I SA/Wa 2816/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę PKP S.A. na decyzję KKU, potwierdzając nabycie z mocy prawa nieruchomości przez gminę z 27 maja 1990 r., gdyż PKP nie wykazało posiadania tytułu prawnego do nieruchomości w tym terminie.
Skarga Polskich Kolei Państwowych S.A. dotyczyła decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej utrzymującej w mocy decyzję Wojewody o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa nieruchomości przez gminę z dniem 27 maja 1990 r. PKP S.A. zarzucało naruszenie przepisów materialnych i proceduralnych, twierdząc, że nieruchomość nie mogła stać się mieniem komunalnym. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że PKP nie wykazało posiadania tytułu prawnego do nieruchomości w wymaganym terminie, a zatem nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej i podlegała komunalizacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę [...] prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa. Skarżąca spółka zarzuciła organom naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, kwestionując możliwość komunalizacji nieruchomości z uwagi na jej rzekome pozostawanie w zarządzie PKP S.A. Sąd oddalił skargę, podzielając stanowisko organów administracji. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, czy PKP S.A. posiadało tytuł prawny do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, brak udokumentowanego prawa zarządu (np. decyzją, umową) w sposób określony w przepisach ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oznaczało, że nieruchomość należała do terenowych organów administracji państwowej i podlegała komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Sąd podkreślił, że akty ogólne dotyczące statusu PKP S.A. nie mogły stanowić podstawy do wykazania prawa zarządu konkretną nieruchomością. Ponadto, PKP S.A. nie zostało uwzględnione w rozporządzeniu Rady Ministrów jako przedsiębiorstwo, którego mienie nie podlega komunalizacji. Wobec braku dowodów na istnienie tytułu prawnego do nieruchomości, sąd uznał, że władanie nią przez PKP S.A. miało charakter faktyczny, a decyzja o komunalizacji była prawidłowa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, samo faktyczne władanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe w dniu 27 maja 1990 r. nie stanowi tytułu prawnego wykluczającego komunalizację, jeśli nie zostało udokumentowane w sposób przewidziany prawem (np. decyzją o oddaniu w zarząd, umową).
Uzasadnienie
Sąd oparł się na utrwalonym orzecznictwie NSA, zgodnie z którym brak udokumentowanego prawa zarządu do nieruchomości w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. oznacza, że nieruchomość ta należała do terenowych organów administracji państwowej i podlegała komunalizacji z mocy prawa.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (6)
Główne
Dz.U. 1990 nr 32 poz. 191 art. 5 § 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z dniem 27 maja 1990 r. z mocy prawa mieniem właściwych gmin, o ile dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Użyte sformułowanie "należące do" oznacza przynależność prawną, a nie faktyczną.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
Dz.U. 1990 nr 32 poz. 191 art. 11 § 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Mienie ogólnonarodowe (państwowe) nie staje się mieniem komunalnym, jeżeli należy do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim.
Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 art. 38 § 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogła być decyzja o oddaniu w zarząd, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi zawarta za zezwoleniem organu, bądź umowa o nabyciu nieruchomości.
Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 art. 6 § 1
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak udokumentowanego tytułu prawnego PKP S.A. do nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. oznacza, że nieruchomość należała do terenowych organów administracji państwowej i podlegała komunalizacji. PKP S.A. nie zostało wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów jako podmiot, którego mienie jest wyłączone z komunalizacji.
Odrzucone argumenty
Nieruchomość nie mogła stać się mieniem komunalnym, ponieważ pozostawała w zarządzie PKP S.A. Organ nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego i nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranego materiału.
Godne uwagi sformułowania
faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki komunalizacji mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. następowała z mocy prawa z dniem wejścia ustawy w życie. pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa P. bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.
Skład orzekający
Jolanta Dargas
przewodniczący
Magdalena Durzyńska
członek
Mateusz Rogala
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że samo faktyczne władanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe w dniu 27 maja 1990 r. nie stanowi tytułu prawnego wykluczającego komunalizację, jeśli nie zostało udokumentowane zgodnie z prawem. Potwierdzenie, że akty ogólne dotyczące statusu przedsiębiorstwa nie kreują prawa do konkretnych nieruchomości."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z procesem komunalizacji po 1990 r. i wymaga analizy konkretnych dokumentów potwierdzających prawo zarządu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznego nabycia mienia państwowego przez gminy i wyjaśnia, jakie dowody są potrzebne do wykazania prawa do nieruchomości, co może być interesujące dla prawników zajmujących się nieruchomościami i reprywatyzacją.
“Czy PKP S.A. straciło prawo do nieruchomości? Sąd wyjaśnia kluczowe dowody w sprawach komunalizacji.”
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 2816/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2023-03-30 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2022-11-29 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Jolanta Dargas /przewodniczący/ Magdalena Durzyńska Mateusz Rogala /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 259 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Magdalena Durzyńska asesor WSA Mateusz Rogala (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr KKU 235/21 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę. Uzasadnienie Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr KKU 235/21 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), po rozpatrzeniu odwołania P. SA z siedzibą w [...], utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 22 października 2021 r. nr [...] stwierdzającą nabycie przez Gminę [...] z dniem 27 maja 1990 r., z mocy prawa nieodpłatnie prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...], [...], jednostce ewidencyjnej [...], oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,0147 ha i nr [...] o pow. 0,0159 ha. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że nieruchomość będąca przedmiotem rozstrzygnięcia stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. własność Skarbu Państwa. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste były zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej. W myśl zaś art. 24 ustawy z dnia 20 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1988 r. Nr 26, poz. 183 ze zm.) rady narodowe stopnia podstawowego są właściwe we wszystkich sprawach należących do kompetencji rad narodowych, które nie zostały w drodze ustawowej zastrzeżone dla wojewódzkich rad narodowych; w razie wątpliwości, czy dla danej sprawy właściwa jest wojewódzka rada narodowa, czy też rada narodowa stopnia podstawowego, domniemywa się właściwość rady narodowej stopnia podstawowego. Z powyższymi regulacjami koresponduje art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., zgodnie z którym dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Analogiczne regulacje dotyczące obowiązku formalnego przekazania terenu państwowego m.in. przedsiębiorstwom państwowym w prawną formę władania zwaną zarządem (użytkowaniem) występowały również we wcześniejszym stanie prawnym, jednak regulacje poprzedzające ustawę gruntową wyróżniały się brakiem uznania umowy o nabyciu nieruchomości za podstawę powstania zarządu. Organ wyjaśnił, że stanu powyższego nie zmienił przejściowy art. 80 ust. 1 ustawy gruntowej (w brzmieniu z dnia 27 maja 1990 r.), zgodnie z którym grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Przepis ten odnosił się bowiem w istocie do analogicznego do zarządu z ustawy gruntowej formy władztwa przedsiębiorstw państwowych, w ramach zasady jednolitej własności Skarbu Państwa, w postaci "użytkowania". Użytkowania tego nie można sprowadzać do "użytkowania" stricte w znaczeniu cywilistycznym, czy też faktycznego władztwa (posiadania), którego nie można utożsamiać z użytkowaniem. Potwierdza to ust. 2 ww. regulacji, zgodnie z którym posiadaczom gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 1 sierpnia 1988 r. nie legitymują się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie wystąpią w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. o uregulowanie stanu prawnego, mogą być przekazane grunty będące w ich posiadaniu odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Na poparcie swojego stanowiska organ powołał się na orzecznictwo sądowe, w tym na tezy uchwał składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2017 r. sygn. I OPS 2/16 oraz z dnia 26 lutego 2018 r. sygn. I OPS 5/17, w których NSA przyjął, że pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa z dnia 10 maja 1990 r.). Z akt sprawy nie wynika, że w formie prawem przewidzianej, przedmiotowa nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie na rzecz spółki P. S.A., a tylko wówczas nieruchomość ta nie należałaby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Spółka nie przedstawiła przy tym żadnego z tytułów prawnych wskazanych w art. 38 ustawy o gospodarce gruntami. Organ podkreślił, że prawo zarządu P. do nieruchomości nie powstaje z mocy samego prawa, bez konieczności wydawania decyzji administracyjnej w tym przedmiocie. Również przepisy ustawy o przedsiębiorstwie państwowym PKP, akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa P. oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, jako akty o charakterze ogólnym (abstrakcyjnym), nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości, ale mogły stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia. Organ zauważył, że w niniejszej sprawie nie wykazano, aby P. dysponowało takim indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego, w sprawie nie znajduje również zastosowania art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., zgodnie z którym składniki mienia ogólnonarodowego, o których mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie stają się mieniem komunalnym jeżeli służą wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej. Wykaz przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim określa bowiem rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. o tym samym tytule (Dz. U. Nr 51, poz. 301). W rozporządzeniu tym brak jest przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe, które w dniu 27 maja 1990 r. nie wykonywało zadań należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Fakt, że organem założycielskim przedsiębiorstwa był minister nie oznacza, że wykonywane przez nie zadania należą do właściwości organów administracji rządowej. P. S.A. wniosły na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji oraz o rozpatrzenie sprawy poprzez odmowę stwierdzenia nabycia nieruchomości przez Gminę [...], a gdyby nie było to możliwe - przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca spółka zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., poprzez bezzasadne przyjęcie, że Gmina [...] z dniem 27 maja 1990 r. nabyła prawo własności nieruchomości, podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie jest wystarczający dla dokonania takiego ustalenia, nadto w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki wyłączenia możliwości komunalizacji, stąd nieruchomość nie mogła stać się mieniem komunalnym w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Skarżąca zarzuciła również organowi naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy; b) art. 80 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o niepełny materiał procesowy i zignorowanie okoliczności świadczących o tym, że Gmina [...] nie nabyła nieruchomości z dniem 27 maja 1990 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że to na organie ciążył obowiązek dokonania wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy. Organ powinien ustalić, czy spółka sprawowała zarząd nad nieruchomością w przewidzianym czasie, jak też ewentualne wystąpienie sytuacji obalającej nabycie prawa w trybie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Zdaniem skarżącej, nie umożliwiając jej wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz przedstawienia w postępowaniu jakichkolwiek dowodów na potwierdzenie przysługujących jej praw do nieruchomości, organ nie wypełnił ciążących na nim obowiązków dotyczących zgromadzenia materiału dowodowego istotnego dla załatwienia sprawy. Organ zignorował, że w związku z art. 11 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. nieruchomość nie mogła stać się mieniem komunalnym, bowiem pozostawała w zarządzie spółki, podczas gdy wydana decyzja bazuje na odgórnym założeniu, że tak nie było. Jedynym powodem uznania przez organ, że prawo zarządu miałoby nie przysługiwać spółce, było to, że z akt sprawy nie wynika, żeby w formie prawem przewidzianej nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie na rzecz P.. Organ, pomimo ciążących na nim obowiązków, nie podjął natomiast żadnego działania celem ustalenia tych faktów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi była decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 25 sierpnia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 22 października 2021 r. stwierdzającą nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. nieodpłatnie prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa, opisanej w decyzji, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki gruntu nr [...] oraz nr [...]. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. W myśl tego przepisu, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że użyte w tym przepisie sformułowanie "należące do" oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 593/09, Lex nr 595433, wyrok WSA z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1109/10, Lex nr 750573). Powyższe oznacza, że faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki komunalizacji mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. następowała z mocy prawa z dniem wejścia ustawy w życie. Wydawana w tym przedmiocie przez wojewodę decyzja komunalizacyjna ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdza przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, że będąca przedmiotem wniosku nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa. Natomiast zasadniczym przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest okoliczność, czy w dniu 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo P. dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, co wykluczałoby możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez P. było jedynie władztwem faktycznym. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, zarząd (obecnie trwały zarząd), to prawne formy, które uprawniają do władania nieruchomością. Natomiast sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości co do zasady tego prawa nie kreuje (por. wyroki WSA w Warszawie: z dnia 26 sierpnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 809/16, z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 328/20, dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Ustalenie istnienia zarządu, jako przeszkody komunalizacji, wymaga zatem wykazania, że na dzień 27 maja 1990 r. mienie należało do przedsiębiorstwa państwowego. Obowiązująca w tym okresie ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Otóż zgodnie z art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Skarżąca nie przedstawiła tego rodzaju dokumentów, nie twierdzi również, że nimi dysponuje. To natomiast, że przy ustaleniu przysługiwania przedsiębiorstwu państwowemu P. prawa zarządu w odniesieniu do pozostającego w jego dyspozycji mienia nieruchomego decydujące znaczenie odgrywa okoliczność, czy legitymuje się ono decyzją o ustanowieniu prawa zarządu (użytkowania), względnie stosowną umową, jeszcze przed 2017 r. było niemal powszechnie przyjmowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Pojawiające się niekiedy odmienne zapatrywania na to zagadnienie (czego przykładem może być pogląd sformułowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1401/09, LEX nr 745005) miały charakter odosobniony. Ostatecznie kwestia ta rozstrzygnięta została w przywoływanych przez organ odwoławczy dwóch uchwałach składów siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2017 r. sygn. I OPS 2/16 (ONSAiWSA 2017/4/59) oraz z dnia 26 lutego 2018 r. sygn. I OPS 5/17 (ONSAiWSA 2018/3/42), w których stwierdzono, że "pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa P. bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. [...] oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych". Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości pogląd wyrażony w powyższych uchwałach i argumentację przedstawioną na jego poparcie. W orzecznictwie ugruntowany jest również pogląd, że akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa P. oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych, dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego (np. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 187/07, LEX nr 453385). Nie można zatem, co słusznie zauważył organ, prawa zarządu P. wywieść z przepisów ustaw regulujących utworzenie i funkcjonowanie przedsiębiorstwa państwowego P., ponieważ obowiązująca w dniu 27 maja 1990 r. ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe, bądź wcześniejsze akty prawne regulujące status kolei, nie mogły być źródłem dowodu na wykazanie prawa zarządu. Przepisy te nie wskazywały expressis verbis, że do mienia będącego w dyspozycji przedsiębiorstwa P. służy prawo zarządu. Nie kreuje zwłaszcza prawa do zarządu konkretną nieruchomością art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r., zgodnie z którym mienie P. stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy (9 maja 1989 r.) oraz środki nabyte przez P. w toku jego dalszej działalności. Z przepisu tego bowiem w żaden sposób nie wynikało, aby miał on samodzielnie kreować bądź choćby potwierdzać prawo zarządu tego przedsiębiorstwa w stosunku do konkretnych nieruchomości. W toku postępowania administracyjnego strona skarżąca nie przedstawiła żadnego indywidualnego aktu dotyczącego spornych działek, tj. np. decyzji, umowy lub protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby zarząd lub użytkowanie. Na istnienie tego rodzaju dokumentów również się nie powoływała. Z tej przyczyny Sąd ocenił jako prawidłowy wniosek organu, że P. władało nieruchomością wyłącznie w sposób faktyczny. Jednocześnie nie można oczekiwać, jak czyni to skarżąca, że organ, dążąc do zebrania materiału dowodowego niezbędnego do rozpatrzenia sprawy, będzie podejmował próbę ustalenia istnienia prawa zarządu, poszukując na tę okoliczność dokumentów, skoro nie przedstawia ich sama strona, co budzi uzasadnione wątpliwości, co do faktu istnienia dowodów mogących potwierdzić w sposób prawem przewidziany ustanowienie na spornej nieruchomości prawa zarządu P.. Jak słusznie wywiódł organ odwoławczy, brak wykazania tytułu prawnego P. do spornej nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. oznacza, że należała ona wówczas, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. To natomiast, że terenowym organem administracji państwowej, o którym mowa w tym przepisie, jest organ stopnia podstawowego, przesądza art. 3 ust. 2 przywołanej ustawy, stanowiąc, iż ilekroć w ustawie jest mowa o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że organy obydwu instancji zasadnie przyjęły, iż w sprawie spełnione zostały wszystkie materialnoprawne przesłanki komunalizacji mienia na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r., zaś zarzut naruszenia tego przepisu uznać należy za niezasadny. Sąd nie podziela także postawionego w skardze zarzutu opartego na wyłączeniu spornej nieruchomości z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. W myśl tego przepisu, mienie ogólnonarodowe (państwowe), o którym mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie staje się mieniem komunalnym, jeżeli należy do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim. Zgodnie z art. 11 ust. 2 tej ustawy wykaz takich przedsiębiorstw określić miała Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. Ta zaś, w wykazie objętym rozporządzeniem z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji, nie ujęła przedsiębiorstwa państwowego P.. W sprawie nie miał również zastosowania art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Przepis ten wszedł bowiem w życie po dniu komunalizacji, tj. po dniu 27 maja 1990 r. i odnosi się do stanu istniejącego na dzień 5 grudnia 1990 r. W konsekwencji należało uznać, że organy prawidłowo rozpatrzyły całokształt materiału dowodowego i dokonały prawidłowej oceny przesłanek zastosowania w sprawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. w odniesieniu do wskazanej na wstępie nieruchomości, a podjęte rozstrzygnięcie uzasadniły w sposób wyczerpujący i jasny, odnosząc się do wszystkich podniesionych kwestii - zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI