I SA/Wa 285/19

I SA/Wa 285/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-10-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-02-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Joanna Skiba
Jolanta Dargas /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Reforma rolna
Sygn. powiązane
I OSK 2847/20 - Postanowienie NSA z 2024-03-12
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
art. 2 ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Jolanta Dargas ( spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2019 r. sprawy ze skargi M. B., A. M., E. G., G. Z., J. I., M. S., R. I., W. I. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r., nr [...], w części dotyczącej nieruchomości ziemskiej położonej w gminie [...], powiatu [...], uregulowanej w księdze hipotecznej pn. "[...]", w zakresie parceli o pow. [...] m2 i parceli o pow. [...] m2, oznaczonych kolorem czerwonym na dwóch mapach stanowiących załączniki do niniejszej decyzji oraz odmówił stwierdzenia nieważności tego orzeczenia w pozostałym zakresie.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Urząd Wojewódzki [...] - Dział Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] listopada 1949 r., nr [...], uznał że nieruchomość ziemska położona w gminie [...], powiatu [...], o powierzchni [...] ha, uregulowana w trzech księgach hipotecznych pn. 1),,[...]", 2)"[...]", 3)"[...]", stanowiąca własność W. I., podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 , poz. 13 ze zm.).
Wnioskiem z dnia 25 listopada 2013 r., uzupełnionym pismem z dnia 17 lutego 2014 r. część spadkobierców W. I. - R. I., W. I., J. I., M. B. z d. I., E. G. z d. I., J. Z., A. M. z d. I., wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia . We wniosku podniesiono, że orzeczenie wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, bowiem majątek nie podlegał przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na niespełnienie przesłanek powierzchniowych przejęcia. Powołano się na dokonaną parcelację części majątku o powierzchni [...] ha, w wyniku której zmienił się charakter tej części nieruchomości z rolnej na budowlaną. Skoro zatem powierzchnia przejętej nieruchomości wynosiła [...] ha, a [...] ha stanowiły grunty budowalne, to powierzchnia gruntów o charakterze rolnym wynosiła [...] ha, czyli nie spełniała przesłanek przejęcia na podstawie dekretu.
Decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r., nr [...] w części dotyczącej nieruchomości ziemskiej położonej w gminie [...], powiatu [...], uregulowanej w księdze hipotecznej pn. "[...]" oraz "[...]". Wobec rozpoznania wniosku jedynie w części, w przedmiotowym postępowaniu rozpoznana została pozostała część wniosku w części dotyczącej nieruchomości ziemskiej położonej w gminie [...], powiatu [...], uregulowanej w księdze hipotecznej pn. [...].
Rozpatrując niniejszą sprawę Minister wskazał, że orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r., nr [...], stwierdzono, że nieruchomość ziemska położona w gminie [...], powiatu [...], o powierzchni [...] ha, uregulowana w trzech księgach hipotecznych pn. 1) [...], 2) [...], 3) [...], stanowiąca własność W. I., podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Jednocześnie w pkt. I, II i III uzasadnienia orzeczenia wskazano działki, pochodzące z I) [...], II) [...], III) [...], niepodlegające przejęciu na cele reformy rolnej z uwagi na ich nabycie przez wymienione w orzeczeniu osoby.
Podstawą wydania kwestionowanego orzeczenia był § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51), przewidujący możliwość orzekania, na wniosek właściciela, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie te nieruchomości ziemskie przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga dekretu.
Art. 2 ust. 2 dekretu stanowił natomiast, że nieważne były wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e, dokonane po dniu 1 września 1939 r. "Nieważność" rozumieć należy w ten sposób, że działy dokonane po wybuchu II wojny światowej nie były brane pod uwagę przy ustalaniu, czy dana nieruchomość podlega przejęciu na cele reformy rolnej.
W orzeczeniu z dnia [...] listopada 1949 r. ustalono, że W. I. był właścicielem nieruchomości uregulowanej w trzech księgach hipotecznych - 1. [...] o powierzchni [...] ha, 2. [...] o powierzchni [...] ha i 3. [...] o powierzchni [...] ha. Łączna powierzchnia nieruchomości wynosiła zatem [...] ha. W wyniku prowadzonej parcelacji, przed dniem 13 września 1944 r., nabyte zostały przez wymienione w orzeczeniu osoby trzecie nieruchomości o łącznej powierzchni [...] ha i tę powierzchnię Urząd Wojewódzki wyłączył z przejęcia jako niepodpadającą pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Tym samym stwierdzono, że W. I. był w dacie wejścia w życie dekretu właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] ha. Powołana przez Urząd Wojewódzki komisja dokonała w dniu [...] listopada 1949 r. oględzin gruntu i stwierdziła, że zgodnie z obowiązującą instrukcją klasyfikacyjną powierzchnia użytków rolnych przekracza 50 ha. Za nietrafny uznano też, podniesiony przez wnioskodawcę, argument, że nieruchomość miejska nie podpada pod działanie dekretu. Poczyniono również rozważania dotyczące uznania nieruchomości ziemskiej za tereny budowlane, które zakończono wnioskiem, że nie ma możliwości wyłączenia spod działania postanowień dekretu nieruchomości posiadających charakter rolniczy na tej tylko podstawie, że objęte zostały planami zabudowy.
Zdaniem Ministra zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na kwestionowanie ustaleń zawartych w orzeczeniu z dnia [...] listopada 1949 r, wskazujących że powierzchnia użytków rolnych przekraczała 50 ha. Z ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 IX1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej stan na dz. 31 XII 1947 r. wynika, że [...] zawierał ogólnej powierzchni [...] ha, w tym [...] ha stanowiły grunty orne, [...] ha łąki, [...] ha ogrody warzywne, [...] ha znajdowało się pod zabudowaniami, [...] ha stanowiły nieużytki oraz [...] ha drogi. Natomiast z wykazu majątków państwowych, sporządzonego według stanu na dzień 1 października 1946 r. wynika, że w skład [...] o ogólnym obszarze [...] ha ,wchodziło [...] ha użytków rolnych, w tym [...] ha stanowiły grunty orne. Obydwa dokumenty potwierdzają zatem, że powierzchnia użytków rolnych w majątku przekraczała 50 ha. Również plan gruntów osiedla osady folwarku [...] w gminie [...] stanowiący odrys planu mierniczego przysięgłego T. G. z dnia [...] stycznia 1936 r. L.Dz. [...] oraz innych planów złożonych pod nr. [...] zbioru dokumentów księgi hipotecznej pod nazwą "[...]" potwierdza, że użytki rolne nieruchomości W. I. przekraczały 50 ha. Zgodnie z tym planem teren [...] i [...] w 1946 r. stanowił grunty orne, łąki i pastwiska oraz piaski, a dokładnie [...] ha grunty orne, [...] ha łąki, [...] ha pastwiska, [...] ha piaski, [...] ha wody, [...] ha drogi i rowy. Tym samym powierzchnia użytków rolnych przekraczała 50 ha, pomimo że plan ten uwzględnia jedynie użytki (sytuacje na gruncie) dla nieruchomości hipotecznej [...] i [...], nie uwzględnia natomiast użytków trzeciej nieruchomości - [...].
Faktycznego zagospodarowania nie podważają również wnioskodawcy, którzy tezę niespełniania przesłanek powierzchniowych opierają jedynie na fakcie dokonania parcelacji części nieruchomości o powierzchni [...] ha uregulowanej w księdze hipotecznej [...] i [...].
Przy czym w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], uznano za nieudowodniony fakt zatwierdzenia parcelacji tej części nieruchomości przed dniem 1 września 1939 r. i odmówiono stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia w części dotyczącej nieruchomości ziemskiej położonej w gminie [...], powiatu [...], uregulowanej w księdze hipotecznej pn. "[...]" oraz "[...]"
Wobec takiego stanu rzeczy Minister stwierdził, że przesłanki powierzchniowe przejęcia przedmiotowej nieruchomości zostały spełnione, bowiem powierzchnia całej nieruchomości uregulowanej w trzech księgach hipotecznych - [...], [...] i [...] przekraczała 50 ha użytków rolnych.
Organ nadzoru podniósł, że zgodnie z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89, art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane, po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem z datą takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich bez względu na to, kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na ich nabywców. Z dniem wejścia w życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia wykładni ustaw utraciły moc powszechnie obowiązującą, jednak nie oznacza to, że nie można się odwoływać do takiej uchwały, dokonując wykładni. Uchwała Trybunału Konstytucyjnego odnosiła się do parcelacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz.U. z 1926 r. Nr 1, poz. 1). Ustawa ta przewidywała trzy rodzaje parcelacji: 1. parcelację majątków państwowych, czyli tzw. rządową, wykonywaną przez urzędy ziemskie, 2. parcelację Państwowego Banku Rolnego, 3. parcelację prywatną. W przypadku parcelacji wykonywanej przez właścicieli nieruchomości ziemskich, zgodnie z przepisami art. 65-67 powołanej ustawy, do jej skuteczności niezbędne było uzyskanie każdorazowo zezwolenia właściwego okręgowego urzędu ziemskiego na parcelację, a następnie zatwierdzenie projektu parcelacji przez prezesa tego urzędu. Dalszym etapem było zatwierdzenie wykazu nabywców przez prezesa okręgowego urzędu ziemskiego (art. 65 pkt 3).
Podział nieruchomości regulowały też inne przepisy - rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast (Dz.U. Nr 42, poz. 372, ze zm.), które nie mają zastosowania do analizowanej nieruchomości oraz rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. Nr 23, poz. 202, ze zm ). Przepisy powołanego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli przewidywały zatwierdzenie planu parcelacyjnego jako końcową czynność całego procesu przygotowań do podziału nieruchomości. Zatwierdzenie planu parcelacyjnego poprzedzone było w razie konieczności sporządzeniem planu zabudowania (art. 58) i w sposób definitywny kończyło przygotowanie do podziału nieruchomości poprzez ustalenie ilości, rozmiaru, kształtu i położenia działek budowlanych (art. 54), a także poprzez umożliwienie przeniesienia prawa własności, które przed zatwierdzeniem planu nie miało mocy prawnej (art. 52).
Zarówno przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej jak i rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli przewidywały, że zasadniczym stadium parcelacji było wyodrębnienie działek przez właściciela z jego nieruchomości ziemskiej w zatwierdzonym projekcie parcelacji, w którym wydzielano działki z przeznaczeniem na określone cele.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że parcelacja dla nieruchomości – [...] prowadzona była dla poszczególnych parcel, działek i zatwierdzenie parcelacji dokonane zostało przed dniem 1 września 1939 r. Zgodnie z ustaleniami biegłego geodety A. W. część parcel, działek, których parcelację zatwierdził Wydział Powiatowy w W. odpowiada działkom opisanym w pkt. III uzasadnienia orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r., jako niepodlegających przejęciu na cele reformy rolnej z uwagi na ich nabycie przez wymienione w orzeczeniu osoby.
Natomiast dwie parcele - parcela o pow. [...] m2 i parcela o pow. [...] m2 - nie pokrywają się z działkami wymienionymi w orzeczeniu Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r. (jako niepodlegającymi przejęciu na cele reformy rolnej z uwagi na ich nabycie przez wymienione w orzeczeniu osoby), pomimo że również w stosunku do nich została zatwierdzona parcelacja przez Wydział Powiatowy w W. przed 1 września 1939 r. i zostały sprzedane na rzecz osób trzecich przed 1 września 1939 r. Jak wynika z wpisów w księdze hipotecznej [...] parcela o powierzchni [...] ha została sprzedana na rzecz A. W., natomiast parcela o powierzchni [...] ha na rzecz C. R. Pomimo, że parcele te nie stanowiły w dacie wydania orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r. własności W. I. to Urząd Wojewódzki błędnie za takie je uznał i stwierdził, że podpadały one pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Potwierdzona parcelacja parceli o pow. [...] m2 i parceli o pow. [...] m2 wyklucza zaliczenie ich do nieruchomości ziemskich podpadających pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, tym samym brak było podstaw do ich przejęcia decyzją Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r., nr [...].
Całość zgromadzonej dokumentacji potwierdza, że parcelacja dla nieruchomości - [...] prowadzona była dla poszczególnych parcel, działek. Przed 1 września 1939 r. zatwierdzono parcelację dla 10 parceli, działek, w tym 8 z nich zostało wyłączonych z przejęcia na cele reformy rolnej z uwagi na ich nabycie przez wymienione w orzeczeniu osoby. Natomiast dwie parcele - parcela o pow. [...] m2 i parcela o pow. [...] m2 nie zostały wyłączone z przejęcia, pomimo że również w stosunku do nich została zatwierdzona parcelacja przed 1 września 1939 r. W związku z powyższym Minister stwierdził, że kwestionowane orzeczenie, w zakresie parceli o pow. [...] m2 i parceli o pow. [...] m2, oznaczonych kolorem czerwonym na dwóch mapach stanowiących załączniki do decyzji, narusza w sposób rażący art. 2 ust 1 lit e dekretu, bowiem brak było podstaw do przejęcia nieruchomości, które nie posiadały charakteru ziemskiego.
Odnosząc się natomiast do zawartego w kontrolowanej decyzji stwierdzenia, że powołana przez Urząd Wojewódzki komisja dokonała w dniu [...] listopada 1949 r. oględzin gruntu i stwierdziła, że zgodnie z obowiązującą instrukcją klasyfikacyjną powierzchnia użytków rolnych przekracza 50 ha oraz zarzutu wnioskodawców co do braku precyzyjnego określenia przywołanych dokumentów oraz nieopisania wyników, na podstawie których określono powierzchnię nieruchomości, Minister stwierdził, że kwestia ta nie ma wpływu na legalność orzeczenia. Jednocześnie zauważył, że postępowanie prowadzone jest w trybie nieważnościowym, a wobec ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 § 1 k.p.a., możliwe jest stwierdzenie nieważności decyzji tylko wtedy, gdy w sposób bezsporny zostanie wykazane że jest ona nieprawidłowa i narusza prawo. Sam brak precyzji decyzji w tym przypadku nie jest wystarczający do podważenia jej prawidłowości.
Na marginesie Minister wyjaśnił, że organ przeanalizował cały zawarty w aktach sprawy materiał dowodowy. Z uwagi na jego obszerność w decyzji opisano jedynie te dowody, które rzutują na prawidłowe rozpoznanie wniosku co do części nieruchomości, uregulowanej w księdze hipotecznej pn. [...]. Nie omówiono natomiast dowodów, które nie mają wpływu na końcowe rozstrzygnięcie.
Minister dodał, że decyzja wydawana w trybie § 5 rozporządzenia nie wywoływała samoistnie skutków prawnych, o których można by powiedzieć, że mają nieodwracalny charakter. Brak jest więc przeszkód do stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r., nr [...], w części dotyczącej nieruchomości ziemskiej położonej w gminie [...], powiatu [...], uregulowanej w księdze hipotecznej pn. "[...]", w zakresie parceli o pow. [...] m2 i parceli o pow. [...] m2, oznaczonych kolorem czerwonym na dwóch mapach stanowiących załączniki do niniejszej decyzji.
Natomiast nie ma podstaw do stwierdzenia aby zachodziła którakolwiek z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a., w pozostałym zakresie kwestionowanego orzeczenia.
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w części dotyczącej jej pkt 2 wnieśli :W. I., R. I., J. I., M. B., A. M., G. Z., E. G. i M. S. zarzucając jej naruszenie:
1. art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r., nr [...] w całości w odniesieniu do nieruchomości ziemskiej położonej w gminie [...], powiatu [...], uregulowanej w księdze hipotecznej pn. "[...]" w sytuacji, gdy decyzja te rażąco naruszała art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu, co powodowało, że spełniona została przesłanka z art. 156 § i pkt 2 Kpa do stwierdzenia jej nieważności;
2. art. 156 § 1 Kpa poprzez wykroczenie poza granice postępowania nadzorczego i prowadzenie postępowania nadzorczego z pozycji organu rozstrzygającego sprawę administracyjną co do meritum w postępowaniu zwykłym, co doprowadziło do ponownego rozpatrzenia wniosku w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu w przedmiocie podpadania przedmiotowej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, podczas gdy obowiązkiem organu administracyjnego w tej sprawie był ocena prawidłowości wydania orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r., nr [...], w części dotyczącej nieruchomości ziemskiej położonej w gminie [...], powiatu [...], uregulowanej w księdze hipotecznej pn. "[...]";
3. art. 156 § 1 pkt 1 Kpa w związku z art. 72 i 75 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym ( Dz. U. z 1928 roku, Nr 36 poz. 341 ze zm.) poprzez przyjęcie, iż orzeczenie zostało wydane przez uprawniony organ w sytuacji, gdy orzeczenie zostało wydane przez Dyrektora Działu Rolnictwa i Reform Rolnych Urzędu Wojewódzkiego (a nie Wojewodę [...]), osobę nieuprawnioną i nieposiadającą upoważnienia (brak adnotacji w tym zakresie w samej decyzji), a zatem nie zbadanie, czy orzeczenie to zostało wydane przez uprawniony organ, a tym samym czy w ogóle weszło do obiegu prawnego i poddaje się kontroli w postępowaniu nadzorczym;
4. art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, pominięcie, wybiórcze potraktowanie i niewłaściwą ocenę materiału dowodowego, co doprowadziło do nieuwzględnienia przez organ okoliczności faktycznego podziału nieruchomości i pominięcia skutków prawnych dokonanego podziału, co dalej doprowadziło do niewykazania w przekonywujący sposób w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że brak było przesłanek do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji, a w szczególności poprzez:
a) brak zgromadzenia dodatkowego materiału dowodowego w postaci uzyskania pisma Wydziału Powiatowego Sejmiku [...] z [...] października 1929 r., l.dz. [...], zgodnie z którym plan projektu parcelacji terenów w miejscowości [...] został przez Komisję Budowlano - Regulacyjną zatwierdzony w dniu [...] września 1929 r.,
b) brak zgromadzenia dodatkowego materiału dowodowego w postaci uzyskania aktu notarialnego nr kolejny [...] (repertorium [...]) umowy przyrzeczenia kupna sprzedaży z dnia [...] marca 1942 r., przy którym W. l. okazał pisma Wydziału Powiatowego Sejmiku [...] z [...] października 1929 r., l.dz. [...], zgodnie z którym plan projektu parcelacji terenów w miejscowości [...] został przez Komisję Budowlano - Regulacyjną zatwierdzony w dniu [...] września 1929, mimo że ten sam organ zatwierdzał parcelację działek z innej nieruchomości objętej orzeczeniem z dnia [...] listopada 1949 r. tj. Z "[...]", a zatem prawidłowa ocena tego dowodu powinna była doprowadzić do wniosku, że parcelacja przedmiotowej nieruchomości została zatwierdzona przez właściwą władzę;
c) niedokonanie dokładnej i wnikliwej analizy całego materiału zgromadzonego w aktach sprawy, w tym samego orzeczenia z dnia [...] listopada 1949 r., nr [...], badania hipotecznego z 1955 r. z którego wynika, że w 1955 r. urzędnik sporządzający dokument widział plan parcelacyjny; protokołu z 1948 r. w którym jest mowa o [...] ha gruntów rolnych (czyli poniżej 50 ha); umowy dzierżawy zawartej z panem A. M. na całe [...] ha, w tym na [...] ha gruntów rolnych; oświadczenia z dnia [...] grudnia 1948 r. oraz wykazu majątków z 1948 r.;
d) niedokonanie wnikliwej analizy ww. orzeczenia pod kątem jego nieistnienia w obrocie prawnym z uwagi na brak podpisu osoby uprawnionej przez organ lub samego organu, a tym samym jego nieważność oraz nieważności opartej na nim decyzji organu nadzorczego;
e) niedokonanie analizy faktu, iż orzeczenie wydane w trybie §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu, jako decyzja administracyjna I instancji, winno być jedyną podstawą do stwierdzenia faktu, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e), tym samym do pojęcia dalszych czynności nacjonalizacyjnych, takich jak sporządzenie wniosku o dokonanie wpisu do księgi hipotecznej, natomiast w przypadku przedmiotowej nieruchomości wniosek o dokonanie wpisu do księgi hipotecznej sporządzony został przed datą wydania orzeczenia, także nie spełniał on kryteriów przewidzianych przez ustawodawcę, brak zaś wniosku o wpis do księgi wieczystej sporządzonego po dacie wydania orzeczenia, a więc posiadającego stosowną podstawę prawną;
5. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że w przypadku przedmiotowej nieruchomości spełnione zostały przesłanki wynikające z powyższego przepisu tj. stanowiła ona nieruchomość ziemską, co było wynikiem błędnego rozumienia i nie uwzględnienia istoty pojęć "nieruchomość ziemska" oraz "parcelacja faktyczna i prawna" w odniesieniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, iż dokonana parcelacja była niezgodna z ówcześnie obowiązującymi przepisami w sytuacji, gdy właściwa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wnioski, iż w wyniku podziału nieruchomości na działki budowlane po pierwsze część przejętego obszaru utraciła charakter rolniczy, a tym samym ta część nieruchomości przestała spełniać kryterium nieruchomości ziemskiej, a po drugie obszar, który stanowił po wydzieleniu działek budowlanych nieruchomość ziemską nie spełniał norm obszarowych;
6. przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz.U. 1926.1.1 ze zm.) w tym art. 54, 58 oraz 65 - 67 tej ustawy poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie w niniejszym stanie faktycznym w sytuacji, gdy przedmiotowe przepisy, które nakładały na właścicieli nieruchomości ziemskich zarówno wykazem imiennym (art. 19) objętych, jak i nieobjętych, obowiązek uzyskania przed przystąpieniem do parcelacji zezwolenia urzędu ziemskiego dotyczyły majątków, o których mowa w art. 19, który to przepis uwzględniając postanowienia art. 4 w oparciu o rozporządzenie Rady Ministrów dnia 11 lipca 1927 r. o oznaczeniu okręgów przemysłowych i podmiejskich, w których nie ulegają obowiązkowi parcelacyjnemu obszary poniżej 60 ha użytków rolnych. (Dz. U. 1927, nr 72, poz. 628) ("rozporządzenie Rady Ministrów o oznaczeniu okręgów przemysłowych i podmiejskich"), wyłączał spod obowiązku parcelacji grunty położone do 12 km od granic administracyjnych [...], a więc również bezspornie przedmiotową nieruchomość;
7. art. 4 pkt i lit. a ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej w zw. z punktem F rozporządzenia Rady Ministrów o oznaczeniu okręgów przemysłowych i podmiejskich, poprzez niezastosowanie przedmiotowych przepisów w sytuacji, gdy z ogólnego obszaru użytków rolnych, będących na całym obszarze Rzeczypospolitej Polskiej własnością jednej osoby fizycznej lub prawnej, względnie współwłasnością kilku osób, art. 4 pkt I lit. a) wyłączał spod obowiązku parcelacyjnego obszary do 60 ha użytków rolnych w nieruchomościach ziemskich, położonych w okręgach przemysłowych i podmiejskich, do których zgodnie z punktem F ww. rozporządzeniem Rady Ministrów należały m. in. grunty położone w odległości do 12 km od granic administracyjnych [...]; a więc również bezspornie przedmiotowa nieruchomość;
8. art. 49 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej w zw. z art. 4 pkt 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast (Dz.U. 1927 nr 42 poz. 372) poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdy m. in. przedmiotowe przepisy były podstawą do objęcia przedmiotowej nieruchomości Ogólnym planem zabudowy [...] z [...] sierpnia 1931 roku, zgodnie z którym przeznaczona ona była w znakomitej części pod zabudowę niską, 2-3 kondygnacyjną (czyli budownictwo jednorodzinne w dzisiejszym rozumieniu) oraz w niewielkiej części pod użyteczność publiczną (drogi), a zatem nie mogła być i nie była wykorzystany na cele związane z rolnictwem, w konsekwencji teren ten powinien był być wyłączony z działania dekretu o reformie rolnej, a zatem wobec przedmiotowej nieruchomości nie spełnione zostały przesłanki zawarte w art. 2 ust. 1 dekretu;
9. przepisów Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. 1939 nr 34 poz. 216 ze zm.) w tym:
a) art. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 w zw. z art. 3 lit. a poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdy wskazywały one, iż za osiedla w rozumieniu ww. rozporządzenia uważało się m. in. osady wiejskie i fabryczne, kolonie robotnicze i w ogóle wszelkie skupienia w jednej grupie co najmniej 10 budynków mieszkalnych, a nowe działki budowlane na osiedlach tworzyło się na podstawie zatwierdzonego planu parcelacji terenów, a tym samym potwierdzały, iż [...] był nowym osiedlem a nie gruntem rolnym podlegającym działaniu dekretu;
b) art. 52 - 58 poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do wniosku, iż podstawowym celem parcelacji było wyodrębnienie działek przez właściciela z jego nieruchomości ziemskiej w zatwierdzonym przez właściwy organ projekcie pianie (parcelacji), w którym wydzielano działki z przeznaczeniem na określone cele w sytuacji, gdy właściwa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, iż miały one zastosowanie m. in. przy tworzeniu nowych osiedli i działek budowlanych oraz stanowiły dowód na to, że [...] nie był majątkiem rolnym, lecz [...], nowo planowany osiedlem mieszkaniowym, z którego część działek została sprzedana przed wejściem w życie dekretu i sprzedaże te zostały uznane za organ wydający zaskarżone orzeczenie z dnia [...] listopada 1949 r., nr [...] za zgodne z prawem i skuteczne, a zatem wskazujące na istnienia w obiegu prawnym wcześniejszego, zatwierdzonego planu parcelacji; c) art. 10 pkt 1 lit. e) oraz d) poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy mówił on o rozgraniczeniu w ogólnych planach zabudowania obszarów ze względu na osobne przeznaczenie: na cele wyłącznie mieszkaniowe (pkt I lit. e) oraz na uprawę rolną (lit. d), a tym samym przepis ten nie przewidywał sytuacji, gdy na tym sam obszar może być przeznaczony zarówno na cele mieszkaniowe, jak i uprawę rolną;
10. § 1 rozporządzenia Ministra Robót Publicznych z 23 kwietnia 1930 r. o sposobie opracowywania planów zabudowywania (Dz.U. 1930 nr 41 poz. 362) poprzez jego niezastosowanie, a tym samym pominięcie okoliczności, iż projekt planu zabudowania winien być opracowywany na podstawie pomiarowych planów sytuacyjnych i wysokościowych, wykonanych przez samorządowe organa lub przez mierniczych przysięgłych, a obejmujących odpowiednie zabudowane i niezabudowane części osiedla, co wskazuje na sposób traktowania [...] jako osiedla mieszkaniowego a nie majątku rolnego;
11. art. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 01 września 1919 r normującego przenoszenie własności nieruchomości ziemskich (Dz.U. 1919 nr 73 poz. 428 ze zm.) w zw. z art. 1.(1) ustawy z 24 marca 1933 r. o wyłączeniu terenów budowlanych spod działania przepisów o przebudowie ustroju rolnego (Dz.U. 1933 nr 27 poz. 230 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdy analiza orzeczenia z dnia [...] listopada 1949 r. jednoznacznie wskazuje, iż w istocie organ w ww. orzeczeniu nie zakwestionował, iż dla przedmiotowej nieruchomości istniały zatwierdzone plany parcelacji i zabudowy, a uznanie nieruchomości za majątek rolny nastąpiło z innej przyczyny, nie związanej z parcelacją lub jej brakiem;
12. art. 92 i art. 107 Instrukcji wydanej przez Komisję Rządową Sprawiedliwości dla Komisji Hypotecznej i Kancelarji Ziemiańskiej Województwa Mazowieckiego dla Prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych o przywilejach i hypotekach w miejsce tytułu XVIII księgi trzeciej Kodeksu Cywilnego ogłoszonego 26 kwietnia 1818 r. (Dz. Pr. V. 295) poprzez ich niezastosowanie prowadzące do wadliwego wniosku, iż odłączenie w dniu [...] kwietnia 1944 r. 254 parcel budowlanych z księgi hipotecznej [...] do nowoutworzonej księgi hipotecznej [...] było bezskuteczne w rozumieniu dekretu, gdy tymczasem przepisy te potwierdzają, że sąd hipoteczny mógł odłączyć i założyć nową księgę hipoteczną tylko w przypadku istnienia zatwierdzonego planu parcelacji na [...] działki, a tym samym potwierdzają dokonaną skutecznie parcelację przedmiotowej nieruchomości.
W związku z powyższymi zarzutami skarżący wnieśli o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący wnieśli o dopuszczenie dowodu z uwierzytelnionej kopii aktu notarialnego nr kolejny [...] (repertorium [...]) umowy przyrzeczenia kupna sprzedaży z dnia [...] marca 1942 r. (karty nr 310 - 315 z księgi hipotecznej pn. [...]) na okoliczność okazania przy tym akcie przez W. I. pisma Wydziału Powiatowego Sejmiku [...] z [...] października 1929 r., l.dz. [...], zgodnie z którym plan projektu parcelacji terenów w miejscowości [...] został przez Komisję Budowlano - Regulacyjną zatwierdzony w dniu [...] września 1929 r.; dopuszczenie dowodu z czytelnej kopii fragmentu Ogólnego Planu Zabudowania [...] z [...] sierpnia 1931 r., z przybliżonym zaznaczeniem położenia nieruchomości w jednostce oznaczonej jako "[...]".
W obszernym uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.
Przede wszystkim pamiętać należy, że kontroli sądu podlegała decyzja wydana w postępowaniu nadzwyczajnym, odmawiająca stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] listopada 1949 r. stwierdzającego, że nieruchomość ziemska położona w gminie [...], powiatu [...], o pow. [...] ha, uregulowana w trzech księgach hipotecznych pn. 1) "[...]", 2) " [...]", 3) [...], stanowiąca własność W. I., podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) w części dotyczącej " [...]" z wyłączeniem dwóch parcel, co do których stwierdzono nieważność ww. orzeczenia ( w tej części decyzja nie została zaskarżona).
W orzecznictwie dominuje pogląd, według którego "organ badając, czy w sprawie zachodzą przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a., nie gromadzi nowego materiału dowodowego, który prowadziłby do nowych ustaleń faktycznych w sprawie" (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 października 2012 r., I OSK 1657/11). Pamiętać jednak należy, że ustalenia faktyczne determinują ocenę zastosowania przesłanek normy prawa materialnego. Przepisy art. 7, 77, 80 k.p.a. regulują przyjętą w postępowaniu administracyjnym teorię dowodów i postępowania dowodowego. Z przepisów tych można wyprowadzić rażące naruszenie prawa ale tylko przez ustalenie, że w sprawie zastosowano normę prawa materialnego do stanu faktycznego niezapisanego w hipotetycznym stanie faktycznym tej normy. Natomiast z różnicy w ocenie dowodów, która oparta jest na zasadzie swobodnej oceny dowodów, nie jest dopuszczalne wyprowadzenie rażącego naruszenia prawa. Podważałoby to zasadę trwałości decyzji administracyjnej, a stanowi ona podstawę dla wykładni przepisów regulujących dopuszczalność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Pamiętając więc, że w postępowaniu nieważnościowym nie można prowadzić postępowania dowodowego w takim zakresie, jak ma to miejsce w postępowaniu co do istoty sprawy, ocena legalności decyzji ostatecznej powinna być dokonywana w zasadzie na podstawie materiałów zgromadzonych w postępowaniu zwykłym zakończonym wydaniem decyzji ostatecznej, o ile w postępowaniu nadzorczym nie ujawniono dowodów w sposób bezsprzeczny podważających ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę stosowanej normy prawa materialnego.
Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu nieważnościowym nie ma więc co do zasady miejsca na prowadzenie postępowania dowodowego w takim zakresie jak to ma miejsce w postępowaniu zwykłym (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2010 r. sygn.. akt II OSK 739/09 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA). Powyższe nie oznacza jednak zakazu prowadzenia w tymże postępowaniu jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Choć bowiem organ nadzoru nie prowadzi postępowania mającego zastąpić działanie organu, którego decyzja jest badana, to jednak może, a wręcz o ile wymaga tego stan sprawy powinien gromadzić dowody, które będą pomocą w dokonaniu oceny, czy decyzja podlegająca ocenie jest zgodna z prawem i nie zawiera wad powodujących jej nieważność, w tym w szczególności czy pierwotnie przeprowadzone postępowanie i dowody w nim zgromadzone dawały podstawę do wydania takiego rozstrzygnięcia, jakie z decyzji badanej wynika (por. wyrok NSA z 5 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 11/13, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń NSA).
Biorąc powyższe pod uwagę uznać należy za chybiony zarzut dotyczący wykroczenia przez organ nadzoru poza granice postępowania nadzorczego. Organ bowiem, biorąc pod uwagę rodzaj zarzutów podnoszonych przez skarżących we wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1949 r. zobligowany był do skontrolowania czy prawidłowo ówczesny organ stwierdził podpadanie przedmiotowego majątku pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a więc czy w przypadku przejętej nieruchomości zostały spełnione normy obszarowe w nim określone.
W kontrolowanym postępowaniu nadzorczym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przyjmując, że powierzchnia użytków rolnych przekraczała 50 ha, oparł się na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie i powołanym w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia. Ustaleń co do powierzchni użytków rolnych, opartych na dokumentach archiwalnych, w żaden sposób w postępowaniu nadzorczym nie podważono. Skarżący zarówno we wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1949 r. jak i w skardze podnosili, że orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na to, że majątek nie podlegał przejęciu z powodu niespełnienia przesłanek powierzchniowych wskutek dokonanej parcelacji części majątku. Co istotne skarżący podnoszą przede wszystkim, że wskutek sukcesywnej sprzedaży działek pochodzących z nieruchomości hipotecznej " [...]" na cele budownictwa jednorodzinnego doszło do parcelacji majątku , w związku z czym nie spełniał on norm obszarowych uzasadniających przejęcie w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu stanowił, że "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni." 50 ha użytków rolnych (gruntów ornych) dawały podstawę do przyjęcia, że nieruchomość ziemska podpadała pod działanie tego przepisu.
Zdaniem skarżących przejęte nieruchomości nie były nieruchomościami ziemskimi o charakterze rolniczym lecz [...] gruntami budowlanymi, o czym świadczy ich położenie w bliskości W. i przeznaczenie w Ogólnym planie zabudowania [...] zatwierdzonym w dniu [...] sierpnia 1931 r. oraz faktyczny podział spornych nieruchomości na parcele budowlane przed 1 września 1939 r.
W związku z powyższym wskazać należy, że jak wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, "Zakres przedmiotowy art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (j.t. - Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13; zm.: Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 172 i z 1968 r. Nr 3, poz. 6) nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem z datą takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich bez względu na to, kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na ich nabywców" (OTK 1990/1/26). Mimo, że uchwała ta utraciła moc powszechnie obowiązującą, to stanowisko w niej zawarte sąd w niniejszym składzie w całości akceptuje. Jak stwierdził TK w podsumowaniu uzasadnienia cytowanej uchwały "(...) działki, wydzielone przed 1 września 1939 r. przez właściciela na potrzeby budownictwa mieszkaniowego z obszaru jego nieruchomości ziemskiej poprzez przedstawienie projektu parcelacji i zatwierdzenie tego projektu przez właściwą władzę administracyjną w dniu wejścia w życie dekretu, stanowiły odrębne od nieruchomości ziemskich przedmioty własności, nie podlegające przejęciu przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "e" tegoż dekretu." W konsekwencji, skoro na cele reformy rolnej przechodziły tylko określone w przepisie nieruchomości ziemskie, a tylko taki podział, o jakim mowa w cytowanej uchwale TK powodował, że nieruchomość ziemska w części objętej podziałem na działki budowlane traciła charakter ziemski, to przez podział fizyczny dokonany przed 1 września 1939 r. nie może być rozumiany podział faktyczny nie prowadzący do zmiany charakteru nieruchomości z ziemskiego na budowlany. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie również w tezie wyroku NSA z dnia 20 lutego 1996 r., II SA 1322/94, gdzie stwierdzono, że "Nie doprowadzenie do etapu zatwierdzenia planu parcelacji, w części dotyczącej nieruchomości przeznaczonych na cele budowlano-rekreacyjne przed dniem 1 września 1939 r. powoduje, że część ta (wraz z pozostałą częścią majątku ziemskiego) - tworzy całość, przekraczającą normę określoną w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej".
Wskazać należy, że skarżący w niniejszej sprawie nie podnoszą, że doszło do parcelacji tej części majątku, która jest przedmiotem niniejszego postępowania tj. [...] skupiając się na dwóch pozostałych częściach majątku, tj. [...] i [...], wskazując, że to te dwie części majątku podlegały parcelacji, nie przedstawiając przy tym żadnych dowodów potwierdzających dokonanie parcelacji [...], która jak wynika z ustaleń poczynionych w kwestionowanym orzeczeniu miała powierzchnię [...] ha. [...] miał powierzchnię [...] ha, a [...] [...] ha. Dowodów takich nie znalazł również organ nadzoru poza dowodami dotyczącymi dwóch parcel objętych niezaskarżonym punktem 1 zaskarżonej decyzji.
W tej sytuacji należy odnieść się do prawomocnego wyroku tutejszego Sądu z dnia 19 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1641/17 (skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem NSA z dnia 25 września 2019 r. sygn. akt I OSK 1820/18), w którym Sąd oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1949 r. w części dotyczącej [...] oraz [...] uznając, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (który jest tożsamy z materiałem podlegającym ocenie w niniejszej sprawie) nie wynika, żeby w stosunku do dawnych nieruchomości hipotecznych [...] oraz [...] doszło do skutecznego zatwierdzenia parcelacji przed 1 września 1939 r.
Powyższe, w świetle zarzutów skargi odnoszących się do parcelacji właśnie tych dwóch nieruchomości hipotecznych nie może pozostać bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 17 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W związku z powyższym Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie treści ww. wyroku nie może zignorować, w szczególności biorąc pod uwagę zarzuty skargi skupiające się właśnie na nieruchomościach będących przedmiotem oceny Sądu w wyroku z dnia 19 grudnia 2017 r.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd przedstawiony w ww. wyroku, że warunkiem koniecznym zmiany charakteru nieruchomości ziemskiej na budowlany, a tym samym wyłączenia nieruchomości spod zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit e dekretu, było zatwierdzenie podziału nieruchomości ziemskiej na działki budowlane przed 1 września 1939 r. Przy tym, aby takie zatwierdzenie podziału było skuteczne musiało ono być dokonane w sposób zgodny z przepisami obowiązującymi we wskazanej dacie.
W dacie 1 września 1939 r. parcelację nieruchomości regulowały, między innymi, przepisy ustawy z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1926 r., Nr 1, poz. 1, ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. z 1939 r., Nr 34, poz. 216). Analiza przepisów powołanych aktów prawnych (w wersji obowiązującej w dacie 1 września 1939 r.) potwierdza, iż w obu przypadkach podstawowym stadium parcelacji było wyodrębnienie działek przez właściciela z jego nieruchomości ziemskiej w zatwierdzonym przez właściwy organ projekcie parcelacji, w którym wydzielano działki z przeznaczeniem na określone cele (por. art. 65-67 ustawy z 28 grudnia 1925 r. oraz art. 52 - 58 rozporządzenia z 16 lutego 1928 r.).
Sąd nie podziela stanowiska skarżących o wyłączeniu przedmiotowych nieruchomości spod obowiązku zatwierdzenia parcelacji z uwagi na brak charakteru rolnego przedmiotowych nieruchomości, co skarżący wywodzą z przepisów ustawy z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lipca 1927 r. o oznaczeniu okręgów przemysłowych i podmiejskich, w których nie ulegają obowiązkowi parcelacyjnemu obszary poniżej 60 ha użytków rolnych (Dz. U. z 1927 r., Nr 72, poz. 628). W dniu 1 września 1939 r. parcelację nieruchomości regulowały bowiem nie tylko przepisy ustawy z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1926 r., Nr 1, poz. 1, ze zm.), lecz również przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. z 1939 r., Nr 34, poz. 216). Nawet gdyby uznać, iż do przedmiotowych nieruchomości nie miały zastosowania przepisy o obowiązku zatwierdzenia parcelacji określone w ustawie z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, to i tak znajdowały do nich zastosowanie przepisy o obowiązku zatwierdzenia parcelacji określone w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r.
Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego Sąd w całości podzielił ocenę , iż zebrane w sprawie dowody powołane przez Ministra: plan gruntów osiedla [...] w gminie [...] odrys planu z dnia [...] stycznia 1936 r. i inne plany złożone pod numerem [...] zbioru dokumentów księgi hipotecznej [...], na które powołują się również skarżący, nie potwierdzają aby w stosunku do dawnej nieruchomości hipotecznej pn. [...] doszło do skutecznego zatwierdzenia parcelacji w rozumieniu opisanych wyżej regulacji, a tym bardziej do jej skutecznego zatwierdzenia przed 1 września 1939 r.
Sąd w obecnym składzie podziela również pogląd Sądu w powołanym wyżej wyroku, że skutecznego zatwierdzenia parcelacji przedmiotowych nieruchomości przed 1 września 1939 r. nie dowodzi, wbrew stanowisku skarżących, zawarta w akcie notarialnym przyrzeczenia kupna – sprzedaży z [...] marca 1942 r. informacja o zatwierdzeniu w dniu [...] września 1929 r. planu projektu parcelacji terenów w miejscowości [...] przez Komisję Budowlano – Regulacyjną. W powołanej wyżej uchwale Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. oraz orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego słusznie przyjęto, iż warunkiem zmiany charakteru nieruchomości ziemskiej na budowlany było zatwierdzenie projektu parcelacji przez okręgowy urząd ziemski zgodnie z ustawą z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. z 1926 r., Nr 1, poz. 1, ze zm.) bądź zatwierdzenie planu parcelacji przez wydział powiatowy zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. z 1939 r., Nr 34, poz. 216). Wobec powyższego, nie można uznać aby zawarta w akcie notarialnym z 1942 r. informacja potwierdziła, iż doszło do skutecznego zatwierdzenia planu parcelacji nieruchomości wskazanych w orzeczeniu z 1949 r. W informacji tej mowa jest bowiem o planie projektu parcelacji, a nie o planie parcelacji. Ponadto, jak wskazano powyżej, Komisja Budowlano - Regulacyjna nie była podmiotem uprawnionym do zatwierdzenia planu parcelacji. Poza tym jak słusznie wskazał Sąd przedmiotowa nieruchomość składała się z trzech jednostek: 1) [...], 2) [...], 3) [...]. [...] to również [...], [...], [...]. W tej sytuacji sformułowanie "tereny w miejscowości [...]" nie pozwala na stwierdzenie co dokładnie zostało zatwierdzone (jaka nieruchomość, o jakiej powierzchni i miejscu położenia) we wskazanym planie projektu parcelacji.
W ocenie Sądu brak jest w zgromadzonym materiale dowodowym dowodów potwierdzających, że doszło do skutecznego zatwierdzenia parcelacji dawnej nieruchomości hipotecznej pn. [...] przed datą 1 września 1939 r. poza częścią tej nieruchomości wyłączoną w kwestionowanym orzeczeniu z przejęcia na cele reformy rolnej. Powyższe oznacza zaś, że przedmiotowa część majątku łącznie z pozostałymi dwiema nieruchomościami hipotecznymi podlegała przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Nie można zatem uznać aby orzeczenie z [...] listopada 1949 r. o przejęciu nieruchomości w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej rażąco naruszało prawo. W związku z powyższym niezasadny jest zarzut naruszenia 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r.
Sąd nie podzielił również stanowiska skarżących dotyczącego wątpliwości co do istnienia kwestionowanego orzeczenia w związku z brakiem w aktach sprawy jego oryginału. W aktach administracyjnych znajduje się bowiem nadesłany przez Sąd Rejonowy dla [...] z akt księgi wieczystej [...] oryginał odpisu orzeczenia z [...] listopada 1949 r. Na odpisie tym znajduje się pieczęć oraz własnoręczny podpis osoby potwierdzającej zgodność orzeczenia z oryginałem. W tej sytuacji Sąd uznał, iż brak jest podstaw do kwestionowania istnienia oryginału orzeczenia z [...] listopada 1949 r.
Bezzasadny jest także zarzut dotyczący wydania kwestionowanego orzeczenia przez osobę nieuprawnioną i nieposiadającą upoważnienia. Niewątpliwie, podpisanie decyzji przez osobę nieupoważnioną należy zaliczyć do tzw. wad kwalifikowanych powodujących jej nieważność. Pracownik działający z upoważnienia organu powinien powołać się w decyzji na posiadane upoważnienie. Aktualnie w orzecznictwie przyjmuje się jednak, że samo niepowołanie się w decyzji na posiadane upoważnienie do wydawania decyzji nie należy utożsamiać z podpisaniem decyzji przez osobę nieupoważnioną, a co za tym idzie nie pociąga to za sobą skutków w postaci nieważności decyzji, o ile upoważnienie takie istniało w dacie wydania tej decyzji. W niniejszej sprawie rozpoznawanej w trybie nadzorczym nie można w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, czy Dyrektor Działu Rolnictwa i Reform Rolnych Urzędu Wojewódzkiego, który podpisał kwestionowane orzeczenie posiadał stosowne upoważnienie czy też nie, a w związku z tym czy można uznać, że doszło do kwalifikowanego naruszenia prawa prowadzącego do stwierdzenia nieważności orzeczenia. Postępowanie nieważnościowe charakteryzuje się tym, że naruszenie prawa musi być oczywiste, niebudzące wątpliwości, co w niniejszej sprawie z powodów wyżej wskazanych nie ma miejsca.
Chybiony jest także zarzut podniesiony na rozprawie w dniu 3 października 2019 r. o braku wniosku właściciela przedmiotowej nieruchomości o wydanie orzeczenia na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Brak wniosku w aktach administracyjnych, biorąc pod uwagę upływ 70 lat od wydania kwestionowanego orzeczenia nie może przesądzać o jego nieistnieniu, w szczególności w sytuacji, gdy organ wydający orzeczenie odwołuje się do niego.
Za niezasadne Sąd uznał również zarzuty naruszenia art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., których skarżący upatrują w niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy oraz wybiórczym potraktowaniu i niewłaściwej ocenie materiału dowodowego. Akta sprawy nie potwierdzają aby organ nadzoru uchybił powołanym wyżej przepisom postępowania. Wyjaśnił on sprawę w sposób wyczerpujący, nie uchybiający zasadom ogólnym postępowania administracyjnego, a swoje stanowisko umotywował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, uznając zarzuty skargi za bezzasadne, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.