I SA/Wa 2787/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę PKP S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, która stwierdziła nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Ł. prawa własności nieruchomości, uznając, że PKP nie posiadało wówczas tytułu prawnego do jej zarządu.
Sprawa dotyczyła skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, która uchyliła decyzję Wojewody Łódzkiego i stwierdziła nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Ł. prawa własności nieruchomości. PKP S.A. kwestionowało tę decyzję, argumentując, że posiadało tytuł prawny do zarządu nieruchomością, co wyłączałoby komunalizację. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że PKP nie wykazało posiadania tytułu prawnego do zarządu nieruchomością w dacie 27 maja 1990 r., a zatem nieruchomość ta należała do terenowego organu administracji państwowej i podlegała komunalizacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 22 września 2022 r. Decyzją tą uchylono wcześniejszą decyzję Wojewody Łódzkiego i stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę miejską Ł. prawa własności nieruchomości położonej w Ł. przy Al. [...]. Skarżące PKP S.A. zarzucało naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności ustawy wprowadzającej ustawę o samorządzie terytorialnym, twierdząc, że nieruchomość ta znajdowała się w ich posiadaniu i podlegała przepisom wyłączającym ją spod komunalizacji. Sąd oddalił skargę, opierając się na utrwalonym orzecznictwie, zgodnie z którym samo faktyczne władanie nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe nie jest równoznaczne z posiadaniem tytułu prawnego do jej zarządu. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, czy PKP posiadało udokumentowany tytuł prawny do zarządu nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. Sąd stwierdził, że PKP nie przedstawiło takiego tytułu, a przepisy regulujące status PKP nie przyznawały mu automatycznie prawa zarządu do wszystkich nieruchomości pozostających w jego dyspozycji. Podkreślono, że brak tytułu prawnego oznaczał, iż nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa. Sąd powołał się na uchwałę składu 7 sędziów NSA z 27 lutego 2017 r. (I OPS 2/17), która potwierdziła tę linię orzeczniczą. Oddalono również zarzut wyłączenia nieruchomości z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej, wskazując, że PKP nie zostało ujęte w rozporządzeniu Rady Ministrów jako przedsiębiorstwo, którego mienie nie podlega komunalizacji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, PKP S.A. nie wykazało posiadania udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. Samo faktyczne władanie nie jest równoznaczne z posiadaniem tytułu prawnego.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na utrwalonym orzecznictwie, w tym uchwale NSA I OPS 2/17, zgodnie z którą brak udokumentowanego prawa zarządu w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami oznacza, że nieruchomość należała do terenowego organu administracji stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji. Podkreślono, że przepisy regulujące status PKP nie przyznawały mu automatycznie prawa zarządu do wszystkich nieruchomości, a prawo to wygasło po uchyleniu rozporządzenia Prezydenta RP z 1926 r.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (10)
Główne
ustawa komunalizacyjna art. 5 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Sformułowanie "należące do" oznacza przynależność mienia w sensie prawnym, a nie faktycznym.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi.
Pomocnicze
ustawa komunalizacyjna art. 11 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Wyłącza spod komunalizacji mienie należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym, pod warunkiem ujęcia ich w wykazie Rady Ministrów.
u.g.g.w.n. art. 38 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Określa dowody potwierdzające istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej (decyzja, umowa o przekazaniu, umowa o nabyciu).
u.g.g.w.n. art. 6
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.
u.g.g.w.n. art. 3 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Przez "rady narodowe" lub "terenowe organy administracji państwowej" rozumie się organy stopnia podstawowego.
u.p.p.k.p. art. 16
Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe"
Przepis dotyczący zachowania mienia przedsiębiorstwa.
u.p.p.k.p. art. 50 § ust. 1
Ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe"
Przepis dotyczący zachowania mienia przedsiębiorstwa.
u.k.r.p.k.p. art. 34a
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP
Grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w posiadaniu PKP, mogły stać się przedmiotem użytkowania wieczystego PKP i były wyłączone spod komunalizacji (dotyczy stanu na 5 grudnia 1990 r.).
Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 1 § pkt 19
Wprowadziła art. 34a do ustawy o komercjalizacji, stanowiąc, że grunty o których mowa w art. 34, z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie przepisów ustawy komunalizacyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
PKP S.A. nie wykazało posiadania udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu nieruchomością w dniu 27 maja 1990 r. Nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa. PKP S.A. nie zostało ujęte w rozporządzeniu Rady Ministrów jako przedsiębiorstwo, którego mienie nie podlega komunalizacji.
Odrzucone argumenty
Nieruchomość znajdowała się w posiadaniu PKP S.A. i podlegała przepisom wyłączającym ją spod komunalizacji. PKP S.A. posiadało tytuł prawny do zarządu nieruchomością na podstawie przepisów regulujących jego utworzenie i funkcjonowanie. Nieruchomość powinna być wyłączona z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej.
Godne uwagi sformułowania
"należące do" oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia zarząd (dziś trwały zarząd), to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. W związku z czym sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości co do zasady tego prawa nie kreuje. odpadnięcie podstawy ustawowej, rozumianej, jako causa zarządu PKP, która nastąpiła w wyniku uchylenia cyt. rozporządzenia spowodowała ustanie zarządu ustawowego.
Skład orzekający
Joanna Skiba
przewodniczący sprawozdawca
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
członek
Dorota Kozub-Marciniak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie linii orzeczniczej dotyczącej komunalizacji mienia państwowego, w szczególności nieruchomości pozostających w dyspozycji PKP, oraz znaczenie udokumentowanego tytułu prawnego do zarządu."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego i faktycznego na dzień 27 maja 1990 r. oraz specyfiki przepisów komunalizacyjnych i dotyczących PKP.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia komunalizacji mienia państwowego po transformacji ustrojowej, z udziałem historycznego podmiotu jakim jest PKP. Pokazuje, jak kluczowe jest udokumentowanie tytułów prawnych.
“Czy PKP straciło prawo do nieruchomości? Sąd rozstrzyga o komunalizacji z 1990 roku.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 2787/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2023-04-21 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-11-28 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Dorota Kozub-Marciniak Joanna Skiba /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę Hasła tematyczne Nieruchomości Sygn. powiązane I OSK 2634/23 - Wyrok NSA z 2025-10-07 Skarżony organ Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 259 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant referent stażysta Kamila Lewikowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 22 września 2022 r. nr KKU-221/20 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę. Uzasadnienie Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Gminy Miasta Ł. od decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia [...] września 2020 r., nr [...] o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę miejską Ł., prawa własności nieruchomości położonej w Ł. przy Al. [...] bez numeru, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 4917 m2, w obrębie P-17, uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Ł. – uchyliła zaskarżoną decyzję w całości i stwierdziła nabycie z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. przez gminę miejską Ł., prawa własności ww. nieruchomości. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Wojewoda Łódzki decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. przez gminę miejską Ł., prawa własności ww. nieruchomości położonej w Ł., przy Al. [...] bez numeru, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 4917 m2. W uzasadnieniu wskazano, iż sporne mienie państwowe pozostawało w dniu [...] maja 1990 r. w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego PKP na podstawie art. 7 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. nr 97 poz. 568 ze zm.). Dla potwierdzenia poglądu, iż PKP uzyskało prawo zarządu mieniem pozostającym w tamtym czasie we władaniu tego Przedsiębiorstwa bezpośrednio z aktów o jego utworzeniu Wojewoda Łódzki powołał się w tym względzie na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła Gmina Miasta Ł. zaprzeczając możliwości nabywania przed 27 maja 1990 r. przez przedsiębiorstwa państwowe w tym przez PKP prawa zarządu nieruchomością bezpośrednio z aktów normatywnych o ich utworzeniu i bez zachowania obowiązującego wtedy trybu. Zdaniem odwołującej się gminy nieruchomości takie należały wówczas do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegały komunalizacji następującej z mocy prawa. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...] – uchyliła zaskarżoną decyzję w całości i stwierdziła nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę miejską Ł., prawa własności nieruchomości położonej w Ł. przy ul. przy [...] bez numeru, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 4917 m2, w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieścia w Ł.. Komisja stwierdziła, iż odwołującemu nie przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, który eliminowałby komunalizację przedmiotowego mienia z mocy prawa. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wskazała także, iż według art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz.99) państwowe jednostki organizacyjne uzyskiwały grunty państwowe w zarząd na podstawie decyzji terenowego organu administracji państwowej albo na podstawie zawartej, za zezwoleniem tego organu, umowy o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabyciu nieruchomości. Prawo zarządu do nieruchomości państwowych osób prawnych na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej można ustalić tylko na podstawie obowiązujących do tej daty przepisów, tj. do dnia 27 maja 1990 r. Powyższe, w ocenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, wyraźnie wskazuje na brak podstaw do uznania, iż przedsiębiorstwo PKP uzyskało przed dniem 27 maja 1990 r. tytuł prawny do spornej nieruchomości. Ponadto wskazano, iż niezasadne w niniejszej sprawie byłoby też zastosowanie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm. dalej ustawa komunalizacyjna), wyłączającego spod komunalizacji mienie służące organowi administracji rządowej do wykonywania jego zadań publicznych w tym z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa, gdyż wykonywanie funkcji transportowej nie jest wykonywaniem zadań należących do właściwości organów administracji rządowej. Podobnie, brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 11 ust 1 pkt 2 tej ustawy wyłączającego z komunalizacji składniki należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym z dwu względów: po pierwsze - określenie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało należenie mienia do tych podmiotów sensie prawnym a nie tylko faktycznym, to jest posiadanie określonego tytułu prawnego; po drugie - przedsiębiorstwo takie winno być umieszczone w wykazie ustalonym przez Radę Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. zgodnie z art. 11 ust. 2 cyt. ustawy z 10 maja 1990 r. Ponadto podkreślono, że Naczelny Sąd Administracyjny w później wydanych wyrokach odciął się od stanowiska prezentowanego w cytowanych przez Wojewodę wcześniejszych wyrokach tegoż Sądu - i aktualna linia orzecznicza sądów administracyjnych jest w tym względzie ugruntowana. W związku z powyższym stwierdzono, że skoro mieniem należącym do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego były te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się wówczas pod zarządem innych niż państwo, państwowych osób prawnych (art. 3 i art. 6 cyt. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami), to z mocy powyższych przepisów rangi ustawowej należało ono do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego a nie do PKP Skargę na powyższą decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyły Polskie Koleje Państwowe S. A. z siedzibą w W., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono -naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 5 ust.1 pkt. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 ze zm.) przez uznanie, że z powyższych przepisów wynika, że do wydania decyzji komunalizacyjnej wystarczające jest ustalenie, że dana nieruchomość nie była objęta prawem zarządu państwowej jednostki organizacyjnej, podczas gdy w rzeczywistości przepis ten warunkuje wydanie decyzji komunalizacyjnej ustaleniem, że dana nieruchomość należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, oraz przez nieuwzględnienie, że grunty, które w dniu wejścia w życie ww. ustawy znajdowały się w posiadaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP przeszły z mocy prawa w zarząd tego przedsiębiorstwa, wykonującego zadania o charakterze ogólnokrajowym; - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym PKP (Dz.U. Nr 26, poz. 138, ze zm.) w związku z art. 38 ust. 1,2 i 3 ustawy z dnia 25 września 1981r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U. Nr 24, poz. 122) przez nieuwzględnienie, że przepisy prawa przewidywały wyposażanie przedsiębiorstwa państwowego przez organ założycielski w środki niezbędne do prowadzenia działalności określonej w akcie prawnym o jego utworzeniu, a przedsiębiorstwo, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewniało jego ochronę, oraz że z przepisów prawa wynika, że przedsiębiorstwo państwowe PKP gospodarowało wydzielonym mu mieniem Skarbu Państwa, jak również że mienie PKP stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, w skład którego wchodzą środki będące w dyspozycji PKP w dniu wejścia w życie ustawy o przedsiębiorstwie państwowym PKP oraz środki nabyte przez przedsiębiorstwo państwowe PKP w toku jego dalszej działalności; - naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ( Dz. U. Nr 32 poz. 191 ze zm.). w związku z art. 34 oraz 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 146) przez nieuwzględnienie, że grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu PKP, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie tej ustawy, z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP, oraz że grunty takie są wyłączone spod komunalizacji. W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. skarga jest nieuzasadniona. W toku postępowania administracyjnego zakończonego zakwestionowaną decyzją Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej stwierdzono, że gmina Miasto Ł. nabyła z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własność nieruchomości położonej w Ł. przy Al. [...] bez numeru, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 4917 m2, w obrębie [...]. Nabycie to nastąpiło na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. W myśl art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, podzielanym przez skład orzekający w niniejszej sprawie, użyte w tym przepisie przez ustawodawcę sformułowanie "należące do" oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym (por. wyrok NSA z 23.02.2010 r. sygn. akt I OSK 593/09, wyrok WSA z 7.12.2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1109/10). W tym stanie rzeczy faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 następowała z mocy prawa z dniem wejścia ustawy w życie, tj. 27 maja 1990 r. Podstawowym zatem zagadnieniem istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było ustalenie, czy istotnie w dacie 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwo PKP dysponowało tytułem prawnym do nieruchomości, co wykluczałoby możliwość jej komunalizacji, czy też władanie nieruchomością przez nie było jedynie władztwem faktycznym. Niewątpliwie strona skarżąca nie dysponowała żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby zarząd czy użytkowanie. Zważyć zaś należy, że zarząd (dziś trwały zarząd), to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. W związku z czym sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości co do zasady tego prawa nie kreuje. Dla oceny kwestii istnienie zarządu (jako przeszkody komunalizacji) mają zatem znaczenie dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy - tj. 27 maja 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych. Obowiązująca natomiast wówczas ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. z 1989 r. nr 14 , poz. 74 zez zm. ), jak trafnie podniosła Komisja, przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Brak tytułu prawnego PKP w dniu 27 maja 1990 r. do spornej nieruchomości oznacza z kolei, że należała ona wówczas w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. To natomiast, że terenowym organ administracji państwowej, o którym mowa w tym przepisie jest organ stopnia podstawowego, przesądza art. 3 ust. 2 przywołanej ustawy stanowiąc, iż ilekroć w ustawie jest mowa o radach narodowych lub terenowych organach administracji państwowej bez bliższego określenia, rozumie się przez to rady narodowe stopnia podstawowego lub terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego o właściwości szczególnej do spraw geodezji i gospodarki gruntami. W tym stanie rzeczy rację ma Komisja formułując ocenę, że w sprawie spełnione zostały wszystkie marterialonoprawne przesłanki komunalizacji mienia z mocy prawa. Zaś zarzut naruszenia przez nią art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, oparty na kwestionowaniu "należenia" w dniu 27 maja 1990 r. nieruchomości do terenowego organu administracji stopnia podstawowego, uznać należy za całkowicie chybiony. Nadmienić przy tym wypada, że od dłuższego czasu utrwaliła się linia orzecznicza przyjmująca, że w sprawach dotyczących określonego mienia nieruchomego, pozostającego w dyspozycji faktycznej PKP decydujące znaczenie odgrywa okoliczność, czy PKP legitymuje się w stosunku do tego rodzaju mienia decyzją o ustanowieniu prawa zarządu (użytkowania). Jedynie bowiem istniejący po stronie PKP tego rodzaju tytuł prawny świadczyłby, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej i z tego powodu nie podlegałaby komunalizacji z mocy prawa. Tego rodzaju pogląd wyrażony został przez Naczelny Sąd Administracyjny w szeregu wyrokach w tym m. in. w wyrokach: z 30.09.2010 r. sygn. akt I OSK 1528/09, z 18.06.2008 r. sygn. akt I OSK 942/07, I OSK 940/07, I OSK 941/07, z 27.06.2008r. sygn. akt I OSK 1019/07, z 18.12.2007 r. sygn. akt I OSK 1884/06. W orzeczeniach tych Sąd zwracał w szczególności uwagę, że dysponowanie, czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym), nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, nie pozwala na konkluzję, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy. Pojęcia "dysponowanie" i "zarządzanie" nie są bowiem tożsame z pojęciem "należy do", które w swym semantycznym zakresie wskazuje na aspekt prawnorzeczowy. Ugruntowany jest również pogląd, że akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa PKP oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych, dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego (np. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 187/07. Nie można zatem prawa zarządu PKP wywieść z przepisów ustaw regulujących utworzenie i funkcjonowanie przedsiębiorstwa państwowego PKP, ponieważ obowiązująca w dniu 27 maja 1990 r. ustawa z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 26, poz. 138 ze zm.), bądź wcześniejsze akty prawne regulujące status kolei, nie mogły być źródłem dowodu na wykazanie prawa zarządu. Przepisy te nie wskazywały expressis verbis, że do mienia będącego w dyspozycji tego przedsiębiorstwa P. służy prawo zarządu. Ostatecznie, wobec rozbieżności w orzecznictwie, kwestię tę przesadziła uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r., I OPS 2/17, w której stwierdzono, że "Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.)." W uzasadnieniu tej uchwały podniesiono między innymi, że "W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, od czasu uchylenia ustawą z 1960 r. o kolejach rozporządzenia Prezydenta RP z 1926 r. (ze zm.) o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe", nie został uchwalony żaden akt prawny przyznający PKP nabycie prawa zarządu ex lege." Konstatacja ta została poprzedzona szeroką analizą historyczną ustawodawstwa dotyczącego PKP. Zatem wbrew sugestiom strony skarżącej, przynależny z mocy rozporządzenia Prezydenta RP z 24 września 1926 r. tytuł prawny do zarządczego władania gruntami przez PKP, dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma istotnego znaczenia. Konsekwencją bowiem wejścia w życie ustawy z 2 grudnia 1960 r. o kolejach, uchylającej przywołane rozporządzenie, było także zniesienie uprawnienia nim wykreowanego. Zarząd powstały ex lege nie może istnieć bez ważnej i obowiązującej podstawy prawnej jego powstania. Stąd, jak trafnie zauważał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do przywołanej uchwały z 27 lutego 2017 r. "odpadnięcie podstawy ustawowej, rozumianej, jako causa zarządu PKP, która nastąpiła w wyniku uchylenia cyt. rozporządzenia spowodowała ustanie zarządu ustawowego". Jednocześnie ustawa o kolejach nie potwierdziła przysługiwania tego szczególnego prawa PKP, przyznając temu przedsiębiorstwu uprawnienie wyłącznie do budowy, utrzymania i eksploatacji kolei użytku publicznego (art. 7 ustawy). Oznacza to, że nie było wolą ustawodawcy potwierdzenie przysługiwania Polskim Kolejom Państwowym zarządu. Skoro zaś pod rządami tej ustawy prawo to już nie funkcjonowało nie mogło także "zostać zachowane", na mocy wskazanych w skardze przepisów art. 16 i 50 ust. 1 ustawy z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe". Od czasu uchylenia rozporządzenia z 1926 r., nie został zresztą uchwalony żaden akt prawny przyznającą PKP nabycie prawa zarządu ex lege Nie można także uznać za zasadny zarzut wyłączenia przedmiotowej nieruchomości z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Stosownie do tego przepisu, mienie ogólnonarodowe (państwowe), o którym mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie staje się mieniem komunalnym, jeżeli należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim. Zgodnie z ust. 2 art. 11 wykaz takich przedsiębiorstw określić miała Rada Ministrów w drodze rozporządzenia. Ta zaś w wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 51, poz. 301) przedsiębiorstwa państwowego PKP nie ujęła. Wskazać też należy, iż w postępowaniu komunalizacyjnym organ nie rozstrzyga czy PKP spełnia przesłanki z art. 34a ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe". Jest to zupełnie inne postępowanie, a dopiero w sytuacji gdyby PKP uzyskało na podstawie tych przepisów prawo do nieruchomości, to tego rodzaju dowód mógłby stanowić przedmiot oceny organu komunalizacyjnego, choć regulacja ta dotyczy stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. podczas gdy komunalizacja odnosi się do stanu faktycznego na datę 27 maja 1990 r. a więc komunalizacja "wyprzedza" niejako komercjalizację. Poza tym w wyroku z dnia 12 kwietnia 2005 r. K 30/03 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 1 pkt 19 i art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 80, poz. 720) nie dotyczy komunalizacji z mocy prawa o której mowa w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej. Przepis art. 1 pkt 19 ustawy nowelizującej z dnia 28 marca 2003 r. wprowadził do powołanej ustawy z dnia 8 września 2003 r. przepis art. 34a w następującym brzemieniu "Grunty o których mowa w art. 34, z dniem 1 czerwca 2003 r. nie podlegają komunalizacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające (...)". Prawidłowe rozumienie powyższych przepisów z uwzględnieniem stanowiska Trybunału oznacza więc, iż przepisy art. 34 i 34a nie dotyczą gruntów, których komunalizacja nastąpiła z mocy prawa (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy komunalizacyjnej), lecz gruntów o których mowa w art. 5 ust. 3 i 4 tej ustawy. (wyrok NSA z 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1417/11). Powyższe stanowisko jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przywołanego wyżej, a przede wszystkim z treścią ww. uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2017 r. sygn. akt I OPS 2/16. Podsumowując Sąd uznał, że Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpatrzyła całokształt materiału dowodowego i dokonała prawidłowej oceny przesłanek komunalizacji w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, a podjętą decyzję uzasadniła w sposób wyczerpujący i jasny, odnosząc się do wszystkich podniesionych kwestii. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wszystkie przywołane w sprawie wyroki publikowane w CBOSA.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI