I SA/WA 2866/22

I SA/Wa 2866/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska
Monika Sawa /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 2809/23 - Wyrok NSA z 2024-11-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1518
art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1 pkt 5 ust. 16
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 marca 2023 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 września 2022 r. nr KOA/4058/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 23 września 2022 r. nr KOA/4058/Sr/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (SKO/organ) po rozpatrzeniu odwołania T. P. utrzymało w mocy decyzje Wójta Gminy [...] z dnia 1 sierpnia 2022 r. nr GOPS.SR.8252.19.2021.2022.2 odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 24 listopada 2021 r. nr GOPS.SR.8252.19.2021 odmówił T. P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na żonę A. P. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że niepełnosprawność A. P. istnieje od 1996 r., po 16 roku życia. Zdaniem organu pierwszej instancji fakt, że T. P. pozostaje w związku małżeńskim stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. W wyniku rozpatrzenia odwołania złożonego od opisanej wyżej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 16 lutego 2022 r. znak: KOA/482/Sr/22 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
SKO zwróciło uwagę, że równolegle do rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej rozpatrywanego w ramach niniejszego postępowania było prowadzone postępowanie zainicjowane również przez T. P. w sprawie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ramach tego postępowania Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 13 stycznia 2022 r nr GOPS.SR.SZO.8252.1.2022 przyznał T. P. specjalny zasiłek opiekuńczy na A. P. w kwocie 620 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 października 2022 r.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 16 lutego 2022 r. znak: KOA/482/Sr/22, Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 9 marca 2022 r. nr GOPS-SEŁ8252.19. 2021.2022.1 odmówił ponownie T. P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na żonę A. P. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ponownie podano, że fakt, iż T. P. pozostaje w związku małżeńskim stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazano ponadto, że T. P. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na żonę A. P. na podstawie decyzji z dnia 13 stycznia 2022 r. nr GOPS.SF,-SZO.6252. 1.2022, co stanowi kolejną negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia.
W wyniku rozpatrzenia odwołania złożonego od opisanej wyżej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 25 maja 2022 r. znak KOA/2032/Sr/22 uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu podano, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni przepisów. Wyjaśniono, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje także obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się również obowiązek opieki nad chorym niepełnosprawnym małżonkiem. Zaznaczono, że zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pod pojęciem "innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności należy rozumieć także współmałżonków. Prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma w pełni zastosowanie do małżonka, ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyroki NSA z dnia: 16 stycznia 2015 r., I OSK 1508/13; 9 stycznia 2013 r, I OSK 11S6/12; 13 lutego 2013 r, I OSK 1526/12; 20 września 2013 r, I OSK 2796/12: 15 lipca 2014 r, I OSK 644/13; 19 listopada 2014 r, I OSK 1895/13 czy z 28 listopada 2014 r, I OSK 1158/13). Wskazano również, że konieczne jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego celem wyjaśnienia, czy T. P. sprawuje opiekę nad żoną A. P. oraz czy i kiedy zrezygnował z pracy zarobkowej.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 1 sierpnia 2022 r. nr GOPS.SR.8252.19.2021.2022.2 odmówił T. P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na żonę A. P. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ponownie podano, że fakt, że T. P. pozostaje w związku małżeńskim stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Ponadto wskazano, że T. P. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na żonę A. P. na podstawie decyzji z dnia 13 stycznia 2022 r. nr GOPS.SR.SZO.8252. 1.2022, co stanowi kolejną negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia.
Od opisanej wyżej decyzji odwołanie wniósł T. P. W odwołaniu zarzucił, że pozostawanie w związku małżeńskim, w okolicznościach niniejszej sprawy nie stanowi negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. W odwołaniu także zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją mocą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. W treści odwołania w żaden sposób nie odniesiono się do tego, że T. P. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na żonę A. P.
SKO rozpoznając odwołanie wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111; dalej jako: "u.ś.r"). Zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z kolei w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO podniosło, że na gruncie rozpoznawanej sprawy organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni przepisów u.ś.r. Wskazał, że w pierwszej kolejności należy wyjaśnić krąg osób uprawnionych do otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w szczególności ustalić, czy uprawnienie takie przysługuje małżonkowi osoby niepełnosprawnej rezygnującego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym małżonkiem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ uznał że nieprawidłowe jest stanowisko organu I instancji, zgodnie z który fakt, iż A. P. (w decyzji błędnie H. M.) pozostaje w związku małżeńskim z T. P. (błędnie wpisano C. M.), wyklucza przyznanie jej mężowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Organ wskazał, że w tej kwestii ukształtowało się jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych, które zwraca uwagę, że z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast zgodnie z art. 23 k.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy, i "wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Powyższe uregulowania potwierdzają, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się również obowiązek opieki nad chorym niepełnosprawnym małżonkiem. Mając to na uwadze, zdaniem SKO, pod pojęciem "innych osób, na .których, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności" należy rozumieć także współmałżonków. Prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ma w pełni zastosowanie do małżonka, ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por wyroki NSA z dnia: 16 stycznia 2015 r., 1 OSK 1508/13; 9 stycznia 2013 r., I OSK 119611.2; 13 lutego 2013 r., I OSK 1526/12; 20 września 2013 r., I OSK 2796/12 lipca 2014 r. I OSK 644/13).
SKO zwróciło uwagę, że w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wskazano, że obowiązujące przepisy u.ś.r. w dalszym ciągu zawierają kryterium dotyczące momentu powstania niepełnosprawności. SKO przyjęło, że podstawą odmowy świadczena była także data powstanie niepełnosprawności tj. po ukończeniu 25 roku życia. Organ podkreślił, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. utracił moc obowiązującą w zakresie, w jakim, różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu, przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z dniem 23 października 2014 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443). W orzecznictwie w tym zakresie wskazuje się, że: "Skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r sygn. akt K 38/13 (Dz. U. 2014.1443) jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.". Stanowisko to należy uznać za ugruntowane, (np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 182/19, wyrok NSA z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16). SKO wyjaśniło następnie, że zakresowe wyeliminowanie przez Trybunał Konstytucyjny ograniczeń o charakterze podmiotowym - wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych, nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 90/20). Podkreślenia wymaga, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu może być stosowany.
Organ podkreślił także, że jak wynika z powołanego przepisu ustawodawca, posługując się zwrotem: "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki", wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby uprawnione do omawianego świadczenia (m.in. matkę opiekującą się swoim dzieckiem), pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazywany związek przyczynowo-skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie z uwagi na wymóg (przymus, konieczność) opieki nad niepełnosprawnym. Przyjmuje się, że świadczenie przyznawane na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie przysługuje za samą opiekę nad członkiem rodziny, która to wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 722/12). Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, a która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania, a co więcej nie ma ona innego wyjścia dla pozyskania dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne ma tym samym zrekompensować jej utratę uzyskiwanego dotychczas, czy też potencjonalnego dochodu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16). Innymi słowy, osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo, będąc zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 791/20).
Odnosząc wskazane wyżej uwagi do okoliczności niniejszej sprawy SKO stwierdziło, że pomimo wskazanych wcześniej błędów w wykładni przepisów u.ś.r., jakich dopuścił się organ pierwszej instancji ostatecznie podjęte rozstrzygnięcie jest jednak prawidłowe. Istotnie bowiem, jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego, brak jest bezpośredniego związku między rezygnacją z/niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez T. P. a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną A. P. Okoliczność ta stanowi kolejną negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia. Ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że T. P. nigdy nie pracował na podstawie umowy o pracę a jedynymi jego dochodami były prace dorywcze - ostatnie w 2001 r. (vide: wywiad środowiskowy z 21 lipca 2022 r.). Z kolei jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności niepełnosprawność A. P., istnieje od 1996 r. Z kolei wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia został złożony 25 października 2021 r.
Mając to na uwadze, w ocenie SKO należało utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Sprawowanie faktycznej (stałej i ciągłej) opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest niewątpliwie przesłanką konieczną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, lecz nie jest przesłanką wystarczającą z uwagi na brzmienie wymienionego przepisu i specyfikę omawianego świadczenia, którego celem jest zrekompensowanie osobom podejmującym wybór zaprzestania/niepodejmowania pracy na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, utraconej w ten sposób możliwości wykonywania pracy, a w konsekwencji zarobkowania. Sytuacja taka nie ma miejsca w przypadku osób, u których brak podejmowania zatrudnienia) lub rezygnacja z zatrudnienia nie pozostają -w bezpośrednim związku przyczynowo skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
SKO podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę, której fakt sprawowania w niniejszej sprawie wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu koniczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 marca 2020 r" sygn. akt IV SA/Wr 520/19)
SKO wskazało, że na gruncie niniejszej sprawy występuje także negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r. tj. posiadanie ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 13 stycznia 2022 r nr GOPS.SR.SZO.8252.1.2022 przyznał T. P. specjalny zasiłek opiekuńczy na A. P. w kwocie 620 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2021 r. do 31 października 2022 r. Organ podniósł że w toku prowadzonego postępowania już dwukrotnie wskazywano, że posiadanie przez wnioskodawczynię uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi przeszkody do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona może bowiem złożyć żądanie uchylenia, w trybie art. 155 k.p.a., decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 13 stycznia 2022 r. nr GOPS.SR.SZO.8252.1.2022. Zdaniem SKO takie żądanie winno być bezwarunkowe tzn. bez oczekiwania na uwzględnianie wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO zaznaczyło, pomimo tych wskazań wyrażanych w uzasadnieniach decyzji wydanych w toku niniejszego postępowania, oraz faktu reprezentowania przez profesjonalnego pełnomocnika, wnioskodawca nie zajął w tej kwestii jednoznacznego stanowiska. Wyraził jedynie stanowisko, że ma świadomość konieczność rezygnacji z zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wywiad środowiskowy z 21 lipca 2022 r.). Oznacza to, że nie zamierza on rezygno2866.22wać z zasiłku opiekuńczego do czasu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Posiadanie ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r.
Skargę na powyższą decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł T. P. (skarżący) zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę.
2. Błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to, nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień dc świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniósł również o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powyższego wynika, że do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki. Zgodnie natomiast z ust 5 pkt 1 lit. a świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że organ II instancji uznał zasadność zarzutu skarżącego, iż wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. K 38/13 kwestia terminu powstania niepełnosprawności u żony skarżącego nie może stanowić podstawy odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ uznał także za uzasadniony zarzut, że art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy ma w pełni zastosowanie do (będącego osobą sprawną) małżonka, ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego nie podejmowaniem z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Te kwestie w ocenie Sądu zostały dostatecznie wyjaśnione. Sąd na marginesie zwraca uwagę, że mylne wskazanie w treści uzasadnienia na str. 4 w drugim i trzecim wersie oznaczenia stron nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia gdyż z treści rozstrzygnięcia w sposób nie budzący wątpliwości wynika kto był adresatem decyzji, a w konsekwencji w ocenie Sądu błąd ten stanowi wyłącznie omyłkę pisarską.
Podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie stanowiło ostatecznie uznanie przez SKO, że skarżący nie wykazał, iż z powodu opieki nad współmałżonką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności zrezygnował z zatrudnienia lub nie mógł go podjąć oraz dalej idącej przesłanki pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, o które skarżący wnioskował równolegle.
Istota problemu prawnego, sprowadza się zatem przede wszystkim do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy w sytuacji gdy sprawujący opiekę na niepełnosprawną żoną, któremu przyznano prawo do specjalnego świadczenia opiekuńczego, musi być w każdym przypadku rozpoznany negatywnie, czy też istnieje prawna możliwość jego uwzględnienia. Także w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy tymi świadczeniami. Organy obu instancji, opierając się na treści art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. przyjęły, że w takiej sytuacji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje przede wszystkim z tego powodu, że skarżący pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy i na wyraźne pytania organu, nie zrezygnował z tego świadczenia.
W ocenie sądu samo dokonanie wyboru świadczenia przez skarżącego poprzez złożenie deklaracji z rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w chwili gdy zostanie przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie skutkuje automatycznie zaprzestaniem korzystania przez skarżącego ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem ostateczne uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, co nie nastąpiło gdyż skarżący wniosku o uchylenie decyzji wójta z 9 marca 2022 r. nie złożył, co w sprawie nie jest sporne. Sąd podziela stanowisko organu, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b, skarżącemu nie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne za okres, na który miał już przyznane wcześniejszą decyzją ostateczną prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stosownie bowiem do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Dyspozycja art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem (nie przewiduje również wyrównania świadczenia). Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Rezygnacja taka nie może jednak opierać się tylko na warunkowej deklaracji, gdyż wydanie decyzji pod warunkiem jest wprawdzie według doktryny prawa administracyjnego dopuszczalne, ale tylko wówczas gdy obowiązująca regulacja taką możliwość przewiduje. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze "wstrzymane" albo uchylone (por. ww. wyrok NSA z 19 maja I OSK 209/21).
Tym samym, nie było możliwe przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego gdyż posiadał on jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszymi decyzjami, które nie zostały wzruszone. Dopiero uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, w przepisanym trybie, pozwoli na przyznanie w miejsce poprzednio wybranego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) nowo wybranego (świadczenia pielęgnacyjnego) jeżeli zostaną spełnione pozostałe przesłanki.
Wobec powyższego, podzielić należy stanowisko organu, że mając na uwadze, że decyzje przyznające specjalny zasiłek opiekuńczy nie zostały wzruszone przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie było możliwe. Koniecznym warunkiem do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest usunięcie w sposób zgodny z prawem przeszkody z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b u.ś.r. Organ II instancji zgodnie z dyspozycją art. 9 kpa informował stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego w tym o konieczności rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Sąd zwraca przy tym uwagę, że skarżący dodatkowo był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.
Odnosząc się z kolei do przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny Sąd wskazuje, że ustawodawca w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyraźnie rozróżnił sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, podając dodatkowe przesłanki, które muszą zostać spełnione aby przyznane zostało świadczenie pielęgnacyjne, od sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdzie dodatkowych warunków już nie zakreślono.
Z normy powyższej wynika zatem, że dla przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, niemożnością podjęcia zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną. Sąd podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego jest kompensacja strat materialnych. Brak perspektyw na zatrudnienie przejawiający się w porzuceniu zamiaru podjęcia zatrudnienia lub rozwiązania dotychczasowego stosunku zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w prosty sposób pozbawia osobę ekspektatywy wynagrodzenia za pracę. Niedobory te częściowo są kompensowane w formie świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organów jest więc każdorazowe wykazanie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych nie tylko rezygnują z zatrudnienia ale także nie mają już możliwości jej podjęcia, z uwagi na konieczność stałej nad nimi opieki. Organ tych okoliczności w sposób wyczerpujący nie wyjaśnił zestawiając jedynie okres ustania dotychczasowego zatrudnienia skarżącego z datą powstania niepełnosprawności bez analizy czy w okresie bezpośrednio poprzedzającym wniosek i po jego złożeniu stan zdrowia żony skarżącego, a tym samym zakres opieki, umożliwiał mu podjęcie pracy. Mając na względzie, że skarżącemu został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy należy przyjąć, że spełniał on przesłankę braku możliwości podjęcia zatrudnienia (art. 16 a ust 1 u.ś.r.). Sąd podkreśla przy tym, że celem uregulowania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Biorąc jednak pod uwagę, że skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie złożył wniosku o uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego to błędne ustalenie organu w zakresie spełnienia przesłanki z art. 17 ust 1 pkt 4 wobec spełnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust 1 pkt 5 ust 1 b, nie stanowiło podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ppsa.