I SA/Wa 2856/13

I SA/Wa 2856/13 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2014-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Sobielarska
Tomasz Szmydt /przewodniczący sprawozdawca/
Włodzimierz Kowalczyk
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
art. 6 ust. 5
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2014 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP oddala skargę
Uzasadnienie
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2013r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania D. B., działającej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik M. Z., A. Z., J. Z. i Ł. Z. oraz odwołania adwokata M. N., pełnomocnika D. B. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., znak: [...], w której potwierdzono ww. osobom prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości M. - uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Pismem z dnia 11 października 1990 r. D. B. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w K. z wnioskiem o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami państwa przez jej matkę J. Z.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004 r. Prezydent Miasta K. przekazał powyższy wniosek Wojewodzie [...] zgodnie z właściwością. Postanowieniem z dnia [...] października 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Prezydenta Miasta K. z dnia [...] sierpnia 2004 r. Pismem z dnia 15 kwietnia 2005 r. D. B. wycofała swój wniosek z dnia 11 października 1990 r.
Pismem z dnia 8 listopada 1990 r. M. Z. wystąpiła do Urzędu Miejskiego w P. z wnioskiem o nabycie ziemi, jako rekompensaty za mienie pozostawione za granicą. Urząd Miejski w P. przekazał przy piśmie z dnia 26 listopada 1990 r. przedmiotowy wniosek do Urzędu Rejonowego w W. zgodnie z właściwością. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. Prezydent W. przekazał ww. wniosek Wojewodzie [...] zgodnie z właściwością.
Wojewoda [...] wezwał M. Z. pismem z dnia 21 maja 2009 r. do uzupełnienia wniosku o dowody określone w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W odpowiedzi na ww. pismo Strona wskazała, że postępowanie w sprawie prowadzone jest przed Wojewodą [...], jako organem właściwym.
Pismem z dnia 30 grudnia 1992 r. W. Z. wystąpił do Urzędu Rejonowego w W. z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za mienie pozostawione na Wschodzie. W skład majątku wchodziło[...] ha ziemi, lasu i sadów, zabudowania gospodarskie, dom mieszkalny, maszyny i sprzęt gospodarczy. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2006 r. Prezydent W. przekazał przedmiotowy wniosek Wojewodzie [...] zgodnie z właściwością. Organ wojewódzki pismem z dnia 26 lipca 2006 r. wezwał Wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o dokumenty określone w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2007 r. Wojewoda [...] zawiesił prowadzone postępowanie na wniosek W. Z. z dnia 26 stycznia 2007 r. Pismem z dnia 26 grudnia 2008 r. J. Z. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2009 r. Wojewoda [...] podjął zawieszone postępowanie. Następnie, postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. przekazał wnioski M. Z. i J. Z. Wojewodzie [...], zgodnie z właściwością.
Pismem z dnia 5 stycznia 2010 r. Wojewoda [...] wezwał J. Z. do uzupełnienia wniosku o dowody określone w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Pismami z dnia 20 grudnia 2008 r. M. Z. i D. B. oraz pismem z dnia [...] grudnia 2008 r. A. Z. wystąpili do Wojewody [...] z wnioskami o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.
Pismem z dnia 27 stycznia 2009 r. Wojewoda [...] wezwał Strony do przedłożenia dowodów określonych w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w terminie 6 miesięcy.
Pismem z dnia 28 czerwca 2009 r. D. B. wniosła o wydłużenie terminu na uzupełnienie wniosku. Pismami z dnia 8 lipca 2009 r. M. Z. i A. Z. wystąpili z wnioskiem o zawieszenie postępowania. W odpowiedzi na ww. wnioski organ I instancji w piśmie z dnia 21 lipca 2009 r. poinformował strony, że brak jest podstawy do zawieszenia, gdyż postępowanie w sprawie nie zostało dotychczas wszczęte. Ponadto organ wojewódzki przedłużył termin na uzupełnienie wniosków do dnia 31 sierpnia 2010 r.
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 1988 r. Sąd Rejonowy w P. stwierdził, że spadek po J. Z. na podstawie ustawy nabyły dzieci: D. B., W. Z., A. Z. i M. Z., po 1/4 części każde z nich.
W postanowieniu z dnia [...] października 2008 r. Sad Rejonowy [...] stwierdził, że spadek po W. Z., zmarłym w dniu [...] lipca 2008r. na podstawie ustawy nabyły: żona[...], po 1/2 części każda z nich.
Z odpisu karty ewakuacyjnej z dnia [...] stycznia 1945 r. wynika, że J. Z. ewakuowała się do Polski wraz z córką M. Z. oraz synami: [...].
Orzeczeniem Wojewódzkiego Oddziału w P. Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] kwietnia 1947 r. stwierdzono, że J. Z., zamieszkała ostatnio w M. pozostawiła we wsi M. majątek nieruchomy obejmujący gospodarstwo rolne obszaru 15 ha, dom drewniany, dwie stodoły, oborę, stajnię, chlew, spichrz, kurnik, warzywnię, młyn dwu-kamieniowy oraz inwentarz żywy i martwy.
Ze znajdujących się w aktach sprawy dotyczących wydania orzeczenia PUR z dnia [...] kwietnia 1947 r., przekazanych przez Archiwum Państwowe w P. przy piśmie z dnia 18 maja 2011 r., protokołów zeznań świadków [...] wynika, że J. Z. pozostawiła w miejscowości M. gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha z zabudowaniami: domem mieszkalnym, dwiema stodołami, oborą, stajnią, chlewem, spichrzem, kurnikiem, warzywnią młynem wodnym.
W oświadczeniu z dnia 5 maja 2000 r., z podpisem notarialnie poświadczonym, M. S., ur. dnia [...] października 1918 r. wskazała, że J. Z. była właścicielką folwarku M.. Majątek ten miał [...] ha powierzchni, z czego około [...] ha stanowiły lasy trzech typów, a około [...] ha ziemia orna. W dalszej części oświadczenia świadek opisała w sposób szczegółowy strukturę lasu oraz wymieniła inwentarz żywy wchodzący w skład majątku. Wyjaśniła, że w skład majątku wchodziły ponadto zabudowania: dwa domy mieszkalne oraz trzy domy mieszkalne dla pracowników rolnych, a ponadto dwa spichlerze, dwie stodoły, wozownia, stajnia, obora, chlew, owczarnia, kurnik, budynek na wytwórnię serów oraz budynki pomocnicze - warzywnia, odryna, lodownia i drwalnia.
W oświadczeniu z dnia 3 sierpnia 2000 r., z podpisem notarialnie poświadczonym, W. J., świadomy odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych zeznań, wskazał, że J. Z. była właścicielką majątku M.. Na podstawie "wiadomości i znanych dokumentów" świadek wskazał, że majątek ten miał ...]. Wskazał, że wiedzę swoją czerpie na podstawie znanych mu osobiście planów, dokumentów i wydarzeń przy których był obecny w latach 1937 i 1938 latem i zimą.
Pismem z dnia 22 września 2010 r. Wojewoda[...] ponownie wezwał Strony do uzupełnienia wniosku. Ponadto wskazał, że z oświadczeń dwóch świadków: [...] nie wynika, że zamieszkiwali oni w miejscowości M. lub w miejscowości sąsiedniej, nie jest również podany ich stopień pokrewieństwa.
W oświadczeniu z dnia 7 października 2010 r. z podpisem notarialnie poświadczonym, H. M. wskazała, że J. Z. była właścicielką majątku M., o powierzchni około [...] ha, z czego około [...] ha stanowiły lasy. Świadek wskazała, że "wielokrotnie odwiedzała M., przebywając (po sąsiedzku) w miejscowości M. Oświadczenie to nie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
W oświadczeniu z dnia 15 października 2010 r., z podpisem notarialnie poświadczonym, W. J., świadomy odpowiedzialności karnej z art. 233 k.k. wskazał, że nie jest spokrewniony ani spowinowacony z rodziną J. Z.
Przy piśmie z dnia 19 października 2010 r. Strony przedłożyły mapę folwarku M. Mapa nie zawiera informacji o dacie jej sporządzenia, nie wskazuje również na właściciela przedstawionych na niej nieruchomości.
W piśmie z dnia 21 grudnia 2010 r. Wojewoda [...] wskazał na braki w oświadczeniu H. M. z dnia [...] października 2010 r. Z oświadczenia tego nie wynika bowiem, czy świadek zamieszkiwał w M. lub w miejscowości sąsiedniej.
W oświadczeniu z dnia [...] listopada 2010 r., z podpisem notarialnie poświadczonym, [...] świadomy odpowiedzialności karnej z art. 233 k.k. wskazał, że w latach 1937 - 1939 przebywał w okresie letnim w L. i często jeździł do majątku M.
W oświadczeniu z dnia [...] listopada 2010 r" z podpisem notarialnie poświadczonym, H. M. świadoma odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań wskazała, że jej oświadczenie z dnia [...] października 2010 r. jest zgodne z prawdą W oświadczeniu z dnia [...] marca 2011 r. H. M. wskazała, że oświadczenie M. S. jest zgodne z prawdą.
W oświadczeniu z dnia [...] marca 2011 r., z podpisem notarialnie poświadczonym, świadoma odpowiedzialności karnej, nie będąca osobą bliską w rozumieniu ustawy z dnia 8 lipca 2005 r" H. M. wskazała, że J. Z. była właścicielką majątku M., obejmującego ponad [...] ha powierzchni, z czego ponad 3/4 stanowiły lasy, 2/3 pozostałej powierzchni stanowiła ziemia orna, sad i ogród, a pozostałą cześć ziemi stanowiły łąki i pastwiska. Majątek M. zabudowany był ponadto budynkami gospodarczymi: dwiema stodołami, stajnią, oborą, chlewnią, owczarnią kurnikiem, dwoma spichlerzami, wozownią, budynkiem na wytwórnię serów, odryna, lodownią, drwalnią, warzywnią, pasieką, łaźnią parowa, sauną oraz pięć domów mieszkalnych, w tym trzy budynki dla pracowników rolnych. Wskazała, że wielokrotnie odwiedzała majątek M., mieszkając w miejscowości M.
W piśmie z dnia 17 czerwca 2011 r. H. M. wskazała, że rozbieżność między jej oświadczeniem z dnia [...] marca 2011 r. a zeznaniami z dnia [...] kwietnia 1947 r. wynikała z obawy przed narażeniem J. Z. na szykany i represje ze strony ówczesnych władz stosowane wobec ziemian.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. Wojewoda [...] pozytywnie ocenił spełnienie wymogów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. przez [...] oraz wezwał ich do wskazania jednej z form realizacji prawa do rekompensaty i przedłożenia operatu szacunkowego określającego wartość pozostawionych przez J. Z. nieruchomości w miejscowości M., opisanych w orzeczeniu PUR z dnia [...] kwietnia 1947 r.
W piśmie z dnia 8 września 2011 r. pełnomocnik Strony wniósł do Wojewody [...] o zmianę postanowienia z dnia [...] lipca 2011 r., wskazując, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że J. Z. była właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha gruntów.
W odpowiedzi na powyższe pismo Wojewoda [...] w piśmie z dnia 26 września 2011 r. wyjaśnił, że postanowienia wydawane na podstawie art. 7 ust.1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie mają charakteru dowodowego i nie mogą być w każdym czasie zmieniane lub uchylane, a ponadto nie przysługuje na nie zażalenie.
Pismem z dnia 14 listopada 2011 r. pełnomocnik Strony ponownie wezwał organ I instancji do zmiany przedmiotowego postanowienia.
Pismami z dnia 30 listopada 2011 r. Wojewoda [...] zwrócił się do Wojewody [...] o przesłuchanie w charakterze świadka W. J., a do Wojewody [...] o przesłuchanie w charakterze świadka H. W., na okoliczność rodzaju i powierzchni pozostawionej przez J. Z. nieruchomości.
Wojewoda [...] pismem z dnia 30 listopada 2011 r. wystąpił do Konsulatu Generalnego RP w B. o wystąpienie do właściwego archiwum państwowego celem pozyskania dokumentów dotyczących nieruchomości położonej w miejscowości M.
Przesłuchiwana w charakterze świadka w [...] Urzędzie Wojewódzkim w P. w dniu [...] grudnia 2011 r. H. W., pouczona o odpowiedzialności karnej z art. 233 k.k. wskazała, że od około 1930 r. do wybuchu wojny mieszkała w W. oraz, że nie jest osobą bliską w rozumieniu ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Wskazała, że w 1939 r. właścicielką majątku była W. W., który przekazała majątek córce J. Z..
Przesłuchiwany w charakterze świadka w [...] Urzędzie Wojewódzkim Delegaturze w T. w dniu [...] grudnia 2011 r. W. J., pouczony o odpowiedzialności karnej z art. 233 k.k. wskazał, że od urodzenia w 1922 r. do wybuchu wojny mieszkał w W. W M. bywał w latach 1936 - 1938 w okresie wakacyjnym. Oświadczył również, że nie jest spokrewniony z właścicielką pozostawionej nieruchomości J. Z. Wyjaśnił również, że "moje wiadomości pochodzą z notatek, które robiły starsze osoby tam mieszkające".
Z zaświadczenia Strefowego Archiwum Państwowego w M. z dnia 30 stycznia 2012 r. wynika, że w zasobach archiwalnych dokumentów [...] Okręgowego Zarządu Gruntami, w sprawie o udzielenie zezwolenia na przeprowadzenie parcelacji majątku M. istnieją informacje o posiadaniu przez nią w 1929 r. [...] ha ziemi, z czego w użytkowaniu rolnym [...] ha. Ponadto w zasobach Okręgowej Komisji Wyborczej wyborów do Sejmu i Senatu RP w 1938 r. w spisach wyborców majątku M. figuruje [...]. Ponadto wskazano, że w spisie tym J. W. została wykreślona. W piśmie z dnia 12 kwietnia 2012 r. Strefowe Archiwum Państwowe w M. wskazało, że dysponuje informacjami dotyczącymi zamieszkania, posiadania ziemi i majątku w latach 1939 - 1945 przez rodzinę W.
Pismem z dnia 14 maja 2012 r. Wojewoda [...] wezwał Strony do przedłożenia aktu zgonu W. W. oraz postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po W. W.
W piśmie z dnia 12 czerwca 2012 r. pełnomocnik Stron wskazał, że W. W. przekazała w 1938 r. własność majątku M. swojej córce J. Z. W piśmie z dnia 13 lipca 2012 r. pełnomocnik Stron wskazał, że W. W. oprócz J. Z. miała tylko jedno dziecko – H. S., która nie żyje, nie żyje również jej jedyne dziecko – J. S.
W pismach z dnia 10 sierpnia 2012 r. Archiwum Państwowe w P. Archiwum Państwowe w L., w piśmie z dnia 22 sierpnia 2012 r. Archiwum Państwowe w K. oraz w piśmie z dnia 22 sierpnia 2012 r. Archiwum Państwowe w G. wskazały, że nie odnaleziono materiałów archiwalnych dotyczących mienia pozostawionego przez [...]. Przy piśmie z dnia 27 grudnia 2012 r. pełnomocnik Strony przedłożył operat szacunkowy określający wartość mienia nieruchomego pozostawionego we wsi M., sporządzony w dniu [...] grudnia 2012 r. przez T. J., rzeczoznawcę majątkowego. Przy piśmie z dnia 24 stycznia 2013 r. rzeczoznawca majątkowy przekazał poprawiony operat szacunkowy.
Pismem z dnia 21 lutego 2013 r. pełnomocnik Strony ponownie wniósł o zmianę postanowienia z dnia [...] lipca 2011 r. Do pisma załączył poświadczony za zgodność z oryginałem wyciąg z wykazu hipotecznego księgi wieczystej nr hip.[...]. Wyciąg ten sporządzony został w dniu 13 października 1933 r. Z jego treści wynika, że właścicielem dóbr ziemskich objętych tym wykazem hipotecznym, obszaru[...]. była W. W..
W piśmie z dnia 19 marca 2013 r. organ wojewódzki wskazał, że darowizna dokonana na rzecz J. Z. w 1938 r. nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wojewoda wezwał Strony do przedłożenia stwierdzenia nabycia spadku po W. W.
Pełnomocnik Stron w piśmie z dnia 25 kwietnia 2013 r. wskazał, że żądanie przez organ prowadzący sprawę przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. W. jest całkowicie bezpodstawne, a kwestia dziedziczenia nie ma wpływu na treść decyzji i nie powinna być przedmiotem rozpoznania organu.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Wojewoda [...] potwierdził prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami RP w miejscowości M. na rzecz [....]. Wysokość rekompensaty została określona na podstawie przedłożonego operatu szacunkowego na kwotę [...] zł. Dokumentem na okoliczność rodzaju i powierzchni pozostawionej nieruchomości organ I instancji uznał orzeczenie PUR z dnia [...] kwietnia 1947 r.
Pismem z dnia 26 sierpnia 2013 r. (data stempla pocztowego) D. B., działająca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik [...] oraz pismem z dnia 4 września 2013 r. adwokat M. N., pełnomocnik D. B. wnieśli odwołanie od w/w decyzji Wojewody [...[ z dnia [...] sierpnia 2013 r.
Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] września 2013r., nr [...] po rozpatrzeniu powyższych odwołań - uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu Minister wskazał, iż w jego ocenie Wojewoda [.,..] prawidłowo ustalił, że J. Z. przysługiwało prawo do rekompensaty. Spełniła ona bowiem określone w art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wymogi: w dniu 1 września 1939 r. była obywatelem polskim, zamieszkiwała na byłym terytorium RP, które opuściła w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r.
Za dowód świadczący o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP przyjęto orzeczenie PUR-u z dnia [...] kwietnia 1947 r. Na podstawie tego dokumentu ustalono, że w skład pozostawionego majątku wchodziło [...] ha ziemi oraz zabudowania: dom drewniany, dwie stodoły, obora, stajnia, chlew, spichlerz, kurnik, warzywnia oraz młyn dwu-kamieniowy wodny. Dowodami świadczącymi o zamieszkiwaniu i o opuszczeniu byłego terytorium RP oraz o posiadaniu obywatelstwa polskiego przez właściciela są: zaświadczenie Strefowego Archiwum Państwowego w M. z dnia [...] stycznia 2012 r., orzeczenie PUR-u z dnia [.,..] kwietnia 1947 r. oraz odpis karty ewakuacyjnej z dnia [..] stycznia 1945 r.
W przedmiotowej sprawie Strony nie zgadzają się ze stanowiskiem Wojewody [...] w odniesieniu do powierzchni pozostawionej nieruchomości, wskazując, że J. Z. była właścicielką majątku o powierzchni [...] ha, które to gospodarstwo miało być jej podarowane przez matkę W. W. w 1938r., a zaniżenie powierzchni nieruchomości wskazanej w postępowaniu przed PUR-em wynikała z obaw przed represjami wobec ziemian w okresie powojennym.
Z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, iż warunkiem niezbędnym uzyskania potwierdzenia prawa do rekompensaty jest ustalenie tytułu własności do nieruchomości na czas ich pozostawienia (art. 2 zd. pierwsze). Potwierdzanie prawa do rekompensaty osobom, które spełniły wszystkie pozostałe wymogi ustawy, ale przed opuszczeniem byłego terytorium RP utraciły tytuł prawny, czy to w wyniku cywilnoprawnego rozporządzenia, czy też w inny sposób niezależny od działań ówczesnych władz Państwa Polskiego, byłoby nieuzasadnione.
W odniesieniu do dokonanej przez Wojewodę [...] w zaskarżonej decyzji oceny zebranego materiału dowodowego należy zdaniem Ministra wskazać na następujące aspekty: Strona decydując się na złożenie wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty musi liczyć się z tym, że organ będzie domagał się od wnioskodawcy przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (np. orzeczenia sądowego ustalającego fakt pozostawienia nieruchomości przez osobę, która była jej właścicielem, czy też orzeczenia PUR-u lub urzędowego opisu mienia pozostawionego). Muszą to więc być dokumenty wskazujące na fakt bycia właścicielem nieruchomości w momencie jej pozostawienia.
W odniesieniu do oświadczenia H. M. z dnia [...] listopada 2010 r., uzupełnianego przez nią następnie oświadczeniami z dnia [...] października 2010 r. oraz z dnia [...] marca 2011 r. organ wskazał, że zostało ono złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, świadek nie była osobą bliską w rozumieniu przepisów ustawy, nie został jednak spełniony wymóg zamieszkiwania w miejscowości M. lub w miejscowości sąsiedniej. Z oświadczeń świadka wynika bowiem, że "wielokrotnie odwiedzała M., przebywając (po sąsiedzku) w miejscowości M.". Jej pobyt w M. nie miał więc charakteru stałego, a wyłącznie okazjonalny, nie można więc przyjąć, że H. M. zamieszkiwała w tej miejscowości. Z ustaleń dokonanych przez Ministra Skarbu Państwa wynika ponadto, że M., położony był w gminie D. Miejscowość ta nie jest miejscowością sąsiednią w stosunku do miejscowości M., skoro nie jest położona w tej samej gminie. Miejscowością sąsiednią w stosunku do miejscowości M., nie jest również miejscowość U.
Wymogu zamieszkiwania w miejscowości w której znajdowała się pozostawiona nieruchomość lub w miejscowości sąsiedniej nie spełnia również świadek W. J.. W złożonych w [...] Urzędzie Wojewódzkim Delegaturze w T. w dniu [...] grudnia 2011 r. zeznaniach wskazał, że od urodzenia w 1922 r. do wybuchu wojny mieszkał w W., a w M. przebywał w latach 1936 - 1938 w okresie wakacyjnym.
Również oświadczenie M. S. z dnia [...] maja 2000r. nie spełnia wymogów ustawy, gdyż nie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W ocenie organu oświadczenie takie nie może być konwalidowane poprzez złożenie stosownego oświadczenia przez innego ze świadków.
Jak wskazano wyżej przedmiotowe oświadczenia świadków w ocenie Ministra nie spełniają wszystkich wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Oświadczenia świadków nie spełniające wymogów określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. nie mogą stanowić wyłącznego dowodu na pozostawienie nieruchomości. Przedłożenie wyłącznie takich oświadczeń na tę okoliczność powinno skutkować wydaniem przez organ I instancji decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty. W przedmiotowej sprawie Strony przedłożyły jednak również inne dowody - wyciąg z wykazu hipotecznego księgi wieczystej nr hip. [...] z dnia [...] października 1933 r., zaświadczenie archiwalne z dnia [...] stycznia 2012 r. wskazujące, że W. W. była właścicielką majątku o większej powierzchni niż ta określona w orzeczeniu PUR z dnia [...] kwietnia 1947 r.
W związku z rozbieżnościami w zgromadzonym materiale dowodowym Wojewoda [...] dał wiarę jedynie informacjom zawartym w orzeczeniu PUR z [...] kwietnia 1947 r. W swojej decyzji wskazał, że dokonanie darowizny przez W. W. na rzecz J. Z., wskazywana przez Strony, jest niezgodna z doświadczeniem życiowym oraz z zasadami logiki.
W odniesieniu do wskazywanej przez Strony darowizny dokonanej przez W. W. na rzecz J. Z. należy wskazać, że Strony nie udowodniły, że do takiej czynności prawnej w rzeczywistości doszło.
Wobec braku dowodów na dokonanie darowizny organ dokonując oceny zebranego materiału dowodowego powinien był przyjąć, że majątek ten pozostawał własnością W. W., w związku z czym powinien był ocenić spełnienie przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty również przez tę osobę, dokonawszy wcześniej oceny zakresu przedmiotowego wszystkich wniosków złożonych przez Wnioskodawców. Należy bowiem wskazać, że Strony wielokrotnie wskazywały, że żądają potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek o powierzchni ponad [...] ha. Błędne określenie właściciela tego majątku lub brak możliwości wykazania, że nastąpiła zmiana jego właściciela nie oznacza, że wniosek Stron w tym zakresie nie może być rozpatrzony. Przyjęcie, że właścicielką nieruchomości była W. W. oznacza ponadto, że Strony powinny przedłożyć sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po ww. właścicielce pozostawionej nieruchomości.
Ponadto Minister stwierdził, iż Organ I instancji w żaden sposób nie odniósł się do ww. dokumentów urzędowych, z których wynika własność przedmiotowej nieruchomości, ograniczając się do zakwestionowania mocy dowodowej oświadczeń świadków. Postępowanie takie narusza art. 77 § 1, 80,107 § 3 k.p.a. Dokonywana przez organ ocena zgromadzonego materiału dowodowego winna być odpowiednio uargumentowana, oparta na analizie całokształtu zgromadzonych dowodów i wyczerpująco zaprezentowana w pisemnych motywach decyzji.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2013r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła D. B. zaskarżając przedmiotową decyzję w części dotyczącej jej uzasadnienia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania - art. 15 w związku z 138 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem organ II instancji w uzasadnieniu decyzji faktycznie przesądził o treści przyszłej decyzji Organu I Instancji
Podnosząc wskazane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie uzasadnienia skarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji faktycznie przesądza o treści przyszłej decyzji organu I instancji bowiem zawiera jednoznaczne ustalenie co do zgodności z prawem rozstrzygnięcia – co jest zachowaniem ze strony organu niedopuszczalnym.
Skarżąca wskazała, iż na stronie 10 uzasadnienia decyzji organ stwierdził, iż w jego ocenie Wojewoda [...] prawidłowo ustalił, że J. Z. przysługiwało prawo do rekompensaty, faktycznie organ II instancji wypowiedział się również co do rozmiaru majątku, który Wojewoda przyjął za pozostawiony przez J. Z.
Organ na stronie 13 decyzji ponownie przesądził o treści decyzji Organu I Instancji, wskazując, że wobec braku dowodów na dokonanie darowizny organ dokonując oceny zebranego materiału dowodowego powinien był przyjąć, że majątek ten pozostawał własnością W. W.
Skarżąca zarzuca również Organowi II Instancji, iż przesądza on faktycznie o tym, że Wojewoda [...] nie może traktować oświadczeń złożonych w sprawie przez H. M. oraz W. J. jako spełniających wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy, co wywiera oczywisty wpływ na wynik postępowania. Co więcej, twierdzenie organu II instancji jest błędne i nie sposób z nim się zgodzić.
Ponadto skarżąca podniosła, iż Organ II Instancji nie ustosunkował się w pełni do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu. W szczególności organ całkowicie pominął zarzut strony podniesiony w punkcie 2.2.1 odwołania dotyczący naruszenie przez Organ I Instancji przepisów postępowania, a to art. 79 § 1 i 2 k.p.a., poprzez niepowiadomienie strony o terminie przesłuchania świadka W. J., skutkiem czego strona nie mogła wziąć udziału w tej czynności.
Tytułem uzupełnienia zarzutów skargi, skarżąca podnosi, iż Organ II Instancji nie ustosunkował się w pełni do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu. W szczególności organ całkowicie pominął zarzut strony podniesiony w punkcie 2.2.1 odwołania dotyczący naruszenie przez Organ I Instancji przepisów postępowania, a to art. 79 § 1 i 2 k.p.a., poprzez niepowiadomienie strony o terminie przesłuchania świadka W. J., skutkiem czego strona nie mogła wziąć udziału w tej czynności.
W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Zaskarżoną decyzją Minister Skarbu Państwa uchylił w całości zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013r. przyznającą prawo do rekompensaty [...] z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości przez J. Z. w miejscowości M.
Przeprowadzając kontrolę sprawy w ramach wskazanych kryteriów uznać należało, że skarga podlegała oddaleniu.
Na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Należy podzielić stanowisko komentatorów, że aktualne brzmienie art. 138 § 2 k.p.a. zdanie drugie ("przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy") nie pozostawia wątpliwości, że organ odwoławczy, podejmując na tej podstawie decyzję, jest obowiązany zawrzeć w jej uzasadnieniu wytyczne (wskazówki,zalecenia), o których mowa w tym przepisie.
Należy jednak uwzględnić, że decyzja kasacyjna jest rozstrzygnięciem procesowym, a zatem nie kształtuje ona stosunku materialnoprawnego.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lutego 2012 r., II GSK 9/11, LEX nr 1121155, wskazał że "z tego też względu organ administracyjny I instancji nie może zostać skutecznie związany ocenami prawnymi organu II instancji".
Zatem organ pierwszej instancji nie jest związany wyrażonymi w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej ocenami, poglądami i stanowiskiem organu drugiej instancji odnośnie do wykładni przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie. Natomiast jest związany prawnie wskazanymi przez organ odwoławczy "okolicznościami", jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu tej sprawy.
Nie można zatem podzielić stanowiska strony skarżącej, że organ II instancji poprzez treść uzasadnienia i wytycznych w nim zawartych przesądził o treści przyszłej decyzji organu I instancji. Przesądzenie takie w świetle cytowanych przepisów nie jest bowiem prawnie dopuszczalne.
Niezależnie od argumentacji skargi należy jednak wskazać na nieprawidłowości w zakresie wykładni prawa materialnego zawarte w uzasadnieniu organu II instancji. Organ II instancji wskazał, że Wojewoda [...] nie może traktować oświadczeń złożonych w sprawie przez [...] jako spełniających wymogi określone w art.6 ust.5 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418).
Podkreślić ponadto należy, że z treści art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, że w przypadku braku dokumentów o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy zamieszkiwali w miejscowości w której znajduje się nieruchomość pozostawiona lub w miejscowości sąsiedniej, nie są osobami bliskimi właścicieli lub ich spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Literalna treść tego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że wskazane oświadczenia powinny być złożone przed notariuszem lub organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej alternatywnie. Kwestia odnosząca się do spełnienia ustawowego wymogu złożenia oświadczeń przez świadków zamieszkujących w miejscowości sąsiedniej, w stosunku do miejscowości położenia nieruchomości, nastręcza szereg wątpliwości interpretacyjnych. Często orzecznictwo sądów administracyjnych kładzie w takich przypadkach nacisk na to aby świadkowie zamieszkiwali w miejscowości graniczącej z nieruchomością będącą przedmiotem postępowania bądź w ramach tej samej gminy lub powiatu.
Należy jednocześnie mieć na uwadze, że pojęcie sąsiedztwa w rozumieniu art. 6 ust. 5 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej musi być oceniane w realiach odnoszących się do stanu faktycznego sprawy. Niezwykle istotne są także realia oceny istnienia lub nieistnienia sąsiedztwa w kontekście stosunków społecznych istniejących na wschodnich terenach Polski pod koniec XIX i na początku XX wieku. Ówczesny rytm i styl życia determinował istnienie takich form kontaktów i rozrywek, które nie są obecnie praktykowane, a realia życia społecznego przesądzały o utrzymywaniu stosunków towarzyskich nie tyle z osobami z najbliższego sąsiedztwa, co z wiodącymi ten sam styl życia, z tej samej grupy społecznej, a zatem w szczególności z osobami ze środowiska ziemiańskiego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 kwietnia 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2432/12).
Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 lutego 2011 r. sygn. akt I OSK 1460/10, wskazał, że: Wadliwy jest pogląd, że fakt istnienia dokumentów, o których mowa w art. 6 ust. 4 pkt 1 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wyklucza stosowanie przepisów art. 6 ust. 5 tej ustawy. (LEX nr 990177).
Wracając do stanu faktycznego sprawy będącej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny należy podkreślić, że z oświadczenia W. J. z dnia [...] listopada 2010r. wynika, że mieszkał w miasteczku L. w okresie letnim przez 3 lata z rzędu (1937-1939). Jeżeli ww. mieszkał w okresie letnim w miejscowości sąsiadującej z majątkiem M. organ nie może przyjąć automatycznie, że nie spełniał wymogu zamieszkiwania w miejscowości sąsiedniej. Należy przeprowadzić bowiem wykładnie pojęcia "zamieszkiwania w miejscowości sąsiedniej" nie tylko z uwzględnieniem wykładni literalnej lecz również celowościowej. Podobne rozważania należy odnieść do oświadczenia M. S.
Niezależnie od powyższych rozważań należy wskazać na orzeczenia WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1107/11, w którym sąd przyjął, że: Wprawdzie przepisy ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty przyznają szczególny walor określonym w tej ustawie dowodom (w tym zeznaniom dwóch świadków zamieszkującym w tej samej miejscowości, w której położona jest pozostawiona nieruchomość lub miejscowości sąsiedniej i niespokrewnionych ze stroną), jednak nie wykluczają one posiłkowego stosowania w postępowaniu o rekompensatę także innych środków dowodowych. Ustawodawca nie wyłączył wszak w tego rodzaju sprawach stosowania przepisów k.p.a., oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 11 października 2011r., sygn. akt I SA/Wa 619/11, w którym Sąd przyjął, że: Wymienione w art. 6 ust. 4 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej dopuszczone przez ustawodawcę dowody potwierdzające pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP, ich rodzaj i powierzchnię nie stanowią katalogu zamkniętego, o czym świadczy sformułowanie "w szczególności".
Oznacza to, że nawet jeżeli organ uzna, że oświadczenie [...] nie spełnia wymogów z art. 6 ust. 5 ustawy nie jest zwolniony z obowiązku merytorycznej oceny ww. jako innego dowodu w sprawie.
Należy się przy tym zgodzić z wnioskowaniem skarżącej, że przyjęta przez organ teza, że dwie miejscowości należące do różnych gmin nie mogą być miejscowościami sąsiednimi jest błędna.
Przy czym należy jeszcze raz podkreślić, że Minister Skarbu Państwa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie przesądził o treści decyzji organu I Instancji, W ocenie Sądu organ II instancji zwrócił jedynie uwagę organowi I instancji na fakt, iż nie zostały w sprawie wyjaśnione rozbieżności co do wielkości przedmiotowego majątku, a wielkością majątku wskazaną w orzeczeniu PUR z dnia [...] kwietnia 1947 r. za który m. in. skarżąca D. B. otrzymała rekompensatę. Prawidłowo Minister wskazał, iż w sytuacji dokonania oceny materiału dowodowego w przedmiocie dokonania darowizny gdyby organ I instancji przyjął, że majątek ten pozostawał własnością W. W., powinien był ocenić spełnienie przesłanek potwierdzenia prawa do rekompensaty również przez tę osobę, dokonawszy wcześniej oceny zakresu przedmiotowego wszystkich wniosków złożonych przez wnioskodawców. Bowiem jak wynika z akt sprawy strony wielokrotnie wskazywały, że żądają potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek o powierzchni ponad [...] ha. Błędne określenie właściciela tego majątku lub brak możliwości wykazania, że nastąpiła zmiana jego właściciela nie oznacza, że wniosek stron w tym zakresie nie może być rozpatrzony. Przyjęcie, że właścicielką nieruchomości była W. W. oznacza ponadto, że strony powinny przedłożyć sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po ww. właścicielce pozostawionej nieruchomości. Organ odwoławczy uchylając zaskarżoną decyzje nie mógł natomiast przesądzić o tym jak ma oceniać materiał dowodowy organ I instancji. Organ I instancji nie jest bowiem związany wyrażonymi w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej ocenami, poglądami i stanowiskiem organu II instancji odnośnie wykładni przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie. Natomiast jest związany jedynie prawnie wskazanymi przez organ odwoławczy "okolicznościami", jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu tej sprawy.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).