I SA/Wa 2861/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-02-19
NSAAdministracyjneWysokawsa
dekret warszawskiprawo własnościużytkowanie wieczystepostępowanie administracyjnenieważność decyzjilegitymacja procesowajednostka samorządu terytorialnegoSKOWSA

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Miasta na postanowienie SKO o niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając, że jednostka samorządu terytorialnego nie ma legitymacji do kwestionowania decyzji wydanej przez jej organ.

Sprawa dotyczyła skargi Miasta na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO), które stwierdziło niedopuszczalność wniosku Prezydenta o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji o ustanowieniu użytkowania wieczystego gruntu. Sąd administracyjny oddalił skargę, argumentując, że jednostka samorządu terytorialnego, której organ wydał decyzję w pierwszej instancji, nie posiada legitymacji procesowej do wniesienia skargi do sądu administracyjnego ani wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w postępowaniu nadzwyczajnym, nawet jeśli posiada interes prawny jako właściciel nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Miasta na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO), które stwierdziło niedopuszczalność wniosku Prezydenta o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją SKO odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z 2009 r. o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego gruntu. Prezydent wnioskował o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rozstrzygania o prawach nieżyjących osób. SKO odmówiło stwierdzenia nieważności, uznając wadę za sanowaną. Następnie SKO stwierdziło niedopuszczalność wniosku Prezydenta o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na brak legitymacji Prezydenta do złożenia takiego wniosku. Miasto wniosło skargę, zarzucając naruszenie przepisów K.p.a. dotyczących braków formalnych, doręczeń i legitymacji procesowej. Sąd administracyjny oddalił skargę, opierając się na utrwalonym orzecznictwie NSA, zgodnie z którym jednostka samorządu terytorialnego, której organ wydał decyzję w pierwszej instancji, nie może być stroną w postępowaniu administracyjnym ani sądowoadministracyjnym, w tym w postępowaniach nadzwyczajnych. Sąd uznał, że taka konstrukcja wynika z zasad praworządności i nie narusza samodzielności jednostek samorządu terytorialnego, ponieważ nie mają one własnych praw ani interesów do dochodzenia w relacjach ze stronami postępowania administracyjnego, a ich rola polega na działaniu w ramach praworządności.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, jednostka samorządu terytorialnego nie posiada legitymacji procesowej do wniesienia skargi do sądu administracyjnego ani wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w postępowaniu nadzwyczajnym, gdy jej organ wydał decyzję w pierwszej instancji.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na utrwalonym orzecznictwie NSA, zgodnie z którym powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym, nadzwyczajnym oraz sądowoadministracyjnym. Jednostka samorządu terytorialnego nie ma własnych praw ani prawnie chronionych interesów do dochodzenia w relacjach ze stronami postępowania administracyjnego, a jej organy działają w ramach praworządności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 119 § pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 156 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 134

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 64 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy art. 7 § ust. 1

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy art. 7 § ust. 2

Ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw

Argumenty

Skuteczne argumenty

Jednostka samorządu terytorialnego, której organ wydał decyzję w pierwszej instancji, nie posiada legitymacji procesowej do wniesienia skargi do sądu administracyjnego ani wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w postępowaniu nadzwyczajnym.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 64 § 2 K.p.a. poprzez brak wezwania do usunięcia braków formalnych. Zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 28 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną. Zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 28 w zw. z art. 134 i art. 144 K.p.a. poprzez stwierdzenie niedopuszczalności wniosku przez podmiot posiadający interes prawny.

Godne uwagi sformułowania

ilekroć przepisy prawa pozytywnego sytuują któryś z organów jednostki samorządu terytorialnego jako organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne lub podatkowe w sprawie indywidualnej, na którymś z jego etapów, tylekroć wyłączona zostaje możliwość dochodzenia przez tę jednostkę ochrony jej interesu prawnego na drodze zarówno postępowania sądowego, jak i administracyjnego. bez względu na przedmiot sprawy gmina nie może być stroną w postępowaniu w sprawie indywidualnej, w której w pierwszej instancji decyzję wydaje wójt albo burmistrz tej gminy, ponieważ nie jest możliwe jednoczesne występowanie w tej sprawie jako strona kierująca się własnym interesem prawnym i organ prowadzący postępowanie. sądowa ochrona samodzielności jednostek samorządu terytorialnego nie wymaga jednak zapewnienia tym jednostkom statusu strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ani też przyznania im prawa do wniesienia skargi na decyzje organu odwoławczego w sytuacji, w której jednostka ta nie występuje jako adresat działań władczych innych organów władzy publicznej, lecz sama podejmuje takie działania wobec innych podmiotów.

Skład orzekający

Magdalena Durzyńska

przewodniczący

Monika Sawa

sprawozdawca

Elżbieta Lenart

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady o braku legitymacji procesowej jednostek samorządu terytorialnego do kwestionowania decyzji wydanych przez ich własne organy w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, w tym w postępowaniach nadzwyczajnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy organ jednostki samorządu terytorialnego jest stroną postępowania administracyjnego lub nadzwyczajnego, a jednostka samorządu terytorialnego posiada interes prawny w jego wyniku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej dotyczącej legitymacji procesowej jednostek samorządu terytorialnego, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego i samorządowego.

Samorząd nie może skarżyć własnych decyzji: WSA wyjaśnia granice legitymacji procesowej.

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I SA/Wa 2861/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Lenart
Magdalena Durzyńska /przewodniczący/
Monika Sawa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 52/22 - Wyrok NSA z 2025-01-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Monika Sawa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Miasta [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "organ" lub "Kolegium") postanowieniem z [...] października 2020 r. nr [...] stwierdziło niedopuszczalność wniosku Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kolegium z [...] września 2020 r. nr [...].
Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Prezydent decyzją z [...] lutego 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z [...] maja 1949 r. złożonego w trybie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), ustanowił na rzecz S. K. w udziale [...], K. J. w udziale [...], M. S. w udziale [...], B. J. w udziale [...] i J. J. w udziale [...], prawo użytkowania wieczystego do gruntu położonego w [...] przy ul. [...], pochodzącego z dawnej nieruchomości hipotecznej oznaczonej jako "Nieruchomość w Mieście [...] pod nr [...]", odpowiadającego dz. nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...] o pow. [...]m2 z obrębu [...].
Następnie Prezydent decyzją z [...] czerwca 2009 r. nr [...] zmienił ww. decyzję z [...] lutego 2009 r. w ten sposób, że prawo użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu ustanowione zostało na rzecz S. K. w udziale [...], M. S. w udziale [...], J. J. w udziale [...], T. J. w udziale [...], J. J. w udziale [...] i M. J. w udziale [...].
Prezydent wnioskiem z [...] lutego 2019 r. wystąpił do Kolegium o wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z [...] lutego 2009 r. i z [...] czerwca 2009 r.
Zawiadomieniem z [...] lutego 2020 r. nr [...] Kolegium poinformowało o wszczęciu z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] lutego 2009 r. wskazując, że decyzja ta rozstrzyga o prawach i obowiązkach nieżyjących K. J. i B. .
Kolegium decyzją z [...] września 2020 r., na podstawie art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta z [...] lutego 2009 r. wskazując, że kontrolowana decyzja nie wywołała skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, bowiem jej zmiana doprowadziła do uzyskania prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości przez spadkobierców dawnych przeddekretowych współwłaścicieli i to na wniosek tych właśnie spadkobierców doszło do zmiany decyzji dekretowej. Ostatecznie, w wyniku zastosowania przez Prezydenta art. 155 K.p.a., wada polegająca na kształtowaniu praw osoby zmarłej została sanowana.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją, Prezydent wskazał, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej musi być oceniane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Kolegium postanowieniem z [...] października 2020 r., na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 K.p.a., stwierdziło niedopuszczalność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ podniósł, że Prezydent nie ma legitymacji do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kolegium. Po pierwsze z akt sprawy nie wynika, by wymieniony we wniosku Zastępca Dyrektora Biura Spraw Dekretowych był przez Prezydenta upoważniony do takiego działania, a po drugie Prezydent, jako organ który wydał kontrolowaną przez Kolegium decyzję, nie może podejmować w sprawie nadzorczej działań procesowych decyzji tej dotyczących. W tej sytuacji brak było tytułu do merytorycznego zbadania decyzji Kolegium z [...] września 2020 r. na wniosek podmiotu nieuprawnionego.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższe postanowienie [...] (dalej jako "skarżące") wniosło o stwierdzenie jego nieważności z uwagi na zaistnienie przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a., ewentualnie jego uchylenie, zarzucając organowi naruszenie:
1) art. 64 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bez uprzedniego wezwania do usunięcia braków formalnych, mimo że wniosek taki, w ocenie Kolegium, dotknięty był brakiem pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącego;
2) art. 28 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, tj. Z. S., podczas gdy zaskarżone postanowienie w żaden sposób nie wpływa na jego sytuację prawną;
3) art. 28 w zw. z art. 134 i art. 144 K.p.a. poprzez stwierdzenie niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Kolegium, mimo że wniosek ten złożony został przez podmiot posiadający interes prawny.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że jeżeli organ zakwestionował umocowanie osoby składającej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, to tym samym zobowiązany był do wdrożenia procedury, o której mowa w art. 64 § 2 K.p.a. W ocenie skarżącego, zaskarżone postanowienie powinno ponadto zostać doręczone jedynie stronie wnoszącej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, bowiem Kolegium nie rozstrzygało w nim o prawach i obowiązkach innych stron postępowania. Na koniec skarżący wskazał, że w świetle orzecznictwa sądowego i stanowiska doktryny, skarżącemu przysługiwać powinien przymiot strony w postępowaniu nieważnościowym, którego przedmiotem była decyzja Prezydenta. W przypadku bowiem stwierdzenia nieważności tej decyzji własność nieruchomości wróciłaby do skarżącego. Wynik tego postępowania niewątpliwie wpływa zatem na jego sferę dominium, a nie imperium.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawę prawną kwestionowanego postanowienia stanowił art. 134 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.
Pojęcie niedopuszczalności odwołania lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostało zdefiniowane na gruncie procedury administracyjnej, jednakże w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że niedopuszczalność odwołania może wynikać z przesłanek o charakterze przedmiotowym lub podmiotowym. Pierwsza z sytuacji zachodzi, gdy brak jest przedmiotu zaskarżenia oraz gdy przepisy prawne wyłączają możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Natomiast niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje wniesienia odwołania przez osobę nieposiadającą legitymacji do jego wniesienia, tj. niebędącą stroną w sprawie ani adresatem decyzji, czy też nie mającą zdolności do czynności prawnych (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2007 r. sygn. akt II OSK 1661/06, https://cbois.nsa.gov.pl).
Przy tym kategoryczne użycie przez ustawodawcę zwrotu "organ odwoławczy stwierdza" oznacza obowiązek organu odwoławczego wydania jednego z rozstrzygnięć przewidzianych, w powołanym wyżej przepisie (stwierdzenia niedopuszczalności odwołania czy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bądź stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia tych środków prawnych), gdyż nie jest to zależne od swobodnego uznania organu, lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z 28 maja 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 598/13; wyroki NSA: z 17 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 3669/18 i I OSK 364[...]; wyrok WSA w Łodzi z 7 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 1095/18; https://cbois.nsa.gov.pl). Stwierdzenie niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z przyczyny podmiotowej, a więc związanej z oceną czy środek ten został wniesiony przez uprawniony podmiot, może jednak nastąpić wówczas, gdy w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości już z odwołania wynika, że pochodzi ono od podmiotu niebędącego stroną postępowania.
Taka sytuacja, zdaniem Sądu, miała miejsce w przedmiotowej sprawie, bowiem powodem stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy było uznanie przez Kolegium, że Prezydent nie może, jako organ wydający kontrolowaną w trybie nadzoru decyzję, żądać obecnie stwierdzenia jej nieważności (na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy). Dokonując oceny zasadności zaskarżonego postanowienia Sąd uznał, że jest ono zgodne z prawem.
W rozstrzygnięciu zaistniałego sporu co do legitymacji procesowej gminy, ocena istnienia interesu prawnego, uzasadnianego przez skarżącego posiadaniem przez [...] tytułu własności do przedmiotowej nieruchomości, nie ma w ocenie Sądu decydującego znaczenia.
Kluczowe znaczenie ma bowiem w tym przypadku pozycja ustrojowa jednostek samorządu terytorialnego w systemie jurysdykcji administracyjnej w Polsce, którym powierzono orzekanie w sprawach indywidualnych. I tak, Sąd w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów NSA z 16 lutego 2016 r. sygn. akt I OPS 2/15 (https://cbois.nsa.gov.pl), w której wskazano, że ilekroć przepisy prawa pozytywnego sytuują któryś z organów jednostki samorządu terytorialnego jako organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne lub podatkowe w sprawie indywidualnej, na którymś z jego etapów, tylekroć wyłączona zostaje możliwość dochodzenia przez tę jednostkę ochrony jej interesu prawnego na drodze zarówno postępowania sądowego, jak i administracyjnego.
Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, stwierdzenie to rozciąga się również na postępowanie prowadzone w trybach nadzwyczajnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd zgodnie z którym, powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji administracyjnej, wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę w tej sprawie jej interesu prawnego w trybie postępowania sądowoadministracyjnego. Jeśli obowiązujące prawo powierza jednostce samorządu terytorialnego kompetencję do rozstrzygania w drodze decyzji, o prawach i obowiązkach podmiotu pozostającego poza systemem organów administracji publicznej, jednostka ta nie staje się stroną tego postępowania nawet wówczas, gdy decyzja wywołuje określone skutki cywilnoprawne dla niej jako właściciela (por. uchwała NSA z 9 października 2000 r. sygn. akt OPK 14/00, ONSA 2001/1/17 oraz uchwała z 19 maja 2003 r. sygn. akt OPS 1/03, ONSA 2003/4/115). Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że bez względu na przedmiot sprawy gmina nie może być stroną w postępowaniu w sprawie indywidualnej, w której w pierwszej instancji decyzję wydaje wójt albo burmistrz tej gminy, ponieważ nie jest możliwe jednoczesne występowanie w tej sprawie jako strona kierująca się własnym interesem prawnym i organ prowadzący postępowanie (tak np. w postanowieniu NSA z 15 października 1990 r. sygn. akt SA/Wr 990/90, ONSA 1990/4/7).
Również obecnie w orzecznictwie podkreśla się szczególną rolę jednostek samorządu terytorialnego i ich organów w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym. Argumentuje się, że jeżeli ustawa wyznacza organowi jednostki samorządu terytorialnego rolę organu administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 i pkt 6 K.p.a., to wtedy będzie on reprezentował interes jednostki samorządu terytorialnego, której jest organem, w formach właściwych dla organu prowadzącego postępowanie, kierując się zasadą praworządności określoną w art. 6 K.p.a. i art. 7 Konstytucji RP.
Jednocześnie sytuacja taka wyłącza możliwość dochodzenia ochrony przez jednostkę samorządu terytorialnego, której organ wydał decyzję w pierwszej instancji, jej interesu prawnego, jako strony postępowania oraz możliwość bycia reprezentowaną przed innym organem lub sądem administracyjnym przez jakikolwiek swój organ lub jednostkę organizacyjną. Przyjmuje się, że rola organu pierwszej instancji kończy się w zasadzie z chwilą wydania rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, natomiast organem, o którym mowa w art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", jest organ wydający zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzję. Nie jest dopuszczalna sytuacja, aby prezydent miasta lub starosta w tej samej sprawie raz występował jako organ wydający decyzję, a innym razem jako przedstawiciel gminy lub powiatu, których są organami wykonawczymi, zmierzającymi do zakwestionowania rozstrzygnięcia organu odwoławczego, wydanego wskutek rozpatrzenia odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej, wydanej przez swój organ wykonawczy.
W takiej sytuacji przyjmuje się, że uprawnienia skargowe gminy i powiatu jako osób prawnych doznają ograniczenia wskutek braku legitymacji procesowej (interesu prawnego) do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, ponieważ zostały one w drodze ustawy ulokowane w strukturze organów załatwiających daną indywidualną sprawę administracyjną (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 29 października 2008 r. sygn. akt K 32/08; wyrok NSA z 5 września 2013 r. sygn. akt II OSK 1971/13; wyrok NSA z 16 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 389/06; wyrok NSA z 10 lipca 2005 r. sygn. akt I OSK 557/07; postanowienie NSA z 3 lutego 2011 r. sygn. akt I OZ 68/11; postanowienie NSA z 2 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 815/09; https://cbois.nsa.gov.pl).
Powyższa argumentacja uzasadniająca wyłączenie prawa jednostki samorządu terytorialnego do wniesienia skargi od decyzji organu drugiej instancji rozstrzygającej o losie decyzji wydanej przez jej organ, powinna, zdaniem Sądu, znaleźć zastosowanie także w nadzwyczajnym trybie postępowania. Postępowanie nadzwyczajne jest co prawda postępowaniem odrębnym od postępowania zwyczajnego, ale nadal dotyczy oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, od której organ ten, któremu powierzono merytoryczne rozstrzyganie sprawy, powinien być wyłączony. Stwierdzenie nieważności decyzji (postanowienia) powierzono w postępowaniu nieważnościowym innemu organowi, dokonującemu weryfikacji prawidłowości decyzji, tak jak ma to miejsce w przypadku rozpoznania odwołania. Sytuacja ta nie różni się w istocie w zakresie roli organu wydającego decyzję w pierwszej instancji w prowadzonym postępowaniu, zaś przyznanie roli strony organowi w postępowaniu nieważnościowym prowadziłoby do sytuacji, w której system weryfikacji decyzji byłby w tym zakresie niekonsekwentny, nie tylko na etapie działania organu weryfikującego prawidłowość decyzji, ale także zaskarżalności decyzji do sądu administracyjnego.
W powoływanej już uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2016 r. stwierdzono, że "sądowa ochrona samodzielności jednostek samorządu terytorialnego nie wymaga jednak zapewnienia tym jednostkom statusu strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ani też przyznania im prawa do wniesienia skargi na decyzje organu odwoławczego w sytuacji, w której jednostka ta nie występuje jako adresat działań władczych innych organów władzy publicznej, lecz sama podejmuje takie działania wobec innych podmiotów. Podstawowe znaczenie dla takiej regulacji prawnej ma tu fakt, że jednostki te nie mają własnych praw ani prawnie chronionych interesów, których mogłyby dochodzić w relacjach ze stronami postępowania administracyjnego, o których prawach lub obowiązkach władczo rozstrzygają w pierwszej instancji. Dotyczy to również tych spraw, kiedy decyzja administracyjna wydawana przez organ jednostki samorządu terytorialnego stanowi rozstrzygnięcie w przedmiocie stosunków cywilnoprawnych, których jednostka ta jest stroną. (...) Stworzenie jednostkom samorządu terytorialnego prawnej możliwości dochodzenia swego interesu przed sądem administracyjnym przeciwko interesowi prawnemu obywatela, który był przedmiotem decyzji organu tej jednostki wydanej w pierwszej instancji naruszałoby standardy demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP)".
Naczelny Sąd Administracyjny z konstytucyjnych zasad legalności działania (art. 6 Konstytucji RP) oraz praworządności (art. 7 Konstytucji RP) wywiódł, że skoro organy administracji, w tym samorządu terytorialnego, które rozstrzygają o prawach lub obowiązkach obywatela w drodze decyzji administracyjnej, obowiązane są działać na podstawie przepisów prawa, to w procesie kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej tych decyzji nie zachodzi potrzeba umożliwienia jednostkom samorządu terytorialnego artykułowania swoich interesów, bo po prostu postępowania te nie dotyczą dochodzenia tych interesów. Ponadto, w demokratycznym państwie prawnym niedopuszczalna jest wykładnia przepisów prawa, zgodnie z którą jednostka samorządu terytorialnego realizując poprzez swoje organy powierzone jej zadania z zakresu administracji publicznej, najpierw jest władna w sposób władczy i jednostronny kształtować sytuację prawną podmiotów od niej niezależnych, a następnie jest uprawniona do wnoszenia środków zaskarżenia od podejmowanych przez te organy decyzji.
Wobec powyższego, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, w ślad za przedstawicielami doktryny i orzecznictwa stwierdził, że powierzenie organowi jednostki samorządu terytorialnego właściwości do orzekania w sprawie indywidualnej w formie decyzji wyłącza możliwość dochodzenia przez tę jednostkę jej interesu prawnego w trybie postępowania administracyjnego zwyczajnego i nadzwyczajnego, jak i sądowoadministracyjnego w obu tych postępowaniach.
Wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym badane są zarówno przesłanki prawidłowości decyzji (postanowień) rozważane w postępowaniu zwykłym, jak i nadzwyczajnym. W konsekwencji założona przez ustawodawcę konstrukcja, w której organ jednostki samorządu terytorialnego właściwy jest do rozpoznania sprawy, mimo posiadania interesu prawnego przez jego jednostkę samorządu terytorialnego w rozpoznaniu sprawy, pozwala wykluczyć jej status jako strony nie tylko w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym stanowiącym jego kontynuację, lecz także w postępowaniach nadzwyczajnych.
W przeciwnym razie organ pierwszej instancji, który nie był stroną postępowania pierwszoinstancyjnego, mógłby stać się stroną postępowania sądowoadministracyjnego, w którym doszłoby do badania prawidłowości decyzji tego organu pod kątem jej nieważności. Uwzględnienie tej kwestii przemawia za uznaniem, że sam fakt prowadzenia postępowania nieważnościowego przez inny organ (podobnie jak ma to miejsce w przypadku postępowania odwoławczego) nie daje możliwości przyznania organowi pierwszej instancji prawa do udziału w tym postępowaniu w charakterze strony.
Wobec powyższego bez znaczenia są zarzuty podniesione w skardze odnośnie do możliwości przywrócenia [...] uprawnień właścicielskich do przedmiotowej nieruchomości. Zasadniczego podziału kompetencji między organy samorządu terytorialnego, a organy administracji rządowej z wyszczególnieniem spraw, które stanowią zadania własne gminy, dokonała ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198), która weszła w życie w dniu 27 maja 1990 r. Od tej daty do zadań własnych gminy należy rozpoznawanie wniosków w sprawach wieczystego użytkowania na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w odniesieniu do gruntów, które stały się ponownie własnością komunalną.
W rozpoznawanej sprawie wniosek dekretowy z [...] maja 1949 r. rozpatrzony został przez Prezydenta decyzją z [...] lutego 2009 r., co w sposób oczywisty wyklucza udział [...] w niniejszym postępowaniu nadzorczym wszczętym przez Kolegium z urzędu. Prezydent jako organ jednostki samorządu terytorialnego zastąpił nieistniejący organ jakim było Prezydium Rady Narodowej w [...] jako organ rozpatrujący wnioski dekretowe, przejmując jego kompetencje w tym zakresie.
W świetle powyższego należy uznać, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, zaś zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 28 i art. 134 w zw. z art. 144 K.p.a. są bezzasadne.
Z uwagi na powyższe rozważania bez znaczenia jest również zarzut dotyczący naruszenia przez Kolegium art. 64 § 2 K.p.a. poprzez rozpatrzenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bez uprzedniego wezwania do usunięcia jego braków formalnych, mimo że wniosek taki, w ocenie Kolegium, dotknięty był brakiem pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącego. Z uwagi na brak po stronie skarżącego legitymacji do kwestionowania decyzji nadzorczej wydanej przez Kolegium, powyższe uchybienie nie miało wpływu na wynik sprawy.
Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 28 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, tj. Z. S., podczas gdy zaskarżone postanowienie w żaden sposób nie wpływa na jego sytuacje prawną, wskazać należy, że powyższe działanie organu nie mogło doprowadzić do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia. Wskazana przez skarżącego osoba ma bowiem interes prawny w niniejszej sprawie jako właściciel przedmiotowej nieruchomości, a skoro tak, doręczając mu wydane w sprawie orzeczenie organ nie naruszył prawa.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a., które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę
I SA/Wa 2861/20 - Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę Miasta na post... | Lexedit