I SA/Wa 2880/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-01-26
NSAAdministracyjneWysokawsa
Kodeks postępowania administracyjnegostwierdzenie nieważności decyzjiumorzenie postępowaniaustawa nowelizująca KPAterminyprzejęcie gospodarstwa rolnegoprawo administracyjnedecyzja ostateczna

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1971 r. z uwagi na upływ 30 lat od jej doręczenia.

Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności lub naruszenia prawa decyzji z 1971 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego. Minister Rolnictwa umorzył postępowanie, powołując się na nowelizację KPA (art. 2 ust. 2 ustawy z 11.08.2021), która nakazuje umorzenie postępowań o stwierdzenie nieważności wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia decyzji. WSA uznał, że decyzja Ministra jest prawidłowa, gdyż upływ 50 lat od doręczenia decyzji z 1971 r. uniemożliwia jej merytoryczne rozpatrzenie w trybie nadzwyczajnym, a nowa regulacja KPA ma zastosowanie do postępowań wszczętych po jej wejściu w życie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2021 r., która umorzyła postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] września 1971 r. dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego. Minister uznał, że postępowanie podlega umorzeniu z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony po upływie 30 lat od doręczenia decyzji z 1971 r. Skarżąca argumentowała, że nowa regulacja nie wyłącza możliwości stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, a jej brak mógłby uniemożliwić dochodzenie odszkodowania. Sąd uznał stanowisko Ministra za prawidłowe, podkreślając, że upływ 50 lat od doręczenia decyzji z 1971 r. uniemożliwia jej merytoryczne rozpatrzenie w trybie nadzwyczajnym. Sąd wyjaśnił, że przepisy przejściowe ustawy nowelizującej KPA stosuje się do postępowań wszczętych i niezakończonych przed jej wejściem w życie, a postępowania wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia decyzji podlegają umorzeniu z mocy prawa. Sąd odrzucił argumentację skarżącej, że istnieje odrębne postępowanie w sprawie stwierdzenia naruszenia prawa, wskazując, że takie stwierdzenie zapada w ramach tego samego postępowania o stwierdzenie nieważności. Sąd nie dopatrzył się również podstaw do kwestionowania konstytucyjności przepisów nowelizacji KPA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, postępowanie takie podlega umorzeniu z mocy prawa.

Uzasadnienie

Ustawa nowelizująca KPA z dnia 11 sierpnia 2021 r. wprowadziła przepisy przejściowe, zgodnie z którymi postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, wszczęte po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, umarza się z mocy prawa. Upływ 30 lat od doręczenia decyzji z 1971 r. uniemożliwia wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania nieważnościowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (22)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego art. 2 § ust. 2

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 158 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego art. 1 § pkt 1

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego art. 1 § pkt 2

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.u.s.a. art. 1 § § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 158 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 4171 § § 2

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 77 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 77 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 193

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie KPA, który nakazuje umorzenie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wszczętego po upływie 30 lat od jej doręczenia. Upływ 50 lat od doręczenia decyzji z 1971 r. uniemożliwia jej merytoryczne rozpatrzenie w trybie nadzwyczajnym. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest jednoetapowe, a stwierdzenie naruszenia prawa następuje w jego ramach.

Odrzucone argumenty

Nowelizacja KPA nie wyłącza możliwości stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa po upływie 30 lat. Brak możliwości stwierdzenia naruszenia prawa uniemożliwia dochodzenie odszkodowania na podstawie art. 4171 § 2 k.c. Naruszenie konstytucyjnych praw do sądu, wynagrodzenia szkody oraz wolności i praw.

Godne uwagi sformułowania

postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa nie jest możliwe stwierdzenie jej nieważności z uwagi na upływ czasu brak wystarczających podstaw do podważania konstytucyjności przepisu art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.

Skład orzekający

Monika Sawa

przewodniczący

Iwona Ścieszka

członek

Łukasz Trochym

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2021 r., w szczególności art. 2 ust. 2, dotyczących umorzenia postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji po upływie 30 lat od jej doręczenia."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji zostało wszczęte po wejściu w życie nowelizacji KPA (16 września 2021 r.) lub było w toku w tym dniu, a dotyczy decyzji wydanych przed wieloma laty.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej zmiany w Kodeksie postępowania administracyjnego, która znacząco ogranicza możliwość kwestionowania starych decyzji administracyjnych. Pokazuje, jak upływ czasu wpływa na możliwość dochodzenia praw i jakie są konsekwencje dla obywateli.

Czy Twoje stare decyzje administracyjne są już bezpieczne? Nowe przepisy KPA zamykają drzwi do kwestionowania przeszłości.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2880/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-01-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-11-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Ścieszka
Łukasz Trochym /sprawozdawca/
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 2064/22 - Postanowienie NSA z 2022-12-07
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 119  pkt 2 w zw. z  art. 120
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Sawa Asesor WSA Iwona Ścieszka Sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2021 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2021 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako "Minister/Organ"), stwierdził, że postępowanie administracyjne wszczęte z wniosku J. S. (dalej jako "Skarżąca") z [...] września 2021 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] września 1971 r., nr [...], zostało umorzone z mocy prawa.
Zaskarżona decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z [...] września 1971 r., nr [...], Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. orzekło o przejęciu od M. W., w zamian za rentę, na własność Państwa, nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha, położonej we wsi [...] i [...], powiat n., zapisanej w księgach wieczystej nr [...] i [...]. Za datę doręczenia ww. decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] września 1971 r. organ uznał najpóźniej dzień [...] września 1971 r. (według adnotacji na decyzji).
Pismem z [...] września 2021 r., Skarżąca – współspadkobierczyni M. W. – wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] września 1971 r., nr [...] (na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) lub - z ostrożności procesowej - o stwierdzenie, że ww. decyzja z [...] września 1971 r. została wydana z naruszeniem prawa (na podstawie art. 158 § 2 k.p.a.).
Decyzją z [...] września 2021 r., nr [...], Minister stwierdził, że postępowanie administracyjne wszczęte z wniosku Skarżącej z [...] września 2021 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] września 1971 r., nr [...], zostało umorzone z mocy prawa. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wyjaśnił, że z dniem [...] września 2021 r. weszła w życie ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491), zgodnie z którą postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (art. 2 ust. 2 tej ustawy). Organ wyjaśnił, że wniosek Skarżącej z [...] września 2021 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] września 1971 r. wpłynął do Ministra [...] września 2021 r. i ten dzień organ uznać za dzień wszczęcia postępowania. Zdaniem organu, skoro więc wszczęcie postępowania w niniejszej sprawie nastąpiło po upływie 30 lat od doręczenia kwestionowanej decyzji, co w ocenie organu miało miejsce najpóźniej w dniu [...] września 1971 r., kiedy to decyzję odebrała M. W., to postępowanie administracyjne z dniem [...] września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa. Oznacza to brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji. Tym samym postępowanie jest bezprzedmiotowe, co zdaniem organu, uzasadnia wydanie decyzji stwierdzającej umorzenie postępowania w całości. Końcowo organ wyjaśnił również, że nie jest możliwe stwierdzenie, że decyzja z [...] września 1971 r. została wydana z naruszeniem prawa na podstawie art. 158 § 2 k.p.a. Nie istnieje bowiem odrębny tryb postępowania w sprawie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Można to zrobić tylko w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.
Skargę na powyższą decyzję Ministra z [...] września 2021 r. wniosła Skarżąca, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491 – "ustawa nowelizująca"), oraz art. 156 § 2 i art. 158 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735), przez przyjęcie, że postępowanie w niniejszej sprawie podlegało w całości umorzeniu z mocy prawa i brakuje możliwości stwierdzenia wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] września 1971 r. z naruszeniem prawa, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, że nie jest wyłączona możliwość prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Wniosła natomiast o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano natomiast, że ustawa nowelizująca stanowiła reakcję na wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego częściową niekonstytucyjność art. 156 § 2 k.p.a. (wyrok TK z 12 maja 2015 r., P 46/13, OTK-A 2015, nr 5, poz. 62). Skarżąca wskazała następnie, że Trybunał Konstytucyjny bazował na założeniu, że sprzeczne z zasadą praworządności, pewności prawa i zaufania obywateli do państwa jest eliminowanie z obrotu ostatecznych decyzji, które były wydane przed wieloma laty. Jednakże takich zastrzeżeń Trybunał nie zgłaszał, w ocenie Skarżącej, w stosunku do instytucji stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Powyższe prowadzi zatem do tego, zdaniem Skarżącej, że przeszkoda w prowadzeniu postępowania nie istnieje w wypadku potrzeby stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, które to stwierdzenie nie usuwa wadliwego aktu administracyjnego z obrotu prawnego. W takim wypadku dochodzi bowiem do właściwego wyważenia wartości prawnie chronionych, w tym na poziomie konstytucyjnym. Przyjęcie natomiast, że wskutek upływu czasu wyłączona zostałaby możliwość stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, prowadziłoby do uniemożliwienia uzyskania prejudykatu niezbędnego do dochodzenia odszkodowania na gruncie art. 4171 § 2 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (jedn. tekst: Dz. U. z 2020 r., poz. 1740). W ten sposób ograniczenia doznawałoby, zdaniem Skarżącej, konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), do wynagrodzenia szkody, jaka została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji RP) oraz do realnego dochodzenia na drodze sądowej naruszonych wolności i praw (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Ponadto, w ocenie Skarżącej, art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej budzi poważne wątpliwości co do jego zgodności z art. 2 Konstytucją RP w zakresie naruszenia zasady ochrony interesów w toku, ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Skarżąca wskazała także, że art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej w zakresie, w jakim odnosi się do umorzenia z mocy prawa postępowania o stwierdzenie nieważności powinien być wykładany literalnie i w sposób ścisły. Przepis ma bowiem charakter restrykcyjny, a jako taki, ze swej istoty, powinien być wykładany w sposób zawężający. W konsekwencji należy uznać, zdaniem Skarżącej, że ustawodawca wyłączył w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej jedynie możliwość stwierdzenia nieważności decyzji (przyjmując skutek umorzenia postępowania z mocy prawa), ale nie stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. W ocenie Skarżącej już z samego brzmienia art. 156 § 2 i art. 158 § 2 k.p.a. wynika, że w sytuacji, w której na moment złożenia podania brakuje możliwości stwierdzenia nieważności decyzji, ustawodawca dopuszcza prowadzenie postępowania i wydanie decyzji stwierdzającej wydanie decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa. Tak też, o ile wyłącza się możliwość stwierdzenia nieważności decyzji po upływie danego okresu, o tyle nie wyłącza możliwości stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, także po upływie 30 lat od dnia doręczenia decyzji lub jej ogłoszenia. Końcowo Skarżąca wskazała, że skutkiem naruszenia przywołanych we wstępie skargi przepisów postępowania było zaniechanie przeprowadzenia przez organ w myśl art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy oraz jej załatwienia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, nie żądając przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
skargę jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy
z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra nie narusza obowiązującego prawa. Zdaniem Sądu stanowisko organu jest prawidłowe.
Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy nie można pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., (sygn. P 46/13), w którym zostało stwierdzone, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że niedookreślony charakter przesłanki rażącego naruszenia prawa powoduje - zdaniem Trybunału - iż z czasem wzrasta ryzyko prawne, polegające na możliwości wykształcenia się odmiennej linii orzeczniczej zarówno w stosunku do norm materialnych jak i procesowych, które legły u podstaw wydanej decyzji, jak i samej przesłanki rażącego naruszenia prawa. Zwrócono też uwagę, że działanie organów państwa na podstawie prawa, będące przejawem zasady praworządności, nie oznacza bezwzględnego obowiązku eliminowania z obrotu wadliwych decyzji, na podstawie których strona nabyła prawo (...), po upływie znacznego czasu od wydania tego aktu administracyjnego. Jedynie (pkt 8.4) w szczególnych okolicznościach, gdy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna, jest dopuszczalne odstąpienie od zasady bezpieczeństwa prawnego (...). Należą tu sytuacje nadzwyczaj wyjątkowe, gdy ze względów obiektywnych zachodzi potrzeba dania pierwszeństwa określonej wartości chronionej bądź znajdującej (...) oparcie w przepisach Konstytucji. Przytaczając dotychczasowe swe orzecznictwo Trybunał podkreślił, że owe ograniczenia czasowe są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych, służąca porządkowi publicznemu, oraz ze względu na rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także ze względu na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie. Trybunał wyraził też pogląd, że trwałość decyzji organów władzy nie może być pozorna. Ostatecznie Trybunał pozostawił ustawodawcy do rozstrzygnięcia czy właściwe byłoby zastosowanie dziesięcioletniego terminu prekluzyjnego z art. 156 § 2 k.p.a., czy też innego terminu.
W celu dostosowanie systemu prawa do powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., ustawodawca zdecydował się dokonać zmian w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zmianę brzmienia art. 156 § 2 k.p.a. (zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.1491), dalej jako "ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r.") oraz dodanie § 3 w art. 158 k.p.a. (dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.).
W obecnym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 16 września 2021 r. (dzień wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.), nie stwierdza się już zatem nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.), jak też nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat (art. 158 § 3 k.p.a.).
Z brzmienia przepisów przejściowych uregulowanych w art. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. wynika z kolei, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust. 1). Natomiast postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (ust. 2).
Uwzględniając realia niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego kontrolowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] września 1971 r., nr [...] z uwagi na brzmienie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. Zważyć bowiem należy, że z chwila wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. (16 września 2021 r.), organy administracji utraciły możliwość stwierdzenie nieważności decyzji, od wydania lub ogłoszenia której upłynęło dziesięć lat (art. 156 § 2 k.p.a.). Jeżeli zaś od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się w o ogóle postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 158 § 3 k.p.a.).
W realiach niniejszej sprawy, od doręczenia kontrolowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. upłynęło 50 lat, co skutkuje tym uznaniem, że nie jest możliwe stwierdzenie jej nieważności z uwagi na upływ czasu, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a. W tym miejscu Sąd wskazuje, że za datę doręczenia ww. decyzji M. W. uznać należy jednak datę [...] września 1971 r., co potwierdza treść oświadczenia na stronie drugiej decyzji, z którego wynika, że M. W. decyzję otrzymała dnia [...] września 1971 r. Ww. oświadczenie własnoręcznie podpisała M. W. Przy adnotacji o przyjęciu decyzji do wiadomości w dniu [...] września 1971 r. takiego podpisu z kolei brak (jest jedynie podpis nieczytelny nieznanej osoby).
Z kolei, ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. przewiduje, że stosuje się ją bezpośrednio do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z 11 sierpnia 2021 r. ostateczną decyzją lub postanowieniem (art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.). W sytuacji więc, gdy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. z [...] września 1971 r., nr [...] zostało zainicjowane wnioskiem Skarżącej z [...] września 2021 r. (data wpływu do organu – [...] września 2021 r.) i jest "niezakończone" w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r., prowadzi to do wniosku, że podlega ono umorzeniu z mocy prawa (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.), co organ prawidłowo orzekł w zaskarżonej decyzji z 22 września 2021 r. Powyższy pogląd organu Sąd w pełni podziela.
Nie sposób przy tym zgodzić z poglądem Skarżącej, zgodnie z którym ustawodawca wyłączył w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. jedynie możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, ale nie wyłączył możliwości stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Wyjaśnić bowiem należy, że celem nadzwyczajnego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest ustalenie, czy kontrolowana decyzja jest dotknięta jedną z wad wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Rozstrzygnięcie kończące takie postępowanie może polegać albo na stwierdzeniu nieważności decyzji lub odmowie stwierdzenia jej nieważności albo na stwierdzeniu, że wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa. Jak słusznie zauważył organ, powyższe rozstrzygnięcia zapadają w jednym i tym samym postepowaniu, ponieważ jeżeli brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a., organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji, o czym expressis verbis traktuje przepis art. art. 158 § 2 k.p.a. Potwierdza to systematyka kodeksu postępowania administracyjnego, gdzie formy rozstrzygnięć w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ujęto w jednym przepisie (art. 158 k.p.a.). A zatem brak wystąpienie negatywnych przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji nie uruchamia, jak stara się to wywodzić Skarżąca, odrębnego (kolejnego) postępowania nieważnościowego w celu wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Wszak wydanie decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa następuję w ramach tego samego postępowania nadzorczego.
Jeżeli zaś od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 158 § 3 k.p.a.). Natomiast postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.). Zdaniem Sądu, jednoznaczny sposób zredagowania przez ustawodawcę przepisu art. 158 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. uniemożliwia wnioskodawcy (w tym przypadku Skarżącej) po upływie 30 lat żądanie wszczęcia lub dalszego prowadzenia postępowania nieważnościowego, a w konsekwencji uzyskanie decyzji stwierdzającej naruszenie prawa. Zauważyć bowiem należy, że zmiana wprowadzona ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. odnosi się do wszczęcia postępowania nieważnościowego w ogóle, a nie li tylko – jak chciałaby tego Skarżąca – do wybranych form rozstrzygnięć w tym postępowaniu, w tej sytuacji – stwierdzenia nieważności decyzji. Jak Skarżąca sama wskazała w uzasadnieniu skargi, art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. w zakresie, w jakim odnosi się do umorzenia z mocy prawa postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powinien być wykładany literalnie i w sposób ścisły.
Dlatego też, zdaniem Sądu, taki sposób wykładni omawianego przepisu, za jakim zdaje się opowiadać również Skarżąca, musi prowadzić do wniosku, że po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nie jest możliwe zarówno wszczęcie postępowania nieważnościowego (wszczęte powinno być umorzone), jak również uzyskanie decyzji stwierdzającej, że wydanie kontrolowanej decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa.
Ponadto Sąd wskazuje, że bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy, poza sytuacjami współstosowania Konstytucji, oznacza wydanie rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie bezpośrednio na podstawie normy konstytucyjnej. Potrzeba wydania aktu stosowania prawa na podstawie normy konstytucyjnej wynikać może albo z braku regulacji ustawowej czy innej podkonstytucyjnej albo z zaistnienia sprzeczności aktu podkonstytucyjnego z normą konstytucyjną. Kompetencje w zakresie oceny zaistnienia takiej sprzeczności w polskim systemie prawnym ma Trybunał Konstytucyjny. Przyjmuje się, że sądy co do zasady mogą rozstrzygać taką sprzeczność w sytuacji oczywistej niekonstytucyjności przepisu, wtórnej niekonstytucyjności przepisu bądź w stosunku do aktów podustawowych (szerzej zob. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znacznie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Lexis Nexis Warszawa 2010, Wydanie 2, s. 28-37).
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekający w niniejszej sprawie stanął na stanowisku, zgodnie z którym brak jest wystarczających podstaw do podważania konstytucyjności przepisu art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. Sąd mógłby jedynie, gdyby uznał, że istnieją wątpliwości w tym przedmiocie, zwrócić się do Trybunału w trybie art. 193 Konstytucji RP. Jednakże, zdaniem Sądu, taka potrzeba nie zachodzi.
Z powyższych względów Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. oraz art. 156 § 2 i art. 158 § 2 k.p.a. są niezasadne.
Sąd nie stwierdził ponadto, aby w rozpatrywanej sprawie miało miejsce istotne naruszenie art. 7 czy też art. 77 § 1 k.p.a., to jest takie, które miałoby wpływ na odmienny wynik sprawy. Ocena niniejszej sprawy, była swobodna, a nie dowolna, i nie doszło w tym przypadku do naruszenia także przepisu art. 80 k.p.a. Należy też podkreślić, że "słusznego interesu strony" nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem zgodnym z oczekiwaniami osoby zainteresowanej. Rozstrzygnięcie musi być dokonywane na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, co w realiach niniejszej sprawy miało miejsce.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI