I SA/Wa 280/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2020-06-29
NSAAdministracyjneWysokawsa
wywłaszczenienieruchomościodszkodowaniestwierdzenie nieważnościpostępowanie administracyjnelegitymacja procesowainteres prawnyKodeks postępowania administracyjnegoPrawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

WSA w Warszawie uchylił postanowienie Ministra Rozwoju, uznając, że nabywca roszczeń z decyzji wywłaszczeniowej nie ma legitymacji procesowej do wszczęcia postępowania o stwierdzenie jej nieważności.

Sprawa dotyczyła skargi Skarbu Państwa – Prezydenta [...] na postanowienie Ministra Rozwoju, które uchyliło postanowienie Wojewody odmawiające wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1978 r. Minister uznał, że nabywca roszczeń od spadkobierców dawnych właścicieli ma interes prawny. Sąd uchylił postanowienie Ministra, stwierdzając, że nabycie roszczeń nie daje legitymacji procesowej do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej, gdyż nie powstała ekspektatywa maksymalnie ukształtowana, a uprawnienia te nie są zbywalne w drodze czynności cywilnoprawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Skarbu Państwa – Prezydenta [...] na postanowienie Ministra Rozwoju, które uchyliło wcześniejsze postanowienie Wojewody odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z 1978 r. Minister uznał, że T. B., który nabył roszczenia od spadkobierców dawnych właścicieli nieruchomości, posiada legitymację procesową do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Sąd administracyjny uznał jednak skargę za uzasadnioną i uchylił zaskarżone postanowienie Ministra. Sąd wyjaśnił, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej ma na celu ocenę legalności samej decyzji, a nie ustalanie aktualnego stanu własności nieruchomości. Sąd podkreślił, że nabycie roszczeń na podstawie umów cywilnoprawnych nie tworzy interesu prawnego w rozumieniu art. 28 K.p.a. do wszczęcia postępowania nadzorczego, ponieważ nie powstała ekspektatywa maksymalnie ukształtowana, a uprawnienia te, co do zasady, są niezbywalne. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, wskazując, że kompetencje organów administracji nie obejmują rozstrzygania o stanie prawnym nieruchomości, a ustalenie tego stanu następuje w drodze postępowania cywilnego. W związku z tym, Minister błędnie uznał, że nabywca roszczeń posiada legitymację procesową, co stanowiło naruszenie przepisów postępowania administracyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nabycie roszczeń na podstawie umów cywilnoprawnych nie daje legitymacji procesowej do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej, ponieważ nie powstała ekspektatywa maksymalnie ukształtowana, a uprawnienia te, co do zasady, są niezbywalne.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej nie służy ustalaniu aktualnego stanu własności, a jedynie ocenie legalności samej decyzji. Nabycie roszczeń nie tworzy interesu prawnego w rozumieniu K.p.a., gdyż nie powstała ekspektatywa maksymalnie ukształtowana, a uprawnienia te nie są zbywalne w drodze czynności cywilnoprawnych. Kompetencje organów administracji nie obejmują rozstrzygania o stanie prawnym nieruchomości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

k.p.a. art. 61a § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonego postanowienia z powodu naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomocnicze

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 30 § 4

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 119 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego.

u.z.t.w.n. art. 3

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

u.z.t.w.n. art. 7

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

u.z.t.w.n. art. 16 § 2

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

u.g.n. art. 136 § 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 4 § 4

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nabycie roszczeń do nieruchomości na podstawie umów cywilnoprawnych nie daje legitymacji procesowej do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Nie powstała ekspektatywa maksymalnie ukształtowana, która mogłaby być przedmiotem skutecznego przeniesienia. Uprawnienia i obowiązki z zakresu prawa publicznego, co do zasady, są niezbywalne i wygasają wraz ze śmiercią podmiotu, jeżeli nie ma szczególnej normy materialnej dającej podstawę do zachowania lub przeniesienia uprawnienia.

Odrzucone argumenty

Minister Rozwoju uznał, że nabywca roszczeń od spadkobierców dawnych właścicieli ma interes prawny do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej.

Godne uwagi sformułowania

Przedmiotem postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem T. B. jest wyłącznie ocena legalności, na podstawie art. 156 K.p.a. i przez pryzmat przesłanek określonych w tym przepisie, decyzji o wywłaszczeniu za odszkodowaniem przedmiotowej nieruchomości. W niniejszej sprawie nie powstała ekspektatywa maksymalnie ukształtowana w przedstawionym powyżej rozumieniu. Umowy przeniesienia własności udziałów w nieruchomości oraz wszystkich roszczeń wynikających z decyzji wywłaszczeniowej z [...] grudnia 1978 r. nie tworzą zatem interesu prawnego dla T. B. do występowania w postępowaniu nadzorczym dotyczącym ww. decyzji w charakterze strony, w rozumieniu art. 28 K.p.a.

Skład orzekający

Anna Wesołowska

przewodniczący

Gabriela Nowak

sprawozdawca

Łukasz Trochym

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że nabycie roszczeń z decyzji wywłaszczeniowej na drodze cywilnej nie daje legitymacji procesowej do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji, a także interpretacja pojęcia interesu prawnego w kontekście zbywalności uprawnień w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nabycia roszczeń związanych z decyzją wywłaszczeniową i interpretacji przepisów K.p.a. w tym zakresie. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych rodzajów spraw administracyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia legitymacji procesowej w postępowaniu administracyjnym, szczególnie w kontekście obrotu prawami wynikającymi z decyzji administracyjnych, co jest istotne dla praktyków prawa i osób zainteresowanych prawami do nieruchomości.

Czy można kupić prawo do podważenia decyzji o wywłaszczeniu? Sąd administracyjny odpowiada.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 280/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-06-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-02-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Wesołowska /przewodniczący/
Gabriela Nowak /sprawozdawca/
Łukasz Trochym
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 293/21 - Wyrok NSA z 2024-04-05
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art 145 par 1 pkt 1 lit c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art 138 par 2, art 144,. art 28, art 30 par 4, art 61 a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędzia WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Prezydenta [...] na postanowienie Ministra Rozwoju z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Rozwoju na rzecz skarżącego Skarbu Państwa – Prezydenta [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Rozwoju (dalej jako "Minister") postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. nr [...], na skutek zażalenia T. B., uchylił postanowienie Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami w B. z [...] grudnia 1978 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Urząd Miejski Zarząd Gospodarki Terenami w B. decyzją z [...] grudnia 1978 r. orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości o pow. [...] m2 położonej w B. przy ul. [...] i [...], stanowiącej współwłasność G. A., H. R. i B. R.
T. B. pismem z 10 maja 2018 r. wniósł o stwierdzenie wydania ww. decyzji z naruszeniem prawa, zarzucając jej naruszenie: art. 3, art. 7 i art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.).
Wojewoda postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r., działając na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] grudnia 1978 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że wnioskodawca swój interes prawny w postępowaniu wywodzi zawartych umów obejmujących przeniesienie własności udziałów w przedmiotowej nieruchomości. W treści tych umów zawarto zapisy o przeniesieniu na rzecz spadkobierców właścicieli nieruchomości wszystkich roszczeń wynikających z decyzji wywłaszczeniowej. Wojewoda zauważył, że zasady dotyczące wywłaszczenia nieruchomości i ich zwrotu oraz ustalenia odszkodowania reguluje obecnie ustawa z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 121), powoływana dalej jako "u.g.n., która wyznacza także krąg osób, którym uprawnienia te przysługują. Uprawnienia takie posiadają poprzedni właściciele lub ich spadkobiercy w przypadku zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, zaś odnośnie do prawa odszkodowania osoby wywłaszczone, tj. przede wszystkim właściciel lub użytkownik wieczysty. Tym samym przepisy określające zakres podmiotowy postępowań dotyczących wywłaszczenia praktycznie wyłączają możliwość przenoszenia przysługujących im uprawnień w drodze sukcesji generalnej innej niż spadkobranie. W tej sytuacji stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie będzie osoba, która znajduje się poza kręgiem ww. osób, a która nabyła roszczenia wynikające z decyzji wywłaszczeniowej. Skoro zatem wnioskodawca nie jest poprzednim właścicielem ani jego spadkobiercą, koniecznym stało się wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia przedmiotowego postępowania.
Minister postanowieniem z [...] stycznia 2020 r., na skutek zażalenia T. B., działając na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a., uchylił postanowienie z [...] sierpnia 2018 r. i przekazał sprawę Wojewodzie do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej są strony (lub ich następcy prawni) toczącego się wcześniej postępowania wywłaszczeniowego, a także osoby, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości, oraz każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. W przedmiotowej sprawie T. B. swój interes prawny wywodzi z: postanowienia Sądu Rejonowego we W. z [...] kwietnia 1998 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po H. R. nabyła siostra B. R.; postanowienia Sądu Rejonowego we W. z [...] września 2006 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po B. B. zd. R. nabyli: L. L. oraz P. B.; umowy przeniesienia własności udziału w nieruchomości oraz wszystkich roszczeń wynikających z decyzji wywłaszczeniowej z [...] grudnia 1978 r., zawartej w dniu [...] czerwca 2017 r. pomiędzy L. L. i P. B. a T. B., objętej aktem notarialnym Rep. [...]; postanowienia Sądu Rejonowego w W. z [...] czerwca 1999 r. sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po G. A. nabyli: T. A. i M. A., a spadek po T. A. nabyła M. A., natomiast spadek po M. A. nabył M. A.; umowy przeniesienia własności udziału w nieruchomości oraz wszystkich roszczeń wynikających z decyzji wywłaszczeniowej z [...] grudnia 1978 r., zawartej w dniu [...] lipca 2017 r. pomiędzy M. A. a T. B., objętej aktem notarialnym Rep. [...]. Minister wskazał dalej, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 466/05 stwierdził, że nabywca na podstawie umowy darowizny praw i roszczeń od strony postępowania wywłaszczeniowego, po zakończeniu tego postępowania, wchodzi we wszelkie prawa darczyńcy, w tym prawo do wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w tym postępowaniu. Strona postępowania ma prawo do zbycia swoich uprawnień, czy to w trakcie toczącego się postępowania, czy też po jego zakończeniu i jej czynności właśnie wiążą organy administracyjne, gdyż nie mogą one w drodze decyzji administracyjnej kwestionować ważności umowy cywilnoprawnej, którą ta strona rozporządziła prawem jej przysługującym w postępowaniu administracyjnym. Obdarowani przez byłych właścicieli wywłaszczonych nieruchomości prawami roszczeniowymi służącymi tymże są stronami postępowania w rozumieniu art. 157 § 2 K.p.a. w zw. z art. 28 K.p.a. o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Ministra, nie można zgodzić się z poglądem, że katalog osób, którym przysługują uprawnienia wynikające z decyzji wywłaszczeniowej, ogranicza się do stron toczącego się wcześniej postępowania wywłaszczeniowego lub ich spadkobierców, ponieważ osoby te mogą dokonać zbycia swoich uprawnień, w tym również zbycia wchodzących w skład spadku praw i roszczeń strony postępowania wywłaszczeniowego, na rzecz osób trzecich. W tej sytuacji, w przypadku potwierdzenia przez Wojewodę, że L. L., P. B. oraz M. A., którzy sprzedali prawa i roszczenia do nieruchomości na rzecz wnioskodawcy są następcami prawnymi dawnych właścicieli przedmiotowej nieruchomości (postanowień spadkowych brak jest bowiem w aktach sprawy), nabywca ww. praw i roszczeń – T. B. będzie posiadał interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z [...] grudnia 1978 r. Koniecznym stało się więc uchylenie postanowienia z [...] sierpnia 2018 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższe postanowienie Skarb Państwa – Prezydent Miasta [...] wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej (dalej jako "skarżący") wniósł o jego uchylenie, zarzucając Ministrowi naruszenie:
1) art. 28 w zw. z art. 61 § 1 K.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nabycie roszczeń do nieruchomości skutkuje uzyskaniem legitymacji procesowej strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej;
2) art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przekazanie sprawy Wojewodzie do ponownego rozpoznania bez wskazania koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy przy ponownym jej rozpatrzeniu, co stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że przy wyprowadzaniu interesu prawnego w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej, nie można pominąć regulacji ustawy o gospodarce nieruchomościami odnoszących się do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W świetle art. 136 ust. 3 w zw. z art. 4 pkt 4 u.g.n. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ubiegać się może tylko jej właściciel lub jego spadkobierca, a nie posiadacz. Ustawowy katalog osób, którym przysługują uprawnienia z decyzji wywłaszczeniowych jest zamknięty. Posiadanie świadczy bowiem jedynie o interesie faktycznym, a nie prawnym. W tej sytuacji Minister błędnie uznał, że nabycie roszczeń do wywłaszczonej nieruchomości, po zakończeniu postępowania w sprawie jej zwrotu, skutkuje uzyskaniem legitymacji procesowej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. Wnioskodawca wprawdzie jest zainteresowany wynikiem sprawy, to jednak swojego interesu nie może poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Uczestnik postępowania – T. B. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i wskazał, że zarzuty w niej sformułowane, a odnoszące się do interesu prawnego wnioskodawcy są chybione, bowiem nabył on skutecznie prawa i roszczenia przysługujące stronom postępowania wywłaszczeniowego od następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości, a tym samym ma interes prawny w podejmowaniu czynności w sprawie wszczętej wnioskiem z 10 maja 2018 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Zaskarżonym postanowieniem Minister uchylił, na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a., postanowienie Wojewody z [...] sierpnia 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Poddane kontroli Ministra postanowienie Wojewody wydane zostało na podstawie art. 61a K.p.a. i dotyczyło odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z [...] grudnia 1978 r. z uwagi na brak po stronie wnioskodawcy interesu prawnego w kwestionowaniu ww. decyzji. Jak uznał jednak Minister, nabywca praw i roszczeń do wywłaszczonej nieruchomości posiada interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zatem ustalenie, czy nabycie przez wnioskodawcę w drodze umów przeniesienia własności udziałów w nieruchomości oraz wszystkich roszczeń wynikających z decyzji wywłaszczeniowej z [...] grudnia 1978 r., daje mu interes prawny w kwestionowaniu tej decyzji w trybie stwierdzenia nieważności.
Przedmiotem postępowania administracyjnego wszczętego wnioskiem T. B. jest wyłącznie ocena legalności, na podstawie art. 156 K.p.a. i przez pryzmat przesłanek określonych w tym przepisie, decyzji o wywłaszczeniu za odszkodowaniem przedmiotowej nieruchomości. W postępowaniu tym organ nadzoru nie dokonuje więc oceny przysługiwania obecnie jakiemukolwiek podmiotowi praw rzeczowych do tej nieruchomości. Z tego powodu nie ma podstaw prawnych do formułowania maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy praw rzeczowych w ocenianym postępowaniu nadzorczym, którą należałoby traktować, jako równoważnik praw uzyskiwanych po zakończeniu tego postępowania. Formułowanie takiej ekspektatywy ma przy tym jedynie znaczenie dla identyfikacji interesu prawnego wnioskodawcy, jako elementu niezbędnego do uznania przysługiwania mu przymiotu strony w tym postępowaniu w rozumieniu art. 28 w zw. z art. 30 § 4 K.p.a.
W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ukształtował się bowiem pogląd o konieczności objęcia ekspektatyw, które spełniają wszystkie zasadnicze przesłanki ustawowe nabycia prawa pod rządami danej ustawy (bez względu na stosunek do nich późniejszej ustawy), ochroną na równi z ochroną praw słusznie nabytych (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2000 r. sygn. akt SK 7/00; OTK 2000, nr 7, poz. 114 oraz wyrok z 10 kwietnia 2006 r. sygn. akt SK 30/04; OTK 2006, nr 4, poz. 42). Z ekspektatywą maksymalnie ukształtowaną mamy jednak do czynienia tylko wtedy, gdy podmiot uprawniony do uzyskania prawa spełnia wszystkie przesłanki prawnie określone do takiego nabycia i wyrazi wolę tego nabycia w postaci złożenia stosownego wniosku, zaś decyzja administracyjna stanowi jedynie konieczne następstwo złożenia wniosku.
W niniejszej sprawie nie powstała ekspektatywa maksymalnie ukształtowana w przedstawionym powyżej rozumieniu. Złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] grudnia 1978 r. nie skonkretyzowało bowiem jakichkolwiek warunków nabycia praw rzeczowych do nieruchomości. Również ewentualna decyzja kończąca postępowanie nadzorcze nie tylko nie konkretyzuje takich praw, ale nie stanowi również koniecznego następstwa złożenia wniosku (o przeprowadzenie postępowania nadzorczego) w zakresie przyznania jakichkolwiek praw rzeczowych. Nawet bowiem w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji skutkującej w przeszłości odebraniem praw majątkowych, organ nadzoru nie ma uprawnień do ustalania aktualnego stanu własnościowego majątku objętego rozstrzygnięciem nadzorczym, dlatego także jego decyzja nadzorcza nie rozstrzyga o tym stanie. Decyzja ta, sama przez się, nie jest więc wystarczającym dokumentem do ustalenia aktualnego stanu praw majątkowych, w tym podmiotowej strony tych praw. Ustalenie takiego stanu następuje bowiem w odrębnej procedurze dopiero po ostatecznym stwierdzeniu nieważności decyzji przejmującej w przeszłości prawa majątkowe, ponieważ dopiero wtedy może okazać się konieczne ustalenie skutków prawnych dokonanej oceny legalności powołanej decyzji w sferze prawnorzeczowej, które następuje jednak w procedurze cywilnej i dlatego należy do właściwości sądu cywilnego.
Taki pogląd wyraził także Sąd Najwyższy w postanowieniu z 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt II CSK 461/11, oraz w wyroku z 17 kwietnia 2015 r. sygn. akt III CSK 212/14, stwierdzając, że kompetencje organów administracji publicznej nie obejmują, co do zasady, formułowania wiążących rozstrzygnięć o tym, jaki jest aktualny stan prawny konkretnej nieruchomości, nawet jeśli w przeszłości w stosunku do tej nieruchomości wydana została decyzja administracyjna mająca być zdarzeniem wywołującym skutki w sferze prawa jej własności. Sąd Najwyższy podkreślił, że decyzja administracyjna o stwierdzeniu nieważności innej decyzji nie stanowi wystarczającej podstawy wykreślenia w dziale II księgi wieczystej, opartego na niej wpisu. Uzasadnia ona jedynie dokonanie z urzędu wpisu ostrzeżenia. Oznacza to, że po wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność wcześniejszej decyzji mającej powodować skutki cywilnoprawne dla prawa własności nieruchomości, istnieje potrzeba określenia stanu prawnego tej nieruchomości, a właściwą ku temu drogą jest droga postępowania cywilnego, w tym między innymi procesu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wydanie decyzji o stwierdzeniu nieważności innej decyzji administracyjnej nie rozstrzyga bowiem o czyimkolwiek tytule do nieruchomości, ponieważ przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności jest wyłącznie rozpoznanie i rozstrzygnięcie o tym, czy badana decyzja jest dotknięta wadami określonymi w art. 156 § 1 K.p.a. i czy nie zachodzą negatywne przesłanki do stwierdzenia jej nieważności (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 879/17; https://cbois.nsa.gov.pl).
W rozpatrywanej sprawie nawet jeszcze nie doszło do wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji skutkującej w przeszłości przejęciem praw do przedmiotowej nieruchomości, dlatego nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, aby samo prowadzenie postępowania nadzorczego konkretyzowało chociażby na przyszłość jakiekolwiek uprawnienia majątkowe. Tym samym brak jest podstaw prawnych do uznania zaistnienia maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy uprawnień, których powstanie stanowi obecnie co najwyżej zdarzenie przyszłe, niepewne i niedookreślone, dlatego nie może ono być przedmiotem skutecznego przeniesienia na rzecz innych osób. Należy bowiem odróżnić ekspektatywę maksymalnie ukształtowaną praw majątkowych od sfery faktycznego oczekiwania na uzyskanie takich praw.
Na etapie postępowania nadzorczego pozostaje więc realnym jedynie uprawnienie do żądania wszczęcia takiego postępowania, wynikające z przysługiwania przymiotu strony zdefiniowanego w art. 28 K.p.a. Przymiot ten nie może być jednak przedmiotem obrotu w drodze czynności cywilnoprawnej, skoro źródłem interesu prawnego w prawie administracyjnym, na którym oparty jest przymiot strony, nie jest czynność cywilnoprawna, a co najwyżej prawo podmiotowe, będące jej przedmiotem.
T. B. swój interes prawny wywodzi z zawartych ze spadkobiercami byłych właścicieli nieruchomości umów przeniesienia własności udziałów w nieruchomości oraz wszystkich roszczeń wynikających z decyzji wywłaszczeniowej z [...] grudnia 1978 r. (zawartych w dniach [...] czerwca 2017 r. i [...] lipca 2017 r.). W tej sytuacji przysługiwanie mu interesu prawnego określonego w art. 28 K.p.a. należy rozpatrywać z uwzględnieniem art. 30 § 4 K.p.a., który stanowi, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Ustawodawca oparł więc następstwo prawne w postępowaniu administracyjnym na przenoszalności praw, która musi wynikać z konkretnej normy prawa materialnego. Zbywalność i dziedziczenie praw musi być zatem wiązane wyłącznie z właściwymi instytucjami prawa materialnego, co w przypadku praw majątkowych powoduje konieczność poszukiwania właściwej podstawy w prawie cywilnym.
Tymczasem uprawnienia i obowiązki z zakresu prawa publicznego, co do zasady, są niezbywalne i wygasają wraz ze śmiercią podmiotu tych uprawnień lub obowiązków, jeżeli nie ma szczególnej normy materialnej dającej podstawę do zachowania lub przeniesienia uprawnienia w takiej sytuacji. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym musi więc wynikać z konkretnych przepisów prawa materialnego. Żądanie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej nie jest uprawnieniem materialnoprawnym ze sfery prawa cywilnego, jak również nie ma normy prawa materialnego dającej podstawę do przenoszenia tego uprawnienia.
Umowy przeniesienia własności udziałów w nieruchomości oraz wszystkich roszczeń wynikających z decyzji wywłaszczeniowej z [...] grudnia 1978 r. nie tworzą zatem interesu prawnego dla T. B. do występowania w postępowaniu nadzorczym dotyczącym ww. decyzji w charakterze strony, w rozumieniu art. 28 K.p.a., skoro na obecnym etapie tego postępowania brak jest jakichkolwiek uprawnień majątkowych lub chociażby maksymalnie ukształtowanej ekspektatywy takich uprawnień, które mogłyby być przedmiotem omawianej umowy przeniesienia. Nabywca ww. roszczeń – T. B. nie nabył praw rzeczowych do przedmiotowej nieruchomości, a zatem nie legitymuje się żadnym prawem podmiotowym, jak również maksymalnie ukształtowaną ekspektatywą takich uprawnień do nieruchomości objętej decyzją z [...] grudnia 1978 r.
Mając powyższe na uwadze, za błędne należało uznać stanowisko Ministra, że nabywca roszczeń przysługujących stronom postępowania wywłaszczeniowego ma interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej z [...] grudnia 1978 r. W tej sytuacji wydanie przez Ministra postanowienia uchylającego z powyższej przyczyny postanowienie Wojewody o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, narusza art. art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. oraz w zw. z art. 61a § 1 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę Minister rozpozna zażalenie T. B., uwzględniając powyżej przedstawioną ocenę prawną.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy. Na powyższe koszty składa się wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI