, że obowiązek ten istniał w sytuacji, gdy nieruchomość wywłaszczana stanowi gospodarstwo rolne, ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy, jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź przeznaczona jest pod budowę takiego domu. Fakt rosnących na tej części kilku krzewów owocowych, czy roślin uprawnych, powyższego nie zmienia. Nie można bowiem w takiej sytuacji przyjąć, że ta część pozostawała odrębnym, samodzielnym gospodarstwem rolnym.
Z uwagi jednak na argumentację przedstawioną przez pełnomocnika skarżących, słusznie Minister objął rozważaniami hipotezę normy ustalonej w art. 30 ust. 1 dekretu pod względem możliwości jej zastosowania w odniesieniu do części wywłaszczanej nieruchomości wyodrębnionej z większego obszaru, który stanowił zorganizowane gospodarstwo ogrodnicze. Kwestia ta, w ocenie Sądu została oceniona przez Ministra prawidłowo. Należy zauważyć, że wobec niejednoznacznego brzmienia tego przepisu w orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiły się rozbieżności w zakresie dopuszczalności jego zastosowania w przypadku wywłaszczenia części gospodarstwa rolnego lub ogrodniczego, na co słusznie zwrócił uwagę organ nadzoru. Interpretacja tego przepisu może prowadzić zarówno do przyjęcia, że zaoferowanie działki zamiennej powinno mieć miejsce wyłącznie w sytuacji wywłaszczenia całego gospodarstwa, jak i że obowiązek taki powstaje w sytuacji wywłaszczenia działki wchodzącej w skład takiego gospodarstwa. W piśmiennictwie na gruncie tego przepisu zauważano, że obowiązek dostarczenia nieruchomości zamiennej nie powstawał, kiedy przedmiotem wywłaszczenia była tylko część gospodarstwa (tak: M. Gdesz, Rewindykacja nieruchomości wywłaszczonych w trybie dekretu wywłaszczeniowego z dnia 26 kwietnia 1949 r., Palestra 2003/9-10/33, teza 4). Na brak jednolitego stanowiska sądów w tym przedmiocie wskazywał tut. Sąd w wyroku z 13 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2282/19, przywołując wyroki wydane w sprawach: IV SA 1770/98, I SA/Wa 1721/07, I SA/Wa 540/09 i przeciwstawne im wyroki wydane w sprawach: I SA/Wa 120/05 i I SA/Wa 294/05. O dwóch alternatywnych sposobach interpretowania tego przepisu wypowiadał się również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1382/19, wskazując, że nie można mówić o rażącym naruszeniu przepisu w sytuacji, gdy możliwe są alternatywne jego rozumienia, a badana w postępowaniu nadzwyczajnym decyzja mieści się w zakresie któregoś z rozumień. Uwzględniając powyższe, a w szczególności mając na uwadze, że o rażącym, kwalifikowanym naruszeniu prawa możemy mówić w sytuacji oczywistego zaprzeczenia stanu prawnego istotnego z punktu widzenia danego rozstrzygnięcia, którego obowiązywanie i interpretacja pozostają niewątpliwe, Sąd zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że nie sposób przypisać orzeczeniom odszkodowawczym rażącego charakteru naruszenia art. 30 ust. 1 dekretu. Tym samym podnoszony w skardze zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 1 ww. dekretu, pozostał nieusprawiedliwiony.
O rażącym naruszeniu art. 30 dekretu nie może świadczyć podnoszony w skardze argument o rażąco niskiej wysokości przyznanego odszkodowania. Zaznaczyć trzeba, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych, dla wartości szacunkowej przejmowanych nieruchomości zawierało sztywne stawki. Ustalenia wartości gruntów były uzależnione od klasy użytków i strefy, w jakiej nieruchomość jest położona, przy zastosowaniu mnożnika wskazanego w załączniku. W warunkach rozpoznawanej sprawy, stosowne obliczenia biegły przedstawił w operacie szacunkowym, przyjmując wartości dla gruntów strefy pośredniej miejskiej (dla miast do 500 tys. mieszkańców). Skarga nie wyprowadza argumentów dla konieczności przyjęcia innych wskaźników normatywnych, jak też nie precyzuje podnoszonych w tym zakresie zarzutów wadliwości przeprowadzonych obliczeń. Sąd zaś nie dostrzegł, by w tym zakresie orzeczenia odszkodowawcze rażąco naruszały treść § 11 rozporządzenia.
Za niezasadne Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu, postępowanie nadzorcze zostało przeprowadzone prawidłowo, a stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób odpowiadający regułom zawartym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wszystkie istotne dla sprawy okoliczności zostały uwzględnione i należycie rozważone, nie uchybiając normom kształtującym sposób procedowania przez organ administracji w trybie nieważnościowym. Podnoszona w skardze kwestia ustalenia klasyfikacji wywłaszczanej części nieruchomości nie była niezbędna dla oceny spełnienia przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. Sposób zagospodarowania tej części, wynikający z zapisów w ewidencji gruntów, czy ustaleń w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, nie mógł w sposób znaczący wpłynąć na treść rozstrzygnięcia zważywszy na interpretację art. 30 ust. 1 dekretu w kontekście zauważonych wcześniej odmiennych poglądów na kwestię wywłaszczenia części wywłaszczanego gospodarstwa. Brak zatem podstaw do przyjęcia, by zaistniała oczywista sprzeczność pomiędzy treścią zastosowanych wówczas przepisów prawa a rozstrzygnięciami objętymi tymi orzeczeniami. Nie doszło też do zaistnienia innej podstawy nieważnościowej z art. 156 § 1 k.p.a., która przemawiałaby za stwierdzeniem nieważności kwestionowanych orzeczeń.
Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 tej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI